skkn giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 11 qua chuyên đề dạy học ngôi nhà riêng môi trường chung

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LÊ HOÀN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH LỚP 11 QUA CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC “NGÔI NHÀ RIÊNG – MÔI TRƯỜNG CHUNG” Người thực hiệ

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LÊ HOÀN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC

SINH LỚP 11 QUA CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC

“NGÔI NHÀ RIÊNG – MÔI TRƯỜNG CHUNG”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hoa

Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Công Nghệ Công nghiệp

M c l cục lục ục lục

Trang

Phần I ĐẶT VẤN ĐỀ

Phần II NỘI DUNG

2 Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh học tập theo hướng tích hợp 6

3 Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh thiết lập sự liên hệ nội dung học

4 Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh thông qua các tình huống giả định 6

1 Thực trạng giáo dục môi trường trong trường THPT 6

2 Thực trạng lồng ghép kiến thức bảo vệ môi trường vào phần bản vẽ xây

1 Thực trạng sử dụng vật liệu xây dựng ở địa phương em hiện nay 7

2 Sự tác động đến môi trường và sức khỏe của ngành công nghiệp sản xuất

3 Tình trạng khai thác gỗ hiện nay và nguy cơ giảm diện tích rừng 9

4 Nguy cơ thu hẹp nguồn tài nguyên đất canh tác 10

B Kế hoạch dạy học 11

1 Mục tiêu 11 2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh 12 3 Tiến trình dạy học 12 4 Rút kinh nghiệm bài dạy 16 IV HIỆU QUẢ 16 Phần III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ I KẾT LUẬN 18

1 Kết quả đạt được 18

2 Bài học kinh nghiệm 18

II KIẾN NGHỊ 19

PHẦN I: MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Tự nhiên - con người - xã hội là một hệ thống nhất, trong đó con người làyếu tố giữ vai trò rất quan trọng Chính con người đã phá vỡ sự cân bằng kháchquan của hệ thống nói trên nên con người phải chịu hậu quả của sự mất cân bằng

đó (sự biến đổi của khí hậu bất thường, thiên tai, lũ lụt, bệnh tật ) Vì vậy conngười cần phải lập lại sự cân bằng trong hệ thống đó để có sự phát triển bềnvững

Ô nhiễm môi trường đang là vấn đề vô cùng cấp bách không chỉ củariêng một vùng nào, từ thành thị, nông thôn cho tới cả các tỉnh miền núi, đe dọatới các nguồn nước và không khí, tàn phá đa dạng sinh học, gây biến đổi khí hậu

và nhiều hệ lụy khác ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống con người Trong sốnhững biện pháp mà Đảng và nhà nước đề ra trong chiến lược bảo vệ môitrường thì việc giáo dục ý thức cho thế hệ trẻ là một trong những nhiệm vụ hàngđầu

Để giải quyết tận gốc vấn đề môi trường trước hết phải bắt đầu từ nhậnthức mà hiện nay chưa có một giáo trình hay môn học nào ở THPT giáo dục môitrường cho học sinh vì vậy việc giáo dục môi trường chủ yếu được lồng ghép,tích hợp vào một số môn học, trong đó môn Công nghệ có nhiều thuận lợi đểgiáo dục môi trường cho học sinh

Ý thức trách nhiệm của một người giáo viên và tầm quan trọng của việcgiáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh tôi đã mạnh dạn xây dựngchuyên đề: “Ngôi nhà riêng – môi trường chung” Thông qua chuyên đề, tôimuốn gửi đến các đồng nghiệp một vài kinh nghiệm nhằm mục đích nâng caogiáo dục toàn diện cho học sinh, giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường

là một giải pháp bảo vệ môi trường bền vững cho tương lai

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Làm quen với phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh

- Tìm cho mình một phương pháp tạo không khí hứng thú và lôi cuốnnhiều học sinh tham gia học tập và vận dụng kiến thức phần vẽ kỹ thuật ứngdụng để giải quyết vấn đề môi trường liên quan đến đời sống hàng ngày của cácem

- Nghiên cứu đề tài này giúp học sinh có khả năng vận dụng kiến thức liênmôn để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường trong thực tiễn

- Việc nghiên cứu đề tài này nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức vềbản vẽ xây dựng (đặc biệt là bản vẽ nhà), rèn luyện được một số kỹ năng: tựhọc, thu thập thông tin, liên hệ thực tế…

- Việc nghiên cứu đề tài này góp phần phát triển một số năng lực của họcsinh: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lựcgiao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực đánh giá và triển khai công nghệ …

- Việc nghiên cứu đề tài này góp phần kích thích niềm đam mê và địnhhướng nghề xây dựng cho học sinh

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lí luận việc đổi mới chương trình giáo dục nói chung

và môn Công nghệ nói riêng, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tíchcực, tích hợp, định hướng phát triển năng lực

- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa, sách giáo viên công nghệ 11.Xác định mục tiêu định hướng phát triển năng lực trong phần vẽ kỹ thuật ứngdụng (bản vẽ nhà) để xây dựng một số chuyên đề, bài giảng giáo dục ý thức bảo

vệ môi trường, từ đó phát huy tính tích cực, chủ động tư duy, nâng cao hứng thúhọc tập cho học sinh, học sinh có thể vận dụng kiến thức của nhiều môn học vàovấn đề giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong thực tiễn

- Thực nghiệm dạy học công nghệ 11 qua chuyên đề “Ngôi nhà riêng – Môi trường chung”.

- Nghiên cứu sự tác động tới môi trường của ngành công nghiệp sản xuất

vật liệu xây dựng nung và tình trạng khai thác rừng trái phép

- Nghiên cứu thực trạng sử dụng vật liệu xây dựng thân thiện với môitrường ở địa phương, từ đó xây dựng giải pháp khắc phục

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài được thực hiện dựa trên tổ hợp các phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận dạy học: Nghiên cứu cơ sở lí luận việcđổi mới chương trình giáo dục nói chung và môn công nghệ nói riêng, đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng tích cực, tích hợp, định hướng phát triển nănglực

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Nghiên cứuthu thập số liệu về diện tích đất canh tác bị thu hẹp hàng năm, diện tích rừngphòng hộ, bảng báo giá một số loại vật liệu xây dựng… Khảo sát thực tế nhucầu sử dụng một số loại vật liệu xây dựng tại địa phương và sự tác động đến môitrường của một số cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng nung trên địa bàn

- Phương pháp điều tra phỏng vấn: Tiến hành điều tra thực tế, phỏng vấnngười dân trên địa bàn nhằm kết luận về nguyên nhân và xây dựng giải pháp chotình trạng vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường chưa được sử dụng phổbiến hiện nay

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Xây dựng kế hoạch dạy học chuyên

đề “Ngôi nhà riêng – Môi trường chung” theo mục tiêu giáo dục ý thức bảo vệ

môi trường, tiến hành giảng dạy, tổng kết, đánh giá và rút kinh nghiệm

PHẦN II: NỘI DUNG

Ðiều 3, Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam – do Quốc Hội ban hành ngày23/6/2014 – Số 55/2014/QH13)

Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại:

- Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học,sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác độngcủa con người Ðó là ánh sáng mặt trời, núi, sông, biển, không khí, động thựcvật, đất, nước

- Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người Ðó lànhững luật lệ, thể chế, cam kết, quy định, quy ước ở các cấp khác nhau như:Liên Hợp Quốc, Hiệp hội các nước, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ quan, làng xã, họtộc, gia đình, tổ nhóm, các tổ chức tôn giáo, tổ chức đoàn thể,

- Ngoài ra, người ta còn phân biệt khái niệm môi trường nhân tạo, bao gồmtất cả các nhân tố do con người tạo nên, làm thành những tiện nghi trong cuộcsống, như ôtô, máy bay, nhà ở, công sở, các khu vực đô thị, công viên nhântạo

Môi trường theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cầnthiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên thiên nhiên,không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội

Môi trường theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên, mà chỉbao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng cuộcsống con người

Tóm lại, môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho ta cơ sở đểsống và phát triển

(Nguồn: Môi trường và giáo dục bảo vệ môi trường – Lê Văn Khoa NXB GD)

b Giáo dục môi trường:

Giáo dục môi trường gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kĩ năng,hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặc phốihợp nhằm tìm ra giải pháp cho vấn đề môi trường hiện tại và tương lai

(Nguồn: Giáo dục môi trường – Lê Văn Lanh – NXBGD)

c Mục đích của giáo dục môi trường:

Bảo vệ môi trường là vấn đề mang tính sống còn của đất nước, một trongnhững yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của xã hội, đồng thời còn ảnhhưởng trực tiếp đến sự sống, thể chất, giống nòi của dân tộc Vì vậy, cách ứng

xử với xã hội, thiên nhiên và môi trường của một con người phần lớn được hìnhthành và căn bản được hoàn thiện trong lứa tuổi còn ngồi trên ghế nhà trường

Giáo dục môi trường nhằm làm cho các em hiểu rõ sự cần thiết phải bảo

vệ môi trường, hình thành và phát triển ở các em thói quen, ý thức bảo vệ môitrường Thông qua việc giáo dục về môi trường giúp bồi dưỡng tình yêu thiênnhiên, những cảm xúc và hình thành thói quen, kĩ năng sống bảo vệ môi trườngcho các em học sinh

(Nguồn: Giáo dục môi trường – Lê Văn Lanh – NXBGD)

2 Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh học tập theo hướng tích hợp

Với sự bùng nổ của thành tựu khoa học trong các lĩnh vực :Toán học, hóahọc, vật lí, sinh học, công nghệ nên chương trình đào tạo cũng được phân chiathành các mảng kiến thức tương đối tách rời, cô lập, với những khái niệm khónhớ Xu hướng hoạt động trong dạy học công nghệ nói riêng và trong các mônhọc nói chung, trình bày cho học sinh thấy mối quan hệ hữu cơ giữa các mônhọc, các ngành khoa học khác nhau

3 Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh thiết lập sự liên hệ nội dung học với thực tiễn

Học sinh thấy hứng thú và dễ ghi nhớ bài học hơn nếu trong quá trình dạy

và học giáo viên luôn có định hướng liên hệ thực tiễn giữa kiến thức môn họcvới đời sống hàng ngày Môn Công nghệ là môn khoa học ứng dụng nên có rấtnhiều phần nội dung kiến thức có thể liên hệ được với giáo dục môi trường trongthực tiễn cuộc sống hàng ngày của các em

4 Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh thông qua các tình huống giả định

Trong quá trình dạy học nếu chỉ áp dụng một kiểu dạy thì học sinh sẽ nhàm

chán Giáo viên có thể áp dụng nhiều phương pháp dạy học lồng ghép vào nhau,trong đó hình thức giảng dạy bằng cách đưa ra các tình huống giả định kèm vàocác phương pháp dạy để học sinh tranh luận, phát huy tính chủ động, sáng tạovừa tạo được môi trường thoải mái để học sinh trao đổi và tạo điều kiện pháttriển năng lực cho học sinh

II THỰC TRẠNG

1 Thực trạng việc giáo dục môi trường trong trường THPT

Việc giáo dục môi trường trong nhà trường hiện nay đôi lúc còn mangtính lý thuyết, chưa chú trọng yếu tố thực tiễn một cách sâu sắc, nghĩa là chưathực hiện tốt phương châm “Học đi đôi với hành; lý luận gần gũi với thực tiễn”.Việc giáo dục môi trường cần phải thực hiện đồng bộ, thông qua những hoạtđộng cụ thể hơn, sinh động hơn, dần dần tiến tới không chỉ nâng cao về mặtnhận thức mà còn hình thành các thói quen tốt trong bảo vệ môi trường cho họcsinh

2 Thực trạng của việc lồng ghép kiến thức bảo vệ môi trường vào phần Bản vẽ xây dựng - Công nghệ 11

Kiến thức về Bản vẽ xây dựng là phần kiến thức tương đối rộng và cónhiều liên hệ trong thực tiễn cuộc sống hàng ngày của học sinh Nhưng khi họcsinh tiếp nhận đơn vị kiến thức này lại chỉ chú trọng vào kiến thức môn học chứchưa liên hệ được vào trong đời sống của mình, đặc biệt là vấn đề bảo vệ môitrường thông qua phương án thiết kế và lựa chọn vật liệu xây dựng cho mộtcông trình xây dựng (một ngôi nhà)

III GIẢI PHÁP

Người giáo viên phải nắm bắt được tâm lí của học sinh và điều chỉnhphương pháp dạy học để các em nhận thấy vai trò, ý nghĩa thực tiễn của môncông nghệ Sự điều chỉnh phương pháp dạy học theo hướng tích hợp còn tạo cơhội cho học sinh vận dụng kiến thức liên môn để giảm thiểu ô nhiễm môi trường

từ sự lựa chọn phương án thiết kế và vật liệu xây dựng cho công trình xây dựng.Đồng thời giáo viên phải tổ chức được các hoạt động tự học tập cho học sinhnhằm thông qua bài giảng, học sinh phát triển được những năng lực cụ thể Đểgiải quyết được vấn đề, tôi đã thực hiện đồng thời các giải pháp sau:

A Giao nhiệm vụ cho học sinh

Để hình thành ý thức bảo vệ môi trường qua chương vẽ kỹ thuật ứng

dụng, tôi xây dựng chuyên đề “Ngôi nhà riêng – Môi trường chung” Đây là

bài giảng mang tính tích hợp, học sinh phải vận dụng nhiều kiến thức môn họckhác nhau để giải quyết vấn đề môi trường Để tổ chức thực hiện giảng dạychuyên đề này, giáo viên phải giao nhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị tìm hiểu cácvấn đề sau:

1 Thực trạng sử dụng vật liệu xây dựng ở địa phương em hiện nay

1.1 Vật liệu xây tường:

- Đa phần các công trình xây dựng đều

sử dụng gạch nung, còn lại số ít sử dụng

gạch không nung

- Gạch nung là một loại vật liệu xây

dựng truyền thống, có nhiều loại khác

nhau và chủ yếu đều lấy nguyên liệu từ

đất sét

- Quá trình đốt nhiên liệu để nung gạch

không thể tránh khỏi việc thải các chất

thải (chủ yếu gồm bụi, NOx, SOx,

COx…) ra môi trường

Gạch nung có lỗ

1.2 Vật liệu lợp mái:

Ngói nung mũi hài M 150 (trái) và ngói nung 22 của Hạ Long.

Vật liệu lợp mái chủ yếu là ngói nung và tấm lợp Amiăng (hay còn gọi làtấm bờlô hoặc fibờlô ximăng)

- Ngói nung: cũng giống như gạch nung có quá trình nung nên sẽ thải một sốchất (chủ yếu gồm bụi, NOx, SOx, COx…) ra môi trường

- Tấm lợp Amiăng (hay còn gọi là tấm bờlô hoặc fibờlô ximăng)

Quá trình vận chuyển và sản xuất tấm lợp fibờlô ximăng

Tấm lợp animăng cũng được khá nhiều người lựa chọn đặc biệt là ở vùng nông thôn vì giá thành tương đối rẻ không mất nhiều thời gian hoàn thiện nên phù hợp với những công trình không cần độ vững chắc cao (Ví dụ: Các công trình phụ, các công trình chăn nuôi gia xúc, gia cầm) Tuy nhiên quá trính sản xuất cũng thải ra một lượng bụi khổng lồ và ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe con người và vật nuôi trong quá trình sử dụng

1.3 Vật liệu làm cửa:

Bên cạnh một số ít loại vật liệu

như: kính, sắt, … thì gỗ hiện nay vẫn

là vật liệu được ưa chuộng hàng đầu

để làm cửa (cửa sổ, cửa chính, cửa

thông phòng) của một ngôi nhà trong

xây dựng

2 Sự tác động đến môi trường và sức khỏe của ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng nung

2.1 Khí thải độc hại của các lò nung với thành phần chủ yếu như NOx, SOx, COx

là một trong những nguyên nhân dẫn đến nguy cơ ô nhiễm môi trường nặng nề,

góp phần làm tăng kích thước lỗ thủng tầng ôzôn

2.2 Bụi từ quá trình sản xuất vật liệu xây dựng nung:

3 Tình trạng khai thác gỗ hiện nay và nguy cơ giảm diện tích rừng

Khí thải từ các lò nung Hình chụp lỗ thủng ôzôn ở Nam Cực

vào tháng 9 năm 2000

Quá trình sản xuất vật liệu xây dựng

nung còn để một lượng bụi khổng lồ

trong không khí gây khó khăn trong sinh

hoạt và ảnh hưởng tới sức khỏe con

người:

- Tổn thương đường hô hấp

- Các bệnh ngoài da do bụi

- Bệnh về đường tiêu hóa

- Bụi gây chấn thương và các bệnh về

mắt, làm giảm thị lực

Hình ảnh khai thác rừng bừa bãi Rừng phòng hộ xung yếu đầu nguồn ngang

nhiên bị chặt phá ở Phú Yên

Theo số liệu thống kê của Viện điều tra quy hoạch rừng Việt Nam:

Mốc thời gian Diện tích rừng (triệu ha) So với diện tích cả nước (%)

28,2% (năm 1995) lên 33,2% (cuối năm 1999), độ che phủ rừng thống kê năm

2005 đã lên tới 36,7% Thế nhưng có 1 thực tế: diện tích rừng tăng chủ yếu làrừng tái sinh, rừng trồng, phủ xanh đất trống đồi trọc Trong khi đó, rừng già,rừng nguyên sinh vẫn bị chặt phá ngang nhiên và suy giảm nghiêm trọng

Ngày nay, khi dân số thế giới đang tăng từng ngày thì nhu cầu đất ở cũngnhư đất canh tác cho nhân dân cũng tăng đồng nghĩa với việc diện tích rừngcàng có xu hướng bị thu hẹp Ngoài ra khi nhu cầu cũng như giá thành gỗ tăngthì việc chặt phá rừng trái phép xuất hiện càng nhiều Rừng bị chặt phá dẫn đếndiện tích rừng (tự nhiên và phòng hộ) giảm, nếu mưa lớn thì dễ dẫn đến lũ lụt, lũquét gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới con người và sinh vật Như vậy nếu có thểgiảm bớt nhu cầu sử dụng gỗ thì cũng đã góp phần bảo vệ rừng, bảo vệ môitrường, phòng chống thiên tai lũ lụt

4 Nguy cơ thu hẹp nguồn tài nguyên đất canh tác

Ðể sản xuất một tỷ viên gạch đất sét nung có kích thước tiêu chuẩn sẽ tiêutốn khoảng 1.500.000 m³ đất sét, tương đương 75 ha đất nông nghiệp Tổng diệntích gieo trồng lúa năm 2014 ước đạt 7,8 triệu ha, giảm 96,8 nghìn ha, giảm1,2% so với năm 2013

(Nguồn: Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch tháng 12 và cả năm 2014 của ngành Nông nghiệp và phát triển Nông thôn – Trung tâm tin học và thống kê)

Nếu cứ như vậy việc thiếu hụt đất nông nghiệp là không thể tránh khỏi,không còn đất nông nghiệp dân thất nghiệp, sản lượng lương thực giảm có thểkhông đáp ứng đủ nhu cầu xuất khẩu của cả nước

Đất nông nghiệp ngày một bị thu hẹp dần vì người dân bán đất ruộng trái phép cho

- Về môn Giáo dục công dân: Tìm hiểu một số điều luật về bảo vệ môi trường

và luật xây dựng (luật xin cấp phép xây dựng…) Đồng thời có ý thức tuyêntruyền cho người dân nâng cao sức khỏe, bảo vệ môi trường, phòng tránh thiêntai và ứng phó biến đổi khí hậu bằng việc sử dụng một số loại vật liệu thân thiệnvới môi trường

- Về môn Hóa học: Phân tích thành phần khí thải độc hại trong công nghiệpsản xuất vật liệu xây dựng nung (chủ yếu gồm bụi, NOx, SOx, COx…) và một sốphản ứng của nó trong khí quyển khi được thải ra môi trường

- Về môn Sinh học: Sử dụng kiến thức giải phẫu sinh lý người, cơ chế hoạtđộng của các hệ cơ quan để rút ra một số chú ý khi xây dựng công trình nhà ở(phải đảm bảo sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người, vấn đề ánh sáng, thôngkhí, thông gió… của một công trình xây dựng)

- Về môn Vật lý: Phân tích các yếu tố vật lý ảnh hưởng tới chất lượng vật liệuxây dựng cũng như chất lượng công trình xây dựng (nhiệt độ, ánh sáng, áp suất,

độ bền cơ học) từ đó đề xuất phương án phòng tránh tối ưu để đảm bảo tuổi thọcủa công trình và sự an toàn cho người sử dụng (Ví dụ: nguyên tắc phòng tránhsét cho công trình xây dựng)

1.2 Kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng thu thập thông tin

- Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích kênh hình

- Rèn luyện kĩ năng giải thích, tự nghiên cứu và làm việc nhóm

- Rèn luyện kĩ năng lắng nghe và phản hồi tích cực

1.3 Thái độ

Sau bài học:

- Học sinh có thái độ học tập nghiêm túc, yêu thích môn học

- Học sinh định hướng được nghề nghiệp trong tương lai, đam mê theo đuổingành xây dựng

- Đặc biệt qua bài học, học sinh dần hình thành ý thức bảo vệ môi trườngthông qua hoạt động lựa chọn vật liệu xây dựng và phương án thiết kế một ngôinhà