Vấn đề game online được phản ánh trên báo điện tử ở việt nam

2 cơ hội đó, hàng loạt các tờ báo, trang tin tức và ấn phẩm phục vụ độc giả của mảng đề tài này ra đời: Tạp chí game, Việt game, Gamethu.vnexpress, Gamevn, Game4v, các chương trình chuyê

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VŨ TIẾN THÀNH

VẤN ĐỀ GAME ONLINE ĐƯỢC PHẢN ÁNH TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Thị Minh Thái

Hà Nội - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VŨ TIẾN THÀNH

VẤN ĐỀ GAME ONLINE ĐƯỢC PHẢN ÁNH TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Thị Minh Thái

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước đây Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo

Ngoài ra, trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc

Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung luận văn của mình

Hà Nội, tháng năm 2016

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin cảm ơn sự quan tâm của các thầy, cô giáo đang giảng dạy và công tác tại khoa Báo chí & Truyền thông - Trường Đại học KHXH&NV – ĐHQG Hà Nội trong suốt quá trình học tập của mình tại đây

Tôi nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình, sâu sắc, hệ thống của PGS TS Nguyễn Thị Minh Thái không chỉ trong luận văn này mà cô còn nhiệt tình truyền thụ cho tôi nhiều kiến thức, chỉ cho tôi nhiều tài liệu để đọc

về các nội dung liên quan đến công việc nghiên cứu của mình

Tôi nhận được sự hỗ trợ của các bạn đồng môn, các bạn đồng nghiệp và gia đình trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tất cả vì sự quan tâm và giúp đỡ đó

Trong quá trình thực hiện khóa luận, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Những góp sẽ là những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thiện luận văn này

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng năm 2016

Tác giả

Vũ Tiến Thành

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TIẾP CẬN LÝ THUYẾT VỀ GAME ONLINE TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 7

1.1 Các khái niệm liên quan 7

1.1.1 Khái niệm Game online 7

1.1.2 Khái niệm báo điện tử 7

1.2 Game Online trong đời sống văn hóa Việt Nam và Thế giới 9

1.2.1 Khái lược về sự ra đời của Internet 9

1.2.2 Sự du nhập của Game online vào Việt Nam 12

1.3 Vấn đề Game online được thông tin trên báo chí Việt Nam 20

1.3.1 Game online được phản ánh trên các loại hình báo chí 20

1.3.2 Những lợi thế riêng của báo điện tử trong phản ánh về vấn đề game online 22

Tiểu kết chương 1 28

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THÔNG TIN VỀ VẤN ĐỀ GAME ONLINE TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 30

2.1 Giới thiệu về các tờ báo được lựa chọn khảo sát 30

2.1.1 Báo VnExpress 30

2.1.2 Báo Tuổi Trẻ Online 32

2.1.3 Báo Thanh Niên Online 35

2.1.4 Báo Dân Trí 35

2.2 Tiêu chí lựa chọn các bài báo viết về vấn đề Game online 36

2.3 Phân tích thực trạng game online trên báo Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, VnExpress và Dân Trí 38

2.3.1 Nội dung thông tin 39

2.3.2 Hình thức thông tin 59

Tiểu kết chương 2 66

CHƯƠNG 3 - GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÔNG TIN VỀ GAME ONLINE TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ 68

3.1 Đánh giá chất lượng thông tin về vấn đề Game online trên 4 tờ báo 68

3.1.1 Ưu điểm 68

3.1.2 Hạn chế 73

3.2 Một số giải pháp truyền thông về vấn đề game online trên báo điện tử Việt Nam 76

3.2.1 Giải pháp chung 76

3.2.2 Giải pháp riêng 84

Tiểu kết chương 3 87

KẾT LUẬN 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT & TIẾNG NƯỚC NGOÀI

1 TNO – Thanh Niên Online

2 TTO – Tuổi Trẻ Online

3 VNE – VnExpress

4 DT – Dân Trí

5 GO – Game Online

6 TRACK – Đường âm thanh

7 PUBLIC – Công khai

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

1 Bảng 1.2: Thực trạng game bạo lực và mức độ chơi game bạo lực tại Việt Nam (tr 16)

2 Bảng 2.1: Tỷ lệ bài viết về vấn đề Game Online trên bốn tờ báo (tr 34)

3 Bảng 2.3:Các yếu tố tham gia vào quá trình phản biện về game online (tr 36)

4 Bảng 2.4: Tần suất phản biện về Game online trên 4 báo Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, VnExpress, Dân Trí (tr 38)

5 Bảng 2.5: Ý kiến của độc giả về đề xuất áp thuế tiêu thụ đặc biệt cho

game online trên 4 báo: VnExpress, Thanh Niên Online, Tuổi Trẻ Online và Dân Trí (tr 56)

6 Bảng 3.4: Quy trình thông tin về game online trên báo điện tử (tr 81)

ở mọi lứa tuổi, nhất là giới trẻ Game online mau chóng trở thành một hình thức giải trí được ưa chuộng nhất trong xã hội hiện đại

Sau khi đã đạt được nhiều thành công trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam, Game online đã bắt đầu du nhập và trở nên phổ biến ở Việt Nam từ những năm 2000 và bắt đầu phát triển bùng nổ hai năm sau đó (2002) Game (trò chơi điện tử) hay Game Online (trò chơi trực tuyến) trở thành cụm từ quen thuộc và thường xuyên được nhắc tới trên các phương triện truyền thông đại chúng

Thống kê không đầy đủ thì ước tính số lượng các trò chơi trực tuyến lớn nhỏ ở nước ta hiện nay lên đến con số hàng nghìn trò chơi Một con số đáng kinh ngạc cho thấy sự phát triển với tốc độ quá nhanh của trò chơi trực tuyến tại Việt Nam Không chỉ nhiều về số lượng mà các trò chơi này còn rất

đa dạng về hình thức và nội dung Từ chơi trên máy tính (PC), Laptop cho đến điện thoại di động (mobile)… mang tới cho công chúng một hình thức giải trí mới mẻ, hấp dẫn

Sự phát triển đến mức bùng nổ này đã tạo điều kiện cho các phương tiện truyền thông đại chúng nói chung và báo chí Việt Nam nói riêng trong việc truyền thông về một mảng đề tài hoàn toàn mới và rất nóng Nắm bắt lấy

2

cơ hội đó, hàng loạt các tờ báo, trang tin tức và ấn phẩm phục vụ độc giả của

mảng đề tài này ra đời: Tạp chí game, Việt game, Gamethu.vnexpress, Gamevn, Game4v, các chương trình chuyên biệt về game online của VTC, VTV2 … Phần lớn các phương tiện truyền thông đại chúng thời điểm đó chỉ

tập trung vào việc quảng bá và giới thiệu về những trò chơi mới xuất hiện hay các dịch vụ khuyến mãi của các hãng phát hành chứ không tập trung vào việc định hướng việc xây dựng một nền văn hóa game (trò chơi điện tử) cho đúng nghĩa và phù hợp với văn hóa Việt Nam hiện đại

Có một thực tế đáng chú ý là hầu hết những trò chơi trực tuyến hiện nay đang thu hút được sự quan tâm chú ý nhất của dư luận xã hội và báo chí truyền thông trong khoảng vài năm gần đây lại không phải là các trò chơi có tính thuần Việt, mà lại là những trò chơi mang tính giải trí cao dựa trên cốt truyện của Trung Quốc từng quen thuộc với người dân Việt Nam lâu nay, hay các trò chơi hành động của Âu, Mỹ Điều đáng nói là hầu hết các trò chơi trực tuyến này đều đạt được thành công rất lớn về lợi nhuận, nhưng nội dung lại quá thiên về bạo lực Bản thân mỗi trò chơi khi ra đời ở một quốc gia nào, cũng phải được tính toán cho phù hợp với đối tượng công chúng tiếp nhận ở quốc gia đó về mặt văn hóa Vốn được sản xuất ở nước ngoài, dành cho công chúng nước ngoài nên khi game online được mang về Việt Nam, nếu không được “Việt hóa” một cách nhuần nhuyễn, thích hợp thuần phong mỹ tục, thị hiếu và tâm lý tiếp nhận của người Việt thì rất có thể gây ra những thảm họa

về văn hóa Các trò chơi này trong thực tế phát triển của xã hội Việt Nam hiện đại đã nhanh chóng mang đến những tệ nạn xã hội như gia tăng tỷ lệ phạm tội

ở giới trẻ do sự ảnh hưởng của các trò chơi trực tuyến mang nặng tính kích động

Vậy phải chăng ở Việt Nam, các cấp quản lý đang bàng quan, không mấy quan tâm tới sự phát triển thiếu định hướng và đã thành tiêu cực của việc

3

“Việt hóa” game online, chỉ cho đến khi các hiện tượng, tệ nạn xã hội ngày càng trở nên phổ biến và game online bị các loại hình báo chí truyền thông đồng loạt lên án vì sự thiếu lành mạnh và thiếu giáo dục, và cần phải ngăn chặn ảnh hưởng tiêu cực của game online nhất là đối với người chơi trẻ tuổi (13 – 19 tuổi), đã mặc nhiên trở thành lý do chính khiến cho xã hội bị xuống cấp về đạo đức Đội ngũ những người làm truyền thông trên báo chí và sản xuất Game online ở Việt Nam cần rút ra được những bài học kinh nghiệm xương máu gì về việc truyền thông trên báo chí Việt, đặc biệt là việc truyền thông về game online trên báo điện tử Và việc truyền thông về vấn đề này có

lẽ buộc phải nhìn nhận dưới góc độ phản biện xã hội từ phía những người nghiên cứu

Trước thực trạng này tác giả lựa chọn đề tài luận văn thạc sỹ của mình:

“Vấn đề game online được phản ánh trên báo điện tử ở Việt Nam”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Cho đến nay, chưa có một công trình khoa học nào (ở cấp tương đương với đề tài) triển khai đồng bộ, liên thông, kết hợp các phương pháp nghiên cứu như đề tài dự kiến thực hiện Có nhiều bài báo đăng trên các trang báo, tin tức trực tuyến, tạp chí bàn về vấn đề tác động của game online đối với xã hội nói chung, nhưng chưa đề cập riêng cho vấn đề trong việc truyền thông của báo chí về game online sao cho phù hợp với văn hóa của người chơi Việt Nam, nhất là giới trẻ vốn đặc biệt thích trò chơi này Vấn đề truyền thông trò chơi điện tử trên báo chí cũng chỉ được đề cập dưới dạng bài viết lẻ tẻ của các nhà báo, các nhà nghiên cứu xã hội hay các đơn vị sản xuất game online đăng trên các báo và tạp chí Vấn đề nghiên cứu lý luận về vài trò và tác động của báo chí khi truyền thông về game online chưa được quan tâm đúng mức, chưa

có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về lĩnh vực này

4

Trước đó, ở các lĩnh vực khác đã có một số đề tài nghiên cứu về vấn đề

“Việt hóa” nói chung với phát thanh và nhất là Truyền hình thực tế ở Việt

Nam Luận văn “Truyền hình thực tế ở Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa Việt” của tác giả Nguyễn Thu Hương hay “Nghiên cứu truyền hình thực tế ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Hằng

Có thể cho rằng các nhà nghiên cứu lý luận về báo chí truyền thông vẫn còn để ngỏ này Tuy số tư liệu nghiên cứu còn quá ít ỏi, tùy theo tính chất và mục đích của từng cuốn sách hoặc bài viết của từng tác giả, đều đã đạt được những kết quả đáng trân trọng Đây là những tài liệu quý, có giá trị và ý nghĩa thiết thục, góp phần gợi mở và cung cấp cho tác giả viết luận văn này một số vấn đề cơ sở lý luận về báo chí truyền thông và đưa thêm dẫn chứng xác đáng trong quá trình thực hiện luận án

3 Mục đích và nội dung nghiên cứu

Mục đích đề tài này là nghiên cứu quá trình báo điện tử ở Việt Nam phản ánh, bình luận, phân tích về vấn đề Game online cùng tác động của nó tới xã hội trên tinh thần phản biện xã hội Từ đó, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong thực tế văn hóa phản biện về game trên báo điện tử Đồng thời đưa

ra những giải pháp định hướng, xây dựng và phát triển văn hóa trò chơi điện

tử phù hợp ở nước ta trên tinh thần Việt hoá

Để thực hiện được những mục đích trên, tác giả luận văn phải thực hiện những nhiệm vụ sau để thiết lập nội dung nghiên cứu cho thích hợp với mục tiêu đề ra

- Nghiên cứu hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về văn hóa và phát triển, phản biện xã hội và văn hóa phản biện xã hội trên báo chí nói chung và báo điện tử nói riêng

- Phân tích, đánh giá thực tiễn truyền thông các tin bài về game (trò chơi) trên các trang báo điện tử Số lượng vào khoảng 200 bài viết

5

- Qua phân tích thực trạng, đề tài chỉ ra những bài học kinh nghiệm và đặt ra những vấn đề cần tiếp tục giải quyết Từ đó đề xuất giải pháp truyền thông tích cực về phản ánh game online trên báo điện tử

- Nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài (sách, công trình nghiên cứu, bài báo)

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Với tên đề tài là: “Vấn đề game online được phản ánh trên báo điện tử Việt Nam”, đối tượng nghiên cứu của đề tài

là các bài viết phản ánh về Game online trên các báo Thanh Niên Online, Tuổi Trẻ Online, VnExpress và Dân Trí

- Phạm vi nghiên cứu: Game online là một đề tài đang trở thành vấn đề nóng đối với xã hội Trong khuôn khổ đề tài này, tác giả chỉ khảo sát

các bài viết phản ánh về Game online trên các báo Thanh Niên Online, Tuổi Trẻ Online, VnExpress và Dân Trí

Thời gian khảo sát thực tế các loạt tin, bài về game online trên các báo

đã chọn từ năm 2010 – 2014

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả chủ yếu sử dụng các phương pháp sau:

- Tác giả kế thừa các kết quả nghiên cứu đã có về văn hóa và phát triển, văn hóa và báo chí, phản biện xã hội trên báo chí để phục vụ việc nghiên cứu về vấn đề game trên báo điện tử

- Nghiên cứu cụ thể cách báo điện tử phản ánh vấn đề game trên 4 báo

điện tử: Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, VnExpress và Dân Trí

6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài:

Khoảng năm năm trở lại đây, tác động của Game online đối với giới trẻ trở thành một vấn đề được phản ánh nóng hổi trong xã hội nói chung và báo

6

chí truyền thông nói riêng Sự phát triển lệch chuẩn của game online trong một thời gian dài đã mang đến nhiều hệ lụy hơn là hiệu quả cho xã hội Việt Nam hiện đại, nhất là cho giới trẻ nghiện game online ở Việt Nam Trong đó, báo chí truyền thông về lĩnh vực này đã có những bước phát triển mạnh ở nước ta với cả những ưu điểm và hạn chế Vấn đề là chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu đi vào khảo sát, tổng kết nhận thức, lý luận về vai trò

và tác động của báo chí nói chung và báo điện tử nói riêng trong việc truyền

thông về Game online ở Việt Nam Vì vậy, đề tài “Vấn đề game online được phản ánh trên báo điện tử ở Việt Nam” là một nỗ lực của cá nhân tác giả

trong việc góp phần bổ khuyết vào sự thiếu hụt này

Những phân tích, đánh giá, kinh nghiệm và tổng kết mà luận văn này đưa ra hy vọng sẽ có ích đối với những sinh viên theo học ngành báo chí, với các nhà nghiên cứu văn hoá và đặc biệt là các cơ quan báo chí truyền thông và các đơn vị sản xuất Game online Từ những kết quả nghiên cứu tác giả đưa ra những giải pháp, cách thức truyền thông cho báo điện tử nói riêng và báo chí nói chung khi phản ánh về lĩnh vực game online, và kể cả các đơn vị sản xuất trò chơi sao cho phù hợp với văn hóa Việt Nam

7 Bố cục của luận văn

CHƯƠNG 1: TIẾP CẬN LÝ THUYẾT VỀ GAME ONLINE TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

CHƯƠNG 2 : PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THÔNG TIN VỀ VẤN ĐỀ GAME ONLINE TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

CHƯƠNG 3 : GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÔNG TIN VỀ GAME ONLINE TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ

7

CHƯƠNG 1: TIẾP CẬN LÝ THUYẾT VỀ GAME ONLINE

TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

1.1 Các khái niệm liên quan

1.1.1 Khái niệm Game online

Thông tư 60/2006/TTLT-BVHTT-BBCVT-BCA về Quản lý Game

online có nêu: Trò chơi trực tuyến: Là trò chơi trên mạng Internet có sự tương tác giữa những người chơi với hệ thống máy chủ của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trò chơi trực tuyến và giữa người chơi với nhau Trò chơi trực tuyến qui định trong Thông tư này là những trò chơi có nhiều người chơi (MMOG – Massively Multiplayer Online Games), bao gồm: Trò chơi trực tuyến nhập vai (MMOPRG – Massively Multiplayer Online Role-Playing Games) và trò chơi trực tuyến thông thường (Casual Games) Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trò chơi trực tuyến: Là doanh nghiệp triển khai hệ thống thiết bị và trực tiếp cung cấp dịch vụ trò chơi trực tuyến [2, tr2]

1.1.2 Khái niệm báo điện tử

Thế kỷ XIX, với sự phổ biến của máy in, hệ thống giao thông bắt đầu phát triển mạnh, cho phép chi phí in ấn và phát hành rẻ hơn, góp phần đưa đến giai đoạn thống trị của báo in

Thế kỷ XX chứng kiện việc ứng dụng rộng rãi sóng phát thanh, truyền hình, là động lực chính cho sự “lên ngôi” của radio và TV ở khắp hang cùng ngõ hẻm

Từ cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, với sự phát triển mạnh mẽ của mạng Interet, các thiết bị có khả năng hoạt động trên nền tảng Internet như máy tính hay điện thoại, các phương tiện truyền thông trực tuyến online nói chung và các tờ báo điện tử nói riêng (ở Việt Nam hay gọi là báo điện tử) đã

các tờ báo giấy cũng nhanh chóng cho ra phiên bán báo điện tử như: Nhân dân với nhandan.com.vn, Lao động với laodong.com.vn, Tuổi trẻ với tuoitre.com.vn, Tiền phong với tienphong.vn, Sài Gòn giải phóng có sggp.org.vn… đến Đài truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, các trang web như VnExpress, VDC Media, VASC Orient (sau này là VietNamNet) xuất bản sản phẩm báo chí của mình trên mạng Internet Hai tờ VietNamNet và VnExpress được công nhận là báo Internet đầu

tiên ở Việt Nam

Hiện nay, việc sử dụng thuật ngữ định danh loại hình báo chí mà thông tin được chuyển tải và tiếp nhận qua mạng Internet vẫn chưa thống nhất và đang là vấn đề gây nhiều tranh cãi

Trên thế giới, loại hình báo chí này có nhiều tên gọi khác nhau như

“online Newspaper” (báo chí trên mạng, trực tuyến), e-journal (electronicjournal- báo chi điện tử), “e-zine” (electronic magazine- tạp chí điện tử)…

Ở Việt Nam, thuật ngữ “Báo điện tử” được sử dụng phổ biến, như

Nhân Dân điện tử, Lao Động điện tử, ngoài ra, nhiều người còn gọi chúng

bằng các tên khác như “Báo mạng”, “báo chí Internet”, “Báo điện tử”…

9

Điều 3, Chương I của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo

chí quy định rõ: (Báo chí nói trong luật này là báo chi Việt Nam bao gồm: Báo in (báo, tạp chí, bàn tin thời sự, bản tin thông tấn), báo nói (chương trình phái thanh), báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các biện pháp khác nhau), báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng tiếng V i ệ t , tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam , tiếng nước ngoài)

Các văn bản pháp quy của Việt Nam thường dùng thuật ngữ báo điện

tử Luật báo chí được sửa đổi, bổ sung tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khoá X năm

1999 gọi loại hình báo chí này là báo điện tử Văn bản Luật cùng nêu rõ “báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính

Văn bản pháp lý của Bộ Văn hoá Thông tin cấp cho các tờ báo điện tử đầu tiên cùa Việt Nam cũng được gọi là “Giấy phép hoạt động báo điện tử”

Đây cũng là thuật ngữ được dùng trong Nghị định 55/2001/NĐ-CP về quản lý và cung cấp dịch vụ Internet, điều 12: “Dịch vụ thông tin trên Internet

là một loại hình dịch vụ ứng dụng Internet, bao gồm dịch vụ phát hành báo chí (báo in, báo hình, báo điện tử), phát hành xuất bản phẩm trên Internet và dịch vụ cung cấp các loại hình điện tử khác trên Internet”

Có hai thuật ngữ được dùng trong thực tiễn nhiều hơn cả là báo điện tử

và báo điện tử Tuy nhiên, theo chúng tôi, thuật ngữ “báo điện tử” là một thuật ngữ mang tính chung chung và không đúng theo quy định của nhà nước

Vì vậy, để khu biệt hóa loại hình báo chí được truyền tải qua mạng internet, chúng tôi thống nhất sử dụng thuật ngữ “báo điện tử” cho luận văn của mình

1.2.Game Online trong đời sống văn hóa Việt Nam và Thế giới

1.2.1 Khái lược về sự ra đời của Internet

10

Internet là mạng thông tin diện rộng bao trùm toàn cầu, hình thành trên

cơ sở kết nối các máy tính điện tử, cho phép liên kết con người lại bằng thông tin và kết nối nguồn tri thức đã tích luỹ được của toàn nhân loại trong một mạng lưu thông thống nhất Quy mô, phạm vi ảnh hưởng của thông tin trên mạng Internet rộng lớn hơn nhiều so với các phương tiện thông tin thông thường khác Với Internet, mọi người có khả năng và điều kiện rất thuận lợi trong việc tiếp cận trực tiếp với các nguồn thông tin trên thế giới

Có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về Internet tùy thuộc vào góc

độ nghiên cứu Nhưng dù ở hướng tiếp cận nào, các định nghĩa về Internet đều dựa trên 3 nội dung là bản chất mạng (network), bản chất số (digital) và bản chất truyền thông (communication) của nó

Internet là một hệ thống thông tin liên kết bằng một không gian địa chỉ dựa trên công cụ kỹ thuật gọi là giao thức mạng: các máy tính giao tiếp với nhau thông qua giao thức TCP/IP (2) Đây là một hệ thống thông tin đặc biệt

vì với hàng triệu mạng máy tính khác liên tục “vào – ra”, không thể có được

sơ đồ cụ thể Internet vừa là hạ tầng kỹ thuật để giao dịch được xem là siêu

xa lộ thông tin (information super highway), vừa là một thực thể truyền thông đặc biệt giúp cho mọi người trên thế giới cùng khai thác tài nguyên thông tin, tri thức

Không có gì khó khăn để chứng minh rằng Internet vừa là một phương tiện truyền thông, vừa là một hình thức truyền thông Vấn đề cần làm rõ ở đây, chính là tính chất đặc biệt của Internet nhìn từ lý thuyết truyền thông: Cái mới và độc đáo của phương tiện truyền thông này là bản thân nó có thể tích hợp chức năng truyền thông, tùy vào mục đích của người sử dụng, điều

mà các phương tiện truyền thông trước nó (như báo in, phát thanh, truyền hình) hầu như không làm được

11

Internet, có khả năng làm chức năng phương tiện truyền thông liên cá nhân, mà biểu hiện tiêu biểu là thư điện tử (e-mail), điện thoại internet (internet phone), chat, diễn đàn (forum), website nội bộ, weblog (một dạng nhật ký, website cá nhân trên mạng Internet) Internet có chức năng tạo môi trường liên lạc tuyệt vời và rẻ tiền cho các cá nhân hay tổ chức giao dịch với nhau tương tự như những kỹ thuật truyền thông liên cá nhân truyền thống hiện nay vẫn còn trong đời sống: gửi thư, điện thoại… Internet còn đảm nhiệm chức năng của một phương tiện truyền thông tập thể Nhiều cơ quan

và công ty đã ứng dụng việc thiết lập những mạng cục bộ hoặc những trang chủ internet diện rộng vào việc quản lý và giao dịch thông tin trong nội bộ đơn vị hay nội bộ ngành của mình, vượt qua những ngăn cách về không gian địa lý hay thời gian

Như vậy, nhìn từ góc độ lý luận báo chí – truyền thông, có thể nói, Internet là một thực thể truyền thông mới: truyền thông trực tuyến (online communication) Internet vừa là nguồn tài nguyên thông tin quý giá vừa là một công cụ cần thiết cho hoạt động truyền thông Con người trên cả hành tinh thuộc mọi quốc gia dân tộc, qua Internet, có thể trao đổi với nhau; tri thức của từng cộng đồng, từng quốc gia được tích lũy và lưu trữ; các ngân hàng dữ liệu được quốc tế hoá, trở thành tài sản của toàn thể loài người Những ứng dụng của internet khẳng định vai trò, ý nghĩa quan trọng của nó đối với đời sống xã hội, đặc biệt trong thời kỳ bùng nổ thông tin hiện nay Internet là mạng thông tin lớn thông nhất quán trên toàn cầu - một mái nhà thông tin chung của thế giới, kho thông tin khổng lồ về tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Internet tạo ra khả năng xử lý, sắp xếp khối lượng thông tin khổng lồ đó một cách khoa học để sử dụng và trao đổi với nhau một cách nhanh chóng Và Internet cũng tạo ra một loại hình truyền thông đại chúng mới với ý nghĩa là hoạt động thông tin mang tính chính trị - xã hội, nghề

Với khả năng cung cấp lượng thông tin khổng lồ, nhanh nhất, hiệu quả nhất, có tác động lớn nhất, với lợi thế tích hợp khả năng của các phương tiện truyền thông đại chúng khác, thông tin trên mạng Internet ngày càng phong phú, đa dạng đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của công chúng trong nước và trên thế giới; tạo cơ hội thuận lợi cho việc mở rộng quan hệ giao lưu, hội nhập quốc tế, tăng cường sự hợp tác và hiểu biết lẫn nhau giữa Việt Nam và bạn bè trên thế giới Tuy nhiên, hiện nay hệ thống quản lý điều hành còn nhiều hạn chế, chất lượng chưa cao; thông tin đưa trên mạng Internet còn thiếu chọn lọc, thiếu tập trung, chất lượng nội dung thông tin còn thấp; công tác quản lý mạng, quản lý nội dung thông tin đưa trên mạng và việc khai thác thông tin trên mạng Internet còn nhiều thiếu sót, còn thiếu các chế tài, cơ chế chính sách đối với sự phát triển Internet

Biết những mặt trái của Internet không phải để thấy “khả năng đến đâu cho phép phát triển đến đó” mà để chủ động ngăn ngừa những hạn chế, những khuyết tật, bất cập Bởi Internet là một xu thế khách quan, một cuộc cách mạng trong tiến trình phát triển công nghệ và truyền thông, một bộ phận không thể thiếu trong xã hội thông tin, thời đại thông tin

1.2.2 Sự du nhập của Game online vào Việt Nam

Xu hướng hội nhập và toàn cầu hóa đang là điều thường xuyên được nhắc đến từ cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI như một căn nguyên cho sự biến đổi của văn hóa xã hội Đó là sự hội nhập, thay đổi để thích nghi của mỗi quốc gia đối với tình hình chung trên thế giới Tại Việt Nam, trước những tác

13

động đó xã hội nước ta cũng đang có những thay đổi lớn từ kiến trúc thượng tầng cho đến hạ tầng cơ sở đền dần hội nhập và phát triển với quốc tế Chính những thay đổi này đang khiến môi trường văn hóa – xã hội Việt Nam có những biểu hiện phức tạp với nhiều sắc thái Theo PGS TS Nguyễn Thị Minh

Thái: “Không một nền văn hóa của quốc gia nào trên trái đất này lại không được/phải được truyền thông, qua nền báo chí truyền thông của chính mình

Và như thế, nhiệm vụ xuyên suốt nền báo chí hiện đại Việt Nam, từ khi ra đời, đương nhiên phải là truyền thông về nền văn hóa Việt, với toàn bộ sinh hoạt văn hóa của người Việt trong lịch sử dựng nước và giữ nước của mình, dựa trên nền tảng hai mối quan hệ lớn nhất về ứng xử văn hóa: đó là ứng xử của người Việt với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, nhằm tạo lập hai loại giá trị lớn nhất trong lịch sử tồn tại của mình: giá trị văn hóa vật chất và tinh thần, theo quy luật văn hóa chung của toàn nhân loại, được hiển thị trong sự phát triển riêng biệt và đặc thù của từng quốc gia, và tùy thuộc vào quốc gia ấy thuộc một trong hai vùng văn hóa: phương Đông hoặc phương Tây”[8] Đứng trước những vấn đề đó, báo chí Việt Nam với tư cách là một

sản phẩm của văn hóa, đồng thời đang hằng ngày làm nhiệm vụ truyền thông

về văn hóa Việt Nam cần nỗ lực làm truyền thông một cách có văn hóa Báo chí là tấm gương phản chiếu hiện thực xã hội Phản ánh một xã hội tốt hay xấu đều tùy thuộc vào từng nhà báo và cơ quan báo chí

Trong một xã hội đang có sự đan xen, giằng co giữa việc bảo tồn văn hóa truyền thống, bản sắc dân tộc với các yếu tố văn hóa ngoại lai thì việc đề cao văn hóa truyền thông càng cần được coi trọng Theo PGS TS Nguyễn Thị

Minh Thái trong bài Truyền thông văn hóa và văn hóa truyền thông: “về bản chất, văn hóa Việt Nam truyền thống vẫn là nền văn hóa nông nghiệp căn cơ

Bi kịch xuất hiện, khi nền văn hóa nông nghiệp ấy bị cưỡng đoạt về văn hóa, khi thực dân Pháp biến Việt Nam thành thuộc địa của Pháp, và Việt Nam

Trong vô vàn sự kiện, hiện tượng và vấn đề được báo chí phản ánh, vấn

đề game online là một trong số những vấn đề gây chú ý và có tác động mạnh tới dư luận xã hội Vấn đề này nảy sinh trong bối cảnh mà khoa học và công nghệ tại Việt Nam ngày càng phát triển

Tại Việt Nam với sự quan tâm của nhà nước và sự phát triển của công nghiệp máy tính đã làm cho số người sử dụng Internet tại Việt Nam tăng nhanh

Theo dự báo của Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU) ngày 19/10/2010 cho biết vào cuối năm 2010 sẽ có 29,4% dân số thế giới sử dụng Internet, với khoảng 2 tỷ người Tại Việt Nam, tính đến cuối năm 2013, số lượng tên miền

".vn" duy trì thực tế trên mạng là 261.256 tên Tên miền ".vn" giữ được tốc độ tăng trưởng tốt ngay cả những giai đoạn khó khăn của nền kinh tế trong nước

và thế giới Tốc độ tăng trưởng bình quân 172%/năm Kể từ năm 2011 đến nay, tên miền ".vn" liên tục là tên miền quốc gia có số lượng đăng ký sử dụng cao nhất khu vực Đông Nam Á Về địa chỉ internet, tổng lượng IPv4 quốc gia

là 15.576.832 địa chỉ Việt Nam tiếp tục là quốc gia có số lượng địa chỉ IPv4

ở mức cao, đứng thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á, thứ 8 châu Á và thứ 25 trên thế giới Việc thúc đẩy sử dụng thế hệ địa chỉ mới IPv6 có kết quả tốt qua việc chính thức khai trương mạng lưới và dịch vụ IPv6 Việt Nam ngày 6/5/2013

Theo định hướng phát triển của nhà nước, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành một trong 70 quốc gia có nền công nghệ thông tin - viễn thông phát triển hàng đầu thế giới Hạ tầng viễn thông đến năm 2015 sẽ phủ sóng di động

15

băng rộng đến 70% cư dân trong cả nước,triển khai xây dựng cáp quang đến

hộ gia đình tại tất cả các khu đô thị mới; 20%-30% số hộ gia đình có máy tính

và internet băng thông rộng Việt Nam cũng đặt mục tiêu đến năm 2016 trở thành một trong 20 quốc gia cung cấp dịch vụ gia công phần mềm và nội dung số hấp dẫn nhất thế giới Các nhà chuyên môn cho rằng, tương lai của nền kinh tế internet Việt Nam là đạt 17%-20% GDP vào năm 2015 và từ 20%-30% vào năm 2020

Sự phát triển nhanh chóng đó đã và đang tạo nên những sản phẩm vật chất và tinh thần, các sản phẩm này có thể tích cực, tiêu cực hoặc có tính hai mặt đối với sự phát triển xã hội Việt Nam Bên cạnh những mặt tích cực như góp phần phát triển đời sống xã hội, nâng cao dân trí Internet cũng có đặt ra những thách thức không nhỏ đến sự phát triển của đời sống xã hội Vấn đề này đều đã được báo chí Việt Nam phản ánh và bàn luận công khai để cùng phát huy cái tích cực, giảm trừ cái tiêu cực

Tại Việt Nam, đối tượng chính sử dụng Internet là là giới trẻ (học sinh, sinh viên) Đây cũng là nhóm đối tượng dễ bị tác động nhất từ Internet Với những lợi ích to lớn mà Internet mang lại như đã phân tích ở trên thì tự thân thanh niên, học sinh, sinh viên là người bị hấp dẫn và cuốn hút vào “vòng xoáy” sử dụng Internet Thêm vào đó, với những lợi ích to lớn mà Internet mang lại, các cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và xã hội sẽ có những định hướng, hoạt động tạo điều kiện, khuyến khích mọi người, trong đó có đông đảo thanh niên học sinh, sinh viên sử dụng Internet Song bên cạnh những mặt tích cực đó là những tác động theo chiều hướng tiêu cực, ảnh hưởng không tốt của Internet tới giới trẻ

Chơi game online là một trong những hoạt động có ảnh hưởng lớn tới tâm sinh lý, suy nghĩ của giới trẻ Game đã và đang trở thành một hiện tượng văn hóa trên toàn cầu Không thể phủ nhận những mặt tích cực từ game như

16

là một loại hình giải trí, giúp người tham gia giết thời gian rảnh rỗi và giảm stress, luyện cho người chơi khả năng quan sát nhạy bén, khả năng phản ứng nhanh nhạy, khả năng tập trung cao độ… Nhưng bên cạnh đó là những tác hại khó lường, ảnh hưởng không nhỏ tới tư duy , suy nghĩ của giới trẻ Đặc biệt là hiện tượng nghiện chơi game online, chơi game bạo lực đang là hồi chuông cảnh báo đối với người chơi nói riêng, với toàn xã hội nói chung

Theo kết quả khảo sát tại Việt Nam của Ths Dương Thị Hồng Loan trong luận văn “Một số biểu hiện tâm lý của người chơi game bạo lực” vào

năm 2013 về thực trạng các game bạo lực và mức độ chơi game bạo lực ở người chơi cho thấy 100% game bạo lực đưa ra đều có người từng chơi

Hầu hết các game bạo lực được nêu trong bảng này là các game (game

online) hết sức phổ biến và có lượng người chơi đông đảo Trong đó, Đột kích

là game được nhiều người từng chơi nhất (có 50,6% trong số 500 người được

hỏi cho rằng đã từng chơi), xếp sau đó là các game Võ lâm truyền kỳ (47,2%),

Đế chế (42,8%), Kiếm thế - World of JX (38,2%) Và nhóm game ít người đã từng chơi nhất là các game Splatterhouse (5,2%), Manhunt (6,6%), Dead Space (7,0%), Postal (7,4%), MadWorld và Soldier of Fortune (7,6%)

Như vậy, có thể thấy được rằng, các trò chơi điện tử du nhập và nước ta khi Internet phát triển bên cạnh những tựa game lành mạnh thì cũng có không

ít những tựa game mang nặng tính bạo lực Những thể loại trò chơi dạng bắn súng, nhập vai kiếm hiệp được hầu hết người tham gia ưa chuộng Đặc biệt là các game nhập vai kiếm hiệp có nguồn gốc từ Trung Quốc

17

Bảng 1.2: Thực trạng game bạo lực và mức độ chơi game bạo lực tại Việt Nam (Ths Dương Hồng Loan)

Việc phần lớn giới trẻ hiện nay chọn lựa việc tìm đến Game online để giải tỏa những áp lực cuộc sống, xua đi cảm giác mệt mỏi là điều bình thường Nhưng một bộ phận không nhỏ người chơi game hiện nay không thích lựa chọn những game mang tính giải trí, giáo dục cao mà thích thử sức ở những trò chơi mang nặng tính đối kháng, cảm giác mạnh, nhiều bạo lực đầu rơi máu chảy Với tâm lý tò mò, hiếu kỳ, bốc đồng, người chơi đã tìm đến những game mang tính bạo lực, càng chơi thì càng bị cuốn vào Hậu quả là khi độ tuổi của giới trẻ còn non nớt, kỹ năng sống chưa nhiều dẫn tới chìm đắm trong thế giới ảo đầy bạo lực, nhiều người bị rối loạn tâm lý, ảnh hưởng đến các hoạt động sinh hoạt Nguy hiểm hơn là một số game thủ trẻ tuổi đã áp dụng chính những kỹ năng đã “tu luyện” được ở trong trò chơi điện từ (game bạo lực) vào thực tế cuộc sống, gây nhiều tội ác tổn thất cho xã hội về cả vật

18

chất lẫn tinh thần Hàng loạt các vụ việc giết người để lấy tiền chơi game

online được phản ánh trên các tít bài báo điện tử như: Nhóm cướp nhí mê game; Học sinh nghỉ hè rủ nhau đi cướp; Cơn cuồng sát của cậu học trò mê chơi điện tử; 9X cạy tủ phòng ngủ nhà bà hàng xóm; Cuộc chiến giành 'số má' của các băng tuổi teen; Giết người nuôi dưỡng vì mê game online; Học sinh lớp 11 phá khóa ăn trộm 70 triệu đồng; Nã đạn vào nhau vì mâu thuẫn khi chơi game; Thiếu tiền chơi game hai sinh viên rủ nhau cướp giật… và rất

nhiều các vụ việc vi phạm pháp luật khác

Mặt khác, việc đam mê quá mức vào game online còn khiến cho người chơi tốn kém nhiều tiền bạc Như hiện nay, trung bình một giờ chơi, người chơi tốn ít nhất là 2000 đồng/ lần và cao nhất là 100.000 đồng/lần Nếu chỉ nhìn sơ qua, có thể thấy rằng số tiền không đang kể Nhưng tích tiểu thành đại Nếu chơi thường xuyên, trung bình mỗi tuần sẽ tiêu tốn hàng trăm thậm chí hàng triệu đồng

Cùng với đó là sự tốn kém về thời gian Một khi đã rơi vào vòng xoáy của game online thì việc dành ra cả ngày thậm chí là cả tuần ngồi lì trước màn hình không phải là điều gì xa lạ Nhiều người còn bỏ ăn, bỏ ngủ, bỏ học để chơi game online

Trước thực trạng đó, trong những năm qua nhà nước đã có những chủ trương chính sách nhằm khuyến khích phát triển Internet ở Việt Nam Chính phủ, các cơ quan chức năng, quản lý đã chú trọng hơn trong công tác định hướng, quản lý và chơi game online sao cho hiệu quả, an toàn và phù hợp nhằm hạn chế những tác động, ảnh hưởng và hệ quả tiêu cực do game online mang lại

Chính phủ, Bộ Thông tin và Truyền thông cùng các bộ ngành cơ quan liên quan đã ban hành nhiều văn bản quản lý như Quyết định số 95/2002/QĐ-TTG ngày 17/7/2002 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Kế hoạch tổng thể

19

về ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin ở Việt Nam; Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28 tháng 08 năm 2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet

Cho đến nay, nhà nước đã ban hành ba nghị định (thông tư) về quản lý Internet và Game online: lần 1 (2006), lần 2 (2009), lần 3 (2013) Tuy nhiên, cho đến nay sau 3 lần cải cách và nhiều lần đổi mới vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực sự trong việc quản lý sự tồn tại và phát triển của game online

Còn tại Hà Nội, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội đã có Chỉ thị Số: 38/2009/CT-UBND, ngày 31 tháng 12 năm 2009 về việc tăng cường công tác quản lý hoạt động kinh doanh đại lý Internet trên địa bàn thành phố Hà Nội; ngày 26/4/2010, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành quy định 15/2010/QĐ -UBND về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ tại các đại lý Internet trên địa bàn thành phố; trên trang web của Sở Thông tin và Truyền thông đã công khai hồ sơ quản lý tất cả các đại lý Internet trên địa bàn thành phố (tên đại lý, địa chỉ, điện thoại liên hệ, quận/huyện, nhà cung cấp dịch vụ - ISP…) và các hoạt động liên quan đến quản lý Internet trên địa bàn.; Nghị định Việc cập nhật hàng loạt các nghị định và thông tư mới cho thấy sự quan tâm rất lớn của Nhà nước tới lĩnh vực kinh doanh Internet và đặc biệt là game online (trò chơi điện tử) Tiêu biểu nhất chính là vào năm 2006, game online

đã được nêu và quy định rõ trong luật pháp Đứng trước sự phát triển nóng của game online cùng với những tác động lớn tới đời sống xã hội, đây là những cập nhật tất yếu cần có để quản lý, kiểm soát và định hướng lĩnh vực này phát triển đúng đắn và có văn hóa

Các game online được đề cập ở trên (Đột kích, Võ lâm truyền kỳ, MU, Kiếm Thế, Thế giới hoàn mỹ…) đều được truyền thông hầu hết ở trên loại

hình báo điện tử Quá trình truyền thông này mang đặc trưng của báo điện tử

Dù chỉ là một vấn đề trong hàng triệu vấn đề của cuộc sống được báo chí

20

phản ánh nhưng đó là những nét phác họa một cách chân thực, sinh động hiện thực xã hội Việt Nam đương đại, đặc biệt là đời sống của giới trẻ hiện nay Đặt ra những vấn đề cần phải giải quyết và đi tìm giải pháp vì sự phát triển của quốc gia, đồng thời minh chứng phần nào cho mối quan hệ khăng khít giữa văn hóa và truyền thông tin cụ thể hơn là văn hóa phản biện xã hội trên báo điện tử hiện nay

Với cách tiếp cận này, có thể thấy bối cảnh văn hóa của phản biện về game online trên báo điện tử chính là thực tiễn đời sống văn hóa – xã hội của giới trẻ Việt Nam hiện đại Khi Việt Nam đang hội nhập, xây dựng nền kinh

tế thị trường, giao lưu mở cửa với toàn cầu thì vấn đề giữ gìn bản sắc dân tộc cần phải được đề cao và phải bắt đầu từ giới trẻ những mầm non tương lai của đất nước Điều này đặc biệt quan trọng, nhất là khi Đảng ta đã khẳng định

“văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước”

Phản biện của báo chí đối với các vấn đề thực tiễn là một vấn đề quan trọng, đồng thời đặt ra cho báo chí phải tìm cách giải quyết vấn đề được phản biện Mặt khác, bản thân sự phát triển của báo điện tử và sự tham gia của nó vào hoạt động phản biện xã hội cũng là minh chứng quan trọng cho sự tồn tại của báo điện tử trong môi trường văn hóa Việt Nam Vấn đề game online chính là một câu chuyện thực đang hết sức cấp bách của xã hội Việt Nam hiện đại được truyền thông bởi báo chí Việt Nam

1.3.Vấn đề Game online đƣợc thông tin trên báo chí Việt Nam

1.3.1 Game online được phản ánh trên các loại hình báo chí

Game online trong xã hội Việt Nam hiện đại đã trở thanh đề tài nóng hổi và đang được bàn luận sôi động trong xã hội hiện nay Hoàn toàn không phải ngẫu nhiên mà game online thu hút được sự quan tâm của báo chí truyền thông Bằng chứng là hàng loạt các bài viết nói về hệ quả xấu của game

21

online đối với xã hội xuất hiện với tần suất thường xuyên trên các mặt báo, thậm chí game online còn được đề xuất đánh thuế tiêu thụ đặc biệt như là rượu, bia, thuốc lá…

Với báo chí, đây là một trong những đề tài nóng bỏng của xã hội Việt Nam đương đại Với sức tác động mạnh mẽ vào dư luận xã hội, rất nhiều kênh báo in, báo phát thanh, báo truyền hình và báo mạng điện tử đã dành nhiều thời gian để bàn luận về chủ đề game online Mỗi loại hình báo chí đều khẳng định thế mạnh riêng khi tác động đến nhận thức của công chúng, đặc biệt là giới trẻ về vấn đề game online Báo phát thanh với thế mạnh là âm thanh tổng hợp, được phát song trên radio, sức lan tỏa, ảnh hưởng của thông tin tới công chúng trên diện rộng Báo truyền hình với thế mạnh là âm thanh, hình ảnh sinh động, chân thực tạo nên sức hấp dẫn đối với công chúng Sức mạnh đa phương tiện của báo điện tử cũng khiến công chúng nắm bắt thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời

Trong số các loại hình báo chí phải kể đến báo điện tử vì đã tham gia phản ánh vấn đề game online một cách nhanh chóng và hiệu quả bởi số lượng, chất lượng bài viết về vấn đề này không phải là ít Mặt khác, báo điện tử và game online đều sử dụng chung nền tảng là Internet nên báo điện tử là loại hình phù hợp nhất để truyền tải thông tin về game online Các bài báo thường

đề cập đến vấn đề này với từ ngữ khá đặc biệt “nghiện game online”, “tệ nạn” hay là “giết người vì game online”… Trong số các tờ báo điện tử hiện nay, Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, VnExpress và Dân Trí là những tờ báo

có khả năng truyền tải thông tin nhanh, mạnh và hiệu quả Đây là bốn tờ báo điện tử có sức tác động mạnh mẽ nhất đến đối tượng công chúng là giới trẻ trong xã hội Có thể nói, số lượng lớn bài viết được đăng tải trên bốn tờ báo này đã cung cấp bằng chứng sinh động mô tả những hệ lụy xã hội lớn do game online mang lại

22

Thông tin về vấn đề game online trên báo chí nói chung và bốn tờ báo điện tử nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng với công chúng, đặc biệt là trong vấn đề giáo dục giới trẻ về tác hại của nghiện game online Nhiều trang báo điện tử đã mở các diễn đàn tập hợp ý kiến của độc giả về vấn đề game online, đồng thời góp phần nâng cao ý thức của giới trẻ và xã hội về trách nhiệm trong hành vi của bản thân

1.3.2 Những lợi thế riêng của báo điện tử trong phản ánh về vấn đề game online

Là một loại hình báo chí, báo điện tử cũng thực hiện các chức năng cơ bản của báo chí nói chung, đó là chức năng thông tin Trong quá trình thực hiện các chức năng cơ bản đó, vai trò phản biện xã hội của báo điện tử cũng được khẳng định một cách cụ thể

Mặc dù là loại hình báo chí sinh sau đẻ muộn nhất trong các loại hình báo chí hiện nay nhưng về cơ bản báo điện tử cũng thực hiện vai trò phản biện xã hội một cách mạnh mẽ Báo điện tử cũng thực hiện nhiệm vụ thông tin, phản ánh các sự kiện hiện tượng vấn đề đang xảy ra trong cuộc sống xã hội; tạo tiền đề cho việc hình thành dư luận xã hội, tạo sức ép phải thay đổi với các cơ quan chức năng cũng như các đối tượng có liên quan…

Tuy nhiên báo điện tử có những đặc thù riêng mang tính loại hình so với các loại hình báo chí như: phát thanh, truyền hình hay báo in

Có thể thấy thông tin trên báo điện tử được chuyển tải bằng nhiều loại hình ngôn ngữ khác nhau, hội tụ hầu hết các thế mạnh của các loại hình báo chí khác Ngôn ngữ hình ảnh, văn tự, phi văn tự, âm thanh … mang đến tính thuyết phục, tính chân thực của thông tin lớn Sức hấp dẫn của các bài viết trên báo điện tử cũng rất lớn, do một bài viết có thể hội tụ được nhiều loại hình ngôn ngữ khác nhau Do đó thông tin trên báo điện tử vì thế được lan tỏa mạnh mẽ hơn Từ những ưu thế mang tính đặc thù của mình, báo điện tử

a) Tính cập nhật

Khi nói đến báo in, chúng ta thường nhắc đến “tính định kỳ” Đặc trưng định kỳ của báo in được xem như điểm khác biệt cơ bản so với các hình thức truyền thông đại chúng khác cũng bằng phương tiện in ấn như sách, truyện…

Một lợi thế vượt trội của báo điện tử mà báo in khó có thể cạnh tranh là tính thời sự và phi định kỳ của thông tin Về ưu điểm này, chỉ có radio là có thể “cạnh tranh” với báo điện tử vì thông tin của nó cũng được xem là đưa đến thính giả ngay tức khắc Nhưng radio chỉ trực tiếp truyền thanh cho thính giả trong thời gian ngắn, không thể 24/24 Báo điện tử với sự cơ động nhanh gọn của công nghệ có thể cập nhật thông tin tới từng giây với những bình luận, hình ảnh, âm thanh Việc cập nhật thông tin có thể tiến hành bất cứ nơi đâu trên thế giới, trừ phi nơi đó không thể truy cập được mạng Internet Bởi vậy, ngay khi sự kiện xảy ra, phóng viên đã đưa thông tin ban đầu trên mạng,

có thể chỉ là tít và một câu thông báo sự kiện, sau đó liên tục cập nhật các thông tin mới

Nhưng với báo điện tử đã vượt qua được các rào cản này (đối với báo

in, phát thanh, truyền hình, nội dung thông tin của báo Internet không bị cố định trên mặt giấy và cũng không bị hạn chế bởi thời lượng phát sóng nên có thể bổ sung, cập nhật thông tin bất cứ lúc nào, bấi kì số lượng là bao nhiêu Với sức mạnh công nghệ của mạng Internet, các phóng viên chi cần có máy tính xách tay, có một địa chỉ Internet, một đường truyền đơn giản như điện thoại cố định hoặc di động là có thể kết nối vào mạng Internet, cập nhật tin,

24

bài, làm cho thông tin sống từng giờ, từng phút Tốc độ cập nhật nhanh giúp cho báo điện tử luôn mới mẻ, hấp dẫn, thu hút mà còn tạo thành một phương tiện tiếp thị hiệu quả cho báo in hoặc kênh phát thanh truyền hình tương ứng

Và gần như ngay lập tức, bạn đọc báo chí Internet đã có thể biết tin tức mới này ở một nơi xa sự kiện vài chục mét cho đến hàng ngàn km Chỉ có báo chí Internet mới luôn sẵn sàng cung cấp những thông tin thời sự tức thời một cách

dễ dàng như vậy

Ngày nay, với sự hỗ trợ của phương tiện máy móc, phát thanh và truyền hình có thể làm trực tiếp tại hiện trường, nhưng do hạn chế về thời lượng phát sóng nên tốc độ cập nhật thông tin không thể liên tục được như báo điện tử, nơi mà phóng viên có thể “tiếp tục cập nhật", bổ sung thông tin trong từng phút Chính khả năng cập nhật thông tin liên tục của báo điện tử giúp cho loại hình báo chí này chiếm ưu thế tuyệt đối về tính thời sự của thông tin, đồng thời về tính định kỳ vốn là một đặc trưng của báo chí Đây

cùng là lý do để mọi người gọi phóng viên báo điện tử là “vừa chạy, vừa xếp hàng” Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc áp lực về tốc độ thông

tin của phóng viên báo điện tử là rất lớn vì sự cạnh tranh thông tin giữa các báo có khi chỉ được tính bằng giây… là đặc trựng thể hiện thế mạnh vượt trội của báo điện tử

b) Khả năng đa phương tiện

Thời gian gần đây, thuật ngữ đa phương tiện ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên báo chí nhờ có sự phát triển vượt bậc của công nghệ Internet cũng như các thiết bị di động, báo điện tử có khả năng tích hợp được ưu thế của các loại hình báo chí khác như tính văn bản và khả năng lưu trữ dưới dạng văn bản của báo in, hình ảnh động và âm thanh của truyền hình, âm thanh của phát thanh Nó cũng khắc phục được tính đơn điệu của báo in cũng như hạn chế trong trật tự tuyến tính thời gian phát sóng của phát thanh và truyền hình

25

Trên báo điện tử, công chúng có thể đọc, nghe và xem Các yếu tố chữ viết,

đồ họa, video clip được sử dụng linh hoạt tạo ra nhiều cổng thông tin để công chúng tiếp cận dễ dàng Chính sự tích hợp này làm cho báo điện tử thực sự phong phú, da dạng, sinh động và hấp dẫn trong cách truyền tải thông tin

Trong một bình diện nào đó, ta có thể coi báo điện tử là một loại báo chí tổng hợp của cả báo in, phát thanh và truyền hình Một trang báo điện tử

có thể cung cấp cho người dùng một tác phẩm báo chí tổng hợp, gồm bài và ảnh như trên báo in, một seri ảnh động (nhiều bức ảnh lần lượt thay thế nhau

để cho người xem); một đoạn nhạc, một bài báo được chuyển tải qua một giọng đọc; một đoạn phim hoạt hình, phim phóng sự truyền hình

Khắc phục được sự đơn điểu trong hình thức trình bày, trang trí "chết" trên báo in, không buộc người đọc phải tưởng tượng ra diễn biến của sự kiện bằng những âm thanh "chay" của phát thanh, cũng không biến khán giả thành thụ động trước hệ thống chương trình có tính định kỳ như truyền hình, báo điện tử đem lại những thông tin đặc biệt sống động, hấp dẫn Thông tin của báo điện tử có sự bổ trợ, nâng đỡ của các track âm thanh, các video clips sinh động, các vi - nhet minh hoạ đẹp mắt và các seri ảnh báo chí rõ nét đến hoàn hảo Với những ưu thế đó, Multimedia đã phát huy tối đa vai trò cùa mình trong việc truyền tải thông tin sống động và hấp dẫn Đây chính là ưu việt của báo điện tử mà cho đến nay, chưa có bất cứ một phương tiện truyền thông nào

tỏ ra năng động và hiệu quả hơn

c) Tính tương tác

Đây vốn là một hạn chế của các loại hình báo chí khác nhưng lại là một lợi thế và đặc trưng nổi trội của báo điện tử Báo chí truyền thống gặp nhiều khó khăn trong khâu tiếp nhận ý kiến phản hồi này, vì chủ yếu tiếp nhận qua thư từ gửi bằng đường bưu điện, điện thoại Thời gian nhận thư ít nhất cũng chiếm vài ngày, phản ánh qua điện thoại khó lưu giữ được nội dung phản ánh

26

Đặc biệt, do hạn chế về khuôn khổ, số trang và thời lượng chương trình nên toà soạn báo chí truyền thống không thể hồi đáp hết các thư, ý kiến mà bạn đọc, khán thính giả phản ánh

Theo lý thuyết truyền thông, tương tác qua lại giữa công chúng và toà soạn qua kênh thông tin phản hồi là một yếu tố quan trọng thể hiện hiệu quả truyền thông đồng thời tạo ra cơ sở để toà soạn điều chỉnh nội dung, hình thức thông tin theo hướng tăng cường chất lượng

Với báo điện tử, độc giả có thể phản hồi ngay tức thì các ý kiến của mình về bài viết của phóng viên dưới từng bài báo hoặc gửi tới toà soạn các thông tin, vấn đề mình quan tâm thông qua hệ thống mạng, có thể nói, không

có loại hình báo chí nào hiện nay có thể cạnh tranh với báo điện tử về khả năng tương tác Nhiều khi, một bài báo nhưng có tới hàng trăm ý kiến phản hồi gửi về toà soạn, trong đó có hàng chục ý kiến được đăng tải và có lúc, ý kiến phản hồi của độc giả cuối bài báo còn dài hơn dung lượng tác phẩm, thậm chí được toà soạn biên tập, cấu thành các bài báo độc lập

Gần đây, tính tương tác của báo điện tử ngày càng được nâng cao nhờ

sự phát triển của mạng xã hội (facebook, twitter, zing…) Các báo điện tử lớn

ở Việt Nam như: VnExpress, Vietnamnet, Zing … đều sở hữu những fanpage

lớn trên mạng xã hội facebook với số lượng lượt người quan tâm lên tới hàng trăm nghìn Với khả năng tương tác cao và ngay lập tức, mạng xã hội đã góp phần nâng cao tính tức thời và phản biện ngay lập tức của báo điện tử so với các loại hình báo chí khác

Nói như vậy để thấy rằng tính tương tác của báo điện tử là vô cùng quan trọng bởi tính ẩn danh mà loại hình này mang lại Chỉ cần vài thao tác

vô cùng đơn giản, người đọc đã có thể bày tỏ quan điểm, ý kiến cá nhân của mình mà không nhất thiết phải công bố họ tên thật của mình, nghĩa là có thể

ẩn danh

27

d) Khả năng truyền tải thông tin không hạn chế

Báo điện tử không có sự hạn định về số lượng Báo in bị giới hạn bởi

số trang, truyền thanh - truyền hình bị giới hạn bởi khung giờ phát thanh, phát sóng mỗi ngày Báo điện tử có thể phát triển và hoạt động liên tục thông qua các siêu liên kết

Khả năng siêu liên kết, tìm kiếm và lưu trữ thông tin cùng là một lợi thế riêng có của báo điện tử Siêu liên kết tạo ra nhiều lớp thông tin Chẳng hạn, ở trang chủ, từ tít và tít dẫn, siêu liên kết sẽ dẫn người đọc đến nội dung chính cùa tác phẩm báo chí Trong phần nội dung chính này lại chứa một số các siêu liên kết dẫn đến các nội dung thông tin khác có liên quan trên từng khía cạnh

cụ thể Trong phần nội dung chuyên biệt, cụ thể này lại có tiếp những siêu liên kết khác Cứ thế, cứ thế, nó giống như một mạng lưới vô tận, được kết nối với nhau bằng những đường link

Đã từng có nhiều tranh luận về vấn đề liệu báo điện tử có giết chết báo giấy (báo in) hay không Trước mắt, hiện nay nhiều chuyên gia nhận định rằng cho đến khi người đọc vẫn còn nhu cầu đọc báo thì báo in sẽ vẫn còn tồn tại Tuy nhiên, với những ưu thế vượt trội của mình, báo điện tử đã và đang trở thành loại hình báo chí tiên phong trong truyền tải thông tin và trở thành một thế lực mới của nền báo chí hiện đại

28

Tiểu kết chương 1

Trong chương này, tác giả luận văn đã trình bày các khái niệm báo điện

tử, game online là những khái niệm đã được nhiều người đề cập tới, tôi chỉ làm công việc tổng hợp và sắp xếp thành cách diễn giải của riêng mình Vì thời gian cũng như khả năng và trình độ lý luận và sự hạn chế về dung lượng trang nghiên cứu nên những phân tích, nghiên cứu của tôi chưa thực sự thể hiện hết những kết quả mong muốn

Bên cạnh đó, tác giả phân tích bối cảnh lịch sử, những thay đổi về công nghệ có tác động thế nào tới truyền thông Việt Nam hiện đại trong phản ánh

về vấn đề game online, từ đó đưa ra những nhận định báo điện tử là loại hình báo chí phù hợp nhất để phản ánh về vấn đề này

Đồng thời, trong chương 1, tác giả cũng phân tích rõ mối quan hệ giữa báo chí truyền thông đối với vấn đề game online trong đời sống xã hội hiện nay Bởi đây là một vấn đề nóng của xã hội, đặc biệt là với giới trẻ Báo điện

tử với sức tác động mạnh mẽ, thông tin có chiều xâu, độ xác thực cao, báo điện tử đã tham gia truyền tải thông tin nhanh, mạnh, hiệu quả về vấn đề game online bằng các bài viết cụ thể với những hình ảnh ghi lại chân thực hiện thực xã hội đang tồn tại, cùng với đó là ý kiến trả lời phỏng vấn của những người thật, việc thật, của những chuyên gia hàng đầu, những vị lãnh đạo cấp cao, những bài tường thuật trực tiếp ngay từ hiện trường… Điều này đặc biệt được thể hiện rõ nét trên bốn tờ báo điện tử thu hút được đa số công

chúng hiện nay: Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, Vnexpress và Dân Trí

Những vấn đề đặt ra trong chương 1 này là tiền đề lý luận, là cơ sở lý thuyết dẫn đường để tác giả luận văn thực hiện các chương kế tiếp một cách

có chủ đích và rõ hướng nghiên cứu Trong chương 2 của luận văn, từ việc

Ra mắt trên Internet ngày 26/2/2001, 6 tháng sau, tờ báo đã lên vị trí đầu hạng trong số các website tiếng Việt trên toàn cầu và chiếm giữ vị trí này cho đến ngày hôm nay Sau gần 1 năm hoạt động, VnExpress đã trở thành tờ báo trực tuyến không bao cấp Nguồn thu duy nhất để báo hoạt động là từ quảng cáo

Tháng 7/2005, VnExpress lọt vào danh sách 500 website được nhiều người đọc nhất thế giới, theo Bảng xếp hạng của Alexa.com, công cụ theo dõi lưu lượng truy cập thuộc Tập đoàn thương mại trực tuyến lớn nhất thế giới Amazon.com

Tháng 6/2006, báo tiếp tục lọt vào Top 300 website toàn cầu Sau đó 4 tháng, VnExpress đã lọt vào Top 200 website thế giới So sánh với không nhiều trang web báo chí trong danh sách thời điểm đó, VnExpress đứng rất gần với các hãng thông tấn thế giới danh tiếng như CNN, BBC

31

Đặc biệt vào tháng 6/2007, VnExpress trở thành tờ báo trực tuyến Việt Nam đầu tiên góp mặt vào Top 100 trong bảng xếp hạng các trang web có nhiều người đọc nhất thế giới của Alexa, ghi lại một dấu mốc quan trọng trong sự phát triển nội dung trực tuyến tại Việt Nam

Sau 12 năm hoạt động, đến nay VnExpress hiện có 20 triệu độc giả thường xuyên (unique vistors) với 38 triệu lượt truy cập/ngày (pageviews) Số độc giả thường xuyên trong nước chiếm hơn 80%, số còn lại có 6% ở Mỹ và các nước khác trên khắp các châu lục Lượng độc giả thường xuyên này đã đưa tờ báo trở thành tờ báo Internet lớn nhất tại Việt Nam hiện nay và luôn giữ vị trí dẫn đầu về số lượng độc giả Ngày 19/10/2015, VnExpress xếp thứ

583 trang web hàng đầu thế giới của Alexa-công cụ theo dõi lưu lượng truy cập thuộc tập đoàn thương mại trực tuyến lớn nhất thế giới Amazone.com

Trung bình mỗi ngày báo cập nhật hơn 200 đầu tin bài trên tất cả các lĩnh vực với 14 trang nội dung chuyên đề, trong đó các trang Xã hội, Giải trí, Pháp luật, Thế giới, Thể thao có lượng bạn đọc lớn hơn cả Cùng với báo

VnExpress, tòa soạn còn có các chuyên trang phục vụ độc giả trên các lĩnh vực và độ tuổi chuyên biệt như: Ngôi sao, iOne, Game thủ và Ebank

Hiện nay, ngoài phần tin quốc tế gần như dịch nguyên từ báo chí nước ngoài các mảng còn lại, chiếm dến 85-90% là các bài viết trực tiếp cùa phóng viên toà soạn

Tờ VnExpress được biết đến trước tờ VietNamNet do hình thành phong cách báo trực tuyến từ sớm hơn, cập nhật thông tin nhanh và chính xác Màu sắc trên các trang báo được bố trí hài hoà Giao diện của tờ báo này cũng rất gần gũi, thân thiện với độc giả Cách bố trí thông tin theo sơ đồ hình cây, rất logic, khoa học, giúp độc giả tìm kiếm thông tin nhanh và hiệu quả VnExpress được đánh giá là một trong những báo trực tuyến có giao diện đẹp nhất ở Việt Nam hiện nay

32

2.1.2 Báo Tuổi Trẻ Online

Báo Tuổi Trẻ là cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh TP HCM

Sau ngày đất nước thống nhất, nhằm nối tiếp hoạt động báo chí của phong trào thanh niên sinh viên học sinh tại Sài Gòn thời kháng chiến chống

Mỹ, một bản tin do Ban Tuyên huấn Thành đoàn Sài Gòn - Gia Định thực hiện ra đời và phát hành mỗi ngày 100 bản Đó chính là tiền thân của báo Tuổi Trẻ

Bản số 01 của báo Tuổi Trẻ chính thức ra đời ngày 02/09/1975 phát hành một tuần một số với số lượng 5.000 bản/tuần

Ban đầu báo được phát hành với số lượng rất thấp do báo được in theo chỉ tiêu cấp phát giấy của Bộ Thông tin lúc bấy giờ và phát hành theo phương thức phân phối cho các cơ sở Đoàn theo chỉ tiêu Trải qua các thời điểm tăng

số lượng kỳ/tuần, số lượng báo cũng tăng dần và báo được phát hành rộng rãi cho người đọc không giới hạn số lượng

Tháng 7/1981, Tuổi Trẻ tăng lên 2 kỳ/tuần, mổi kỳ được 30.000 bản Tháng 08/1982, mỗi tuần, Tuổi Trẻ có 3 số phát hành vào các ngày thứ ba, năm, bảy Tuy nhiên thời kỳ này, báo vẫn còn phát hành dạng “nội bộ” Đến tháng 06/1987, báo Tuổi Trẻ bắt đầu phát hành rộng rãi ra bên ngoài mỗi tuần

3 kỳ với 55.000 bàn/kỳ

Tháng 9/2005 báo Tuổi Trẻ phát hành mỗi tuần 6 kỳ, mỗi kỳ bán được 350.000 bản Trong khoảng thời gian này, có lúc Tuổi Trẻ phát hành được 400.000 bản/kỳ Đây chính là thời điềm hoàng kim về số lượng phát hành cúa Tuổi Trẻ tính từ lúc bắt đầu cho đến 11/2012

Ngày 02/04/2006, Tuổi Trẻ chính thức trở thành nhật báo