tôi đã tìm tòi được "Một số kinh nghiệm nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5B trường Tiểu học Đông Hòa – Đông Sơn" với mục đích tạo được niềm
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT ĐÔNG SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN
TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN LỊCH SỬ LỚP 5
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐÔNG HÒA
Người thực hiện: Lê Phú Hồng Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường Tiểu học Đông Hòa SKKN thuộc môn: Lịch sử
Trang 23 Đối tượng nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
2333
Phần II: NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận
2 Thực trạng
3 Thực trạng chung
4 Thực trạng của vấn đề trong sử dụng trực quan trong dạy
học phân môn Lịch sử lớp 5B ở trường Tiểu học Đông
Hòa – Đông Sơn
12 Hiệu quả thực tế giảng dạy phân môn Lịch sử lớp 5B mà
Tôi đã thường xuyên sử dụng đồ dùng dạy học, nhằm hỗ trợ bài
dạy trên lớp
4555
77111116161719
Trang 3A MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, phân môn Lịch sử ở Tiểu học có vị trí và ý nghĩa quantrọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu
rõ truyền thống dân tộc, tự hào với thành tựu dựng nước và giữ nước của tổ tiên và
từ đó xác định nhiệm vụ trong hiện tại có thái độ đúng đối với sự phát triển hợpquy luật của tương lai
Sinh thời, Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:
“Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.
Câu nói giản dị của Bác thật thấm thía và sâu sắc, bởi đã là người Việt Namthì dù ở đâu cũng phải biết lịch sử nước mình, đó cũng chính là đạo lí: “Uống nướcnhớ nguồn” của dân tộc Lịch sử và tương lai được ví như đôi quang gánh, và cầnphải giữ cho đôi quang ghánh ấy được thăng bằng không được thiên về bên nào.Bởi nếu ta nghiêng về phía sau thì ta sẽ trở thành người lạc hậu, còn nếu ta thiên vềphía trước thì bánh xe lịch sử sẽ đè bẹp chúng ta Từ những suy nghĩ đó, ta nhậnthấy phân môn Lịch sử cũng có vai trò quan trọng trong sự nghiệp giáo dục và đócũng chính là điều mà Đảng và Nhà nước ta đang quan tâm
Như chúng ta biết, con đường nhận thức ngắn nhất của học sinh nói chung vàhọc sinh Tiểu học nói riêng sẽ là con đường “Đi từ trực quan sinh động đến tư duytrừu tượng” và phương tiện hết sức cần thiết để đi được trên “Con đường” nhậnthức này chính là các “Dụng cụ trực quan”
Đặc biệt trong hướng dạy học mới hiện nay, “Hướng tích cực hoá hoạt độnghọc tập của học sinh”, yêu cầu người giáo viên phải biết tạo điều kiện cho học sinh
tự tìm tòi, khai thác kiến thức, biết điều khiển hoạt động nhận thức của mình bằngcác “Đồ dùng trực quan”, chính vì thế mà “Đồ dùng trực quan” đã trở thành mộtnhân tố khá quan trọng trong hoạt động dạy học, vì nó vừa là phương tiện giúp họcsinh khai thác kiến thức, vừa là nguồn tri thức đa dạng, phong phú mà học sinh rất
dễ nắm bắt
Vì vậy, việc cho các em quan sát đồ dùng trực quan rồi từ đó các em rút ranhững nhận xét, tiếp thu tri thức, bồi dưỡng, rèn luyện về học tập là con đường pháttriển tối ưu của giáo dục - đó chính là con đường lấy học sinh làm trung tâm, làmchủ thể của việc nhận thức với sự hướng dẫn, giáo dục tích cực có hiệu quả củagiáo viên, điều này được thực hiện trên cơ sở hoạt động tích cực, tự giác của họcsinh Đây là tính ưu việt của phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh đượcgọi là phương pháp dạy học mới để phân biệt với phương pháp dạy học cũ hay còngọi là kiểu dạy học truyền thống
Nhận thức được điều này, trong quá trình trực tiếp giảng dạy ở lớp 5 trườngTiểu học Đông Hòa, Tôi nhận thấy đây là một vấn đề bổ ích, nó có ý nghĩa rất lớnđối với việc nâng cao chất lượng dạy học phân môn Lịch sử ở lớp 5 Chính vì vậy,
Trang 4tôi đã tìm tòi được "Một số kinh nghiệm nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5B trường Tiểu học Đông Hòa – Đông Sơn" với mục đích tạo được niềm say mê, hứng thú học tập, đặc biệt là
tính tích cực, chủ động vấng tạo cho học sinh
2 Mục đích nghiên cứu
Sử dụng phương pháp trực quan, đề ra một số phương pháp đổi mới nhằmphát huy tính tích cực, chủ động học tập phân môn Lịch sử cho các em để tìm ranhững ưu điểm và hạn chế của việc học tập bộ môn, thái độ của từng học sinh đốivới phân môn
3 Đối tượng nghiên cứu
Tìm hiểu " Một số kinh nghiệm nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn lịch sử lớp 5"
4 Phương pháp nghiên cứu:
a Phương pháp nghiên cứu lý luận
b Phương pháp điều tra, phỏng vấn
c Phương pháp thử nghiệm
d Phương pháp xử lý số liệu, thống kê
Trang 5B NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận
Trước sự đổi mới từng ngày, từng giờ của tri thức khoa học, cùng với sự
bùng nổ nhanh về kiến thức qua các phương tiện thông tin đại chúng thì việc truyềnthụ kiến thức cho học sinh đòi hỏi phải chính xác, kịp thời và có hệ thống, có địnhhướng là nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên Chính vì vậy, để dạy tốt mộttiết học giáo viên không ngừng phải nghiên cứu, tìm tòi nâng cao sự hiểu biết củamình, và phải có kĩ năng sử dụng các tư liệu đặc biệt là đồ dùng trực quan minhhọa cho tiết dạy
Nguyên tắc trực quan là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận dạyhọc, tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên cơ sở trựctiếp quan sát hiện vật đang học hay đồ dùng trực quan minh họa sự vật Trong dạyhọc lịch sử, phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan góp phần quan trọng tạo biểutượng cho học sinh cụ thể hóa các sự kiện, khắc sâu kiến thức, khắc phục tình trạnghiện đại hóa lịch sử của học sinh
Trong dạy học phân môn lịch sử, đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu vềbản chất của các sự kiện lịch sử, là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành cáckhái niệm lịch sử, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật phát triển của xã hội
Đồ dùng trực quan có vai trò rất quan trọng trong việc giúp học sinh nhớ kỹ, hiểusâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử Những hình ảnh được giữ lại đặc biệtvững chắc trong trí nhớ chúng ta là hình ảnh chúng ta thu nhận được bằng trựcquan Cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử, đồdùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngônngữ của học sinh Mỗi khi quan sát vào loại đồ dùng trực quan nào, học sinh cũngthích nhận xét, phán đoán, hình dung xem quá khứ lịch sử được phản ánh, minhhọa như thế nào Từ đó các em mới suy nghĩ và tìm cách diễn đạt bằng lời nóichính xác, có hình ảnh rõ ràng, cụ thể về bức tranh xã hội đã qua
Trước tiên, hiệu quả của việc sử dụng phương pháp trực quan trong dạy họclịch sử là do nhiều yếu tố quyết định như: Chất lượng đồ dùng trực quan, hiện vật,bản đồ, tranh ảnh lịch sử,.… Phương pháp sử dụng, kỹ năng và năng lực sư phạmcủa người giáo viên, đặc biệt là trình độ nhận thức của học sinh Vì đồ dùng trựcquan được sử dụng tốt sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kếthợp được hai hệ thống tín hiệu trong quá trình nhận thức: “Tai nghe – mắt thấy” tạođiều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, gây được mối quan hệ thần kinh tạm thờikhá phong phú; phát huy ở học sinh năng lực chú ý, quan sát, niềm say mê, hứngthú đặc biệt là tính tích cực hoạt động độc lập Ngược lại, nếu không sử dụng đồdùng trực quan đúng mức mà bị lạm dụng thì dễ làm cho học sinh phân tán tưtưởng, không tập trung vào các dấu hiệu, nội dung chính, thậm chí hạn chế sự pháttriển năng lực tư duy trừu tượng của học sinh
Trang 6Với tất cả ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển nêu trên, đồ dùng trựcquan góp phần to lớn nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, gây hứng thú học tậpcho học sinh, giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, những sự kiện, kiếnthức lịch sử Nó là chiếc “cầu nối” giữa hiện thực với quá khứ, khách quan với đờisống hiện tại.
II Thực trạng
1 Thực trạng chung
Trong những năm gần đây, phân môn Lịch sử ở Tiểu học nói chung và phânmôn Lịch sử lớp 5 nói riêng trong trường Tiểu học đã được chú trọng hơn trước.Điều đó được thể hiện ở chỗ phân môn Lịch sử được xếp ngang hàng với các mônkhác như Toán, Tiếng Việt, Khoa học,… được tổ chức kiểm tra cuối mỗi học kì vàkiểm tra tập trung theo lịch của Sở giáo dục, việc ra đề cũng được chú trọng hơn
Thực tế giảng dạy ở Trường Tiểu học nói chung và trường Tiểu học ĐôngHòa – Đông Sơn nói riêng cho thấy: Đồ dùng trực quan còn ít, chưa phong phú.Không ít giáo viên đã coi nhẹ việc sử dụng đồ dùng trực quan hoặc khi phải sửdụng thì chủ yếu là minh hoạ một cách tẻ nhạt, cho học sinh xem qua loa mang tínhhình thức, chứ không dùng trong khi giảng dạy Để đáp ứng yêu cầu dạy và họclịch sử cũng như khắc phục tình trạng trước đây thì chúng ta cần phải biết kết hợphài hoà giữa nội dung bài học và hình ảnh cụ thể qua đồ dùng trực quan
2 Thực trạng của việc sử dụng trực quan trong dạy học phân môn Lịch
sử lớp 5B ở trường Tiểu học Đông Hòa – Đông Sơn
Cũng như thực trạng chung đại đa số giáo viên đều cố gắng tìm hiểu đưa ranhững phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thôngqua các phương pháp dạy học: Nêu vấn đề, giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, trựcquan, Giúp học sinh dễ dàng nắm bắt kiến thức, hiểu sâu hơn về bản chất, vai trò
và ý nghĩa của sự kiện, hiện tượng lịch sử Trong quá trình giảng dạy giáo viên đãkết hợp các đồ dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phươngtiện dạy học như: tranh ảnh, bản đồ, lược đồ sách giáo khoa, hiện vật, phim, đènchiếu,…từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử
Đa số học sinh chú ý nghe giảng, tập trung tìm hiểu, suy nghĩ trả lời các câuhỏi mà giáo viên đặt ra theo sự chuẩn bị bài mới ở nhà, trả lời câu hỏi ở cuối mụctrong bài, quan sát tranh ảnh, tập vẽ và trình bày diễn biến trên lược đồ cho nên khihọc các em luôn chú ý để hiểu nội dung bài dạy, tích cực thảo luận nhóm, đưa racác tình huống có vấn đề và tìm cách giải quyết
Song bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viên cũng như học sinh chưa thực sựcoi trọng việc sử dụng trực quan trong dạy và học Cụ thể:
* Về phía giáo viên: Vẫn còn một số ít giáo viên chưa thực sự thay đổi hoàn
toàn phương pháp dạy học cho phù hợp với từng tiết dạy, chưa tích cực hóa hoạtđộng của học sinh tạo điều kiện cho các em suy nghĩ, chiếm lĩnh và nắm vững kiếnthức như: vẫn còn sử dụng phương pháp “thầy nói – trò nghe”, “thầy đọc – trò
Trang 7chép” Do đó nhiều học sinh không nắm vững kiến thức, khi trả lời câu hỏi thì nhìnvào sách giáo khoa đọc nguyên bản nên học thuộc một cách máy móc nhanh quên.
- Thiết bị dạy học phân môn lịch sử (bản đồ, hiện vật,…) còn thiếu, các tranhảnh, lược đồ sách giáo khoa thì một số ít giáo viên chỉ cho học sinh khai thác sơ sàihoặc quan sát qua loa Cũng có khi giáo viên yêu cầu học sinh vẽ lược đồ màkhông hướng dẫn kỹ càng, học sinh không biết cách vẽ nên tiết dạy không có lượcđồ,… đặc biệt là đói với giáo viên dạy Tiểu học cùng một lúc phải dạy nhiều môn,khiến cho việc sử dụng phương pháp đồ dùng trực quan càng khó khăn, dẫn đến tiếthọc nhàm chán, học sinh nắm bắt kiến thức mơ hồ, mau quên nên kết quả học tậpcủa học sinh chưa cao
- Việc sử dụng hình vẽ, tranh ảnh chưa phù hợp về thời gian và cách khai thác.Một số tiết học giáo viên chỉ nêu vài ba câu hỏi và huy động học sinh nhanh trả lời;chưa có câu hỏi giành cho học sinh học chậm (chưa hoàn thành) nên các đối tượnghọc sinh này ít được tham gia hoạt động, dễ chán nản môn học của mình Một số ítgiáo viên lại đặt ra những câu hỏi hơi khó mà không có hệ thống câu hỏi gợi mởnên học sinh không trả lời được, nhiều khi giáo viên trả lời thay cho học sinh Vấn
đề này được thể hiện rõ trong hoạt động quan sát tranh ảnh, thảo luận nhóm, giáoviên chỉ biết nêu ra câu hỏi mà không gợi ý, không hướng dẫn học sinh trả lời câuhỏi như thế nào Vì không có câu hỏi gợi mở để giải quyết vấn đề nên học sinhkhông trả lời được,
- Sử dụng bản đồ, lược đồ, sơ đồ còn lúng túng về phương pháp, cách khaithác tẻ nhạt, đại khái
- Sử dụng băng hình, video còn nhiều hạn chế
* Về phía học sinh: Học sinh thường trả lời câu hỏi do giáo viên đặt ra thông
qua việc nhìn sách giáo khoa và nhắc lại, chưa có sự độc lập tư duy Một số họcsinh còn đọc nguyên xi sách giáo khoa để trả lời câu hỏi, một số học sinh còn lườihọc thậm chí trên lớp không tập trung suy nghĩ cho nên việc ghi nhận các sự kiện,hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu Bởi vậy học sinh chỉ trả lời được những câuhỏi dễ, còn một số câu hỏi tổng hợp, phân tích, so sánh, giải thích,…thì học sinh trảlời còn lúng túng hoặc mang tính chất chung chung, không rõ ràng
* Năm học 2015 – 2016, tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công dạylớp 5B Tôi đã tiến hành khảo sát kết quả học tập của các em để nắm bắt tình hình
về chất lượng học tập môn Lịch sử ở lớp dưới (lớp 4B) từ đó để có những biệnpháp phù hợp để dạy học Kết quả khảo sát chất lượng học sinh thu được như sau(tại thời điểm tháng 09 năm 2015):
Lớp số Sĩ Điểm 9, 10 TS TL% TS Điểm 7, 8 TL% TS Điểm 5, 6 TL% Điểm dưới 5 TS TL%
4B
(2014-2015) 25 2 8.0 6 24.0 9 36.0 8 32.0
Trang 8Như vậy, căn cứ vào bảng khảo sát chất lượng trên, Tôi nhận thấy rằng: Sốlượng các em học sinh chưa hoàn thành ở phân môn Lịch Sử lớp 4B rất cao Tìmhiểu nguyên nhân từ các câu trả lời rất thật của các em, đó là: Môn học đang cònnặng về đọc hiểu giống như môn Tập đọc Nội dung bài học cần cung cấp rất ít.(Kênh chữ); Một số hình ảnh, tư liệu phục vụ việc tìm hiểu nội dung bài chưa có.(Một bài chỉ có 2 đến 3 tranh ảnh, hình ảnh, lược đồ,…Bài nào nhiều nhất thì cũngchỉ có 4 tranh ảnh, hình ảnh, lược đồ) Vì vậy, rất khó tìm câu trả lời của giáo viêntrong bài học.
III Các biện pháp thực hiện
Trong qúa trình giảng dạy, các hình thức trùc quan thường dùng ë phân m«nLÞch sö lớp 5 bao gåm chñ yÕu c¸c lo¹i sau:
- Hình vẽ, tranh, ảnh (Có trong SGK; Đồ dùng dạy học của phân môn trongthư viện nhà trường)
- Mô hình (chỉ chuẩn bị được ở một số tiết hoặc đồ dùng tự làm trong tổ khối)
- Bản đồ, lược đồ (mượn ở thư viện nhà trường)
- Băng video (phải chuẩn bị hoặc sưu tầm, phục vụ cho một số bài giảng đặcthù: Bài 10-Lịch sử lớp 5: Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập Nhằm dẫn chứng giọngnói đầy cảm xúc của Bác trong ngày quốc khánh 2-9-1945, )
- Máy chiếu
- Giáo án điện tử (GV soạn giảng, phải có đầu tư chuyên môn phục vụ bàigiảng, nhằm tạo cho bài giảng thêm sinh động)
1 Biện pháp 1: Sử dụng hình vẽ, tranh ảnh trong sách giáo khoa
Hình vẽ, tranh ảnh trong sách giáo khoa là một phương tiện trực quan tạo hình
có tác dụng rất lớn trong dạy học lịch sử, nó cung cấp cho học sinh hình ảnh về quákhứ một cách cụ thể, sinh động và khá xác thực
a) Chân dung, hình vẽ (kênh hình)
Kênh hình trong sách giáo khoa là một bộ phận quan trọng của đồ dùng trựcquan trong dạy học phân môn lịch sử Khác với trước đây kênh hình chủ yếu đượctrình bày trong sách giáo khoa với vai trò để minh hoạ cho nội dung kiến thức trongkênh chữ Kênh hình trong sách giáo khoa mới được xây dựng và biên soạn đượctrình bày với tư cách là nguồn cung cấp thông tin độc lập cho học sinh vừa làphương tiện để minh hoạ, cụ thể hoá nội dung kiến thức có trong kênh chữ Nócùng có nhiệm vụ chung trong việc cung cấp kiến thức cho học sinh, giúp các emhiểu rõ các sự kiện, hiện tượng lịch sử, tiến tới hình thành khái niệm và góp phầngiáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cũng như phát triển toàn diện học sinh
Học sinh lớp 5 cũng như các lớp nhỏ rất thích xem tranh ảnh, chân dung cácnhà Cách mạng, các anh hùng dân tộc, các vị lãnh tụ, các nhà phát minh khoa học,các nhà hoạt động văn hoá nghệ thuật Các em không chỉ chú ý miêu tả bề ngoài
mà còn chú ý phân tích nội dung, tính cách, hành vi thể hiện ở tranh ảnh
Trang 9Vì vậy tôi đã làm nổi bật tính cách nhân vật để gây hứng thú cho học sinh,kích thích óc tò mò, phát triển năng lực nhận thức Từ đó làm cho các em khâmphục, học tập được đạo đức, tài năng của họ.
Tuy nhiên phải chọn thời gian phù hợp để đưa chân dung của nhân vật lịch
sử ra Khi sử dụng, giáo viên phải phân tích, định hướng cho học sinh, tự mìnhđánh giá vai trò, tính cách của nhân vật
+ Ví dụ: Khi giảng bài 10: “Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập” Khi dạy đếnhoạt động 1: tôi cho học sinh quan sát Hình 2-SGK trang 22 giới thiệu về quangcảnh lễ đài, Bác Hồ cùng một số vị lãnh đạo của Nhà nước đang đứng trên lễ đàicủa buổi lễ, tại Quảng trường Ba đình lịch sử vào ngày 2-9-1945; sẽ gây được hứngthú cho học sinh trong việc tìm hiểu về sự trang trọng, niềm tự hào dân tộc
Bác Hồ đọc bản tuyên ngôn độc lập
Trang 10+ Khi dạy bài 17: “Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ” trong phần hướng dẫnhọc sinh khai thác, tìm hiểu nội dung bài, tôi cho học sinh quan sát Hình 1; Hình 2;Hình 3; Hình 4; Chú ý hướng dẫn học sinh quan sát lược đồ Hình 3: Lược đồ chiếndịch Điện Biên Phủ Sau đó, tôi mô phỏng trên lược đồ, dùng que chỉ: Nêu lên 3mũi tấn công của quân ta; Các căn cứ điểm của địch,…; Dựa vào lược đồ, sự môphỏng, giảng giải của tôi, học sinh rất hứng thú, chăm chú lắng nghe không chớpmắt Lúc này, tôi phải đóng vai trò là một hướng dẫn viên du lịch Vì vậy, tôi phảichuẩn bị thật kĩ càng về nội dung thuyết trình của mình Cũng như các thao tác chỉlược đồ phù hợp, chính xác với lời nói.
Có thể là hình vẽ được giáo viên chuẩn bị trước, (như hình vẽ minh hoạ các sựkiện lịch sử , )
Đối với hình vẽ: Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tiến hành theo các bước sau:
- Đọc tên và cho biết các sự kiện lịch sử trên hình vẽ
- Tìm hiểu mốc thời gian diễn ra sự kiện lịch sử, địa phương diễn ra sự kiện đó
- Rút ra nguyên nhân, ý nghĩa, bài học lịch sử từ sự kiện đó
Tranh ảnh trong sách giáo khoa là một phần đồ dùng trực quan trong quá trìnhdạy học Từ việc quan sát, học sinh sẽ đi tới công việc của tư duy trừu tượng.Thông qua quan sát miêu tả, tranh ảnh học sinh được rèn luyện kỹ năng diễn đạt,lựa chọn ngôn ngữ Từ việc quan sát thường xuyên các tranh ảnh lịch sử, tôi luyệncho các em thói quen quan sát một cách khoa học, có xem xét, phân tích, giải thích
để đi đến những nét khái quát rút ra những kết luận lịch sử
+ Ví dụ khi dạy bài 6: “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” tôi cho học sinhquan sát:
Hình 1: Bức ảnh chụp Bến cảng Nhà Rồng đầu thế kỉ XX Qua đó, nêu lênđược ý nghĩa lịch sử của địa danh này Đây chính là nơi Bác Hồ ra đi tìm đườngcứu nước Đây là một địa danh lịch sử không thể nào quên đối với Dân tộc ta, đốivới cá nhân con người Bác Vì là nơi tiễn Người ra đi rời đất mẹ Việt Nam khingười đang còn là một thanh niên mới tròn 21 tuổi
Hình 2: Tàu Đô đốc La-tu-sơ Tờ-re-vin là con tàu Bác Hồ yêu quý của Dântộc ta có tên là Văn Ba đã làm phụ bếp trên tàu này
+ Bài 8: “Xô Viết Nghệ-Tĩnh” để có nội dung trả lời cho câu hỏi 1: “Em hãy thuậtlại cuộc biểu tình ngày 12-9-1930 ở Nghệ An?” Phong trào cách mạng 1930 -1931 vớiđỉnh cao Xô viết Nghệ-Tĩnh tôi cho các em quan sát bức ảnh Xô Viết Nghệ-Tĩnh
Trang 11Hình 1-sách giáo khoa trang 17; các em sẽ hiểu sâu sắc hơn không khí cũngnhư tinh thần đấu tranh của nhân dân Nghệ-Tĩnh Để học sinh có được sự hiểu biếtban đầu về vai trò của Đảng vạch ra là hoàn toàn đúng đắn và xác thực với Cáchmạng Việt Nam mà Xô Viết Nghệ Tĩnh là đỉnh cao của phong trào Cách mạng
1930 –1931 là cuộc tổng diễn tập đầu tiên của Cách mạng tháng 8 sau này Tôi chohọc sinh quan sát bức tranh hình 1 “Xô viết Nghệ-Tĩnh”, đặc biệt chú ý đến trangphục, vũ khí, của giai cấp nông dân và công nhân, khí thế đấu tranh của họ.Hướng dẫn học sinh miêu tả
Học sinh bước đầu nhận biết về vai trò, vị trí của Đảng Cộng Sản Việt Nam: Lầnđầu tiên nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng giai cấp công nhân và nông dân (đây là 2lực lượng đông đảo của Cách mạng đoàn kết bên nhau chống đế quốc và phong kiến)
Hình ảnh: Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh
Qua phong trào này Đảng ta đã huy động đông đảo quần chúng nhân dân(hàng vạn người) đấu tranh có tổ chức, qua đó giáo dục họ Đó là cuộc tổng diễntập đầu tiên chuẩn bị cho Cách mạng tháng Tám thành công năm 1945
Như vậy việc sử dụng tranh ảnh vừa khai thác được nội dung lịch sử thể hiệntrong tranh ảnh bổ sung cho bài giảng, vừa phát huy được năng lực tư duy cho họcsinh, kích thích trí tưởng tượng phong phú, tạo hứng thú học tập cho các em
Hiện nay kênh hình trong sách giáo khoa tương đối đầy đủ, do vậy việc sửdụng hình vẽ tranh ảnh để giới thiệu và khắc sâu bài học lịch sử, phát huy tính tíchcực sáng tạo của học sinh là hiệu quả nhất Hình ảnh, tranh vẽ trong sách giáo khoa
có ý nghĩa hết sức to lớn, không chỉ là nguồn kiến thức có tác dụng giáo dục tưtưởng, tình cảm mà còn phát triển tư duy học tập bộ môn lịch sử của học sinh Sửdụng tốt loại phương tiện trực quan này sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động,
Trang 12tạo ra sự hứng thú trong quá trình nhận thức Từ việc quan sát học sinh sẽ đi tớicông việc tư duy trừu tượng, nhưng quan sát tranh ảnh không thể gây ra sự chú ý,tích cực trong việc nhận thức vấn đề của học sinh nếu không có sự hướng dẫn củagiáo viên Mặt khác thông qua quan sát, miêu tả tranh ảnh, rèn luyện khả năng sửdụng ngôn ngữ của các em ngày càng phong phú, trong sáng Vì vậy, trong dạy họclịch sử chúng ta cần phải khai thác triệt để nội dung lịch sử được biểu hiện quatranh ảnh, hình vẽ trong sách giáo khoa, đồng thời khi sử dụng cần kết hợp sử dụngcâu hỏi, miêu tả hoặc tường thuật, phân tích để nắm được kiến thức lịch sử biểuhiện trong đồ dùng trực quan
Tóm lại, việc sử dụng kênh hình (hình vẽ, tranh ảnh trong sách giáo khoa) đã
in trong sách giáo khoa có tác dụng rất lớn trong việc nâng cao kiến thức của họcsinh trong học tập bộ môn lịch sử Bởi các hình ảnh rỏ ràng, cụ thể của kênh hìnhkhông chỉ giúp học sinh hiểu sâu sắc kiến thức mà còn nảy sinh những cảm xúclịch sử trong tâm hồn các em Đặc biệt là các ảnh chân dung còn tạo điều kiện giáodục thẩm mĩ cho các em và điều chủ yếu nhất là với hình ảnh cụ thể đó sẽ nâng cao
sự hấp dẫn của học sinh đối với bộ môn Lịch sử, làm cho kiến thức của các emthêm phong phú, sinh động và sâu sắc Với việc sử dụng hình vẽ, tranh ảnh trongsách giáo khoa, học sinh lớp 5B tôi phụ trách đã hiểu bài tốt hơn
Ví dụ: Lê Thị Trang, Nguyễn Thị Xuân Mai, Nguyễn Đăng Tú,
Dùng câu hỏi hướng dẫn học sinh quan sát, trả lời tìm ra các sự kiện lịch sử
Từ các mô hình tôi giúp học sinh hiểu và nắm chắc các kiến thức Lịch sử
Cách sử dụng có hiệu quả:
- Tôi cho học sinh quan sát nhận biết đó là mô hình gì?
- Mô hình đó gắn với sự kiện nào
- Rút ra ý nghĩa, bài học
Việc sử dụng mô hình trong dạy học lịch sử lớp 5, phần lớn các em đã có ýthức học tập phân môn và có phương pháp học tập tốt Các em đã hiểu rõ và nắmchắc các khái niệm, các sự kiện lịch sử trong chương trình Lịch sử lớp 5
Cụ thể như các em: Trần Viết Khánh, Lê Thị Út, Lê Thị Trúc
3 Biện pháp 3: Sử dụng bản đồ, niên biểu, lược đồ, sơ đồ
Bản đồ, niên biểu, lược đồ là những đồ dung trực quan quy ước không thểthiếu được trong dạy học phân môn Lịch sử nói chung và phân môn Lịch sử lớp 5nói riêng Nhờ có những đồ dùng trực quan này mà học sinh có biểu tượng đúngđắn về hình ảnh địa lý, địa điểm xảy ra sự kiện lịch sử Chúng ta cũng biết mỗi một
sự kiện lịch sử bao giờ cũng gắn liền với mốc thời gian và không gian nhất định,
