Giáo viên cũng còn lúng túng khi dạy Tập đọc : Cần đọc bài tập đọc với giọng như thế nào ; làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho học sinh ; làm thế nào để các em đọc nhanh hơn, hay hơn, di
Trang 1PHẦN I : MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Tiếng Việt là một môn học quan trọng, chiếm vị trí chủ yếu trong chương trìnhTiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Phân môn Tập đọc có vị trí đặc biệt trong chương trình Tiếng Việt vì nó đảm nhận việc hình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng đọc, một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc học đầu tiên trong trường phổ thông
Dạy phân môn Tập đọc trong các trường Tiểu học đang là một vấn đề được các trường, các nhà nghiên cứu và toàn xã hội quan tâm Biết đọc là có thêm một công cụ mới để học tập, để giao tiếp, để nắm bắt được mọi thông tin diễn ra hàng ngày trong xã hội Thông qua việc đọc các tác phẩm văn chương, con người không những được thức tỉnh về nhận thức mà còn rung động về tình cảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp, được khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh cũng như được bồi dưỡng tâm hồn Chính vì vậy, dạy Tập đọc có ý nghĩa to lớn ở Tiểu học, nó trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với mỗi người đi học Học sinh đọc tốt, đọc một cách có ý thức sẽ giúp các em hiểu biết nhiều hơn, bồi dưỡng các em lòng yêu cái thiện, cái đẹp, dạy các em biết suy nghĩ một cách lôgic cũng như có những kỹ năng mà các em sẽ sử dụng suốt đời
Trong khi đó, ở trường tiểu học việc dạy đọc bên cạnh những thành công, còn nhiều hạn chế, phương pháp rèn đọc chưa được coi trọng Học sinh của chúng
ta chưa đọc được như mong muốn Kết quả học đọc của các em chưa đáp ứng đượcyêu cầu của việc hình thành kĩ năng đọc Các em chưa nắm chắc được công cụ hữu hiệu để lĩnh hội tri thức, tư tưởng tình cảm của người khác chứa đựng trong văn bản được đọc Giáo viên cũng còn lúng túng khi dạy Tập đọc : Cần đọc bài tập đọc với giọng như thế nào ; làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho học sinh ; làm thế nào
để các em đọc nhanh hơn, hay hơn, diễn cảm hơn ; làm thế nào để các em hiểu được văn bản được đọc ; làm thế nào để những gì đọc được tác động vào chính
Trang 2cuộc sống của các em v,v…Đó là những gì trăn trở của giáo viên trong mỗi giờ Tậpđọc.
Từ những suy nghĩ trên bản thân tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc trong dạy Tập đọc cho học sinh lớp 2 theo chương trình tiểu học mới VNEN ” để nâng cao chất lượng dạy học của mình
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :
Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích tích lũy thêm cho bản thân nhữngkiến thức và kinh nghiệm và tìm ra phương pháp dạy học tốt nhất, hiệu quả nhấtcho phân môn Tập đọc góp phần rèn kĩ năng đọc cho học sinh nhằm nâng cao chấtlượng dạy và học
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :
Học sing lớp 2A trường Tiểu học Đông Cương năm học 2015 – 2016
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
Nghiên cứu đề tài này tôi đã sử dụng một số phương pháp sau :
- Phương pháp sưu tầm, nghiên cứu tài liệu : Thường xuyên sưu tầm tra cứusách báo, tài liệu có liên quan đến nội dung đề tài
- Phương pháp quan sát : Thực hiện quan sát trong quá trình học tập trong lớp,ngoài giờ học tập, đặc biệt theo dõi trong những giờ Tập đọc của HS nhằm đánhgiá thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin : Tôi xây dựng một
hệ thống một số các câu hỏi điều tra học sinh nhằm tìm ra nguyên nhân đọc chưađúng , chưa hay của học sinh Tiến hành điều tra qua phiếu liên quan đến việc phântích đánh giá việc học của học sinh, hay thông qua phỏng vấn trực tiếp Qua đónắm bắt được thực trạng
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu : Tôi sử dụng phương pháp này đểthống kê, xử lý các số liệu thu thập được
Trang 3PHẦN II : NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN :
Phần lớn những tri thức, kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn hoákhoa học, tư tưởng, tình cảm của các thế hệ trước và của cả những người đương thời đều được ghi lại bằng chữ viết Nếu không biết đọc thì chúng ta sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cậnvới nguồn thông tin, tri thức của con người Không biết đọc, con người sẽ không có được những điều kiện giáo dục mà xã hội dành cho họ không thể hình thành một nhân cách toàn diện, không thể làm chủ trong xã hội hiệnđại Biết đọc con người có thể dễ dàng tiếp thu nền văn minh của nhân loại
Phân môn Tập đọc cung cấp cho học sinh những hiểu biết về tự nhiên, xã hội vàcon người, cung cấp vốn từ, vốn diễn đạt Biết đọc sẽ giúp các em hiểu biết nhiềuhơn, hướng các em tới cái thiện, cái đẹp, dạy cho học sinh biết cách suy nghĩ lô gíc,
tư duy có hình ảnh.Những hiểu biết về các tác phẩm văn học sẽ góp phần rèn luyệnnhân cách cho học sinh
II.THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ :
1 Thuận lợi
Trường Tiểu học Đông Cương thành phố Thanh Hoá những năm gần đây đượcxây dựng khang trang, thoáng mát với diện tích khá rộng trên 1.300m2, có đầy đủcác cơ sở vật chất, trang thiết bị đảm bảo phục vụ cho việc dạy và học Đội ngũgiáo viên nhiệt tình, thân thiện luôn được sự quan tâm, phối hợp của Ban GiámHiệu và các Đoàn thể trong nhà trường Đối với học sinh luôn nhận được sự giúp
đỡ trong học tập từ nhiều phía
Hiện nay, việc thực hiện đổi mới công tác dạy và học theo hướng khoán nộidung chương trình cho phép giáo viên chủ động thời lượng trong từng phân môn,từng bài học ; chủ động điều chỉnh các hoạt động dạy học cho phù hợp với đặcđiểm trình độ học sinh của lớp mình, trường mình
2 Khó khăn:
Trang 4a Học sinh:
Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh Tiểu học khả năng tập chung của các em còn kém nên nhiều em còn ngại đọc bài , đọc qua loa không tìm hiểu nội dung các bài đọc
Đây là một trường vùng ven Thành phố, điều kiện kinh tế khó khăn, bố mẹ chủ yếu làm nghề nông, buôn bán nhỏ lẻ, một số gia đình đi làm xa nhà để kiếm sống nên nhiều em có hoàn cảnh khó khăn vì vậy nên gia đình ít quan tâm đến việchọc của các em , việc học tập của con em đều phó mặc cho giáo viên Các em còn ảnh hưởng của tiếng địa phương nên còn phát âm chưa chuẩn Gia đình chưa chú trọng đến việc rèn nói chuẩn tiếng phổ thông cho học sinh
b Giáo viên :
Nhiều năm giảng dạy Tập đọc ở lớp 2 tôi nhận thấy: Khả năng tiếp thu môn học Tiếng việt của các em còn nhiều hạn chế so với các môn Toán hay Tự nhiên xã hộivà các môn học khác Ở phân môn Tập đọc lớp 2 đa số các em đọc to rõ ràng song cũng có một số em đọc chưa lưu loát, chưa biết ngắt nghỉ đúng dấu chấm, dấuphẩy, nhiều em đọc chưa thể hiện được tình cảm nội dung văn bản, các em chưa biết nhấn giọng ở từ ngữ gợi tả, những từ ngữ trọng tâm Trong khi sắm vai, đọc đối thoại các em còn lúng túng, thiếu tự tin trong việc thể hiện giọng đọc của mình.Một số em học sinh đọc yếu chưa xác định được giới hạn của những câu đối thoại, khi đọc thường cũng chưa biết cách thể hiện giọng đọc như thế nào cho phù hợp Dạy học theo hướng dẫn học Tiếng Việt 2 , giáo viên phải vất vả hơn do phải
hỗ trợ kịp thời đối với từng nhóm, thậm trí từng cá nhân học sinh trong các nhóm Giáo viên cần phải linh hoạt, uyển chuyển trong hoạt động hướng dẫn học sinh học Giáo viên phải biết chọn những hoạt động nào mình trực tiếp giúp đỡ học sinh, những hoạt động nào thì điều hành các nhóm trưởng hoặc những học sinh có năng lực giúp đỡ học sinh còn khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ học tập
Trang 5Trong thực tế hiện nay, người giáo viên phải thay đổi cách dạy để các em có thể nắm bắt được tri thức, việc rèn đọc cho học sinh là hết sức cần thiết Giáo viên cần dạy học sinh đọc như thế nào để người nghe hiểu được nguyên vẹn nội dung cũng như giá trị nghệ thuật của văn bản, lôi cuốn được người nghe, cảm thụ được cái hay, cái đẹp của văn bản Học sinh không những đọc được nội dung văn bản,
mà cũng phải đọc hay, đọc diễn cảm, đây là mục tiêu mà các thầy giáo, cô giáo dạylớp 2 cần phải rèn và là đích để đạt tới
Mặt khác phần luyện đọc nhiều giáo viên cho là dễ, nhưng thực chất đây là phần khó nhất, phần trọng tâm của bài giảng Ở khâu này, nhiều giáo viên lại không biết dạy như thế nào Dạy sa vào giảng văn nhiều hơn là rèn đọc, chưa chú ýđến tốc độ đọc của các em theo yêu cầu về kiến thức và kỹ năng cơ bản phù hợp với từng khối lớp, chưa phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong khi đọc.Một số giáo viên mặc dù có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy, nhưng do phương pháp dạy học truyền thống còn tiềm tàng, khả năng nắm bắt phương pháp mới cũng hạn chế, các bước lên lớp chưa linh hoạt Vì vậy tiết Tập đọc còn buồn tẻ,đơn điệu Các em học vẹt Khâu thực hành còn yếu, nhất là khâu luyện đọc, đặc biệt là rèn đọc diễn cảm cho học sinh
Hầu hết các giáo viên đều dạy học phụ thuộc vào sách Hướng dẫn học Tiếng Việt, không mạnh dạn thay đổi, điều chỉnh, nghiên cứu, tìm tòi, đổi mới sáng tạo bởi sợ sai, sợ lệch hướng, Vì vậy các giờ Tập đọc đều được dạy theo một khuôn mẫu, rập khuôn máy móc, cứng nhắc Nó có ưu điểm là thực hiện đúng phương pháp song lại có nhiều nhược điểm là xa rời thực tế, tách rời học sinh , giờ học khô khan, rời rạc Bởi vậy, thực tế chất lượng học sinh chưa cao, khả năng đọc, hiểu, cảm thụ hình thành ý thức và hành động ở học sinh chưa đáp ứng thoả đáng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của nhà trường, gia đìnhvà xã hội
Việc điều chỉnh tài liệu Hướng dẫn học Tiếng Việt đối với giáo viên còn nhiềumới mẻ Giáo viên vừa dạy vừa tự điều chỉnh và rút kinh nghiệm, học tập lẫn nhau
Trang 6chưa có một tài liệu nào hướng dẫn cụ thể nên giáo viên còn gặp rất nhiều lúngtúng
Năm học 2015 – 2016, tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm và giảngdạy lớp 2A Ngay từ dầu năm học tôi đã tìm hiểu về khả năng đọc của từng họcsinh Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm như sau:
Kết quả trên cho thấy chất lượng đọc của học sinh lớp 2A chưa cao Để nâng
cao chất lượng học sinh cũng như tích lũy thêm cho mình những kinh nghiệm, tôi
đã đi sâu nghiên cứu tìm hiểu một số giải pháp giúp học sinh đọc tốt hơn nữa vàmạnh dạn áp dụng vào giảng dạy
III GIẢI PHÁP VÀ CÁCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN :
Nhìn chung, một bài học của Hướng dẫn học Tiếng Việt 2 tập trung vào 4 kĩnăng cơ bản: Nghe, nói, đọc, viết Bốn kĩ năng được lồng ghép, tích hợp tự nhiênvào các bài, không tách bạch thành các phân môn như sách giáo khoa và cách dạy
cũ Không có kĩ năng nào bị coi nhẹ Trong quá trình giảng dạy, từ những kinhnghiệm đúc rút được trong những năm qua tôi xin mạnh dạn đưa ra một số giảipháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2 :
1.Rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh:
Trước khi nói về việc rèn đọc đúng cần xác định rõ mục tiêu rèn đọc - tức làrèn đọc to, đọc đàng hoàng Giáo viên cần hướng dẫn học sinh chuẩn bị tâm thếđọc Khi ngồi đọc, cần ngồi ngay ngắn, khoảng cách từ mắt đến sách khoảng 20
Lớp Sĩ
số
Đọc ngọng
Đọc sai phụ âm đầu
Đọc sai dấu
Đọc rõ ràng, lưu loát
Đọc diễn cảm
Trang 7đến 30 cm, cổ và đầu thẳng, phải thở sâu, thở ra chậm để lấy hơi Ở lớp khi được côgiáo gọi đọc học sinh phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp đọc ngay
Các hình thức : từng HS đọc cá nhân, từng cặp HS đọc, cả nhóm (bàn, tổ) đọcđồng thanh, đọc truyền điện , đọc tiếp sức, đọc phân vai …
Yêu cầu đầu tiên đối với khả năng đọc chính xác, luyện đọc chính xác thựcchất là rèn luyện ngữ âm cho học sinh
Thống kê lỗi phát âm ở lớp mà các em hay sai, tôi qui về 3 loại sau đây: + Sai phụ âm đầu : ch/tr , s/x , l/n
Ví dụ : cây tre/cây che; sung / xung , sâu / xâu; lón/nón…
+ Sai vần : lòe loẹt thành lè lẹt, khuya đọc thành khia…
+ Sai dấu thanh : dấu ngã đọc thành dấu hỏi
Ví dụ : ''vẽ tranh'' đọc là ''vẻ tranh'' ,
Phần lớn những lỗi mà học sinh còn phát âm sai do 2 nguyên nhân :
+ Nguyên nhân chủ quan : như nói lắp , nói ngắn lưỡi – khó đọc do bẩm sinh + Nguyên nhân khách quan : do cách phát âm sai của phương ngữ tạo cho các emthói quen nghe và nói từ khi nhớ
- Để dạy cho học sinh phát âm đúng , tôi không quên rèn kĩ năng nghe Giữanghe và phát âm có mối quan hệ rất chặt chẽ cho nên rèn luyện kĩ năng nghe cũng
hỗ trợ rất nhiều cho kĩ năng đọc
- Để chữa lỗi phát âm sai tôi dùng biện pháp giảng giải trên cơ sở lí thuyết ngữ
âm và ý nghĩa từ Sau khi giải thích rõ cho học sinh tôi đọc mẫu cho học sinh quan
Trang 8sát thật kĩ, có thể kết hợp cho một vài học sinh khá giỏi đọc lại Sau đó cho họcsinh luyện đọc lại từ ngữ phát âm sai ngay lúc đó nhiều lần Giáo viên cần sửa lốisai triệt để đến từng học sinh
Ví dụ : phát âm s / x :
+ Khi phát âm s ( sờ ) : phải uốn lưỡi , hơi thoát ra chân răng đầu lưỡi
+ Khi phát âm x ( xờ) : hơi ra ở mặt lưỡi và chân răng
Ví dụ : phát âm tr / ch :
+ Phát âm tr ( trờ ) : hơi ra qua động tác bật đầu lưỡi với chân răng
- Mặt khác tôi cũng có thể sửa sai cho học sinh qua việc giảng nghĩa từ
Ví dụ : ' '' cũ /củ'' : sách cũ, sách mới ; củ khoai.củ sắn
“ mở/mỡ ” : mở cửa ; thịt mỡ
“ xâu / sâu '' : '' xâu kim '' với '' sâu trong lòng đất ''
Tôi có thể rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh bằng cách sau khi bạn trong nhómđọc, bạn khác phát hiện xem bạn đọc sai ở đâu , vì sao sai , nên đọc lại như thế nàocho đúng
Bên cạnh đó tôi có thể rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh bằng cách tùy theonội dung bài học tổ chức cho học sinh thi đọc đúng , đọc nhanh các từ khó đọc, câukhó Rèn cho các em ngắt giọng và nhấn giọng đúng
Ví dụ : Trong bài tập đọc Người mẹ hiền ( Hoạt động cơ bản 2 Bài 8A ) giáoviên cần hướng dẫn học sinh đọc nhấn giọng , ngắt nghỉ đúng câu : Cô xoa đầuNam / và gọi Minh đang thập thò ở của lớp, / nghiêm giọng hỏi :// “Từ nay các em
có trốn học đi chơi nữa không ?” //
Trang 9- GV cần lắng nghe HS đọc để phát hiện khả năng đọc của mỗi em, từ đó cócách rèn luyện thích hợp với từng em ; khuyến khích HS trong lớp trao đổi, nhậnxét về chỗ “được”, hay “chưa được” của bạn, nhằm giúp HS biết rút kinh nghiệm
để đọc tốt hơn
- Đặc biệt đối với những học sinh đọc sai do tiếng địa phương giáo viên cầnphối hợp kịp thời với phụ huynh để hướng dẫn học sinh nói, đọc, viết chuẩn tiếngphổ thông GV cần lập danh sách những học sinh phát âm chưa chuẩn, để rèn chocác em
Rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 2 yêu cầu học sinh phải đọc rõ ràng,rành mạch Không đọc lí nhí, giọng quá nhỏ, không dừng lâu quá để đánh vần, nghỉhơi ở dấu chấm, dấu phẩy, chỗ cần tách ý Biết đọc liền các tiếng trong từ ghép, từláy hoặc cụm từ cố định Ngoài ra còn biết đọc đúng giọng câu kể, câu hỏi, câu cảmbiết phân biệt lời dẫn chuyện với lời đối thoại Dù đọc ở mức độ nào cũng đều yêucầu phát âm đúng
2.Rèn kĩ năng đọc thầm cho học sinh:
Hoạt động đọc thầm phần lớn được diễn ra cùng với hoạt động đọc hiểu Hoạtđộng đọc thầm được dùng làm thông tin cho hoạt động đọc hiểu.Trong mô hìnhVNEN, học sinh không chỉ biết phải học cái gì, mà quan trọng hơn, học sinh cònphải biết học như thế nào, biết kiểm tra đánh giá kết quả học tập của mình
Hướng dẫn học Tiếng việt 2 được biên soạn theo định hướng tổ chức học sinh
tự học theo sự hướng dẫn của giáo viên Theo định hướng này , học sinh tự đọc cácnhiệm vụ trong sách và làm theo chỉ dẫn Do vậy hoạt động đọc thầm của học sinh
Trang 10diễn ra liên tục trong tất cả các bài học, ở hầu hết các hoạt động Tốc độ và kết quảhọc của học sinh phụ thuộc nhiều vào hoạt động đọc thầm
Giáo viên cần kiểm soát quá trình đọc thầm bằng cách qui định thời gian đọcthầm cho từng đoạn, từng bài Học sinh sau khi đọc xong cần báo cáo kết quả củamình cho nhóm trưởng hoặc giáo viên được biết Hiệu quả của việc đọc thầm chính
là việc hiểu nội dung văn bản đó Có nhiều học sinh, đặc biệt là học sinh lớp 2 saukhi đọc xong vẫn không hiểu được nội dung đó là gì Vì vậy, Giáo viên nên cần cóchỉ dẫn định hướng cho các em đọc thầm từng nhiệm vụ : đọc thầm câu hỏi, đọcthầm câu trả lời cho những câu hỏi trắc nghiệm có nhiều lựa chọn, đọc thầm đoạn
để tìm câu trả lời đúng…Qua đó giúp học sinh biết đọc thầm đúng hướng ,đúngtrọng tâm
Ví dụ : Trong bài Tập đọc “ Bím tóc đuôi sam” ( Hoạt động cơ bản 6 Bài 4A )Trao đổi và chọn câu trả lời đúng cho câu hỏi sau :
Các bạn gái khen Hà thế nào ? ( Đọc đoạn 1 )
a.Tóc bạn đẹp lắm !
b Bím tóc đẹp quá !
c Hà có hai bím tóc xinh xinh
Giáo viên cần hướng dẫn học sinh muốn trao đổi trước hết cần làm việc cánhân trước đọc thầm câu hỏi , đọc thầm các ý a, b, c Sau đó đọc thầm đoạn văn đểtìm ra lựa chọn đúng Nếu giáo viên không định hướng sẽ có học sinh không đọcđoạn văn mà lựa chọn theo cảm tính
Muốn rèn kĩ năng đọc thầm cho học sinh thì không chỉ giới hạn yêu cầu đọcthầm trong lớp học, trong các bài học Tiếng việt Các bài học ở những môn họckhác, các ấn phẩm có ở trong trường, ngoài cuộc sống đều là những phương tiện tốt
để luyện đọc thầm cho học sinh Khi dạy các môn học khác giáo viên cần hướngdẫn học sinh đọc thầm các nhiệm vụ, các chỉ dẫn nêu trong tài liệu như là hướngdẫn học sinh đọc thầm các bài tập đọc của môn Tiếng Việt Giáo viên các khích lệ