Cho nên cần phải lấy việc giáo tình cảm và kĩ năng xã hội, đây là nhiệm vụ quan trọng trong việc thực hiện chủ trương, pháp luật của giáo dục hiện nay để tăng cường giáo dục truyền thống
Trang 11 Mở đầu.
1.1 Lý do chọn đề tài:
Thế kỷ XXI là thế kỷ mà nền khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ
do đó con người phải năng động, biết cải tạo thế giới cho phù hợp với sự phát triển của thời đại Trang bị vốn kiến thức cho con người để phù hợp với thời đại
là chiến lược của giáo dục hiện đại Để đạt được mục đích đó đòi hỏi giáo dục nói chung và giáo dục mầm non nói riêng phải đào tạo thế hệ trẻ phát triển về mọi mặt: Đức, trí, thể, mỹ, lao động Góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Muốn vậy nghành giáo dục nói chung và giáo dục mầm non nói riêng phải nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục, đổi mới nội dung cũng như phương pháp, biện pháp dạy học cho khoa học hợp lý Các nội dung, phương pháp, biện pháp cần phải được đổi mới ở tất cả các hoạt động chứ không chỉ ở hoạt động có chủ định Giáo dục tình cảm và kĩ năng xã hội cho trẻ mầm non là việc làm rất cần thiết, trong đó việc rèn cho trẻ những nề nếp thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh Những thói quen vệ sinh và hành vi văn minh
là nền tảng đạo đức của mỗi con người, là hành vi văn hoá Vệ sinh là biểu hiện của nếp sống văn minh, một biện pháp khoa học nhằm mục đích bảo vệ, nâng cao sức khỏe của con người Giáo dục thói quen văn hóa vệ sinh cho trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non là một trong những nhiệm vụ giáo dục toàn diện có ý nghĩa lớn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ sau này Ngay từ khi còn bé trẻ cần được uốn nắn, giáo dục từ cử chỉ lời nói, hành động văn minh lịch
sự thì lớn lên trẻ mới trở thành người có ích cho bản thân, cho gia đình, cho xã hội, trẻ phải biết tu dưỡng rèn luyện bản thân trong ngày, trong giờ học theo hướng tốt, nói lời hay, ý đẹp, đi đứng nhẹ nhàng, cư xử với mọi người niềm nở, lịch sự
Đồng thời cung cấp cho trẻ những kiến thức cơ bản, khoa học về vệ sinh
cá nhân Hiện nay trong sự nghiệp đổi mới, với sự tăng trưởng nhanh của nền kinh tế truyền thống đạo đức của dân tộc đang bị xói mòn một cách nghiêm trọng, tác động không nhỏ đến việc hình thành nhân cách của trẻ thơ Cho nên cần phải lấy việc giáo tình cảm và kĩ năng xã hội, đây là nhiệm vụ quan trọng trong việc thực hiện chủ trương, pháp luật của giáo dục hiện nay để tăng cường giáo dục truyền thống đạo đức của dân tộc, từ đó hình thành cho trẻ thói quen thực hiện hành vi văn hóa vệ sinh, để trẻ có thể tự bảo vệ mình, được sống thoải mái về thể chất và tinh thần- sống khỏe mạnh Muốn có được những thói quen tốt ấy cần phải có sự hướng dẫn của người lớn, cha mẹ trẻ và cần phải được hướng dẫn càng sớm càng tốt đặc biệt là trẻ ở độ tuổi mầm non Ở độ tuổi này tâm hồn trẻ trong sáng như những trang giấy trắng Có ai đó đã từng nói trẻ em như những trang giấy trắng tinh mà nhà sư phạm muốn vẽ gì lên đó cũng được,
là một giáo viên mầm non tôi càng nhận thức rõ vấn đề này Ở độ tuổi mẫu giáo nhỡ khi trẻ đã dần nhận thức được các hành vi đúng sai, những thói quen lịch sự dần được hình thành thì sự uốn nắn kịp thời từ phía người lớn có tác dụng rất lớn đến việc hình thành nhân cách trẻ Vào đầu năm học tôi đã bắt gặp vẫn còn một số trẻ chưa có ý thức bảo vệ môi trường, có những hành vi thói quen chưa
tốt như: khi đến lớp một số trẻ vẫn chưa tự giác chào cô, chào ông bà [4], bố mẹ;
Trang 2khi ăn còn nói chuyện cười đùa, chơi xong không cất gọn đồ chơi, chưa biết cách ứng xử phù hợp với người lớn và bạn bè, đi vệ sinh không đúng nơi quy định Chính vì vậy mà nhiều đêm suy nghĩ, hình ảnh trẻ thơ trong sáng ngây thơ làm tôi băn khoăn và khó nghĩ Vì thế luôn thôi thúc tôi cần phải tìm tòi, tham khảo các bạn bè đồng nghiệp những phương pháp, biện pháp với mục đích giáo dục những thói quen, hành vi tốt cho trẻ để tô điểm vào tâm hồn trẻ thơ những cái hay, cái đẹp để các cháu trở thành những người có hành vi văn minh,
lịch sự, do đó ngay từ đầu năm học tôi đã quyết định chọn đề tài: “ Một số biện pháp rèn luyện thói quen vệ sinh và hành vi văn minh cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi” để viết sáng kiến kinh nghiệm trong năm học 2016 – 2017.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở kinh nghiệm xã hội của trẻ trong độ tuổi hiện nay ảnh hưởng lớn đến việc phát triển toàn diện nhân cách của trẻ sau này, bản thân tôi đã tìm
và đưa ra một số biện pháp rèn luyện những thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi nhằm hình thành cho trẻ những thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi nói riêng và góp phần phát triển thế hệ trẻ lứa tuổi mầm non nói chung trở thành con người phát triển toàn diện
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu một số thói quen vệ sinh và hành vi văn minh cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi lớp B4 tại trường mầm non Thị Trấn triệu Sơn
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp này nhằm sưu tầm, thu thập các tài liệu, sách báo có liên quan đến vấn đề dạy trẻ 4 – 5 tuổi hình thành các kỹ năng về thói quen vệ sinh
và hành vi văn minh
* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết từ sách vở, tài liệu
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế
- Phương pháp thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê xử lý số liệu thu thập được
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:
+ Sáng kiến kinh nghiệm này có điểm mới về cấu trúc
+ Nội dung khảo sát trong bảng khảo sát
+ Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện tôi đã đưa thêm một số biện pháp mới như chú ý đến rèn kĩ năng vệ sinh cá nhân; hình thành cho trẻ thói quen vệ sinh sạch sẽ ở mọi lúc, mọi nơi; lồng ghép thơ ca, câu truyện, bài hát, trò chơi, dựa vào tình huống cụ thể để rèn thói quen vệ sinh và hành vi văn minh
để thu hút sự hứng thú tích cực hoạt động ở trẻ Những biện pháp này được áp dụng tại lớp B4 (Mẫu giáo 4 – 5 tuổi) và có hiệu quả cao
+ Kiến nghị
Trang 32 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lý luận về việc rèn luyện những thói quen vệ sinh và hành
vi văn minh cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi:
- Giáo dục mầm non là một bộ phận của giáo dục quốc dân Việt Nam có lịch sử phát triển hơn nửa thế kỷ nay và là mắt xích quan trọng đầu tiên trong hệ thống giáo dục, giáo dục mầm non thể hiện ở việc giáo dục trẻ phát triển về mọi mặt, nét tính cách, phẩm chất cần thiết phù hợp với lứa tuổi như: mạnh dạn, tự tin, chủ động, và đặc biệt là hành vi văn hoá, nề nếp thói quen văn minh lịch sự
là một vấn đề quan trọng và cấp thiết trong quá trình giáo dục trẻ Việc rèn cho trẻ có những thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh không chỉ vào một thời gian nào đó mà cần phải rèn luyện hàng ngày một cách thường xuyên Vì vậy việc rèn các thói quen cho trẻ chính là yếu tố cơ bản để quyết định đến sự
phát triển toàn diện của trẻ [7]
- Đối với trẻ nhỏ tư duy của trẻ chủ yếu là trực quan hình tượng, trẻ luôn bắt chước những hành vi hành động của người lớn Chính vì vậy những hành vi của người lớn đều ảnh hưởng rất lớn đến trẻ Trong quá trình phát triển, những hành vi thói quen được hình thành từ khi trẻ có khả năng lĩnh hội, chính vì thế những hành vi của người thân trong gia đình sẽ được trẻ học tập, bắt chước và tạo nền tảng ban đầu về hành vi thói quen của trẻ trước khi bước vào môi trường học tập trong trường mầm non
- Nhà tâm lý W.MThackeray đã nói:
“ Gieo hành vi gặt thói quen
Gieo thói quen gặt nhân cách ”
Tại sao từ “ gieo” lại luôn đi trước từ “ gặt ” Nói cách khác nếu ta không gieo bất cứ cái gì ta cũng chẳng gặt được cái gì “ Gieo ” là nguyên nhân, là diều kiện, nó quan trọng hơn kết quả, sẽ không có gì để gặt nếu không có nhân Vì thế “ quả ” luôn phụ thuộc vào “ nhân ”, nhưng “ nhân ” không phụ thuộc vào “ quả ”
Cũng chính vì thế những hành vi, thói quen thường ngày của trẻ ngày hôm nay
có thể tạo nên được nhân cách của trẻ sau này Do đó ta càng thấy được sự quan trọng trong quá trình rèn luyện những thói quen vệ sinh và hành vi văn minh cho trẻ khi trẻ còn ở nhà trẻ
Thực tế ở trường mầm non Thị Trấn chúng tôi, cũng có một số cháu là con một trong gia đình, được cưng chiều nên chưa có thói quen mẫu mực trong giao tiếp như: Chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi , chưa trả lời lễ phép: Vâng, dạ ; chưa thể hiện được tình thân ái với các em nhỏ, bạn bè Mặt khác trẻ lứa tuổi mấu giáo dễ tiếp nhận những hành vi, những thói quen sẵn có từ các thành viên trong gia đình và môi trường xung quanh trẻ Do đó trẻ dễ có hành vi bắt chước
những việc tốt và xấu của người lớn [1]
Thời gian trẻ ở trường nhiều hơn ở nhà, nên trường mầm non là cái nôi để giáo dục trẻ tốt nhất Vì vậy là giáo viên đang dạy lớp 4 – 5 tuổi tôi luôn trăn trở tìm những biện pháp giáo dục nhẹ nhàng, phù hợp với lứa tuổi để giúp trẻ có
những hành vi ứng xử, thói quen giao tiếp văn minh trong cuộc sống [1]
2.2 Thực trạng về việc rèn luyện những thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4 -5 tuổi:
Trang 42.2.1 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm chỉ đạo của phòng giáo dục, ban giám hiệu nhà trường thường xuyên kiểm tra đôn đốc việc rèn luyện thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh cho trẻ, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên, đầu tư trang thiết bị, dụng cụ đồ dùng phục vụ cho việc rèn luyện các thói quen vệ sinh hàng ngày cho trẻ như: khăn mặt cho từng cháu, có bình nước, có đủ cốc uống nước, xà phòng, có vòi, chậu rửa tay, tranh truyện về vệ sinh môi trường và vệ sinh cá nhân khá đầy đủ
- Bản thân luôn yêu nghề, mến trẻ, ham học hỏi nâng cao chuyên môn, nhiệt tình trong giảng dạy, luôn tìm tòi, sáng tạo tìm ra các biện pháp giáo dục trẻ tốt nhất
- Ở năm học này trẻ ở lớp tôi phụ trách 100% trẻ đều cùng độ tuổi, phòng học rộng rãi thoáng mát, bàn ghế phù hợp với trẻ Trẻ được đi học bán trú ( thời gian sinh hoạt của trẻ ở lớp là chủ yếu ) Trẻ mạnh dạn, tự tin khi tham gia các hoạt động ở lớp
- Được sự ủng hộ, phối hợp giúp đỡ và tạo điều kiện của phụ huynh
Sự gương mẫu và giúp đỡ nhiệt tình của các giáo viên, nhân viên trong trường
- Đồ dùng học tập cho cô và trẻ đầy đủ về số lượng ( tranh ảnh, lô tô môi trường ), phòng nhóm lớp luôn được bố trí sắp xếp khoa học, gọn gàng sạch sẽ
- Từng giai đoạn, từng học kỳ luôn có sổ theo dõi và đánh giá kết quả
thực hiện của trẻ [1]
2.2.2 Khó khăn:
- Bên cạnh những thuận lợi không tránh khỏi những khó khăn là: các điều kiện về cơ sở vật chất để phục vụ cho các hoạt động tại các nhóm góc, các hoạt động ngoài trời còn thiếu, tranh ảnh tuyên truyền về vệ sinh còn ít, gây trở ngại cho việc truyền thụ kiến thức của cô và tiếp thu bài của cháu
- Mặc dù là trẻ ở nhóm lớp cùng độ tuổi nhưng khả năng hiểu biết của trẻ không đồng đều, một số trẻ suy dinh dưỡng, thấp còi, còn một số trẻ không qua các lớp học trước mà mới ra lớp năm học đầu tiên Từ trước đó trẻ đã được cung cấp những kiến thức từ đơn giản dần dần mới đến cái phức tạp vì vậy đối với
những trẻ đó cô cần hướng dẫn các kỹ năng từ đầu [1]
- Một số phụ huynh vẫn bận rộn chưa quan tâm việc vệ sinh cá nhân của con em mình
- Một số cháu được cha mẹ cưng chiều quá mức, khi hành động sai vẫn không được sự nhắc nhở từ cha mẹ, những công việc cá nhân vẫn luôn phụ thuộc
Từ việc khảo sát chất lượng học sinh đầu năm học cho thấy sự hiểu biết của trẻ về những thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh được thể hiện
qua bảng sau [1]
Trang 5+ Bảng khảo sát chất lượng lần 1: ( tháng 9/2016 )
STT Nội dung khảo sát số trẻ Tổng
KẾT QUẢ
Số lượng
Tỷ lệ
%
Số lượng
Tỷ lệ
%
1 1 Trẻ có thói quen rửatay, rửa mặt hàng ngày 33 16 48,5% 17 51,5%
2 2 Có thói quen đi vệ sinhđúng nơi quy định 33 18 54,6% 15 45,4%
3
3 Trẻ có thói quen nề
nếp rửa tay trước khi ăn
và sau khi đi vệ sinh
4 4 Trẻ biết rửa tay, mặttheo đúng quy trình 33 14 42,4% 19 57,6%
5
5 Biết giữ gìn vệ sinh
trường, lớp, nơi công
cộng ( không khạc nhổ
bừa bãi, khi ho, hắt hơi
biết dùng tay, khăn che
miệng )
33 20 60,6% 13 39,4%
Từ thực trạng tôi luôn suy nghĩ làm gì và làm như thế nào để giúp trẻ có thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh hàng ngày một cách nhẹ nhàng và không gò bó Qua thực tế dạy trẻ cùng kết hợp nghiên cứu sách báo, học hỏi bạn
bè đồng nghiệp tôi đã tìm ra một số biện pháp rèn luyện những thói quen vệ sinh
và những hành vi văn minh cho trẻ 4-5 tuổi
2.3 Các biện pháp thực hiện để rèn luyện những thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh cho trẻ 4-5 tuổi:
Để đề tài đạt kết quả tốt giáo viên cần phải nắm được đặc điểm tâm sinh
lý của từng trẻ, thường xuyên cho trẻ được trải nghiệm thực hành để trẻ có những thói quen tốt, vận dụng linh hoạt các biện pháp đối với từng cá nhân trẻ, trao đổi gợi mở vói trẻ bằng hệ thống câu hỏi gắn với từng nội dung cụ thể Cô phải là người có năng lực sư phạm, vói mỗi việc trẻ làm đúng cô dùng lời động viên khuyến khích trước tập thể lớp để trẻ khác noi theo, với những trẻ có những thói quen chưa tốt, hành vi chưa đúng cô phải nhẳc nhở kịp thời nhưng không phải bằng các hình thức trách phạt mà cô có thể kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe những bài thơ, mẫu chuyện có nội dung giáo dục lễ giáo liên quan sau đó đàm
Trang 6thoại với trẻ về nội dung chuyện, thơ, bài học rút ra từ mẫu chuyện thơ đó Có rất nhiều biện pháp để giáo dục thói quen vệ sinh và những hành vi văn minh cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi, nhưng với kinh nghiệm của bản thân ở đề tài này tôi
xin đưa ra một số biện pháp sau [1]
2.3.1 Biện pháp 1: Rèn kĩ năng vệ sinh cá nhân
* Vệ sinh cá nhân sạch sẽ: Để vệ sinh trở thành thói quen văn hóa mỗi người cần phải có một quá trình luyện tập, rèn luyện.Việc rèn các thói quen vệ sinh hàng ngày cho trẻ cần được thực hiện theo đúng quy trình nhất định để tạo cho trẻ có nề nếp, thói quen vệ sinh cá nhân sạch sẽ tôi hướng dẫn trẻ các thao tác rửa tay, rửa mặt nhiều lần và về nhà phải tự biết rửa, nhờ vậy đa số trẻ lớp tôi
có được thói quen và cách rửa tay, rửa mặt đúng thao tác, biết khi nào thì rửa tay, rửa mặt, biết tự sửa sang lại quần áo khi xộc xệch…
Tôi thường xuyên hướng dẫn trẻ các bước rửa tay, rửa mặt đúng quy trình, cho trẻ xem tranh ảnh rồi cho trẻ thực hành
- Các bước rửa tay:
Bước 1: Làm ướt hai bàn tay bằng nước sạch, thoa xà phòng vào lòng bàn tay Chà xát hai bàn tay với nhau
Bước 2: Dùng ngón tay và lòng bàn tay này cuốn và xoay lần lượt từng ngón của bàn tay kia và ngược lại
Bước 3: Dùng lòng bàn tay này chà xát chéo lên mu bàn tay kia và ngược lại
Bước 4: Dùng đầu ngón tay của lòng bàn tay này miết vào kẽ giữa các ngón tay của bàn tay và ngược lại
Bước 5: Chụm 5 đầu ngón tay của tay này cọ vào lòng bàn tay kia bằng
cách xoay đi xoay lại [2]
Bước 6: Xả cho tay sạch hết xà phòng dưới nguồn nước sạch Lau khô tay bằng khăn hoặc giấy sạch
- Các bước rửa mặt: 4 bước
Bước 1: Rửa mắt
Bước 2: Lau mũi
Bước 3: Lau miệng
Bước 4: Lau trán, má, cằm, cổ [2]
- Hàng ngày tôi luôn trò chuyện, động viên, nhắc nhở trẻ luôn phải giữ gìn
vệ sinh sạch sẽ để không bị ốm và mắc các bệnh do kí sinh trùng truyền bệnh Tôi thường đưa ra cho trẻ những câu hỏi để trẻ tự suy nghĩ trả lời:
VD: Trước khi ăn các con phải làm gì? Tại sao phải rửa tay?
Trong khi ăn vì sao chúng ta không được nói chuyện cười đùa?
Sau khi ăn xong các con phải làm gì?
Sau khi đi vệ sinh phải làm gì? Vì sao?
Khi trời nóng bức mồ hôi ra nhiều, chiều tối chúng mình phải làm gì? Tại sao phải làm việc đó?
Để không bị sâu răng chúng ta phải như thế nào? Nên đánh răng vào lúc nào trong ngày?
Vì sao chúng ta phải ăn chin, uống sôi…?
Những việc làm đó được lập đi lập lại trong chế độ sinh hoạt hàng ngày
Trang 7của trẻ kể cả mọi lúc mọi nơi đã hình thành ở trẻ thói quen nề nếp về vệ sinh cá nhân, vì vậy trẻ đã có nếp vệ sinh rất tốt, cô ít phải nhắc hơn, trẻ tự vệ sinh khi cần thiết, sạch sẽ, gọn gàng từ lúc đến trường cho đến khi ra về
* Đi vệ sinh đúng nơi quy định
Vệ sinh là nhu cầu thiết yếu của trẻ Song để trẻ có thói quen đi vệ sinh đúng nơi quy định, biết gọi cô hay ra ký hiệu là cả một quá trình Việc tập cho trẻ thói quen đi vệ sinh đúng nơi quy định không chỉ rèn cho trẻ có khả năng tự lập, làm chủ hành vi của mình để đảm bảo đủ thời gian vào nhà vệ sinh Hãy để trẻ tự phục vụ bản thân và có nếp sống văn minh ngay từ khi còn nhỏ Để cho trẻ
có được thói quen đó không phải dễ, đòi hỏi giáo viên cần có tính kiên trì, hiểu được đặc điểm tâm lí của trẻ và phải có nhiều thời gian để hướng dẫn rèn luyện kiên trì, liên tục thì mới giúp trẻ có được thói quen nề nếp đi vệ sinh đúng nơi quy định Đầu năm học nhiều trẻ mới ra lớp năm học đầu tiên nên trẻ còn đi tự
do ra đầu hồi lớp, ở vườn trường, hoặc tại lớp, khi đó tôi đã hướng dẫn và nhắc cho trẻ khi có nhu cầu muốn đi vệ sinh các con không được nhịn, nếu nhịn đi tiểu có thể gây ra bệnh về đường tiết niệu, bệnh về thận … nhưng không phải để không mắc các bệnh đó mà các con có thể đi tùy tiện ở đâu cũng được, nếu đi vệ sinh tùy tiện sẽ gây ô nhiễm môi trường, gây mùi khó chịu cho bạn bè ở lớp, cơ thể của các con cũng bị ảnh hưởng trực tiếp nếu nước tiểu ngấm vào quần áo rồi ngấm ngược trở lại sẽ gây ngứa ngáy khó chịu, nếu trời lạnh đi tiểu tiện ra quần còn rất dễ bị ốm vì bị nhiễm lạnh…
Vì vậy mà khi có nhu cầu muốn đi vệ sinh các con phải đi vệ sinh đúng nơi quy định, mà nơi quy định đó là nhà vệ sinh Nếu ở lớp là khu nhà vệ sinh của lớp, còn nếu ở những nơi khác như công viên, khu vực trường… thì ở đó đều có nhà vệ sinh công cộng, nếu các con không biết chỗ thì bố, mẹ, cô giáo sẽ chỉ dẫn cho các con Vì vậy trong những giờ trò chuyện tôi luôn luôn giáo dục trẻ ý thức đi vệ sinh đúng nơi quy định, sau một thời gian rèn luyện thói quen đó tôi đề ra biện pháp nếu ai đó còn đi vệ sinh không đúng nơi quy định nếu bị cô, hoặc bạn phát hiện thì cuối tuần cô không thưởng bé ngoan, không được lên cắm
cờ thi đua nữa…[2]
Sau một thời gian áp dụng biện pháp và nhắc nhở nên giờ đa số trẻ đã biết
đi vệ sinh đúng nơi quy định, không có trường hợp nào đi vệ sinh bừa bãi
2.3.2 Biện pháp 2: Hình thành cho trẻ thói quen vệ sinh sạch sẽ ở mọi lúc mọi nơi.
Thói quen vệ sinh của trẻ không phải ngày một ngày hai là có thể hình thành Một trong những điều quan trọng nhất trong việc hình thành thói quen vệ sinh là hình thành cho trẻ có thói quen sạch sẽ ở mọi lúc mọi nơi Để hình thành cho trẻ một thói quen luôn giữ gìn vệ sinh môi trường lớp, cũng như vệ sinh cá nhân sạch sẽ, tôi luôn nhắc nhở động viên trẻ ở mọi lúc, mọi nơi lồng ghép vào các tiết học để trẻ có được thói quen biết giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ ở trường cũng như ở nhà
Chẳng hạn khi ở lớp, nhắc nhở trẻ không khạc nhổ bừa bãi ra lớp, không vứt đồ chơi lung tung, không xô đẩy bàn ghế, khi ở nhà không vứt giấy bừa bãi… để trẻ có được những thói quen đó thì thông qua các hoạt động trong ngày, mọi lúc mọi nơi cô phải hướng dẫn cụ thể cho trẻ
Trang 8VD: Trong giờ tạo hình “ Xé dán thuyền trên biển”, trước khi cho trẻ nhận xét sản phẩm giáo viên nhắc trẻ nhặt giấy vụn cho vào rổ, cuối giờ cho trẻ bỏ vào thùng rác rồi cho trẻ rửa tay bằng xà phòng
VD: Trong giờ hoạt động góc tôi lồng ghép hỏi trẻ: để cho các đồ chơi được sạch sẽ, bền đẹp thì khi chơi các con phải như thế nào? Sau khi chơi xong con cần phải làm gì?
VD: Khi cho trẻ tham gia hoạt động ngoài trời “ quan sát cây ở sân trường”, giáo viên cho trẻ quan sát nhận xét về từng cây cụ thể, sau đó hỏi trẻ về ích lợi của cây đó, cách chăm sóc, bảo vệ cây ( không ngắt lá, bẻ cành…), đến cuối giờ lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường giáo viên gợi ý cho trẻ nhặt lá rụng bỏ vào đâu? Vì sao chúng ta phải bỏ rác vào thùng rác và phải đậy kín nắp?
Với việc rèn cho trẻ thói quen vệ sinh ở mọi lúc, mọi nơi dần dần tôi thấy trẻ đã tự ý thức giữ gìn vệ sinh chung như: khi nhìn thấy lá rụng, vỏ hộp sữa của các em nhà trẻ vứt chạy ra nhặt bỏ vào thùng rác, hoặc nhiều trẻ do bố mẹ không kịp cho ăn sáng ở nhà mà mua sẵn cho trẻ để đến trường ăn, khi trẻ ăn xong như
vỏ hộp xôi, xúc xích… trẻ đã biết bỏ vào thùng rác công cộng ở sân trường mà
không cần cô hay bố mẹ phải nhắc nhở [4]
2.3.3 Biện pháp 3: Lồng ghép vào các hoạt động chung
- Khi lồng ghép, tích hợp giáo dục vệ sinh vào hoạt động học tập cần chú
ý đảm bảo tính tự nhiên hợp lý, khách quan của tri thức môn học, đảm bảo tính
hệ thống, trọn vẹn của nội dung hoạt động học tập, đảm bảo tính vừa sức cho trẻ Để lồng ghép giáo dục những thói quen văn hóa vệ sinh và những hành vi văn minh cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi thông qua các hoạt động học tập có hiệu quả, khi tiến hành tích hợp giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung bài học, lựa chọn phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp, từ đó giáo dục những thói quen văn hóa vệ sinh và những hành vi văn minh cụ thể cần lồng ghép, thời điểm cần lồng ghép và các yêu cầu cần đạt được
Có thể sữ dụng các phương pháp như: kể chuyện, trình bày trực quan, giảng giải, nêu gương, xử lý các tình huống, khen thưởng, giao nhiệm vụ
Các bước tiến hành:
+ Bước 1: Nghiên cứu nội dung, phương pháp tổ chức, phương tiện hoạt động học tập
+ Bước 2: Xác định nội dung giáo dục vệ sinh cần lồng ghép vào các hoạt động học tập
+ Bước 3: Khai thác cấu trúc của tiết học để xác định thời điểm lồng ghép
có hiệu quả [4]
VD: Qua hoạt động có chủ đích: Khám phá khoa học “ Tìm hiểu về cơ thể của bé” tôi lồng ghép giáo dục vệ sinh vào vừa nhẹ nhàng vừa lôi cuốn trẻ giúp trẻ nhớ lâu và trẻ rất thích thú qua câu chuyện “ Tại ai” Câu chuyện có nội dung:
“ Bạn Mũi tâm sự: Mấy hôm nay tôi bị ngứa như có con gì nằm trong đấy Còn Mắt thì vừa buồn vừa than: Tôi đỏ tấy lại còn nhức nữa chứ Không biết vì sao khi ra đường cô chủ đeo khẩu trang và kính che tụi mình rồi mà! Mũi và Mắt tìm chưa ra nguyên nhân thì Miệng lên tiếng: “ Tôi nghe tâm sự của hai bạn rồi, các bạn biết không? Chỉ tại cô chủ, mấy hôm nay cô chủ cho tay làm việc
Trang 9nhiều quá, nào là vẽgiữa sân, xếp hình, chơi đùa với các bạn mà không chịu rửa tay còn ngoáy vào bạn Mũi, nhụi vào bạn Mắt làm các bạn đau và ngứa đó thôi
Để Miệng nói với cô chủ phải thường xuyên rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn
và sau khi đi vệ sinh, khi chơi xong… kẻo còn ảnh hưởng đến bạn Tai, bạn Bụng và cả tôi nữa đấy” Mắt còn nói thêm: Nhờ Miệng nói với cô chủ là: Khi nào dùng khăn lau chúng tôi phải nhớ rửa tay thật sạch với xà phòng mới lấy
khăn lau nhé, kẻo chúng tôi sợ lắm rồi [3]
Hoặc qua giờ học: Phát triển ngôn ngữ: Thơ “ Đôi mắt của em” Tôi lồng giáo dục vệ sinh cá nhân cho trẻ theo cách khác tránh sự lặp lại và nhàm chán cho trẻ, tôi cùng trẻ trò chuyện về đôi mắt:
+ Đôi mắt giúp chúng ta những gì?
+ Nếu mắt bị bệnh, đau không nhìn thấy thì điều gì xảy ra?
+ Muốn cho đôi mắt sáng trong veo, không bị đau các con phải làm gì?
Từ nội dung câu chuyện và bài thơ đó không những giúp trẻ nắm được tri thức của môn học đó là giúp trẻ hiểu nội dung bài thơ, câu chuyện mà còn giúp cho trẻ biết cách giữ gìn vệ sinh cơ thể như không dụi tay bẩn lên mắt, rửa mặt thường xuyên bằng khăn sạch, đi ra đường phải có kính đeo mắt…
2.3.4 Biện pháp 4: Lồng ghép thơ ca, câu truyện, bài hát, trò chơi, dựa vào tình huống cụ thể để giáo dục vệ sinh cá nhân cho trẻ.
Do đặc điểm tâm lí của trẻ là chóng nhớ nhưng cũng rất mau quên vì vậy giáo viên cần có biện pháp phải làm sao giúp trẻ nhớ lâu và nhớ chính xác Do vậy đòi hỏi người giáo viên không những phải thực hiện đầy đủ các thao tác vệ sinh cho trẻ trong chương trình mà còn kết hợp các hoạt động để trẻ nhớ lâu, cụ thể căn cứ vào kế hoạch tôi đã lựa chọn những bài thơ, câu truyện có nội dung
phù hợp để dạy cho trẻ đọc [6] Lúc đầu rất khó khăn do lớp có nhiều trẻ tiếp thu
chậm, lúng túng trong khi thực hiện khi thì rửa lòng bàn tay trước, khi thì rửa
mu bàn tay, khi thì cổ tay Ban đầu tôi cho trẻ học đọc các bước rửa tay theo cô, sau đó mô phỏng lại cách rửa tay khi trẻ tương đối nhớ tôi mới cho trẻ thực hiện dưới vòi nước, những lúc đó tôi thường cho trẻ đọc bài thơ “ Rửa tay” đồng thời kết hợp quy trình rửa tay đúng cách
Rửa tay
“ Miếng xà phòng nho nhỏ Em lau khô bàn tay
Em xát lên bàn tay Đôi bàn tay be bé
Nước mát đây trong vắt Nay rửa sạch xinh xinh
Em rửa đôi bàn tay Tất cả lớp chúng mình
Khăn mặt đây thơm phức Cùng giơ tay vỗ vỗ”
Để trẻ dễ nhớ cách “ rửa mặt” tôi dạy trẻ đọc bài thơ:
“ Một tay làm chẳng được Cô cất giọng nhỏ nhẹ
Bé phải lau hai tay Làm thế nào nữa đây
Bắt đầu từ mắt này Bé gấp đôi khăn ngay
Lau từ ngoài vào nhé Lau hai bên má đỏ
Nhích khăn lên các bé Gấp đôi một lần nữa
Lau sống mũi xuống đi Lau cái cổ cái cằm
Sau đó đến cái gì Mắt bé nhìn chăm chăm
Cái miệng xinh của bé Kìa cô khen bé giỏi” [3]
Trang 10Chính vì trẻ được đọc thơ xong giúp trẻ nhớ lâu các thao tác và thành thạo, khi trẻ rửa mặt xong tôi ngâm khăn vào xà phòng và giặt phơi khô để ngày hôm sau trẻ thực hiện
* Khi giáo dục trẻ chăm sóc răng và biết đánh răng đúng cách tôi đã chuẩn bị mô hình răng mẫu, bàn chải, kem đánh răng, sau đó cô giáo phải thao tác đánh răng và giảng giải: khi đánh răng hàm trên phải chải từ trên chải xuống, khi đánh răng hàm dưới phải chải từ dưới chải lên, chải mặt trong, mặt ngoài, sau khi thao tác xong tôi cho từng nhóm trẻ lên thực hành trên mẫu, trẻ ở lớp quan sát cách làm và nhận xét xem bạn thực hiện đã đúng chưa, nếu bạn thực hiện còn sai cô gọi trẻ khác hoặc cô hướng dẫn lại để giúp trẻ nhớ
- Trong các tiết học, các hoạt động ngoài trời hay ngoại khoá có thể lồng ghép các hành vi thói quen văn minh để giáo dục trẻ
- Thông qua tranh ảnh để giúp trẻ phân biệt được những hành vi đúng, sai, những thói quen tốt xấu có văn minh hay không
- Giáo viên có thể dựa vào các tình huống cụ thể để giải thích nhẹ nhàng
cho trẻ hiểu vấn đề [5]
VD: Trong giờ ăn trưa có cháu Phạm Quốc Tuấn hắt hơi làm bắn cơm
ra ngoài Tôi đã nhắc nhở cháu và giải thích cho trẻ trong lớp hiểu “ vì sao khi
ho hay hắt hơi phải che miệng”
* Giáo viên giải thích cho trẻ: Khi các con ho hay hắt hơi cơm sẽ bắn ra
ngoài hoặc bắn vào bát của người khác sẽ mất vệ sinh và là một hành vi không văn minh lịch sự Để tránh bắn cơm ra ngoài, bắn vào bát mọi người xung quanh thì khi ho hay hắt hơi các con phải che miệng bằng giấy ăn hoặc 2 tay Nhưng khi dùng tay thì cần rửa sạch bằng nước và xà phòng sau khi che miệng, che mũi
để loại bỏ hết vi khuẩn
hoặc dựa vào nội dung các bài thơ để rèn thói quen vệ sinh cho trẻ:
Gấu con đau răng Sao đau răng thế
Miệng sưng to quá Gấu con nói rằng
Nên phải nghỉ học Vì ăn kẹo tối
Đã ba hôm rồi Không chịu đánh răng
Thỏ Nâu ân cần Sâu chui vào cắn”
Trước giờ ăn cho trẻ đọc bài thơ:
“Giờ ăn đến rồi Bé ơi nhớ nhé
Bé ơi nhớ nhé Quay ra đằng sau
Rửa tay sạch nhé Tay che miệng mũi
Trước khi ăn cơm Nếu không như thế
Bé ngồi ngay ngắn Làm mất vệ sinh
Mời cô mời bạn Bạn bè cười chê
Cùng bé xới cơm Chẳng đẹp tí nào
Nhớ có hắt hơi Bé ơi nhớ nhé!” [3]
Để giữ cho đôi chân luôn sạch sẽ tôi cho trẻ đọc bài thơ:
“Giữ gìn vệ sinh”
“ Con heo không đi dép Lúc nào cũng đi dép
Chân nó bẩn quá thôi Chân bé luôn sạch tinh
