Hoạt động tạo hình đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ hệ thống các hoạt động của trẻ ở lứa tuổi mầm non và được coi là một trong những con đường cơ bản để tiến hành giáo dục thẩm mỹ,
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.
Giáo dục mầm non là một cấp học trong hệ thống giáo dục quốc dân Là cấp học đầu tiên dặt nền móng cho các cấp học sau này Là giai đoạn vàng để thiết lập nền tảng về thể chất, nhận thức, tình cảm và xã hội, những nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển hết tiềm năng của mình trong tương lai, hình thành những yếu tố đầu tiên trong nhân cách Hình thành và phát triển ở trẻ những chức năng tâm sinh
lí, năng lực và phẩm chất đạo đức, những kỹ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tôi đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền móng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời
Sinh thời Chủ Tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm tới thế hệ trẻ, đặc biệt là trẻ em, những chủ nhân tương lai của đất nước Người từng nói
“ Trẻ em như búp trên cành, Biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan”
Đây cũng là quan niệm của dân tộc ta về giáo dục, chăm sóc, nuôi dưỡng cho trẻ thơ Búp trên cạnh là phần lộc non, tươi mới và đẹp đẽ, cầm được chăm sóc và bảo vệ để trở thành cành lá xum xuê trong tương lai Chăm sóc trẻ thơ, bảo vệ “ Búp trên cành” là hạnh phúc của chùng ta hôm nay, là chăm lo cho tương lai của chúng ta mai sau Chăm sóc và giáo dục trẻ là trách nhiệm, là tình thương và hạnh phúc của mỗi người, mỗi gia đình, mỗi cộng đồng Vì giáo dục mầm non là bước đệm đầu tiên cho các cấp học để trẻ em được chuẩn bị tâm thế vững vàng bước vào trường phổ thông nên sự quan tâm về phương pháp nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non đều được các bậc phụ huynh cũng như các trường mầm non mong muốn sao cho có hiệu quả tốt nhất giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách trở thành con người có ích sau này
Ở lứa tuổi mẫu giáo hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động vui chơi, trẻ học
mà chơi, chơi mà học Theo chương trình giáo dục mầm non các hoạt động được thực hiện theo hướng tích hợp chủ đề lồng ghép các hoạt đông soay quanh chủ đề bằng nhiều hình thức một cách linh hoạt sáng tạo tự nhiên qua các lĩnh vực khác nhau Các quá trình giáo dục được sâm nhập, đan xen vào nhau tạo thành một thể thống nhất, tác động đến trẻ trong một chỉnh thể toàn vẹn, Và hoạt động tạo hình cũng không nằm ngoài nguyên tắc này
Hoạt động tạo hình đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ hệ thống các hoạt động của trẻ ở lứa tuổi mầm non và được coi là một trong những con đường cơ bản
để tiến hành giáo dục thẩm mỹ, giáo dục toàn diện về mọi mặt phát triển của trẻ em
về đạo đức, trí tuệ, thẫm mỹ, thể chất và hình thành các phẩm chất, kỹ năng ban đầu của con người như một thành viên trong xã hội biết lao động tích cực và sáng tạo Hoạt động tạo hình là một hoạt động nhận thức đặc biệt mang tính sáng tạo nó phản ánh hiện thực cuộc sống bằng những hình tượng nghệ thuật trong đó trẻ không chỉ khám phá và lĩnh hội thế giới, mà còn tái tạo nó theo quy luật của cái đẹp bằng màu sắc, đường nét, hình khối…
Có thể nói rằng, hoạt động tạo hình là một trong những hoạt động hấp dẫn đối với trẻ mẫu giáo Bởi hoạt động này đã giúp trẻ được thử sức mình, thể hiện
Trang 2những ước mơ của mình qua cái nhìn và sự tưởng tượng trong ánh mắt trẻ thơ Đó
là trẻ được tìm hiểu, khám phá một cách sinh động những gì trẻ nhìn thấy trong thế giới xung quanh mọi vật, cỏ cây hoa lá, con người, quê hương, đất nước…Trẻ rất thích sử dụng màu sặc sở mang tính chất phản ánh biểu tượng Những gì làm trẻ dung động mạnh mẽ và gợi cho trẻ những cảm xúc, tình cảm tích cực Thông qua
đó, trẻ được trải nghiệm và tích lũy vốn sống, có ý thức và mong muốn thể hiện cái đẹp, giúp trẻ có những kinh nghiệm sáng tạo về nghệ thuật, qua đó hình thành năng khiếu thẩm mỹ ở trẻ Hoạt động tạo hình còn hình thành ở trẻ những kỹ năng đơn giản như tư thế ngồi ngay ngắn, kỹ năng cầm bút, phát triển sự khóe léo phối hợp giữa mắt và tay Hình thành ở trẻ những kỹ năng, kỹ xảo, năng lực quan sát, tư duy, ghi nhớ, chú ý có chủ định và tri giác đồ vật, rèn luyện tính kiên trì, sáng tạo và khả năng đánh giá, tự đánh giá Đồng thời góp phần chuẩn bị về tâm thế bước vào học tập ở trường tiểu học, giáo dục ở trẻ lòng ham muốn nhận thức, ham muốn tiếp thu những điều mới lạ, giúp trẻ hình thành thói quan học tập một cách có mục đích, có
tổ chức, biết lắng nghe và điều khiển hành vi của mình nhằm thực hiện nhiệm vụ đã
đề ra
Thực tế ở trường tôi vẫn còn một số tiết hoạt động tạo hình vẫn còn nhiều hạn chế như: Rập khuôn về các tình huống, các ý tưởng tạo hình khiến trẻ nhận ra ngay được, sắp phải làm gì và làm mất đi sự tò mò tìm hiểu về hoạt động đối với trẻ, trong khi tiến hành tiết dạy giáo viên mở đầu tiết dạy rất hấp dẫn, hứng thú gây được hưng phấn nhưng kết thúc không logic, xử lý tình huống chưa khéo léo dẫn đến ý tưởng bị vỡ không chọn vẹn, Mặt khác, tình huống đưa ra trong ý tưởng quá rộng khiến giáo viên chuyển vào bài dạy một các gượng ép, đột ngột Ý tưởng tạo hình không hợp lý với lứa tuổi và khả năng lĩnh hội của trẻ
Xuất phát từ thực tế trong hoạt động tạo hình trong đơn vị mình tôi đã nghiên
cứu đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động tạo hình (thể loại vẽ) cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi trường Mầm non Ngư Lộc ” để tìm ra một số biện
pháp nhằm khắc phục nhược điểm đồng thời phát triển kỹ năng hoạt động tạo hình cho trẻ 4 – 5 tuổi thông qua hoạt động dạy vẽ tại trường mầm non Ngư Lộc năm học 2016 – 2017
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Đề ra một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động tạo hình (thể loại vẽ) cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi trường Mầm non Ngư Lộc
Với mục đích giúp trẻ nhận ra vẻ đẹp của các sự vật hiện tượng xung quanh trẻ Từ đó có thể giúp trẻ vẽ ra các nét trên trang giấy có ý nghĩa với con măt của trẻ thơ, giúp trẻ biết ứng sử với cái đẹp,
Làm nảy sinh cho trẻ nhu cầu tái tạo và sáng tạo ra cái đẹp, tạo nên nguồn cảm hứng đối với giáo dục thẩm mỹ Đồng thời nhằm đánh giá thực trạng việc học tạo hình của lớp 4 – 5 tuổi trường mầm non Ngư Lộc
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động tạo hình (thể loại vẽ) cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi trường Mầm Non Ngư Lộc
Trang 3Nghiên cứu đề tài này tôi chỉ nghiên cứu riêng về lĩnh vực dạy vẽ ở hoạt động tạo hình trong phạm vi lớp 4 – 5 tuổi do tôi trực tiếp giảng dạy Nhằm cung cấp cho trẻ có khái niệm chính xác về đặc điểm, đặc trưng về hình dáng, màu sắc
và mối tương quan giữa các sự vật hiện tượng Từ đó trẻ học được cách quan sat, phân tích, đánh giá, so sánh và ghi nhớ để sáng tạo lại trong tác phẩm tạo hình của mình
1.4 Các phương pháp nghiên cứu.
Dạy vẽ cho trẻ theo quan điểm tích hợp trong đổi mới phương pháp giáo dục mầm non phải tiến hành một cách tự nhiên, bắt đầu từ những hoạt động gần giữi và
có ý nghĩa đối vơi trẻ Để thực hiện đề tài này tôi cần phải sử dụng các phương pháp sau:
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Phương pháp điều tra, khảo sát
Phương pháp trực quan
Phương pháp trò chuyện, thực hành – trải nghiệm tâm lý
Phương pháp thống kê và phân tích số liệu khảo sát
Phương pháp thực tiễn
Phương pháp nhận xét, giáo dục – tuyên dương
Sử dụng các phương pháp để tổ chức hoạt động tạo hình theo nhiều cách khác nhau nhằm phát huy tính sáng tạo của trẻ
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
Trong quá trình hướng dẫn trẻ hoạt động tạo hình luôn “lấy trẻ làm trung tâm”
để trẻ được tự do trải nghiệm, khám phá; tạo môi trường tạo hình; cho trẻ tiếp xúc
và làm giàu biểu tượng tạo hình; Hình thức, phương pháp tổ chức giờ hoạt động chung về hoạt động tạo hình và cho trẻ hoạt động tạo hình thông qua các hoạt động khác trong ngày
Để từ đó nâng cao hiệu quả của việc giáo dục nghệ thuật, thẩm mỹ nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện hơn, tôi đã cho trẻ quan sát qua màn hình ti vi, tranh ảnh,
mô hình, sa bàn…để kích thích sự hứng thú của trẻ, phát huy tính sáng tạo trong hoạt động tạo hình – thông qua thể loại vẽ giúp trẻ phát triển, nâng cao khả năng vẽ
và sáng tạo của trẻ
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận.
Theo chương trình Giáo dục mầm non (Ban hành kèm theo thông tư số 17/2009/TT – BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo) cũng đã nêu rõ: Đối với mẫu giáo, phương pháp giáo dục phải tạo điều
kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ theo phương châm “ học mà chơi, học bằng chơi” Chú trọng đổi mới tổ chức môi trường giáo dục nhằm kích thích và tạo cơ hội cho trẻ khám phá, thử nghiệm và sáng tạo ở các khu vực một cách vui vẻ
Hoạt động tạo hình của trẻ được coi là hoạt động mang tính sáng tạo nghệ thuật nhưng chưa thực thụ Bởi quá trình hoạt độngvà sản phẩm hoạt động tạo hình
Trang 4của trẻ thể hiện các đặc điểm của một nhân cách đang được hình thành Mối quan tâm chính của trẻ là tập trung vào sự thể hiện biểu cảm chứ chưa phải là hình thức nghệ thuật thực sự của tác phẩm
Với trẻ 4 – 5 tuổi đặc điểm vẽ của trẻ là vốn biểu tượng đã phong phú hơn, các vận động của tay đã vững vàng hơn và có sự kết hợp kiểm tra bằng mắt Trẻ bước đầu hành động có mục đích hình vẽ của trẻ đã cụ thể hơn, biết nhiều chi tiết, Biết phố hợp nhiều hình ảnh trong tranh vẽ của trẻ Trẻ đã biết chú ý đến việc sắp xếp bố cục hình ảnh trong tranh, suất hiện những cử động đơn giản với màu saức đậm tươi sáng và phong phú Mặt khác trẻ không thích vẽ hình lặp đi lặp lại, trẻ chỉ thích vẽ hình ảnh mới lạ, sống động và màu sắc hấp dẫn Do tính không chủ định của trẻ mà trong quá trình tạo hình trẻ chưa có khả năng độc lập, suy tính công việc sắp tới một cách chi tiết, các ý định miêu tat của trẻ thường nảy sinh một cách tình
cờ Trẻ chỉ quan tâm đến việc “vẽ cái gì” chứ không phải “Vẽ như thế nào”, trẻ sẳn sàng vẽ bất cứ cái gì, không biết sợ, không biết tới khó khăn trong miêu ta, trẻ vẽ những gì trẻ thấy, trẻ biết, trẻ nghĩ theo cách cảm nhận của trẻ thơ chú chưa hẳn là những gì giống như cái mà chúng ta nhìn thấy
Hoạt động vẽ mẫu là cách nhìn mẫu vẽ lại bằng cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm thụ của người vẽ, sử dụng đường nét màu sắc….vì vậy trong giờ vẽ mẫu, cô phải đặt mẫu sao cho các góc nhìn của trẻ đạt được hình đẹp nhất, sau đó co hướng dẫn cho trẻ quan sát Khi vẽ mẫu, cô không nên quá phụ thuộc vào mẫu, củ yếu là trẻ đạt được nội dung chính, không dập khuôn, máy móc Trẻ bắt đầu vẽ cô phải là người chú ý nhắc nhở trẻ chú ý tới bố cục tranh cho cân đối đẹp mắt…
Đây là hình thức vẽ theo một chủ đề cho trước dùng đường nét, màu sắc, hình mảng, tạo bố cục nhằm thể hiện cảnh sinh hoạt hay một vấn đề nào đó trong cuộc sống trên mặt phẳng hai chiều vẽ theo đề tài trước tiên giúp trẻ hiểu nội dung chủ
đề và mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng để lựa chọn vị trí và mối tương quan
tỷ lệ trong bố cục tổng thể sao cho nổi bật nội dung của đề tài
Nội dung của chủ đề trẻ được tự do lựa chọn theo ý thích của mình Vẽ theo ý thích phát huy được trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ, trẻ thể hiện cảm xúc, vốn tích lũy và sự hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh đem hết khả năng để thể hện theo cách làm cách suy nghĩ của trẻ Vẽ theo ý thich được trẻ ưa thích nhất bởi khi vẽ trẻ được suy nghĩ theo ý tưởng của mình, trẻ có cảm xúc tái hiện sáng tạo cảm xúc của mình qua từng nét vẽ, tô từng mảng màu, vẽ các nhân vật trong tác phẩm của mình Trong giờ học vẽ các hoạt động dạy vẽ cho trẻ, đều mang những nội dung phong phú khác nhau, mô phỏng về thế giới xung quanh trẻ, mang lại cho trẻ những hình ảnh tươi đẹp trong cuộc sống Trẻ hiểu và tái tạo lại những hình ảnh đẹp của quê hương, đất nước, những cảnh vật của thiên nhiên Trẻ thích tự tay vẽ được một cái
gì đó dù là các họa tiết đơn giản như ngôi nhà, cây xanh, bông hoa, mưa, ông mặt trời thông qua các bài vẽ mang lại cho trẻ những cảm xúc thực sự khi trẻ tạo ra được một sản phẩm và giúp trẻ thể hiện được ước mơ, được tìm hiểu, được vẽ, được tái tạo một cách chủ động
Như vậy, xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ để thu hút được sự chú ý của trẻ vừa dễ lại vừa khó vì trẻ rất hào hứng trước những điều mới lạ, rất dễ chán
Trang 5với những gì quen thuộc và tâm sinh lý trẻ đang trên đầ phá triển mà môn tạo hình, đặc biệt thể loại vẽ đặc biệt có giá trị giáo dục rất lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ, nhất là phát triển năng khiếu thẩm mỹ, cần có những biện pháp và lựa chọn các đề tài sao cho phù hợp với lứa tuổi, mang đến sức hấp dẫn, mới lạ nhưng phải
có tính giáo dục cao và hàm chứa tính thẩm mỹ nghệ thuật đúng với mục đích, ý nghĩa của môn học trong việc giáo dục trẻ mầm non
2.2 Thực trạng.
* Thuận lợi.
Đối với trường trường mầm non Ngư lộc, có bề dày về thành tích trong những năm qua được sự tâm của Đảng, chính quyền và nhân dân xã Ngư Lộc trường đã
có khu trung tâm gồm: Phòng học, có bếp ăn bán trú, khu vui chơi khang trang, thoải mái, có cơ sở vật chất để chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ tốt Đồ dùng, đồ chơi cho các hạt động được nhà trường trang bị tương đối đầy đủ và phóng phú, có đội ngũ giáo viên nhiều kinh nghiệm trong việc chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục trẻ Trường có một điểm chính, phòng học có diện tích rộng rãi, thoải mái phục vụ cho giờ chơi, giờ học
Trường có tổng số là 837 học sinh Tổng số có 22 nhóm lớp nhà trẻ và mẫu giáo, tổng số trẻ ăn bán trú tại trường là 301 cháu
Trong đó 39 cán bộ giáo viên trình độ chuyên môn đạt chuẩn 100%, chất lượng dạy
và học ngày càng được đổi mới, được ban giám hiệu giám sát kịp thời nhằm bồi dưỡng nâng cao chất lượng các giờ hoạt động trong ngày Được phụ huynh tin tưởng, số lượng học sinh ngày càng đông
Các nhóm lớp được phân trẻ theo đúng độ tuổi, đội ngũ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn, các giáo viên đều nắm vững phương pháp các hoạt động
Được sự quan tâm chỉ đạo sát sao về chuyên môn của phòng giáo dục và ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn, tạo mọi điều kiện giúp đỡ để tôi thực hiện tốt đề tài này
Được sự quan tâm ủng hộ nhiệt tình của các phụ huynh, nhận thức sâu sắc về ngành học mầm non nói chung cũng như hoạt động tạo hình của trẻ nói riêng
Bản thân tôi có trình độ đại học, nhiều năm được phân công dạy lớp mẫu giáo
4 – 5 tuổi Bên cạnh đó còn được tham gia một số lớp chuyên đề, học bồi dưỡng thường xuyên do phòng giáo dục tổ chức và được tham gia các hội thi do trường tổ chức để bồi dưỡng chuyên môn và học hỏi kinh nghiêm, được chị em đồng nghiệp quan tâm, giúp đỡ, góp ý về chuyên môn nên đã đúc rút được một số kinh nghiêm
từ việc dạy trẻ môn tạo hình
Nhà trường có môi trường cảnh quan sư phạm đẹp như vườn thiên nhiên của
bé, vườn cổ tích được trang trí sinh động, sáng tạo, gần gũi với trẻ, điều này đã góp phần rất lớn cho trẻ quan sát, từ đó cung cấp cho trẻ những biểu tượng thể hiện sự hiểu biết của mình về thế giới xung quanh
* Khó khăn.
Bên cạnh những thuận lợi trên còn không ít những khó khăn Trường mầm non Ngư Lộc là một xã ven biển nằm ở phía đông huyện Hậu Lộc là một xã đất chặt người đông nên cũng ảnh hưởng không nhỏ đến vệ sinh môi trường của xã, không
Trang 6những thế phòng chức năng, khu vui chơi của các cháu không đầy đủ, trường còn thiếu phòng học, nên ảnh hưởng không nhỏ đến việc học của các cháu Một số ít phụ huynh do điều kiện kinh tế phải đi làm ăn xa gửi con cho ông bà nên việc phối kết hợp giữa gia đình và nhà trường còn gặp nhiều khó khăn
Đặc điểm hoạt động tạo hình của trẻ mầm non trải qua nhiều giai đoạn khác nhau như: giai đoạn tiền tạo hình, giai đoạn tạo hình không chủ dịnh, giai đoạn tạo hình có chủ định vì vậy yêu cầu khi tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ là phải giúp trẻ làm quen dần với việc tạo hình có mục đích
Hoạt động tạo hình là thể loại vẽ cần có năng khiếu nhưng khả năng vẽ nhiều trẻ còn hạn chế vì thế có phần ảnh hưởng đến chất lượng của hoạt động học Nhiều cháu còn nhút nhát, chưa mạnh dạn thể hiện sản phẩm của mình, đánh giá sản phẩm của mình
Với những thuận lợi và khó khăn trên tôi cần phải nắm rõ được phương pháp của hoạt động này đặc biệt thể loại vẽ và nắm được đặc điểm tâm sinh lý và trình
độ tiếp thu của trẻ cùng với điều kiện thực tế của trường của lớp để phát huy những thuận lợi có được và khắc phục những khó khăn còn tồn tại mang lại kết quả tốt cho trẻ trong hoạt động tạo hình
* Kết quả thực trạng
Bảng 1: Kết quả khảo sát thực trạng.
Nội dung
khảo sát
Số Trẻ
Trẻ quan sát,
lắng nghe,
hứng thú
tham gia vẽ
Trẻ biết bố
Trẻ có kỹ
năng vẽ và tô
Trẻ có khả
năng nhận xét
tranh
Với kết quả trên cho thấy tỷ lệ chưa đạt yêu cầu vẫn còn và số cháu chưa đạt trung bình chiếm tỷ lệ cao
* Nguyên nhân:
Của trẻ
- Do điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu, học sinh không được học 2 buổi / ngày làm ảnh hưởng đến chất lượng
- Trẻ không được học qua hết các độ tuổi lên kỹ năng, kỹ xảo của trẻ còn hạn chế
- Trẻ chưa mạnh dạn trong quá trình đánh giá, nhận xét, tuyên dương trẻ
Của cô:
Trang 7- Đồ dùng của cô có nhưng chưa phong phú cho trẻ hoạt động.
- Một số hoạt động co còn chưa đổi mới trong cách tổ chức các hoạt động
- Công tác phối kết hợp với phụ huynh còn hạn chế
Từ những nguyên nhân trên tôi luôn trăn trở suy nghĩ làm thế nào để có những phương pháp, hình thức sáng tạo cho trẻ hoạt động tích cực trong giờ hoạt động vẽ, đồng thời phát triển khả năng tư duy, trí tưởng tượng, sáng tạo, khả năng thẩm mỹ cho trẻ và tôi đã áp dụng một số biện pháp sau:
2.3 Các giải pháp và biện pháp
2.3.1 Các giải pháp.
- Nâng cao chất lượng hoạt động tạo hình ( thể loại vẽ) cho trẻ mẫu giáo 4 –
5 tuổi trường Mầm non Ngư Lộc
- Nghiên cứu tài liệu, sách báo, intenet, ứng dụng công nghệ thông tin vào tiết dạy nhằm cung cấp các hình ảnh minh họa cho trẻ
- Làm đồ dùng giáo cụ trực quan phù hợp với tiết dạy
2.3.2 Các biện pháp tổ chức thực hiện.
* Biện pháp 1: Xây dựng nề nếp học tập
Để trẻ tiếp thu bài tốt bất cứ hoạt động nào điều cần làm đầu tiên của việc học đó là cần phải rèn cho trẻ vào nề nếp học tập Khi trẻ đã vào nề nếp thì các bước tiếp theo giáo viên thực hiện sẽ nhẹ nhàng hơn Vì vậy ngay từ đầu năm học công việc đầu tiên tôi sắp xếp vị trí ngồi của trẻ Tôi chia lớp làm 2 tổ, đặt tên tổ cụ thể: Tổ hoa hồng, tổ hoa cúc, mỗi tổ bầu ra một tổ trưởng để quán xuyến, nhắc nhở các thành viên của tổ mình Xếp những cháu mạnh dạn ngồi với cháu nhút nhát, cháu nam xen kẻ cháu nữ, những trẻ năng khiếu tạo hình kém ngồi cạnh trẻ có khả năng vẽ tốt để học tập bạn Rèn cho trẻ có thói quen nề nếp trong học tập, tác phong ngồi học ngay ngắn, đúng tư thế, không nói chuyện, không nói leo, tập trung chú ý trong giờ học, muốn phát biểu ý kiến phải xin phép cô, trả lời rõ ràng, mạch lạc, đủ câu Tôi luôn quan tâm, gần gũi, động viên những trẻ nhút nhát và những trẻ hạn chế về năng khiếu vẽ, tôi tạo ra nhiều tình huống hấp dẫn để gây sự chú ý, hứng thú ở trẻ, giúp trẻ có động lực thoải mái về tinh thần, tự tin bước vào giờ học tốt hơn Những trẻ khá khuyến khích trẻ yếu để trẻ tạo ra nhiều bức tranh đẹp hơn Sau một thời gian thực hiện biện pháp này tôi đã thành công trong việc rèn luyện
nề nếp cho trẻ, trẻ đã có thói quen học tập tốt, không gò bó, học thoải mái Những trẻ không hứng thú trong hoạt động vẽ dần dần đã có sự hứng thú, tập trung trong giờ học và ham muốn tạo ra những sản phẩm đẹp như bạn
Ví dụ: Trong các hoạt động một số trẻ ngồi tập trung chú ý tham gia tích cực,
phát biểu bài sôi nổi hay trong hoạt đông tạo hình một số trẻ chăm chỉ tạo ra nhiều sản phẩm đẹp Tôi khen kịp thời và nêu gương trước lớp Điều quan trọng mà tôi luôn chú ý là đưa nề nếp vào tiêu chuẩn bé ngoan để tất cả trẻ cùng phấn đấu thực hiện tốt, điều này trẻ rất thích vì được cô giáo cho cắm cờ, thưởng bé ngoan và tất
cả sản phẩm đẹp đều được chọn tuyên truyền ở góc bố mẹ cùng xem Hình thức này đem lại nề nếp lớp tốt dẫn tới các hoạt động nói chung, hoạt động tạo hình nói riêng đạt hiệu quả cao
* Biện pháp 2: Chuẩn bị cho hoạt động tạo hình.
Trang 8Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý trẻ mầm non, tư duy trực quan hình tượng
và chú ý không chủ định chiếm ưu thế, vì vậy việc sử dụng đồ dùng dạy học là rất quan trọng Việc sử dụng đồ dùng trực quan dạy học cần phải chính xác, đảm bảo
về nội dung, màu sắc, sự an toàn, mang tính khoa học, thẩm mỹ và giáo dục cao đồng thời sử dụng lâu dài, bền đẹp, hấp dẫn Những đồ dùng cần thiết nhất trong quá trình hoạt động tạo hình của trẻ
- Giấy có màu sắc và kích cỡ khác nhau
- Bút chì màu, bút dạ
- Giá vẽ, bàn ghế
- Kệ/ hộp đựng giúp trẻ có thể lấy được dụng cụ và đồ dùng
Muốn trẻ vẽ được một bức tranh đẹp thì đồ dùng của cô như tranh mẫu, vật mẫu, tranh gợi ý hay vật thật cô đưa ra phải đẹp, chuẩn nhưng phải mang tính thẩm
mỹ và cung cấp những thông tin về biểu tượng phải thật cụ thể, chính xác rõ ràng, hấp dẫn, bố cục cân đối, hài hòa, màu sắc rõ nét, nổi bật và phù hợp với nhận thức của trẻ Bởi trẻ thích những hình ảnh ngộ nghĩnh, sinh động, dưới con mắt trẻ thơ cái gì mới lạ cũng gợi cho trẻ sự tò mò Có như vậy trẻ mới tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng và thể hiện cảm xúc vào bài vẽ mới đạt hiệu quả cao
Ví dụ 1:
Đề tài “ Vẽ hàng cây xanh” vẽ theo đề tài
Vào ngày thứ 5 thì thứ 4 vào giờ chơi hay hoạt động ngoài trời tôi cho trẻ dạo chơi, thăm quan, quan sát hàng cây xanh trong sân trường để trẻ có những biểu tượng chính xác và cảm nhận được đường nét, màu sắc, vẻ đẹp thực tế của cây xanh
Ngoài việc sử dụng các bức tranh mẫu ở các đề tài khác tôi còn sưu tầm nhiều bức tranh nghệ thuật và làm thêm nhiều đồ dùng mẫu bằng các chất liệu khác nhau như: tranh đàn gà bằng đất nặn, tranh ngôi nhà bé bằng các nguyên vật liệu khác nhau từ thiên nhiên (như lá cây, các hột hạt…) để trẻ được quan sát và nhận xét ở góc tạo hình giúp trẻ có nhiều cảm xúc phong phú, đồng thời tạo điều kiện cho trẻ dạo chơi, thăm quan tiếp xúc với thiên nhiên, giúp trẻ tích lũy được nhiều cảm xúc vốn hiểu biết và phản ánh sát với thực tế hơn Tùy từng loại đề tài để chọn hình thức trẻ quan sát sao cho phù hợp
Đề tài: Chủ điểm : Thế giới động vật
“Vẽ con gà trống” (theo mẫu)
Thì cô chuẩn bị 3 tranh vẽ mẫu, tranh của cô phải là con gà trống với những đặc điểm nổi bật là: mào, cổ, đuôi, cánh, mỏ, chân, có màu lông sặc sỡ Ngoài ra tôi còn cho trẻ quan sát con gà trống thật qua những buổi tham quan hoặc trên màn hình máy chiếu Từ đó hình thành cho trẻ biết nhận xét, đánh giá vẻ đẹp trong bức tranh vẽ
Nếu những bức tranh vẽ mẫu của cô vẽ con gà trống không giống lắm hoặc
tô màu không tươi sáng sẽ không hấp dẫn, không thu hút được sự chú ý của trẻ
Với sự chuẩn bị đầy đủ, chu đáo đồ dùng dạy học, tôi còn nghiên cứu kỹ và chuẩn bị chu đáo về bài soạn Bài soạn có chuẩn xác, lần lượt từng phần rõ ràng, khoa học, thì các bước lên lớp mới đúng và thực hiện một cách nhẹ nhàng
Trang 9Như vậy phương pháp dạy trẻ hoạt động tạo hình đặc biệt là thể loại vẽ với nhiều đề tài khác nhau nên việc sử dụng đồ dùng trực quan mỗi loại đề tài khác nhau Vì thế trong quá trình sử dụng đồ dùng trực quan, giáo viên phải chú ý sử dụng như thế nào cho phù hợp với yêu cầu của từng đề tài, từng thể loại và cần phải linh hoạt, sáng tạo với những hình thức hấp dẫn, thu hút sự tập trung chú ý, tạo nguồn cảm hứng của trẻ ngay từ ban đầu và sử dụng đồ dùng trực quan phải đưa ra những câu hỏi chuẩn xác của hoạt động tạo hình như: Bức tranh vẽ gì? Nó có dạng hình gì? Được vẽ bằng những nét gì? Màu sắc ra sao? Bố cục tranh như thế nào?
Có như vậy mới khắc sâu được kiến thức kỹ năng và khả năng nhận xét tự đánh giá của trẻ được phát triển
* Biện pháp 3: Phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
Mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, chúng khác nhau về thể chất và tâm lý
Do đó, mỗi trẻ có hứng thú, cách học và tốc độ học khác nhau và chúng đều có thể thành công Trẻ học bằng chơi tốt nhất là khi có người lớn hỗ trợ và mở rộng những
gì chúng đang hứng thú và đang thực hiện Dạy học lấy trẻ làm trung tâm khác với dạy học truyền thống là giáo viên không truyền đạt kiến thức cho trẻ mà là tạo ra các điều kiện, các cơ hội để mọi đúa trẻ được chủ động, sáng tạo, tích cực hoạt động tự chiếm lĩnh kiến thức kinh nghiệm
Trong giờ hoạt động nói chung và giờ hoạt động tạo hình nói riêng trẻ được
tự thể hiện, cô luôn là người động viên, khuyến khích trẻ sáng tạo, thể hiện ý muốn của mình, tình cảm, cảm xúc và những hiểu biết của trẻ đối với sự vật, trẻ muốn được lựa chọn tăng cường các câu hỏi gợi ý, giúp trẻ củng cố và áp dụng những kinh nghiệm đã lĩnh hội trong các hoạt động khác nhau, động viên trẻ suy nghĩ, thăm dò Sau đó trẻ làm xong “cô nói” cô rất thích cháu tô màu vườn hoa thế này hoặc bức tranh này trông đẹp quá
Không lạm dụng sản phẩm mẫu và làm mẫu, càng ít làm mẫu và cũng ít sử dụng vật mẫu sẽ càng kích thích trẻ tư duy và tìm kiếm cách thể hiện, sản phẩm mẫu sẽ làm tê liệt các cảm xúc đã có trước của trẻ, làm giảm tính tích cực hoạt động trí tuệ của trẻ Thông qua các hoạt động tạo hình, trẻ có thể sử dụng trí tưởng tượng, sáng tạo và trể hiện tình cảm, cảm xúc của trẻ Các hoạt động tạo hình giúp trẻ phát triển kỹ năng vận động tinh cải thiện sự phối hợp tay và mắt
Nếu trường hợp yêu cầu làm mẫu, tôi vừa làm mẫu vừa gợi ý để trẻ có khả năng sáng tạo trong khi thực hiện
VD:
Trong khi làm mẫu, tôi luôn coi trọng quan điểm của trẻ, làm cho trẻ phát triển khả năng so sánh, phân tích, suy nghĩ về sản phẩm mình làm Động viên khuyến khích trẻ tự tìm, tự sáng tạo trong khi thể hiện Với nhóm trẻ chưa thể hiện được cô có thể kết hợp làm chung với trẻ về bức tranh đó kết hợp với lời động viên khuyến khích giúp trẻ có tâm thế hơn, tạo cho trẻ cảm giác thoải mái giúp trẻ sẽ tích cực hoạt động sâu hơn Từ đó giúp trẻ phát triển khả năng, kỷ năng về tạo hình
Trang 10một cách tự tin Khi sử dụng biên pháp này tôi thấy trẻ mạnh dạn tự tin hơn trong khi thục hiện, trẻ được tự do trao đổi từ đó phát huy hết khả năng của trẻ
Ảnh 1: Tổ chức hoạt động lấy trẻ làm trung tâm.
Ảnh 2: Trẻ tự lấy đồ dùng đồ chơi của mình.
* Biện pháp 4: Linh hoạt trong tổ chức hoạt động tạo hình thông qua thể loại vẽ.
Để thu hút được sự chú ý của trẻ vào môn học vừa dễ lại vừa khó vì trong thực tế chúng ta đã biết đặc điểm phát triển về tâm sinh lý của trẻ chưa ổn định, trẻ
có rất nhiều sự thay đổi, lúc trẻ thích học, lúc không, lúc nhanh nhớ nhưng lại chóng quên, thích cái mới lạ và dễ chán với những điều quen thuộc Vì vậy, tôi luôn suy nghĩ phải thay đổi hình thức cũng như phương pháp sao cho bài dạy sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn được trẻ, không lặp đi lặp lại để tránh sự nhàm chán của trẻ trong giờ học, nhưng phải chính xác nhất là thể loại vẽ mẫu
Với thể loại vẽ mẫu cần bảo đảm độ chính xác cao, các đường nét rõ ràng, cụ thể màu sắc chuẩn Vì vậy việc truyền đạt cho trẻ cần phải kỹ càng và đặc biệt cô vẽ mẫu phải chính xác, khắc sâu được kiến thức cho trẻ để trẻ nhớ đúng mẫu và vẽ giống cô
Ví dụ 1: Hoạt động vẽ mẫu “ Vẽ chân dung cô giáo”
Chủ đề “ Trường mầm non”
Chuẩn bị: - Đồ dùng của cô: 3 Tranh mẫu cho trẻ quan sát
- Giấy vẽ khổ A3
- Bút sáp màu
- Đồ dùng của trẻ: - Giấy vẽ khổ A4
- Bút sáp màu
Ở đề tài này tôi dạy với hình thức sử dụng đồ dùng trực quan là những tranh
vẽ trực tiếp trẻ tự lấy đồ dùng treo lên bảng quan sát và đàm thoại Cứ như thế tôi thực hiện các bước theo trình tự của bài dạy
Vào bài để gây hứng thú cho trẻ, tôi cho trẻ hát bài “ Cô và mẹ” sau đó trò chuyện đàm thoại với trẻ về bài hát và chủ đề dẫn dắt vào bài Sang phần quan sát tranh vẽ và trao đổi cách vẽ tôi giới thiệu bức tranh “ Chân dung cô giáo” cho trẻ nhận xét về bức tranh Trẻ nhận xét về hình dáng, khuôn mặt, mái tóc, trang phục của cô giáo bằng những câu hỏi: Hình dáng khuôn mặt của cô như thế nào? Tóc cô dài hay ngắn? Hình dáng ra sao? Vừa hỏi tôi vừa chỉ váo mắt, mũi, miệng, tóc của mình với cử chỉ nhẹ nhàng, nét mặt tươi tắn để trẻ cảm nhận rõ hình dáng của cô Sau đó tôi vẽ mẫu cho trẻ quan sát, tôi vẽ đến đâu nói các nét vẽ đến đó, vừa vẽ tôi vừa hỏi trẻ cho trẻ nói tự do rồi tôi tiếp lời và vẽ các chi tiết tiếp theo Tôi nhắc trẻ khi vẽ chân dung thì không có tay, có chân và bố cục tranh thì đặt dọc tờ giấy Các bước tiếp theo tôi thực hiện theo trình tự bài dạy Cho trẻ thực hiện bài vẽ và nhận xét sản phẩm của bạn Kết thúc bài dạy tôi cho trẻ đọc bài thơ “ Mẹ và cô” nhẹ nhàng ra ngoài chuyển hoạt động khác
Ví dụ 2: Với chủ đề bản thân
Đề tài: Vẽ theo đề tài “ Vẽ chân dung bạn trai, bạn gái”