SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM GÂY HỨNG THÚ CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI KHÁM PHÁ KHOA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC CH
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM GÂY HỨNG THÚ CHO TRẺ
4 - 5 TUỔI KHÁM PHÁ KHOA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC CHO TRẺ TẠI TRƯỜNG
Trang 2THANH HÓA, NĂM 2017
Trang 32.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
Giải pháp 1: Bồi dưỡng nâng cao nhận thức, nghiệp vụ của giáo viên 5Giải pháp 2: Tạo môi trường cho trẻ trải nghiệm khám phá khoa học 6Giải pháp 3: Tổ chức một số thí nghiệm gây hứng thú cho trẻ giúp trẻ tích cực khám phá
Trang 41 MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Bậc học Mầm non là bậc học đầu tiên trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cáchcủa con người, đặt nền tảng vững chắc cho giáo dục tiểu học, vì vậy để thực hiện tốt nhiệm vụ cơ bảncủa bậc học thì yếu tố quan trọng nhất đó là người giáo viên mầm non, Giáo viên mầm non luôn làngười mẹ hiền thứ hai của trẻ, luôn chăm sóc các cháu như con đẻ của mình, chăm sóc và dạy dỗ cáccháu nên người
"Trẻ em hôm nay là thế giới ngày mai”
Để ngày mai thế giới có những người chủ xứng đáng, xã hội có những người công dân tốt thìngày hôm nay – khi trẻ em là những mầm non mới, thế hệ đi trước phải có trách nhiệm dạy dỗ, hướng
dẫn trẻ em đi đúng hướng Đúng như lời Bác Hồ dạy: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm
năm trồng người” Thời thơ ấu rất quan trọng đối với sự phát triển nhân cách con người Trẻ ngày
hôm nay và sau này trở thành người như thế nào là tuỳ thuộc một phần quyết định ở chỗ các bé đã trảiqua ngày thơ ấu như thế nào, ai là người dìu dắt các bé trong những ngày thơ bé, những gì của thế giớixung quanh đi vào trái tim của bé
Để chuẩn bị cho thế hệ trẻ bước vào thời đại của nền văn minh trí tuệ, thời đại của côngnghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước và mục đích chung của ngành giáo dục mầm non là phát triển tất cảcác khả năng của trẻ, hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người, một mặt đápứng các nhu cầu phát triển tổng thể hài hòa của trẻ về 5 mặt: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, thẩm mỹ
và tình cảm- xã hội Trong chương trình giáo dục mầm non, “Khám phá khoa học” là mộttrong những hoạt động học nhằm phát triển toàn diện cho trẻ, đặc biệt là lĩnh vực nhận thức.Thông qua hoạt động "Khám phá khoa học" trẻ được tìm tòi, khám phá, phát hiện nhữngđiều mới lạ trong cuộc sống xung quanh, tư duy, trí tưởng tượng, kỹ năng quan sát, so sánh,phân biệt của trẻ được phát triển mạnh mẽ Vì vậy để đạt được hiệu quả cao khi tổ chứchoạt động "Khám phá khoa học" trẻ lĩnh hội tri thức một cách nhẹ nhàng, phát huy hết khảnăng của trẻ thì đòi hỏi mỗi giáo viên phải quan tâm đến việc nghiên cứu các cách thức, cácgiải pháp sáng tạo để thu hút trẻ tham gia hoạt động một cách hứng thú, tích cực
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ tôi luôn quan tâm đến việclàm thế nào để gây hứng thú cho trẻ trong mọi hoạt động giáo dục trẻ nói chung và hoạtđộng khám phá khoa học nói riêng Mục đích nhằm nâng cao chất lượng toàn diện để đáp ứngyêu cầu của chương trình mới của thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chính vì vậy
trong năm học 2016 – 2017 tôi đã quyết định đi sâu nghiên cứu và chọn đề tài: “Một số
kinh nghiệm gây hứng thú cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi khám phá khoa học nhằm phát triển lĩnh vực nhận thức cho trẻ tại Trường mầm non Nga Mỹ” làm đề tài nghiên cứu sáng kiến
kinh nghiệm
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho trẻ khám phá khoa học nhằm giáo dụcphát triển lĩnh vực nhận thức cho trẻ 4 - 5 tuổi tại Trường mầm non xã Nga Mỹ huyện Nga Sơn
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
- Trẻ Mẫu giáo 4 - 5 tuổi (Chồi non) Trường mầm non Nga Mỹ
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
Trang 5- Phương pháp khảo sát thực trạng;
- Phương pháp thực hành trải nghiệm;
- Phương pháp tổng hợp kinh nghiệm giáo dục;
- Phương pháp đề xuất các giải pháp
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Khám phá khoa học là một nội dung mới trong chương trình giáo dục mầm non Khám phá khoa
học là một quá trình tiếp xúc, tìm tòi tích cực từ phía trẻ nhằm phát hiện những cái mới, những cái ẩndấu trong các sự vật, hiện tượng xung quanh
Nội dung của đề tài được căn cứ từ xuất phát tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo nhỡ (4 - 5 tuổi) vớicác đặc điểm cơ bản như:
- Trẻ ghi nhớ có chủ định và có khả năng tập trung tốt, bền vững hơn
- Khả năng tư duy trực quan hình tượng của trẻ phát triển mạnh mẽ
- Ở tuổi này xuất hiện tư duy trực quan sơ đồ cụ thể là:
+ Trẻ có khă năng đi sâu tìm hiểu mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng và có nhu cầu tìmhiểu bản chất của chúng
+ Trẻ đã bắt đầu lĩnh hội được tri thức ở trình độ khái quát cao và một số khái niệm sơ đẳng.+ Ở trẻ phát triển chức năng ký hiệu của ý thức
- Trẻ đang ở bước đầu của quá trình tư duy trừu tượng nên rất dễ nhàm chán và không hào hứngnếu như không được trực tiếp trải nghiệm với vật thật, những hình ảnh thật sống động Vẫn còn nhiềugiáo viên năng lực tổ chức các hoạt động cho trẻ khám phá trải nghiệm còn hạn chế Phương pháp màgiáo viên sử dụng để tổ chức cho trẻ khám phá khoa học chưa coi trọng vấn đề tạo cảm hứng cho trẻ từmôi trường xung quanh, chủ yếu là các phương pháp trực quan và dùng lời nên việc truyền thụ nhữngkiến thức khoa học trừu tượng cho trẻ chưa đạt được kết quả mong đợi
- Tình hình thực tiễn của việc tổ chức các hoạt đông cho trẻ mẫu giáo khám phá khoa học củagiáo viên còn nhiều vướng mắc chưa được giải quyết, đặc biệt là cách thức tổ chức các hoạt độngkhám phá khoa học để đạt được hiệu quả Vì vậy, nhiệm vụ đặt ra cho mỗi giáo viên là phải tạo ra sựhứng thú tích cực trong trẻ để trẻ vừa nắm được kiến thức, vừa hình thành và rèn luyện những kỹ năngcần thiết của môn học khám phá khoa học và phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo của trẻ vàluôn lấy trẻ làm trung tâm của hoạt động mà cô tổ chức
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
a Thuận lợi:
- Trường mầm non Nga Mỹ là trường chuẩn quốc gia có điều kiện cơ sở vật chất đầy đủ để phục
vụ cho công tác giảng dạy Nhà trường có đủ trang thiết bị để luôn đáp ứng các yêu cầu nâng cao chấtlượng dạy và học trong nhà trường
- Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo sát sao về công tác chăm sóc giáo dục trẻ
- Bản thân tôi luôn yêu nghề mến trẻ luôn tận tuỵ với công việc, luôn có tinh thần học hỏi, thamkhảo sách báo tập san, thông tin đại chúng để tìm các phương pháp biện pháp tổ chức tốt các hoạtđộng gây hứng thú cho trẻ, giúp trẻ lĩnh hội tri thức một cách nhanh nhất
Trang 6- Tôi luôn nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ phía phụ huynh, nhiều phụ huynh đã nhiệt tình ủng
hộ nguyên vật liệu sẵn có tạo điều kiện cho giáo viên làm đồ dùng đồ chơi ở lớp đáp ứng nhu cầu tổchức các hoạt động giảng dạy và vui chơi cho trẻ
- Cháu học sinh toàn trường nói chung và lớp học tôi phụ trách nói riêng đều ngoan, lễ phép và
tự tin khi tham gia các hoạt động
b Khó khăn:
- Phần đa phụ huynh là công nhân của nhà máy may Tiên Sơn, Vi Na nên ít có thời gian quan
tâm đến các hoạt động của trẻ tại trường.
- Vẫn còn nhiều bậc phụ huynh nhận thức về các hoạt động của trẻ còn nhiều hạn chế như việckhông coi trọng việc vui chơi trải nghiệm của trẻ để giúp trẻ phát triển mà thường nhận thức coi trọngviệc trẻ phải học chữ sớm
Kết quả trên trẻ Đạt
Chưa đạt
Số trẻ
Tỷ lệ
%
Số trẻ
Tỷ
lệ %
Số trẻ
Tỷ
lệ %
Số trẻ
Tỷ lệ
%
1
Trẻ nắm kiến thức kĩ năng yêu
cầu của hoạt động khám phá
- Từ kết quả trên, tôi nhận thấy kết quả còn thấp chưa đáp ứng được với chương trình và kế
hoạch đề ra Vì vậy tôi đã mạnh áp dụng một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 4 -5 tuổi khám phákhoa học nhằm phát triển lĩnh vực nhận thức cho trẻ, hướng tới mục tiêu là phát triển toàn diện cho trẻtrong lớp học
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
Giải pháp 1: Bồi dưỡng nâng cao nhận thức, nghiệp vụ của bản thân
Là một giáo viên chủ nhiệm lớp 4 - 5 tuổi, để đảm bảo cho việc thực hiện tốt nhiệm vụ chămsóc giáo dục trẻ đòi hỏi không chỉ là sự cần cù chịu khó mà còn phải luôn tích cực tự học tập nâng caotrình độ chuyên môn nghiệp vụ nắm vững kiến thức kỹ năng chăm sóc giáo dục trẻ đạt hiệu quả, tiếpcận được những yêu cầu mới như: Nắm vững yêu cầu của giáo dục mầm non mới, ứng dụng côngnghệ thông tin phù hợp trong từng hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ, nghiên cứu tìm tòi ra những
Trang 7phương pháp biện pháp dạy gây hứng thú cho trẻ, từ đó trẻ tham gia vào hoạt động một cách tích cực
và lĩnh hội tri thức tốt hơn
Tôi xác định rất rõ xã hội càng phát triển, giáo dục đào tạo cũng phát triển theo, đòi hỏi ngày càng cao hơn phẩm chất năng lực của đội ngũ giáo viên Tự học, tự bồi dưỡng là phương thức tốt nhất giúp người giáo viên tiến bộ, trưởng thành, có đủ phẩm chất và năng lực chuyên môn nghiệp vụ, hoàn thành nhiệm
vụ nuôi dưỡng- chăm sóc- giáo dục đào được giao.
Là một giáo viên Mầm non thì công tác tự học, tự bồi dưỡng nên gặp không ít khó khăn, vì cả ngày nuôi dưỡng- chăm sóc và giáo dục trẻ ở Trường cho nên việc bố trí, sắp xếp quỹ thời gian để tự học, tự bồi dưỡng không nhiều
Vì vậy Tôi luôn xác định là một giáo viên chủ nhiệm trước hết phải nhận thức được vị trí, vai trò, trách nhiệm về tự học, tự bồi dưỡng là cần thiết, ngay từ đầu năm học, bản thân Tôi đã xây dựng cho mình kế hoạch tự học, tự bồi dưỡng
Tôi lựa chọn, thống kê các phần công việc cần làm, những yêu cầu cụ thể cần đạt được, mốc thời gian và mức độ hoàn thành phù hợp với điều kiện và năng lực bản thân Sau khi lập được kế hoạch phải có quyết tâm, có ý thức trách nhiệm, có tinh thần chủ động, kiên trì vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành mục tiêu đặt ra.
Tôi luôn sắp xếp thời gian tự học, tự bồi dưỡng cho phù hợp với đặc trưng công việc của mình Thời gian tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên Mầm non rất hạn chế do vậy Tôi phải sắp xếp thời gian tự học qua sinh hoạt chuyên môn ở tổ, nhóm, qua dự giờ thăm lớp, qua tham dự các buổi chuyên đề, tập huấn, hội thảo
do trường, Phòng giáo dục đào tạo tổ chức… vào hè hoặc trong năm học
Vào các ngày nghỉ Tôi tự học, tự bồi dưỡng thông qua tài liệu, sách báo, tập san, qua các phương tiện thông tin đại chúng, qua mạng internet, qua sinh hoạt chuyên môn… Tôi luôn bổ sung kịp thời những kiến thức về tin học, đổi mới về phương pháp dạy học, trang bị cho mình những kiến thức cần thiết.
Kết quả đạt được: Qua việc tự học, tự bồi dưỡng Tôi tự kiểm tra, đánh
giá kết quả bồi dưỡng của bản thân, tự nhìn nhận lại những việc đã làm và chưa làm được trong quá trình tự học, tự bồi dưỡng, từ đó kịp thời điều chỉnh, bổ sung kế hoạch nhằm đạt mục tiêu là có kiến thức sâu hơn về chương trình giáo dục mầm non, sáng tạo ra các phương pháp, biện pháp dạy gây hứng thú cho trẻ giúp trẻ tích cực tham gia hoạt động cùng cô cùng bạn.
Giải pháp 2: Tạo môi trường cho trẻ trải nghiệm khám phá khoa học
Trang 8Môi trường là điều kiện tốt để trẻ học tập quyết định sự thành công việc tổ chức hoạt động chotrẻ của giáo viên và hiệu quả giáo dục Với hoạt động khám phá khoa học thì lại càng đòi hỏi về yêucầu điều kiện thực hiện nhiều hơn Với điều kiện hiện có ở lớp tôi chưa thể đáp ứng cho việc tổ chức
cho trẻ khám phá khoa học đạt hiệu quả Vì vậy việc “Tạo môi trường cho trẻ khám phá khoa học” là
hết sức cần thiết
* Tạo môi trường trong lớp: Tôi xây dựng góc khám phá khoa học các nội dung xây dựng phù
hợp với mỗi nội dung hoạt động tìm hiểu khám phá cụ thể theo chủ đề, thường xuyên thay đổi để tạo
sự mới lạ thu hút sự chú ý của trẻ Góc khám phá khoa học bao gồm các hình ảnh lô tô, các dụng cụhọc tập thí nghiệm phù hợp với nội dung khám phá
Ví dụ: Chủ đề "thế giới thực vật" khám phá sự phát triển của cây Tôi chuẩn bị hình ảnh lô tôquy trình phát triển của cây, cho trẻ gắn lô tô theo quy trình qua đó trẻ biết được sự phát triển của câytừ: Gieo hạt- nảy mầm- cây
Ngoài ra tôi chuẩn bị hột hạt, đồ dùng thí nghiệm liên quan đến các hoạt động tìm hiểu sự phát triểncủa cây để sau khi trẻ chơi ở góc mở trẻ về góc kín thực hành trải nghiệm và khám phá
*Môi trường ngoài lớp: Tôi tận dụng sân, vườn trường tạo nên góc cho trẻ thực hành, thí
nghiệm như: Thí nghiệm sự phát triển của cây, tạo góc thí nghiệm vật chìm nổi, chơi với nước, vớicát…khám phá theo dõi sự thay đổi thời tiết
Kết quả trên trẻ: Môi trường cho trẻ trải nghiệm khám phá do tôi xây dựng thực sự là nơi có
nguồn thông tin phong phú phát huy được khả năng quan sát, so sánh, phán đoán của trẻ, từ đó trẻ tíchcực tham gia vào hoạt động khám phá
Giải pháp 3: Tổ chức một số thí nghiệm gây hứng thú cho trẻ giúp trẻ tích cực khám phá
khoa học.
Sử dụng các phương tiện trực quan trong quá trình giảng dạy như: Tranh ảnh, đồ chơi, vật thật,hình ảnh kết hợp với lời giảng giải, giải thích để cung cấp cho trẻ những kiến thức cần thiết là phươngpháp mà giáo viên nào cũng áp dụng vào quá trình tổ chức các hoạt động cho trẻ Tuy nhiên đây cũngchỉ là phương pháp nhất thời bởi lẽ nó chưa giúp trẻ khám phá được mối liên hệ giữa các sự vật hiệntượng hay giải thích các hiện tượng khoa học một cách dễ dàng Tôi muốn trong môn khám phá khoahọc được đổi mới về phương pháp, trẻ được hứng thú hơn, tích cực hơn khi tham gia vào hoạt độngcùng cô cùng bạn Do vậy tôi đã sưu tầm và sáng tạo ra được một số trò chơi thực nghiệm bổ sung vàohoạt động khám phá khoa học theo hướng tiếp cận mầm non mới bước đầu đã đem lại nhiều hiệu quả
và trẻ luôn là trung tâm của quá trình hoạt động
* Các trò chơi với cây và hạt
Trang 9+ Hàng ngày cho trẻ quan sát và tưới nước vào chỉ một khay và tại khay này củ và lớn dần Cònkhay kia không tưới nước củ sẽ không nẩy mầm.
+ Cho trẻ đoán và giải thích tại sao củ trên đất tưới ẩm có nước có thể nẩy mầm và mọc lên câynon, còn củ trồng trên miếng bông khô lại không nẩy mầm được
Đối với trẻ mẫu giáo nhỡ 4 - 5 tuổi tôi có thể cho trẻ tự làm thực nghiệm và nói về kết quả thựcnghiệm của mình
Hình ảnh quan sát thí nghiệm sự nảy mầm của củ hành
- Giải thích và kết luận:
Tôi giải thích cụ thể cho trẻ hiểu trong hạt có thức ăn và trong miếng bông có nước uống chocây non nên hạt đã nảy mầm Còn khay không tưới nước hạt không có nước uống nên hạt không thểnẩy mầm
* Ví dụ: Sự phát triển của cây từ hạt:
- Mục đích:
+ Giúp trẻ biết được quá trình phát triển của cây
+ Tạo sự hứng thú cho trẻ trong việc gieo trồng, theo dõi, chăm sóc sự phát triển của cây
- Chuẩn bị:
+ Hạt lạc
+ Khay và bông thấm nướcvà đất
Một chậu đất nhỏ và dụng cụ làm đất
Trang 11+ Tôi cùng trẻ làm đất cho vào chậu cây, gieo hạt đã nảy mầm vào chậu cây, đặt chậu nơi cóánh sáng.
+ Hàng ngày tôi dẫn trẻ theo dõi và tưới nước cho chậu cây Tôi hướng dẫn trẻ ghi nhật kýhình ảnh theo năm quá trình phát triển của cây
- Giải thích và kết luận:
Tôi cho trẻ tự khái quát lại 5 quá trình phát triển của cây theo nhật ký của trẻ ghi được Tôikhẳng định lại
* Để trẻ hiểu: Cây cần gì để lớn.
- Chuẩn bị: Hai chậu cây một cây được tưới nước và một chậu cây không được tưới nước
*Giúp trẻ hiểu được về tác dụng của cây cần nước, ánh sáng và không khí:
- Mục đích:
+ Thông qua thí nghiệm trẻ biết được cây sống được là nhờ có nước, ánh sáng và không khí.+ Giáo dục trẻ cây xanh có tác dụng rất lớn với môi trường sống
+ Khuyến khích trẻ trồng cây xanh, yêu quý và bảo vệ cây xanh
- Chuẩn bị: Hai chậu cây, nước
- Tiến hành:
+ Tôi lấy 2 chậu cây xanh 1 chậu tôi cho trẻ tưới nước hàng ngày, một chậu 5 ngày không được tưới nước
+ Sau 5 ngày tôi mang 2 chậu cây cho trẻ nhận xét, phán đoán:
- Tôi hỏi trẻ vì sao một chậu cây xanh tốt (vì cây được tưới nước)
- Vì sao một cây bị khô héo (vì cây không được tưới nước).
Hình ảnh: Cô và trẻ làm thí nghiệm tác dụng của nước đối với cây
- Cây sống được là nhờ cái gì? (nhờ nước)
Muốn cho cây được xanh tốt thì chúng ta phải làm gì? (tưới nước, chăm sóc cây)
Trò chơi: Nổi - chìm
- Mục đích:
+ Trẻ nhận biết được tại sao vật chìm, vật nổi
Chuẩn bị:
