BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI: Tình hình chung hiện nay, đa số học sinh đặc biệt là khối 6, 7 chưa thực sự ham học,chưa yêu thích môn lịch sử, thường cho rằng môn lịch sử là một môn phụ; hoàn
Trang 1Phòng GD &ĐT Tri Tôn
NGHỆ THÔNG TIN
Minh Thường
Trang 2NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIỜ HỌC LỊCH SỬ KHỐI 6,7 BẰNG KHAI THÁC KÊNH HÌNH VÀ ỨNG DỤNG
CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
-
-Phần thứ nhất ĐẶT VẤN ĐỀ
I BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI:
Tình hình chung hiện nay, đa số học sinh đặc biệt là khối 6, 7 chưa thực sự ham học,chưa yêu thích môn lịch sử, thường cho rằng môn lịch sử là một môn phụ; hoàn cảnh giađình, điều kiện học tập của học sinh chưa đáp ứng được yêu cầu với nội dung và phươngpháp đổi mới giáo dục hiện nay của bộ môn lịch sử, năng lực tiếp thu kiến thức lịch sửcòn hạn chế,…
Bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới phương phápdạy học, khi giảng dạy còn nặng về truyền thụ kiến thức một chiều, chưa đẩy mạnh việcứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy.Từ đó bầu không khí của lớp học trở nênnặng nề và căng thẳng, không gây được hứng thú cho học sinh Đây cũng chính là mộttrong những nguyên nhân góp phần làm cho chất lượng bộ môn lịch sử không cao
Từ thực tiễn giảng dạy và lương tâm của người giáo viên lúc nào tôi cũng chưa thậtsự hài lòng về kết quả mình đạt được, luôn trăn trở tìm ra những giải pháp mới nhằm gâyhứng thú cho học sinh trong tiết học lịch sử Nhằm phát huy tính tích cực của học sinh,bản thân tôi nhận thấy rằng cần phải đổi mới phương pháp dạy học Đổi mới phươngpháp dạy học gắn liền với việc tăng cường thảo luận nhóm, tăng cường sử dụng đồ dùngtrực quan, khai thác kênh hình, …Đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào cáctrận đánh lớn
Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói
riêng, Tôi xin trình bày một số kinh nghiệm về “Nâng cao chất lượng giờ học lịch sử
khối 6,7 bằng khai thác kênh hình và ứng dụng công nghệ thông tin”
II LÝ DO VÀ PH Ạ M VI NGHIÊN C Ứ U:
Xuất phát từ thực tiễn chung của ngành cũng như từ thực tiễn ở địa phương Hiệnnay, đa phần học sinh không thích học các môn xã hội trong đó có môn lịch sử, một bộphận không nhỏ học sinh trình bày diễn biến trận đánh này gắn với những nhân vật kháckiểu “râu ông này gắn càm bà kia” đây là tình trạng đang báo động Tri Tôn là một huyệnmiền núi, trình độ học sinh còn hạn chế, tỉ lệ học sinh dân tộc khmer chiếm tỉ lệ cao, cha
mẹ các em đi làm ăn xa ở các khu công nghiệp trên TP Hồ Chí Minh, Bình Dương,…ítquan tâm đến chuyện học của con em mình nên ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng bộmôn lịch sử nói chung và sử 6,7 nói riêng Vì vậy vấn đề đặt ra là nâng cao chất lượng bộmôn lịch sử rất cần thiết Theo tôi muốn nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử phảilàm gì để học sinh không nhàm chán và có hứng thú học môn Lịch sử? Phải làm gì vàlàm như thế nào để khai thác có hiệu quả kênh hình ? phải ứng dụng công nghệ thông tinvào tiết dạy nào? Mục nào? để nâng cao chất lương giờ học lịch sử 6, 7 Đây không đơn
Trang 3thuần chỉ là những câu hỏi mà đó là cả một vấn đề giáo viên cần phải giải quyết Tất cảnhững vấn đề trên cũng chính là nội dung và phạm vi nghiên cứu của đề tài này.
Trong quá trình đổi mới giáo dục hiện nay, việc phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh nhằm nâng cao chất lượng học tập bộ môn đang là mối quan tâm hàng đầu củacác ngành, các cấp và toàn xã hội Riêng với bộ môn lịch sử 6, 7 ngoài việc “bám sát theochuẩn kiến thức kĩ năng, khai thác tốt kênh chữ trong sách giáo khoa; người giáo viên cònphải khai thác có hiệu quả kênh hình; tổ chức một số trò chơi trong các tiết dạy đồng thờiđẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin trong bài dạy, tiết dạy để tạo bầu không khívui vẻ, bớt căng thẳng đồng thời giúp học sinh hứng thú trong giờ lịch sử Giúp học sinhrèn luyện kĩ năng sử dụng lược đồ, trình bày diễn biến trận đánh, đặc biệt là phải tập dầncho học sinh biết vẽ sơ đồ tư duy,… Có như thế mới phát huy tính tích cực, chủ động củahọc sinh, góp phần nâng cao chất lượng giờ học môn lịch sử 6,7 nói riêng và bộ mônlịch sử cấp THCS nói chung
Hiện nay, vấn đề học tập của các em học sinh lớp 6,7 về bộ môn lịch sử còn rấtnhiều hạn chế, nhiều vấn đề cần để đưa ra bàn luận Chúng ta thấy có một thực trạng phổbiến nhất đối với các em học sinh là việc học bài cũ một cách thụ động, ghi nhớ máymóc, khi ngồi học trên lớp với một tình trạng gò bó dẫn đến tình trạng các em không nắmđược kiến thức lịch sử, khi giáo viên kiểm tra bài cũ thì đa số các em không nhớ, hayquên mất một từ đầu câu thì sẽ quên hết nội dung kiến thức đã học Vậy làm thế nào các
em học sinh lớp 6, 7 không thụ động, có say mê hứng thú học, nắm được kiến thức lịch
sử một cách khoa học
Qua quá trình giảng dạy môn lịch sử ở trường THCS Lê Trì, tôi nhận thấy đây làmột vấn đề bổ ích về lí luận cũng như thực tiễn Nó có ý nghĩa rất lớn đối với việc nângcao chất lượng bộ môn, bởi vì học sinh lớp 6, 7 đầu cấp THCS nhận thức và khả năng tưduy còn nhiều hạn chế.Vì vậy buộc giáo viên trong tiết dạy của mình phải khai thác cóhiệu quả nội dung hình ảnh, sơ đồ, lược đồ trong sách giáo khoa đồng thời phải biết thiết
kế các hình ảnh, lược đồ diễn biến trận đánh đó từ hình “tĩnh trở thành động” nghĩa là phảitạo được hiệu ứng thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc soạn giảng Bêncạnh đó người giáo viên còn phải biết sưu tầm những đoạn phim tư liệu về những trậnđánh lớn để minh hoạ cho phần diễn biến,…Thông qua những hình ảnh, sơ đồ, lược đồ,phim tư liệu sẽ tác động vào trực quan của học sinh từ đó hình thành biểu tượng lịch sửcho các em giúp tiết học bớt căng thẳng và hứng thú hơn
Về mặt lý luận cũng như trong thực tiễn dạy học không ai có thể phủ nhận tácdụng to lớn cuả kênh hình và việc ứng dụng công nghệ thông tin vào các trận đánh lớntrong việc hình thành tri thức cho học sinh Đặc biệt với môn lịch sử thì trực quan sinhđộng là điều kiện kiên định, là “con đường ngắn nhất” để người giáo viên “khôi phục”lịch sử đúng như nó đã tồn tại
I Cơ sơ lý luận
II THỰC TRẠNG :
Lịch sử là một môn khoa học xã hội, nó đóng một vai trò quan trọng trong suốtquá trình học tập của học sinh đặc biệt là ở cấp THCS Trong thực tế, hầu hết học sinhchưa ham học, chưa thực sự yêu thích bộ môn lịch sử, chỉ đối phó để lấy điểm thậm chínội dung của bài này các em gắn ở bài kia ”râu ông này căm càm bà kia” ví như cuộc
Trang 4khởi nghĩa hai Bà Trưng các em nhằm với Bà Triệu hay khởi nghĩa Lí Bí chống quânLương mà lại nhằm tưởng là quân Nam Hán của Ngô Quyền, hay như diễn biến cuộckháng chiến chống Tống (1075-1077) công lao là nhờ sự lãnh đạo tài tình của Lý ThườngKiệt mà học sinh lại ghi là nhờ công lao của Nguyễn Trãi Đây là sai lầm rất tai hại vàđang báo động không chỉ trong ngành giáo dục mà ảnh hưởng không tốt đến dư luận xãhội Hơn nữa, đa phần học sinh THCS Lê Trì là người dân tộc khmer khả năng nói tiếngViệt của các em hạn chế, năng lực tiếp thu của các em cũng còn chậm, điều kiện học tậpchưa đảm bảo do gia đình nghèo phải đi làm thuê, cắt cỏ bò, hoặc cha mẹ thiếu quan tâm
do đi làm ở các công ty trên TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Vì vậy hiệu quả, chất lượnggiảng dạy chưa thật sự cao so với mặt bằng chung của huyện
Cần phải thẳng thắn nhìn nhận rằng trong thực tế việc sử dụng và khai thác kênh hình,việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy lịch sử hiệu quả chưa cao một phần là
do khả năng khai thác kênh hình của giáo viên hạn chế, tình trạng sử dụng đồ dùng dạyhọc mang tính hình thức, hời hợt còn khá phổ biến Mặt khác khả năng sử dụng máy vitính của giáo viên như tạo hiệu ứng cho từng slide, lồng ghép phim tư liệu, cắt đoạn phim
để lồng vào phần diễn biến,… còn hạn chế đây cũng chính là những nguyên nhân cơ bảngóp phần làm cho chất lượng bộ môn lịch sử chưa cao
Dưới đây là bảng thống kê chất lượng năm học trước khi chưa áp dụng đề tàinày vào giảng dạy:
Khối/Lớp Tổng Số Giỏi Khá Trung bình Yếu
Khối 6 103 22 21.36% 47 45.63% 28 27.18% 6 5.82%
III NGUYÊN NHÂN:
Theo tôi, những nguyên nhân cơ bản dẫn đến thực trạng trên là:
- Học sinh cấp THCS đặc biệt là khối 6,7 chưa thấy được tầm quan trọng của bộmôn, chưa yêu thích bộ môn lịch sử
- Do Lê Trì là xã nghèo và khó khăn (nằm trong chương trình 134 của Chínhphủ) nên phần lớn các em học sinh phải lao động sớm để giúp đỡ gia đình như theo cha
mẹ sang cam-pu-chia làm ruộng, đi cắt cỏ bò, bán vé số,…
- Các lớp chiếm tỉ lệ lớn (> 60%) học sinh là người dân tộc khmer khả năng đọc
- viết tiếng Việt của các em còn rất hạn chế nên không theo kịp bài học Nếu dừng lạihướng dẫn, giúp đỡ từng em thì thời gian không đủ để truyền tải hết nội dung bài học
- HS còn chịu nhiều tác động xấu từ bên ngoài đặc biệt là học sinh khối 6, 7 dobạn bè lôi kéo, tụ tập hàng quán, chơi game, … ảnh hưởng đến giờ giấc, chất lượnghọc tập của bộ môn
- Bên cạnh đó còn do khả năng khai thác và truyền tải thông tin từ tranh ảnh,lược đồ, diễn biến trận đánh, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào bài dạy… củagiáo viên còn hạn chế
Tất cả những nguyên nhân trên góp phần làm cho chất lượng, hiệu quả của giờ dạylịch sử chưa cao
IV BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT:
Trong thực tế giảng dạy và qua các lớp tập huấn bản thân nhận thấy rằng muốnmột tiết dạy, một bài dạy lịch sử đạt được kết quả cao, nhất thiết phải khai thác triệt đểkênh hình không chỉ có trong sách giáo khoa mà còn phải sưu tầm thêm từ các môn
Trang 5học khác hoặc từ trên mạng Đồng thời giáo viên cần phải mạnh dạn trao dồi khả năng
sử dụng vi tính để ứng dụng công nghệ thông tin vào việc khai thác kênh hình và diễnbiến trận đánh để tiết dạy lịch sử thật sự sinh động và hứng thú hơn cho học sinh khối6,7
Nội dung chương trình sách giáo khoa rất nhiều và tương đối nặng đặc biệt là khối
7 Vì thế giáo viên cần đẩy mạnh khai thác kênh hình để giúp học sinh giảm bớt học máymóc, học thuộc lòng, dễ hiểu và dễ thuộc bài đặc biệt các trận đánh lớn, những trận đánhmang ý nghĩa lịch sử
1 Nâng cao chất lượng môn lịch sử khối 6,7 từ việc khai thác kênh hình:
Kênh hình trong sách giáo khoa không chỉ minh hoạ, làm cơ sở cho việc tạo biểutượng lịch sử mà còn là một nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh Bên cạnh đó, một sốbài viết trong sách giáo khoa còn có nhiều nội dung để ngỏ, chưa viết hết, yêu cầu họcsinh thông qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, bản đồ… sẽ tìm tòi, khám phá những kiếnthức cần thiết liên quan đến nội dung bài học mà tác giả sách giáo khoa muốn chuyển tảiđến học sinh
Chúng ta thấy rằng hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử 6, 7 thông thường
có thể chia làm 4 dạng:
- Dạng thứ nhất là tranh ảnh, các hình vẽ (công cụ lao động, các công trình kiếntrúc, điêu khắc, các loại vũ khí, đồ gốm )
- Dạng thứ hai là tranh ảnh chân dung các nhân vật lịch sử
- Dạng thứ ba là các loại sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức xã hội
- Dạng thứ tư là lược đồ diễn biến các trận đánh
Các bước tiến hành khai thác kênh hình:
Bước 1: Cho học sinh quan sát tranh ảnh, lược đồ,… trong đó chú ý quan sát cả nội dung,
ranh giới và các kí hiệu bản đồ ở bảng chú giải
Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề và gợi ý để học sinh tìm hiểu nội dung kênh
hình
Bước 3: Học sinh trả lời bằng việc trình bày kết quả tìm hiểu nội dung trong kênh hình Bước 4: Giáo viên nhận xét bổ sung ý kiến trả lời của học sinh
1.1 Dạng tranh ảnh, hình vẽ, hình chạm khắc:
a Hình ảnh khắc trên bia đá, tường, gỗ,…
Tranh ảnh, hình vẽ lịch sử có ý nghĩa to lớn là nguồn kiến thức lịch sử, có tínhgiáo dục tính cách, phát triển tư duy học sinh Sử dụng tốt loại kênh hình này sẽ phát huyđược tính tích cực học tập của học sinh tạo ra sự hứng thú trong quá trình nhận thức Vìvậy khi sử dụng kênh hình tranh ảnh, hình vẽ giáo viên cho học sinh quan sát tranh ảnh,hình vẽ tương ứng với nội dung kiến thức có liên quan và đồng thời nên sử dụng câu hỏimiêu tả hoặc tường thuật kiến thức lịch sử biểu hiện trong đó Tuy nhiên cũng cần dànhthời gian để học sinh quan sát tranh ảnh, hình vẽ và động viên các em nói lên những suynghĩ, nhận thức của mình , qua quan sát tranh ảnh qua đó giáo viên uốn nắn, hướng dẫnhọc sinh nhận thức Trong những điều kiện có thể gợi ý, tạo ra các cuộc thảo luận, tranhluận của các em khi quan sát một bức tranh hay hình vẽ nào đó
Trang 6Ví dụ : BÀI 4 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG
Mục 1- Các quốc gia cổ đại phương Đông được hình thành ở đâu và từ bao
giờ?
Đặc biệt là khi dạy về đời sống kinh tế của các quốc gia này
Trước tiên, giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát bức tranh, đồng thời giới thiệucho học sinh thấy những hình ảnh khắc trên tường đá lăng mộ không chỉ khẳng định vềmặt văn hóa mà còn là nguồn tư liệu quý giá giúp chúng ta khôi phục lại lịch sử thế giớithời cổ đại
Giáo viên tiến hành miêu tả kết hợp với phân tích khái quát để học sinh thấy đượcđây là bức tranh miêu tả tiến trình sản xuất nông nghiệp của cư dân Ai Cập thời cổ đại
Cuối cùng, giáo nên hỏi học sinh một vài câu hỏi để học sinh rút ra kết luận như:-Những hình ảnh khắc trên lăng mộ phản ánh điều gì?
-Tại sao kinh tế nông nghiệp trồng lúa nước lại phát triển ở các quốc gia cổ đạiphương Đông?
-Những thuận lợi và khó khăn của con người khi sinh sống ở lưu vực các consông?
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên tóm tắt và kết luận
b Tranh ảnh trong sách giáo khoa không màu hoặc không có:
Để thu hút học sinh chú ý quan sát giáo viên cần sưu tầm những hình ảnh có màusắc để thu hút học sinh
Ví dụ 1 : Bài 2 SỰ SUY VONG CỦA CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN VÀ SỰ
HÌNH THÀNH CHỦ NGHĨA TƯ BẢN Ở CHÂU ÂU.
Mục 1 khi dạy về những cuộc phát kiến địa lí
Giáo viên nhất thiết phải cho học sinh ảnh tàu ca-ra-ven và la bàn trong sách giáokhoa nhưng đa số các tranh ảnh lịch sử 7 thường là ảnh trắng đen Vì vậy mốn cho học
dễ quan sát, dễ hiểu nên cho học sinh xem ảnh màu ( có thể lấy từ mạng) Đối với 2ảnh này giáo viên có thể hỏi: người xưa dùng la bàn để làm gì? Quan sát ảnh tàu ca-ra-ven em suy nghĩ và nhận xét gì về hành trình tìm ra những vùng đất mới?,…
Hình 8 – Tranh khắc trên tường đá một lăng mộ ở Ai Cập thế kỉ XIV TCN
Trang 7
Còn những tranh ảnh vẽ như ảnh bình gốm Bát Tràng, tượng phật bà quan âm nghìn mắt nghìn tay, chùa một cột, tượng phật A –di-dà, dòng tranh Đông Hồ,…chúng ta có thể khai thác dựa vào các môn khác như môn mĩ thuật 7, môn văn có dòngtranh Đông Hồ
Ví dụ 2: Bài 23 KINH TẾ VĂN HÓA THẾ KỈ XVI –XVIII
Mục I và II.
Giáo viên có thể khai thác tranh ảnh từ môn mĩ thuật 7 Các ảnh này là nhữngảnh có màu, học sinh rất thích thú và tăng thêm sự tò mò của học sinh Hình 1 giáoviên có thể hỏi: bức ảnh ảnh trên thể hiện vấn đề gì trong xã hội phong kiến? Em cónhận xét gì về dòng tranh Đông Hồ nước ta? Hình 2 giáo viên có thể khai thác hữuhiệu bằng các câu hỏi: Qua những bức ảnh trên em có nhận xét gì về các đường diềm?các hoa văn? Điều nói lên điều gì tài năng gì của những người thợ thủ công nước tathời bấy giờ?
c Đối với lịch sử An Giang
Vài năm trước đây, đa số các trường trong tỉnh chỉ có lược đồ hành chính tỉnh AnGiang hoặc vài sách nói về An Giang như Dư địa chí, tìm hiểu An Giang xưa, cuộc đời vàsự nghiệp chủ tịch Tôn Đức Thắng, chưa có sách giáo khoa lịch sử An Giang nên gây khókhăn cho giáo viên trong việc soạn giảng còn học sinh không được xem tận mắt nhữnghình ảnh (cột Dây Thép, đồi Tức Dụp), diễn biến khởi nghĩa Bảy Thưa 1867,…một cáchchân thật mà chỉ được nghe lời kể của giáo viên
Hiện nay các trường đã được trang bị khá đầy đủ bản đồ hành chính tỉnh,
huyện, sách giáo khoa, sách tham khảo,…Tuy nhiên vẫn còn thiếu nhiều những tranh ảnh về những công trình kiến trúc, lễ hội,… ở An Giang Xuất phát từ thực tế giảng dạy bản thân Tôi đã mạnh dạng tự sưu tầm thêm một số hình ảnh về văn hóa người Chăm, chùa của người Khmer lồng ghép vào bài để học sinh hiểu sâu hơn về văn hóa
An Giang
La bàn
Trang 8Ví dụ1 : Bài 14 ĐẶC ĐIỂM CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở AN GIANG
Mục 3 Đời sống văn hóa tinh thần
Giáo viên có thể cho học sinh xem ảnh Lễ hội Ra- ma – đak, chùa Xà- Tón.Giáo viên có thể hỏi:
-Ở An Giang lễ hội ra-ma-đak được tổ chức vào tháng mấy? các nghi lễ ra sao?
- Các công trình kiến trúc của các dân tộc thiểu số ở An Giang mang vẻ đẹp nhưthế nào? Em có nhận xét gì về các công trình kiến trúc đó?
Khai thác tốt những hình ảnh này sẽ phát huy được tính tích cực học tập của họcsinh tạo ra sự hứng thú trong quá trình nhận thức đồng thời sung những thông tin hữu ích
về những nét văn hóa độc đáo của An Giang
1.2 Dạng thứ hai là tranh ảnh chân dung các nhân vật lịch sử:
Đối với các tranh ảnh về nhân vật lịch sử chúng ta cần hướng cho học sinh khiquan sát và tạo nên các biểu tượng về nhân vật Giúp các em không chỉ dừng lại ở việcmiêu tả bề ngoài ( áo quần, hình dáng, trang phục,…) mà cần chú ý phân tích nội dung,tính cách, hành vi, vai trò của nhân vật đó Sử dụng chân dung phải nhằm mục đích giáodưỡng, giáo dục Đối với các nhân vật chính diện cần khơi dậy ở các em lòng kính trọng,cảm phục, biết ơn với những cống hiến cũng như tài trí của họ
Đối với nhân vật phản diện hướng cho học sinh nhận xét những biểu hiện của tínhgian ác, tham lam, xảo huyệt của nhân vật ấy, không nên để học sinh bị thu hút về hìnhthức của nhân vật mà quên đó là nhân vật phản diện
Trong khi sử dụng chân dung, giáo viên phải phân tích, giải thích, hướng dẫn chohọc sinh không những hiểu được vai trò của nhân vật trong lịch sử, qua đó các em tựđánh giá được nhân vật đó
Ví dụ 1: Bài 17 CUỘC KHỞI NGHĨA HAI BÀ TRƯNG (năm 40)
Mục 2 Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ
Trước khi trình bày diễn biến giáo viên hỏi: em hãy nêu tiểu sử của hai Bà Trưng?
Trang 9Học sinh dựa vào sách giáo khoa trình bày.
Giáo viên hỏi tiếp: quan sát ảnh (trang phục, vũ
khí, …) em hãy cho biết hai Bà Trưng xuất quan ratrận với khí thế như thế nào?
GV cho học sinh đọc 4 câu thơ:
“Một xin rửa sạch nước thù
Hai xin đem lại nghiệp sưa học Hùng,
Ba kẻo oan ức lòng chồng, Bốn xin vẹn vẹn sở công lênh này”
Hỏi: Qua 4 câu thơ trên, em hãy cho biết mục tiêu
của cuộc khởi nghĩa là gì?
Hs trả lời: Mục tiêu là đấu tranh chống ngoại
xâm giành lại độc lập cho dân tộc, tiếp tục kếnghiệp vua Hùng, giải oan cho chồng là Thi Sách…
Gv có thể gọi vài học sinh nữ hỏi : em học tập được gì từ hai Bà Trưng?
Học sinh trả lời : Học được đức tính trung thành với tổ quốc, sẵn sàng hi sinh, đấu tranh
vì dân tộc, chuyện nam nhi làm được thì nữ nhi cũng làm được
Ví dụ 2: Bài 14 BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG MÔNG – NGUYÊN (TK XIII)
Mục IV Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử
Ví dụ 3: Bài 20 NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ
SƠ (1428 -1527) Mục IV Một số danh nhân văn hóa của dân tộc
Có nguyên nhân thắng lợi khi trình bày đến nguyên nhân thứ 3 (Nhờ có chiến lược, chiến thuật đúng đắn, sáng tạo của vương triều Trần, đặc biệt là vua Trần Nhân Tông và các tướng Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải, Trần Khánh Dư,…
Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát ảnh và kết hợpnhững kiến thức đã học ở các cuộc kháng chiến chống Mông – nguyên lần 1,2,3
Hỏi: Em hãy trình bày những đóng góp của Trần Hưng Đạo
trong ba lần kháng chiến chống Mông – Nguyên?
Gv dẫn câu nói của Trần Hưng Đạo ở tiết trước (mụcII)
“Nếu bệ hạ (vua) muốn hàng giặc muốn hàng
giặc thì trước hãy chém đầu thần rồi hãy hàng”
Hỏi: em có nhận xét gì về đức tính của Trần Hưng
Đạo?
HS trả lời: thẳn thắng, tuyện đối trung thành với nhà vua và
nhân dân, sẵn sàng lấy cái chết của mình ra để bảo vệ an nguycủa xã tắc
Gv khẳng định: đây là đức tính cao cả, tốt đẹp của Trần Hưng
Đạo mà chúng ta cần phải noi theo
Ảnh hai Bà Trưng đánh trận
Quốc công tiết chế Trần Hưng Đạo
Trang 10Đầu tiên để thu hút học sinh chú ý giáo viên cần giới thiệu: một vị quan thanh
liêm, tuyện đối trung thành với triều đình lại bị kết án “chu di tam tộc” Vậy vị quan đó
là ai?
Giáo viên cho học đọc tiểu sử của Nguyễn Trãi
Hỏi: Quan sát bức ảnh trên em nêu vài nét về hình dáng bên ngoài của Nguyễn Trãi?
HS trả lời: Nguyễn Trãi là người tầm thước, khuôn mặt nhân hậu, thông minh, mũ áo
ông mặc là trang phục của viên quan thời Lê
Gv cho học sinh đọc đoạn in nghiêng: “Ức Trai đương lúc Thái Tổ mới sáng nghiệp theo
về Lỗi Giang Trong thì bàn kế ở nơi màn trướng, ngoài thì thảo văn thư dụ hàng các thành Văn chương tiên sinh làm vẻ vang cho nước, lại được vua tin, quý trọng”
Hỏi: Qua lời nhận xét của vua Lê Thánh Tông, em hãy cho biết công lao và những đóng
góp của Nguyễn Trãi?
HS trả lời: Ông là người đầu tiên theo Lê Lợi về Chí Linh dựng cờ khởi nghĩa, cùng
uống máu ăn thề ở hội thề Lũng Nhai, đã có nhiều kế sách hay đối phó với quân Minh,ông có tác phẩm tuyên ngôn độc lập nổi tiêng “Bình ngô đại cáo” Các tác phẩm chủ yếunhư:Quân trung từ mệnh tập, Chí Linh sơn phú, Quốc âm thi tập, Dư địa chí,…
Trong dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay , người thầy giáo khéo léo
tổ chức việc khắc hoạ sâu sắc hình ảnh nhân vật lịch sử , nhằm nâng cao hoạt động nhậnthức của học sinh , có tác dụng rất lớn trong việc gây hứng thú học tập cho học sinh hiệnnay , đây là việc cần phải làm của giáo viên , vì có hứng thú học tập , rung cảm củangười học nhất là học sinh trung học cơ sở , là lứa tuổi rất nhạy cảm trong việc tìm tòicái mới cái chưa biết và rất cảm động khi giáo viên biết sử dụng những tư liệu giáo dụcđạo đức cho các em ngay trong bài học lịch sử trên lớp Gây hứng thú học tập là chiếccầu nối , là phương tiện để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học tập bộ môn lịch
sử hiện nay, đây là yêu cầu phải làm thường xuyên đối với giáo viên dạy sử ở trườngphổ thông hiện nay
1.3.Sơ đồ, bản đồ :
Đối với chương trình lịch sử 6,7, hầu hết các sơ đồ chủ yếu là những sơ đồ tổchức bộ máy nhà nước, sơ đồ các tầng lớp xã hội Những sơ đồ này, muốn học sinh dễhiểu, dễ nhận biết đâu là chính quyền trung ương, đâu là chính quyền địa phương, đâu
là tầng lớp thống trị, đâu là tầng lớp bị trị,…thông thường những dạng sơ đồ này giáoviên có thể dùng giấy A0 rồi vẽ sẵn khung trống, cho học sinh thảo luận rồi điền vàokhung vào hay có thể vẽ thêm màu sắc, hoặc mắc thêm đèn chớp gây sự tò mò, hứngthú của học sinh Sau đó nêu ra một số cẩu hỏi gợi ý: đứng đầu bộ máy nhà nước làai? Giúp việc vua có các cơ quan nào? …
Ví dụ 1: Bài 12 NHÀ NƯỚC VĂN LANG
MỤC 3 Nhà nước Văn Lang được tổ chức như thế nào?
Giáo viên vẽ sẵn sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước Văn Lang vào giấy A0 với những câu hỏi đứng đầu bộ máy nhà nước là ai? Giúp việc vua có các cơ quan nào?
Hùng Vương
Lạc hầu- Lạc tướng( trung ương)
Trang 11Giáo viên hỏi: Em cĩ nhận xét gì gì về tổ chức bộ máy nhà nước đầu tiên của nước ta?
Hs trả lời: tổ chức bộ máy nhà nước cịn đơn giản, chưa chặt chẽ.
Ví dụ2 : Bài ƠN TẬP ( Tiết 19 sử 7)
Gv gọi 2 học sinh lên vẽ 2 sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lý, Trần.Giáo viên cĩthể gợi ý: đứng đầu bộ máy nhà nước là ai? Giúp việc vua cĩ các cơ quan nào? Ở địaphương đất nước được chia làm mấy đạo?
Giáo viên hỏi: Em cĩ nhận xét gì tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần so với thời Lý?
Học sinh trả lời: Bộ máy nhà nước thời Trần tổ chức chặt chẽ hơn thời lý, nhà Trần
thực hiện chế độ thái thượng hồng tức vua cha nhường ngơi sớm cho con để cùng nhau cai quản đất nước
Ví dụ 3: Bài 2 SỰ SUY VONG CỦA CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN VÀ SỰ
Vua
Quan đại thần
Quan võ Quan văn
Huyện
Hương, Xã Hương, Xã
24 lộ, phủ
Thái ThượngHoàng
Xã
Trang 12HÌNH THÀNH CHỦ NGHĨA TƯ BẢN Ở CHÂU ÂU.
Mục 1 Những cuộc phát kiến lớn về địa lí
Giáo viên nên cho học sinh quan sát lược đồ những cuộc phát kiến địa lí sau đógiáo viên có thể gọi học sinh lên trình bày từng hướng đi của các nhà thám hiểm (mỗiđường đi của các nhà thám hiểm đã được giáo viên thiết kế theo một màu riêng biệt và
có mắc đèn chớp)
Trước khi trình bày các hướng đi của các nhà thám hiểm giáo viên có thể hỏi:Nguyên nhân nào dẫn đến các cuộc phát kiến địa lí ra đời? Khi trình xong các cuộc phátkiến giáo viên có thể đặt thêm câu hỏi: Những cuộc phát kiến trên có nghĩa như thế nào?.Qua thực tế các tiết đã dạy do có nhiều màu sắc, nhiều đèn chớp học sinh rất thích đượclên trình bày và thuộc bày tại lớp
1.4 Dạng thứ tư là lược đồ diễn biến các trận đánh:
Bên cạnh những lược đồ hành chính còn có lược đồ những trận đánh lớn như: Trong nội dung, chương trình lịch sử 6,7 phần cốt lõi nhất là diễn biến các cuộckhởi nghĩa, những trận đánh lớn Vì vậy giáo viên cần phải làm sao chuyển tải một cáchnhuần nhuyễn nội dung của cuộc kháng chiến (hoàn cảnh, diễn biến, kết quả, ý nghĩa)đến từng học sinh để từ đó giúp học sinh có thể hiểu và thuộc bài tại lớp Để đạt được kếtquả trên nhất thiết mỗi giáo viên chúng ta phải triệt để sử dụng các lược đồ sẵn có ởtrường, hay có thể vẽ lại, hoặc lên mạng tải các cuộc khởi nghĩa, những trận đánh lớn sau
đó tạo hiệu ứng cho nó
Đối với các lược đồ diễn biến đã có sẵn ở trường bắt buộc giáo viên phải chuẩn bịtrước, phải nắm chắc nội dung trận đánh đó Khi đến lớp, trước khi trình bày diễn biếngiáo viên cần giới thiệu bảng chú thích: mũi tên màu đỏ nét liền là tiến công của quân ta,mũi tên đỏ nét khuất là quân ta rút lui, mũi tên màu xanh là của định, đâu là căn cứ của ta,
…
a Dạng lược đồ có nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra:
Lược đồ các cuộc phát kiến địa lí (TK XV) (lược đồ tự làm)
