Một số biện pháphướng dẫn, hỗ trợ học sinh lớp 2 tìm thành phần chưa biết trong phép tính

- Các biện pháp Tìm thành phần chưa biết trong phép tính để giúp học sinh lớp 2B trường Tiểu học Thọ Thế làm dạng toán này một cách chính xác.. - Gia đình thường hướng dẫn cộng thì trừ,

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN, HỖ TRỢ HỌC SINH LỚP HAI “ TÌM THÀNH PHẦN CHƯA BIẾT TRONG PHÉP TÍNH”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thu Hoài Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thọ Thế SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Toán

THANH HOÁ NĂM 2016

Trang 2

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm. 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2

2.3.4 Hướng dẫn học sinh học sinh so sánh giá trị của x vừa tìm.

được với thành phần còn lại và kết quả phép tính

7

2.3.5 Hướng dẫn học sinh phân tích và trình bày các bước tính 8

c Dạng tìm thành phần chưa biết mà tổng, hiệu, tích hay

thương là một phép tính

12

d Một số dạng nâng cao về tìm thành phần chưa biết 13

Trang 3

Môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suynghĩ, giải quyết vấn đề, góp phần phát triển trí thông minh Những thao tác tưduy có thể rèn luyện cho học sinh qua môn Toán bao gồm phân tích tổng hợp, sosánh, cụ thể hoá Các phẩm chất trí tuệ có thể rèn luyện cho học sinh bao gồm:tính độc lập, tính linh hoạt, tính nhuần nhuyễn, tính sáng tạọ Toán học là nônkhoa học và kĩ thuật.

Nghị quyết số 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng( khóa XI) đã đề ra

cho giáo dục và đào tạo là “Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục- Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực”, là chìa khóa mở ra con đường đưa đất nước tiến

lên phía trước Trong khi đó phương pháp giáo dục, việc thi cử, kiểm tra, đánhgiá học sinh còn lạc hậu, thiếu thực chất, hời hợt

Thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TƯ ngày 20/4/2015, Nghị quyết của Banchấp hành Đảng bộ tỉnh Thanh hóa

Là một giáo viên Tiểu học tôi rất trăn trở với chất lượng của học sinh, đặcbiệt là phần số học, trong đó là dạng bài giải một số phương trình đơn giản dưới

dạng bài “ Tìm x” là dạng bài hoàn toàn mới đối với học sinh lớp Hai

Trong giảng dạy tôi thấy dạng bài này các em làm chưa hiệu quả, các emlàm còn sai về cách tính, sai về tính toán, đặc biệt với những dạng nâng cao thìcác em chưa biết cách làm

Từ lý do trên, tôi mạnh dạn chia sẻ một số giải pháp nhỏ trong việc

hướng dẫn học sinh lớp Hai “Tìm thành phần chưa biết trong phép tính” của

mình cùng đồng nghiệp

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu đề tài này là giúp cho học sinh “Tìm thành phầnchưa biết trong phép tính” một cách chắc chắn, chính xác, từ đó nâng cao chấtlượng học Toán của học sinh nói chung và lớp 2B nói riêng

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Các biện pháp Tìm thành phần chưa biết trong phép tính để giúp học

sinh lớp 2B trường Tiểu học Thọ Thế làm dạng toán này một cách chính xác

- Học sinh lớp 2B trường Tiểu học Thọ Thế

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã sử dụng những phương pháp sau:

Trang 4

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết.

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp quan sát, trả lời câu hỏi

- Phương pháp thực hành

- Phương pháp thống kê toán học

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Chương trình Toán lớp 2 là một bộ phận của Chương trình môn Toán ởTiểu học và là sự tiếp tục của Chương trình Toán lớp 1

Những năm gần đây, định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã đượcthống nhất theo tư tưởng tích cực hoá hoạt động học của học sinh và hướng dẫncủa giáo viên Học sinh tự giác chủ động tìm tòi, phát hiện, sáng tạo các kiếnthức, kĩ năng

Với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Tiểu học mà mục tiêu chỉ là nhữngkiến thức cơ bản, đơn giản, thiết thực ban đầu về số học, các số tự nhiên và cácdạng toán có lời văn, các đại lượng thông dụng, một số yếu tố hình học Để hìnhthành và rèn luyện các kĩ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiềuứng dụng thiết thực trong đời sống Giúp các em bước đầu biết diễn đạt bằng lời,bằng kí hiệu một số nội dung đơn giản của bài học và bài thực hành, tập dượt sosánh, lựa chọn, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa, phát triển trítưởng tượng trong quá trính áp dụng các kiến thức và kĩ năng thực hành toán 2trong học tập và đời sống

Trong phần số học ở lớp Hai có giải một số phương trình đơn giản dưới

dạng bài “ Tìm x”, biết: a + x = b; x - a = b; a - x = b; a x x = b; x: a = b.

Đây là dạng toán hoàn toàn mới với các em, mặt khác phương trình đơngiản này có kí hiệu đây là một trìu tượng mà các em mới làm quen, hơn thế cótới 7dạng bài khác nhau học trong một năm học nên các em nhầm lẫn giữa cácdạng với nhau, dẫn đến cách làm sai, kết quả sai

Mặt khác với dạng bài hoàn toàn mới này, trìu tượng này đối với học sinhcần được luyện tập nhiều thì chương trình lại có một bài mới có trong đó có 4phương trình nhỏ, luyện tập có 5 phương trình còn ở các bài sau giảm tải tới 14phương trình vì thế học sinh chưa kịp nhớ lại quên, lại chuyển sang dạng mới và

cứ thế các em lẫn lộn cách giải của các phương trình đơn giản này

Trang 5

Đây là dạng học sinh làm sai nhiểu nhất.

* Dạng toán: Tìm số một thừa số của phép nhân.

- Một số học sinh lấy Tích nhân với thừa số kia

Trang 6

* Về phía giáo viên:

+ Truyền thụ kiến thức còn mang tính áp đặt

+ Chưa chú ý đến phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học

sinh

+ Chưa chú ý sửa sai cho những học sinh chưa hoàn thành (do sợ mấtnhiều thời gian)

* Về phía học sinh:

- Chưa nắm vững bản chất của phép tính cộng, trừ, nhân, chia

- Chưa nắm được tên gọi các thành phần trong phép tính

- Chưa nắm được mối quan hệ giữa thành phần và kết quả phép tính

- Chưa thuộc các quy tắc về tìm thành phần chưa biết của phép tính

- Do tính chủ quan, cẩu thả

- Một số học sinh quen chờ thầy cô dẫn dắt từng bước

- Học sinh chưa thuộc bảng cộng, trừ, nhân, chia trong bảng

- Gia đình thường hướng dẫn cộng thì trừ, nhân thì chia và ngược lại.Nắm được nguyên nhân dẫn đến sai lầm trên của học sinh tôi đã tiến hànhmột số giải pháp khắc phục giúp học sinh giải đúng dạng toán này như sau:

“Tìm thành phần chưa biết trong phép tính” các em không bị lẫn, dẫn đến sai

Ví dụ: Khi thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia học sinh cần xácđịnh lại tên gọi của thành phần, kết quả của phép tính như sau:

4 + 10 = 14

Số hạng Số hạng Tổng

Trang 7

Số bị chia Số chia Thương

Vậy khi dạy đến dạng tìm thành phần chưa biết trong phép tính học sinh

dễ dàng xác định gọi của thành phần, kết quả của phép tính

Nội dung dạy học “Tìm thành phần chưa biết trong phép tính”ở lớp Hai

tuy chưa phức tạp Nhưng trong quá trình giảng dạy cũng gặp không ít những

vướng mắc Vì vậy thông qua “Tìm thành phần chưa biết trong phép tính”biết

học sinh thực hành luyện tập giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh phươngpháp tính theo hướng phát huy tính tích cực Do đó trong quá trình giảng dạyGiáo viên cần:

- Tổ chức cho học sinh hoạt động nắm vững các khái niệm toán học, cấutrúc phép tính

Thực hiện mục tiêu của dạy học dạng toán “Tìm thành phần chưa biết

trong phép tính” ở lớp Hai nhằm giúp học sinh nắm được mối quan hệ giữa các

thành phần và kết quả của phép tính, kí hiệu chữ biểu thị cho một số chưa biết

(kí hiệu này có thể là một chữ số bất kì như a, b, c chứ không phải chỉ là x) và

Trang 8

trình bày các bước tính (dạng Tìm x) liên quan đến cả 4 phép tính cộng, trừ,

nhân, chia ở các dạng cơ bản như:

x + a = b ( hoặc a + x = b Tìm số hạng chưa biết)

Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tính:

+ Gọi tên các thành phần của phép tính

15 là số bị trừ

x là số trừ

10 là hiệu

+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính (Số trừ)

+ Nhắc lại quy tắc tìm số trừ (Muốn tìm số trừ ta lấy số bị trừ trừ đi hiệu)

+ Tìm thành phần chưa biết trong phép tính (x)

Ta lấy 15 – 10 = 5

+ Chỉ ra dạng của bài toán (Bài toán thuộc dạng: Tìm số trừ )

Đây là dạng học sinh hay nhầm lẫn nhất, rất nhiều học sinh lấy hiệu cộngvới số bị trừ 10 + 15 = 25

Đối với những học sinh này cần cho học sinh nhắc lại quy tắc, tính rồi thửlại 15 – 25 = 10( không đúng), vậy cách làm của em là sai vì số trừ bao giờcũng nhỏ hơn hoặc bằng số bị trừ Học sinh sẽ tính lại theo từng bước của dạng

bài tìm x, như vậy học sinh sẽ xác định chính xác số trừ và số bị trừ.

2.3.3.Hướng dẫn học sinh cách trình bày dạng tìm x

- Đây là bước quan trọng giúp các em trình bày đúng dạng bài tìm x Có

nhiều học sinh nêu đúng quy tắc, các bước tính nhưng trình bày sai, trình bày

xấu, trình bày chưa đúng dạng bài tìm x này Vì vậy ngay từ đầu khi dạy dạng toán tìm x tôi đã rất chú trọng việc trình bày.

- Trước hết học sinh cần thực hiện các bước:

+ Xác định tên gọi thành phần, kết quả của phép tính

+ Xác định dạng tìm x chưa biết trong phép tính

+ Tìm các bước tính

+ Thực hiện cách tính và trình bày bài tính

Ví dụ Bài 1a (trang 56 ) Tìm x

x - 4 = 8

- Trước hết học sinh xác định đây là dạng toán nào? ( Dạng tìm x)

- Học sinh cần xác định tên gọi của thành phần và kết quả của phép tính

Số bị trừ : chưa biết

Số trừ : 4

Hiệu : 8

Trang 9

Bài toán yêu cầu làm gì?( tìm số bị trừ)

Muốn tìm số bị trừ ta làm thế nào? ( Ta lấy hiệu cộng với số trừ)

- Học sinh dễ dàng viết được phép tính 8 + 4 = 12

Đối với dạng bài mà tổng, hiệu, tích hay thương là một phép tính thì thêmmột bước nữa

Ví dụ 2: (Bài 10 b trang 49 vở Ôn luyện và kiểm tra Toán tập 1)

Vậy kết quả đúng nhưng cách trình bày thì thiếu một bước tìm tổng của

Tổng, vì thế bước 1 sẽ phải trình bày x - 17 = 64 bây giờ bài toán trở về tìm số

bị trừ học sinh thực hiện đúng theo dạng tìm số bị trừ

2.3.4 Hướng dẫn học sinh thử lại, so sánh giá trị của x vừa tìm được với thành phần còn lại và kết quả phép tính.

- Trong phép cộng các số hạng bao giờ cũng nhỏ hơn tổng hoặc bằng tổng(khi một số hạng bằng 0)

- Trong phép trừ số bị trừ luôn lớn hơn hiệu hoặc bằng hiệu (khi số trừbằng 0)

- Trong phép trừ, số trừ bao giờ củng nhỏ hơn số bị trừ hoặc bằng số bị trừkhi hiệu bằng 0

- Trong phép nhân thừa số bao giờ củng nhỏ hơn tích (khi thừa số kia lớnhơn 0)

Trang 10

- Trong phép chia số bị chia bao giờ cũng lớn hơn thương hoặc bằngthương( khi số chia bằng 1)

Ví dụ:Bài 2b ( trang 116 ) Tìm x:

x x 3 = 12

- Giáo viên hướng dẫn học sinh:

+ Gọi tên các thành phần, kết quả của phép tính

+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính (thừa số)

+ Nhắc lại quy tắc tìm một thừa số trong một tích (Muốn tìm một thừa sốchưa biết ta lấy tích chia cho thừa số kia)

4( thừa số) < 12( tích) (Vậy bài làm đúng)

2.3.5: Hướng dẫn học sinh phân tích và trình bày các bước tính

- Tổ chức hướng dẫn học sinh theo các bước tính

Tổ chức cho học sinh phân tích bài tính, tìm hiểu nội dung bài tính

- Xác định tên các thành phần và kết quả của phép tính

- Xác định thành phần chưa biết trong phép tính

- Nhắc lại quy tắc tìm thành phần chưa biết đó

- Tìm giá trị chưa biết

- Trình bày

- Thử lại

- So sánh giá trị vừ tìm được với thành phần còn lại và kết quả phép tính.

- Cuối mỗi bài toán yêu cầu học sinh chỉ ra được bài toán thuộc dạng toán

Trang 11

- Dạng toán về tìm thừa số chưa biết.

- Dạng toán về tìm số bị chia

Đối với 5 dạng tìm thành phần chưa biết trong phép tính ở lớp Hai đềuđược thực hiện theo 7 bước như sau:

- Trình bày

- Thử lại

- So sánh giá trị vừ tìm được với thành phần còn lại và kết quả phép tính.

Ví dụ:Dạng bài tìm số hạng chưa biết.

Bài 1e (trang 45) Tìm x

4 + x = 14

- Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tính :

+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính ( Số hạng)

+ Nhắc lại quy tắc tìm một số hạng trong một tổng.( Muốn tìm một sốhạng ta lấy tổng trừ đi số hạng kia)

Qua cách dẫn dắt trên giúp học sinh xác định đúng thành phần chưa biếttrong phép tính và nắm chắc kiến thức về dạng toán này

* Với những học sinh còn mắc lỗi gọi học sinh trực tiếp lên chữa bài ngaytrong tiết học đó và cho học sinh luyện tập thực hành vào buổi 2 Giáo viên kiểmtra chỉ dẫn kịp thời cho những học sinh còn làm sai, giúp các em nhận thấy lỗi

và tự điều chỉnh cách tính của mình từ đó khắc sâu kiến thức cho học sinh

- Dạng bài giải sai:

Hỏi: Sai ở chỗ nào ?

Vì 4 + 18 = 22 không đúng với đề bài, hay số hạng cần tìm lớn hơn tổng

đã cho (18 > 14)

- Gọi học sinh làm sai đứng lên kiểm tra lại lời nhận xét của bạn có đúng

Trang 12

hay không, bằng cách :

+ Nêu tên các thành phần và kết quả trong phép cộng này ?

+ Giáo viên ghi bảng:

Hỏi: Vậy muốn tìm một số hạng trong một tổng em làm thế nào ?

(Muốn tìm một số hạng trong một tổng ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết)

Giáo viên chỉ vào bài giải sai trên bảng hỏi: Vậy vì sao bài giải này sai ? (Em làm không đúng quy tắc )

Giáo viên yêu cầu HS đó chữa lại bài

4 + x = 14

x = 14 - 4

x = 10

Tương tự với x + 4 = 14

Hỏi: Bài toán thuộc dạng toán gì ?

(Bài toán thuộc dạng toán Tìm một số hạng trong một tổng)

Từ đó khắc sâu được kiến thức cho học sinh đặc biệt là những học sinhchưa nắm vững quy tắc tìm số hạng chưa biết trong một tổng

Ví dụ 2: Dạng toán về Tìm số trừ

Bài 1a: ( trang 72) Tìm x

15 - x = 10

Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tính:

+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính (Số trừ)

+ Nhắc lại quy tắc tìm số trừ (Muốn tìm số trừ ta lấy số bị trừ trừ đi hiệu)

+ Chỉ ra dạng của bài toán (Bài toán thuộc dạng: Tìm số trừ )

+ So sánh kết quả vừa tìm được với thành phần, kết quả phép tính Trongphép trừ, số trừ bao giờ củng nhỏ hơn số bị trừ hoặc bằng khi số trừ bằng số bị

Trang 13

* Với những học sinh làm sai:

Giáo viên cho học sinh nhận biết lỗi của mình và hướng dẫn học sinhchữa tương tự như trên để giúp học sinh nắm vững quy tắc và xác định đúngthành phần chưa biết trong phép tính để thực hiện đúng các bước tính theo nộidung của bài

- Đối với các dạng bài tìm số trừ, thừa số, số bị chia tôi cũng tiến hànhtương tự như trên Với cách làm này sẽ khắc sâu phần lý thuyết để bản thânnhững học sinh giải sai cũng như học sinh trong lớp hiểu kĩ và nắm chắc bài, từ

đó học sinh có kỹ năng làm toán dạng này

Trong quá trình giảng dạy tôi đã tiến hành ở tất cả các tiết học khi gặpdạng toán này Vì hiểu được bản chất của phép tính cộng, trừ, nhân, chia, đượcnhắc đi nhắc lại nhiều lần nên học sinh thuộc và nắm chắc quy tắc, ghi nhớ cáchlàm và thực hiện cách giải đúng, khắc phục được tình trạng chủ quan, cẩu thảtrong quá trình làm bài của học sinh Giúp học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản,

từ đó tôi tìm tòi để nâng cao kiến thức cho học sinh về dạng toán này Tìm cáchgiải hay để truyền thụ kiến thức cho học sinh trong các tiết học ở buổi 2 Nhằmrèn kỹ năng, nâng cao trình độ, kích thích tính sáng tạo, óc suy luận của học sinh

để có thể tìm ra các cách giải khác nhau Từ đó làm cho học sinh hứng thú hơntrong học toán

Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn toán ở tiểu học nói chung

và ở lớp 2 nói riêng Đồng thời để đáp ứng nhu cầu của xã hội Tôi lựa chọn một

số dạng toán nâng cao về “Tìm thành phần chưa biết trong phép tính” để tạo

điều kiện cho học sinh hoàn thành học tập tích cực nhằm khai thác, đào sâu,

hình thành cho học sinh kỹ năng: (Tìm thành phần chưa biết trong phép tính)

một cách vững chắc, linh hoạt, sáng tạo, qua đó giúp học sinh phát triển tư duy,biết được phương pháp suy luận, phát huy năng lực học toán cho học sinh

b) Dạng toán khác có liên quan đến “Tìm thành phần chưa biết trong phép tính”.

* Dạng bài Điền số vào chỗ chấm.

“ Tìm thành phần chưa biết trong phép tính” Học sinh cũng làm theo các bước:

- Thử lại

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	231 KB