Cho trẻ hoạt động khám phá khoa học, nhằm phát triển năng khiếu thẩm mỹvốn có ở trẻ, tạo điều kiện cho trẻ hứng thú trước cái đẹp của thế giới xung quanh, từ đó trẻ hiểu được cái đẹp, bi
Trang 1MỤC LỤC Trang
Trang 21.1 Lý do chọn đề tài.
Bác Hồ kính yêu đã dạy rằng “ Vì lợi ích mười năm trồng cây,
vì lợi ích trăm năm phải trồng người” vì lợi ích của cả dân tộc, của
cả quốc gia, vì trẻ em là hạnh phúc của mọi gia đình, của mọi nhà,vậy nên việc bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ không phải chỉ là tráchnhiệm của mọi người mà của toàn xă hội Vậy thì mỗi giáo viênMầm non chúng ta cần chung tay gieo trồng chăm sóc và bảo vệtrẻ Trẻ em như một tờ giấy trắng làm quen với môi trường xungquanh chính là bắt đầu cho trẻ thích ứng, lĩnh hội và cải tạo môi
trường Ca dao xưa có câu “ Dạy con từ thủa còn thơ” đã đúc rút ra
từ kinh nghiệm “ Dạy con rèn người” của ông cha ta Mỗi chúng ta
đều được lớn lên từ những môi trường đầu tiên Đó là những tiếng
ru ngọt ngào của bà, của mẹ Những ngọn đèn cháy lung linh trongđêm, những ngôi sao nhỏ lấp lánh trên cao Môi trường âm thanh
và hình ảnh xung quanh đó đều mang lại nguồn biểu tượng vô cùngphong phú và theo trẻ cho đến hết cuộc đời, đã gợi lên lòng yêuquê hương, đất nước ở mỗi con người Khám phá môi trường xungquanh trẻ có vốn hiểu biết những gì quanh mình và sẽ hình thànhnên nhưng thói quen tốt, xấu của trẻ Đất nước ta ngày một pháttriển do vậy con người cần phải năng động sáng tạo để phù hợp với
sự phát triển của nó Muốn được như vậy trẻ Mầm Non cần đượctiếp xúc và khám phá khoa học quanh mình, đặc biệt là trẻ 4- 5 tuổinhận thức, tư duy, ngôn ngữ và tình cảm xã hội gần như hoànthiện Khám phá khoa học qua nền giáo dục là góp phần không nhỏvào việc phát triển nhân cách thế hệ trẻ Nếu giáo viên không sángtạo trong việc tổ chức thì hiệu quả đạt không cao Nếu tiết dạykhông có gì mới để trẻ được khám phá trẻ sẽ phát triển chậm hơn
so với nhu cầu xã hội
Như chúng ta đã biết, môi trường xung quanh vô cùng phong phú Nó là mộtthế giới rộng lớn với biết bao màu sắc và các đồ chơi đẹp, phong phú luôn thu húttrẻ, luôn thôi thúc tâm hồn gợi cảm và tính tò mò, hiếu động của trẻ thơ Ở độ tuổi 4-
5 tuổi, khả năng nhận thức của các cháu được phát triển chủ yếu qua việc tiếp xúc,tìm hiểu đồ dùng, đồ chơi và các nguyên vật liệu, qua các hoạt động tìm hiểu câycối, con vật, các hiện tượng tự nhiên và cuộc sống xã hội
Muốn được như vậy ngay từ tuổi ấu thơ trẻ Mầm non, đặc biệt là trẻ 4 - 5 tuổiđang ở những bước phát triển mạnh về nhận thức, tư duy, ngôn ngữ về tình cảm,những thế giới khách quan xung quanh thật bao la rộng lớn, có biết bao điều mới lạ
Trang 3và hấp dẫn, những câu hỏi tại sao, như thế nào? Làm bằng gì, có gì giống nhau, có gìkhác nhau, trẻ tò mò muốn biết, muốn được khám phá.
Hoạt động khám phá khoa học phần nào đã giải đáp thắc mắc của trẻ, cho nêngiáo dục Mầm non đã góp phần không nhỏ vào việc giáo dục thế hệ trẻ và tráchnhiệm của một giáo viên là tạo nên nền tảng vững chắc, là chặng đường khôn lớncủa trẻ, giáo dục mầm non có tầm quan trọng rất lớn đối với đời sống con người nhất
là lứa tuổi Mầm non
Cho trẻ hoạt động khám phá khoa học, nhằm phát triển năng khiếu thẩm mỹvốn có ở trẻ, tạo điều kiện cho trẻ hứng thú trước cái đẹp của thế giới xung quanh, từ
đó trẻ hiểu được cái đẹp, biết đánh giá cái đẹp và tạo ra cái đẹp mà trẻ cảm thụ được,giúp trẻ yêu thích và rung động trước những gì xung quanh trẻ
Trên thực tế giáo viên khi tổ chức hoạt động khám phá khoa học thường chỉchú trọng cho trẻ tìm hiểu các đặc điểm bề ngoài đơn thuần như: tên gọi, các bộphận, màu sắc, hình dáng, công dụng của sự vật hiện tượng trong môi trường xungquanh mà xem nhẹ việc cho trẻ sử dụng các giác quan trong quá trình quan sát vàtìm hiểu sự thay đổi của các sự vật hiện tượng Trẻ thường chỉ được nhìn, nghe vàtrả lời, ít được sờ mó các đồ vật và làm thử nghiệm Đặc biệt các câu hỏi đặt ra trongquá trình quan sát thường chưa mang tính tích cực, sáng tạo của học sinh Từ đó dẫntới chất lượng của bộ môn còn thấp, chưa mang lại kết quả như mục đích yêu cầu đề
ra Nên tôi đã quyết định chọn đề tài nghiên cứu của mình là: " Một số biện pháp nâng cao chất lượng phát triển nhận thức thông qua hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 4-5 tuổi ở trường Mầm non Hưng Lộc"
1.2.Mục đích nghiên cứu.
Giúp giáo viên có được các phương pháp và biện pháp tốt để nâng cao chấtlượng dạy trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi thông qua hoạt động khám phá khoa học
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
35 cháu lớp mẫu giáo 4-5 tuổi lớp B4 trường Mầm non Hưng lộc
1.4.Phương pháp nghiên cứu.
+ Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
+ Phương pháp điều tra khảo sát, quan sát, trực quan, đàm thoại, trao đổi + Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận:
Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, ở tuổi này ý thức đang được hình
thành, trẻ có khả năng so sánh mình với người khác Trẻ đã được biết giới tính củamình và biết phải thể hiện thế nào cho phù hợp với giới tính Trẻ có thể lĩnh hội cáckhái niệm sơ đẳng, có cách lập luận dần chính xác hơn
Trang 4Ở lứa tuổi Mầm non tâm hồn trẻ rất ngây thơ và trong sáng “ Chơi mà học và học bằng chơi” thế giới xung quanh qua “ lăng kính chủ quan” của trẻ, tất cả đều mới lạ “ Với biết bao điều kỳ diệu!” và “ vì sao lại thế ?” hay “ vì sao thế nhỉ
?”….luôn là những câu hỏi thắc mắc, là những điều trẻ luôn khao khát muốn biết,muốn tìm hiểu và khám phá!
Có lẽ ngay từ lúc cất tiếng khóc chào đời cho tới khi biết cầm nắm các vật trêntay, hay khi trẻ biết bước những bước đi chập chững đầu tiên của cuộc đời, trẻ đãmuốn tìm hiểu và khám phá về thế giới xung quanh?
Qủa thực, hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh có tầmquan trọng đặc biệt đối với sự phát triển tâm lý của trẻ lứa tuổi Mầm non nói chung
và độ tuổi mẫu giáo 4-5 tuổi nói riêng Vì vậy cho trẻ khám phá khoa học về môitrường xung quanh chính là tạo điều kiện, cơ hội và tổ chức các hoạt động để trẻtích cực tìm tòi phát hiện về các hiện tượng sự vật xung quanh Đây thực chất là quátrình tạo ra môi trường hoạt động, tạo ra các tình huống và tổ chức các hoạt độngcho trẻ tiếp xúc, trải nghiệm với các sự vật hiện tượng của môi trường xung quanh,qua đó trẻ hiểu biết về đặc điểm, tính chất, các mối quan hệ, sự thay đổi và phát triểncủa chúng giúp trẻ học được các kỹ năng quan sát, phân nhóm, phân loại, phán đoángiải quyết vấn đề, truyền tải ý kiến của mình và đưa ra kết luận về các sự vật hiệntượng đã quan sát, tiếp xúc Hoạt động cho trẻ tiếp xúc tìm tòi, khám phá môi trườngxung quanh giúp trẻ được tiếp xúc với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, từ
đó trẻ lĩnh hội được những kiến thức sơ đẳng, những hiểu biết, những kinh nghiệm
để trẻ học cách làm người Do dó cho trẻ hoạt động khám phá khoa học về môitrường xunh quanh sẽ phát triển ở trẻ kỹ năng nhận thức, kỹ năng xã hội đồng thờigiáo dục thái độ ứng sử và thái độ khoa học, trẻ biết cách học, cách nghĩ cách hànhđộng khám phá môi trường xung quanh
Trên thực tiễn trong công tác giáo dục trẻ Mầm non, xuất phát từ đặc điểm tâmsinh lí trẻ thì việc cho trẻ hoạt động khám phá khoa học là không thể thiếu, hoạtđộng khám phá khoa học có tác dụng giáo dục về mọi mặt đối với trẻ đó là: ngônngữ, đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ, lao động….Khám phá khoa học là phương tiện đểgiao tiếp và làm quen với môi trường xung quanh để giao lưu và bày tỏ nguyện vọngcủa mình và đồng thời cũng là công cụ của tư duy Vì vậy các nhà giáo dục đã sửdụng nhiều phương pháp để cho trẻ được tiếp cận với thế giới xung quanh
Mỗi một đứa trẻ lớn lên muốn phát triển toàn diện thì phải có những yếu tốquan trọng giúp cho sự phát triển nhân cách sau này cho trẻ Vì vậy trẻ cần được tiếpthu toàn bộ các hoạt động phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ Thông qua cáchoạt động giúp trẻ làm quen và tiếp xúc với thế giới xung quanh, hình thành ở trẻnhững biểu tượng, phong phú, đa dạng hơn
Trang 5Thông qua hoạt động khám phá khoa học cô đưa trẻ đến thế giới thiên nhiên
đa dạng phong phú và hấp dẫn, giúp trẻ hiểu biết về xã hội đang đổi mới từng ngày,từng giờ trong sự nghiệp và xây dựng Tổ quốc, giúp trẻ luôn hướng tới cái thiện, ấntượng về cái đẹp và những cảm xúc chân thành, những phẩm chất tốt đẹp về nhâncách con người
Chính vì thế tôi đã trăn trở suy nghĩ làm thế nào để đưa trẻ đến với hoạt độngkhám phá khoa học một cách tự nhiên nhất, giúp các cháu tích cực tham gia vào cáchoạt động Đồng thời phát triển hoàn thiện hơn nữa những kỹ năng tư duy, tưởngtượng, sáng tạo và phát triển ngôn ngữ cho trẻ
2.2 Thực trạng của vấn đề.
*Thuận lợi:
- Năm học 2015- 2016, được sự phân công của BGH trường Mầm non Hưng
lộc, tôi được dạy lớp 4 - 5 tuổi B5 Với tổng số là 35 cháu thuộc hai thôn Tân Hưng
- Nhà trường thường xuyên tạo điều kiện xây dựng các tiết mẫu, tổ chức dự
giờ thao giảng, sinh hoạt chuyên môn theo chủ đề, để giáo viên được dự giờ, trao đổikinh nghiệm với các đồng chí đồng nghiệp
- Được sự tín nhiệm và tin cậy của phụ huynh trong công tác phối kết hợp
- Số trẻ trong lớp quá đông so với quy định, đồ dùng phục vụ tiết dạy còn
thiếu như vật mẫu, đồ dùng đồ chơi ít, 1 số trẻ còn nhút nhát không tích cực hoạtđộng, khả năng tiếp thu chậm
- Vốn hiểu biết về hoạt động khám phá khoa học của trẻ còn nghèo nàn, đồ
chơi của trẻ cũng rất ít, nên dẫn đến thiếu những hình ảnh đẹp sinh động để trẻ dễquan sát, 1 số trẻ phát âm chưa rõ, chưa diễn tả được ý hiểu của mình đối với ngườikhác
- Môi trường giáo dục ở một số gia đình còn chưa tốt nên phần nào cũng ảnh
hưởng đến tâm sinh lý trẻ và khả năng tiếp cận hoạt động khám phá khoa học
- Góc thiên nhiên còn hạn chế về chất lượng và số lượng
Trang 6- Đồ dùng phục vụ tiết dạy còn hạn chế, đặc biệt là các mẫu vật thật, đồ dùngtrực quan để trẻ tri giác chưa nhiều nên ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài của trẻ
Từ thực trạng trên tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ ở lớp tôi chủ nhiệm, kếtquả đạt như sau:
- Trẻ đang còn nói ngọng, chưa rõ ràng, phát âm chưa chuẩn
- Trẻ đang còn nhỏ nên ít được tiếp cận với hoạt động khám phá khoa học
- Vốn hiểu biết về hoạt động khám phá khoa học của trẻ còn nghèo
+ Về phía cô và nhà trường:
- Phòng học thiếu nên số trẻ trong lớp quá đông so với quy định
- Đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị phục vụ các hoạt động còn hạn chế
2.3 Các giải pháp và biện pháp
2.3.1 Các giải pháp
- Biện pháp nâng cao chất lượng phát triển nhận thức thông qua hoạt độngkhám phá khoa học
- Tích cực tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn
- Tạo môi trường phù hợp cho trẻ hoạt động
- Tích cực tham mưu và phối kết hợp với phụ huynh
Trang 72.3.2 Các biện pháp thực hiện:
Biện pháp 1 Tạo môi trường cho trẻ hoạt động
Môi trường hoạt động cho trẻ mầm non là hoàn cảnh sinh hoạt của trẻ, toàn
bộ điều kiện tự nhiên và xã hội nằm trong khuôn viên của trường mầm non đó là môitrường vật chất và môi trường tinh thần luôn hỗ trự và bổ xung cho nhau
Vì vậy để tạo được môi trường tốt cho trẻ hoạt động thì cần phải thiết kế môitrường theo quá trình hoạt động chủ đề, cần phân bố không gian hợp lý cho các khuvực góc hoạt động Các góc hoạt động cần phải linh hoạt, thuận tiện cho trẻ tham giavào hoạt động, vách ngăn thấp mang tính mở tạo điều kiện cho mọi trẻ đều dễ dànglựa chọn và sử dụng đồ dùng đồ chơi, các khu vực phải phân chia rõ và có danhgiới, môi trường giáo dục trong lớp cần có sự thay đổi trong năm học để tạo cho trẻluôn có cảm giác mới mẻ
Khuôn viên ngoài trời phải thoáng mát, có bóng mát, bầu không khí tronglành, đảm bảo độ an toàn cao khi trẻ tham gia vào hoạt động
- Tạo môi trường trong lớp học: Thực tế lớp tôi đã được nhà trường trang bị
đồ dùng đồ chơi xong vẫn còn thiếu một số đồ dùng như: Ti vi, đàn,…
Đồ chơi chưa hấp dẫn trẻ, góc thiên nhiên còn nghèo, số cây ít, các loại câychưa phong phú nhất là các đồ dùng cho trẻ làm thí nghiệm thực hành, không gian
để trẻ thực hành còn chật hẹp… Trước những yêu cầu thực tế trong quá trình cho trẻhoạt động với khám phá khoa học tôi luôn băn khoăn trăn trở muốn giờ học đạt kếtquả cao thì yêu cầu tôi phải có đầy đủ đồ dùng học tập và tạo ra môi trường hoạtđộng phải thật tốt từ đó tôi đã đặt ra cho mình kế hoạch làm đồ dùng đồ chơi đểphục vụ cho hoạt động khám khoa học
Ngay từ đầu năm học tôi mạnh dạn đề xuất với Ban giám hiệu nhà trường trang
bị thêm cho các lớp các thiết bị đồ dùng học tập như: bảng, tranh ảnh, lô tô và một
số các mô hình mô phỏng để phục vụ cho dạy học Từ đó tôi thay đổi lại môi trườnghọc tập trong lớp tạo môi trường đẹp hấp dẫn trẻ bằng cách tôi tìm hiểu yêu cầu củacác chủ đề, căn cứ vào cấu trúc phòng học của lớp mình và hơn hết là đặc điểm tâmsinh lý của trẻ 4-5 tuổi để tạo môi trường đẹp xung quanh trẻ Để gây ấn tượng chotrẻ tôi sưu tầm thiết kế các hình ảnh ngộ nghĩnh đáng yêu có màu sắc đẹp, bố cụchợp lý và đặt tên thật ngộ nghĩnh phù hợp với tâm lý của trẻ
Ví dụ: Chủ đề “ Thế giới động vật” tôi trang trí mảng chủ đề lớn về các loài
động vật cho trẻ quan sát như: Động vật nuôi trong gia đình, động vật sống trongrừng, động vật sống dưới nước, một số loài chim, côn trùng Đối với các chủ đềnhánh cô trang trí các nhánh theo kế hoạch thực hiện để trẻ quan sát và tất cả cáctranh này đều được treo ở vị trí phù hợp, thuận tiện cho trẻ quan sát
Trang 8Để gây hứng thú cho trẻ trong các góc tùy theo từng chủ đề mà tôi có thểchuẩn bị mảng kiến thức và các đồ dùng nguyên vật liệu, phù hợp để trang trí cácgóc phù hợp với nội dung của góc đó.
Ví dụ: Giấy màu, tranh ảnh cũ, báo, tạp chí, sáp màu, đất nặn…Những nguyên
vật liệu này tôi xắp xếp ở góc tạo hình và luôn để ở các trạng thái mở giúp trẻ dễ lấy,
dễ sử dụng khi vào hoạt động… Hay góc học tập, góc sách tôi bố trí trên giá chủ yếu
là sách vẽ về các con vật và các loại tranh ảnh vừa tầm với trẻ để trẻ đễ xem, cáctranh lô tô được phân loại để vào các ô giá vừa dễ lấy vừa đễ tìm như tô tô con vậtsống trong gia đình một ô, lô tô con vật dưới nước một ô…Đối với tranh đều có các
ký hiệu tương ứng để trẻ dễ nhận biết
- Tạo môi trường bên ngoài lớp học: Cô treo những bức tranh hấp dẫn mang
nội dung làm quen với môi trường xung quanh và luôn thay đổi chủ đề Trẻ đượctiếp xúc, quan sát và khám phá về những hình ảnh trong bức tranh sẽ phát triển tưduy, óc sáng tạo, cung cấp cho trẻ một lượng kiến thức rộng mở hơn về môi trường
tự nhiên, môi trường xã hội, góp phần cho trẻ hoạt động tích cực hơn trong việc tìmhiểu về thế giới xung quanh
Ví dụ: Cũng ở chủ đề “ Thế giới động vật” ngoài trang trí theo các mảng bên
trong lớp thì tôi đã trang trí các khoảng không gian bên ngoài lớp học bằng các hìnhảnh của các con vật của các chủ đề nhánh như: Động vật nuôi trong gia đình ( con
gà, con vịt, con chó, con mèo…) Động vật sống trong rừng ( con voi, con hổ, conkhi, con hưou…)
Trang 9Hình ảnh 1: Động vật sống trong rừng Qua việc tạo môi trường học tập cho trẻ tôi đã thu được kết quả lớp họckhang trang xắp xếp bố cục ở các góc gọn gàng trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động
có đồ dùng đồ chơi đưa vào sử dụng trong các tiết học đã giúp trẻ được quan sát trigiác các đồ vật một cách trực tiếp từ đó trẻ hiểu biết nhiều, quan sát tốt, tìm rấtnhanh các vật mẫu mà cô đưa ra, so sánh và phân loại rõ ràng, ngôn ngữ phát trểntốt, tư duy của trẻ nhanh nhậy và chính xác hơn
Biện pháp 2 Xây dựng góc bé với thiên nhiên:
Góc thiên nhiên là nơi dành cho các hoạt động chăm sóc cây như: lau lá, tướicây, nhặt cỏ, chơi với sỏi, cát, nước Mặt khác đây cũng là nơi dành cho các hoạtđộng thực hành, tham quan dạo chơi Vì vậy ở góc thiên nhiên tôi đã trồng nhiềucây xanh như; Cây lấy hoa, cây ăn quả, cây thuốc nam, cây làm cảnh, Để từ đógiúp trẻ hiểu được trồng cây có rất nhiều tác dụng Cây thì lấy hoa, cây lấy quả, câylàm thuốc chữa bệnh và quan trọng hơn là trẻ được quan sát, được trải nghiệm,được ngắm, được sờ, được hằng ngày tưới cây, nhặt cỏ, chăm sóc cho cây và chứngkiến sự phát triển của cây theo thời gian Nhờ vậy mà trẻ biết cây lớn lên là nhờ vàonhững yếu tố nào từ đó giúp trẻ biết tự lao động
Trang 10- Cây hoa cúc nở vào mùa nào?
- Muốn cho cây nhanh lớn và ra nhiều hoa thì các con cần phải làm gì?
Mặt khác góc thiên nhiên không chỉ có cây xanh mà còn thiết kế bể cá cảnhnuôi các loại động vật sống dưới nước như: Cá, cua, ốc, tôm Và chính đôi bàn taycủa trẻ sẽ hằng ngày cho cá ăn, chăm sóc cá và biết được các hoạt động của cá như :bơi, ăn mồi như thế nào? Khi đó cô cho trẻ quan sát đàn cá
Chủ đề “Thế giới động vật”: Quan sát đàn cá bơi
- Cô đố các con trong bể có con gì đang bơi? Vậy bạn nào nhận xét gì về đàncác đang bơi? Các con hãy quan sát xem con cá bơi bằng gì? Và con cá đớp mồi nhưthế nào? Đàn cá sống được là nhờ gì các con? Muốn cho cá nhanh lớn hằng ngày cáccon cần phải làm gì?
Được trải nghiệm thực tế như vậy trẻ có thể nắm rõ được đặc điểm bề ngoài ,hoạt động của con cá một cách sâu sắc và bền vững Mặt khác ở góc thiên nhiên cầnphải có cát, sỏi, hạt, vỏ cây khô, lá khô để cho trẻ được chơi, để trẻ tạo ra đượcnhững sản phẩm mà trẻ thấy là thích
Cho trẻ chơi với cát sỏi
