Mục đích chung của giáo dục mầm non là phát triển tất cả các khả năng của trẻ, hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người: "Cần phát triển một số giá trị, nét tính cá
Trang 12.2 Thực trạng vấn đề nâng cao tính tự lập cho trẻ 04 2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề 07
2.3.1 Biện pháp 1: Chỉ đạo giáo viên xây dựng kế hoạch đặt
ra mục tiêu và rèn luyện những kỹ năng tự lập cần thiết
cho trẻ
07
2.3.2
Biện pháp 2: Biện pháp chỉ đạo giáo viên biết phân
công công việc cho trẻ hợp lý, tạo môi trường cơ hội
cho trẻ được làm việc và duy trì các thói quen:
08
2.3.3 Biện pháp 3: Biện pháp chỉ đạo giáo viên lồng ghép rèn
luyện tính tự lập cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua các hoạt
động chơi ở các góc của trẻ:
11
2.3.4 Biện pháp 4: Biện pháp chỉ đạo giáo viên rèn luyện tính
tự lập cho trẻ thông qua biện pháp khen ngợi tuyên
dương:
12
2.3.5 Biện pháp 5: Biện pháp chỉ đạo giáo viên phối kết hợp
cùng gia đình trong việc giáo dục tính tự lập cho trẻ
Trang 2I MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:
Giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân
ở Việt Nam Vị trí của giáo dục mầm non là đặt nền tảng cho sự phát triển nhân cách thông qua hệ thống giáo dục quốc dân Mục đích chung của giáo dục mầm non là phát triển tất cả các khả năng của trẻ, hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người: "Cần phát triển một số giá trị, nét tính cách và phẩm chất cần thiết: mạnh dạn, tự tin, tự lập, sáng tạo, linh hoạt, tự giác, tạo điều kiện cho trẻ tham gia vào đời sống xã hội Trong cuộc sống, khả năng tự lập là một phẩm chất nhân cách vô cùng quan trọng của con người Nhờ vào khả năng tự lập mà con người có khả năng tự hoạt động, tự cố gắng tham gia và hoàn thành công việc trên cơ sở năng lực của bản thân
Khả năng tự lập phát triển từ thấp đến cao, bắt đầu từ tuổi thơ Như vậy, giáo dục khả năng tự lập cho trẻ là một nhiệm vụ cần thiết, trẻ em mầm non là tương lai của đất nước, là chủ nhân tương lai của xã hội trong thế kỉ mới - thế kỉ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thế kỉ của một nền văn hóa thông tin với khoa học công nghệ - thế kỉ đòi hỏi những con người mới, hiện đại, độc lập và tự chủ Giáo dục khả năng tự lập có ý nghĩa trong mọi giai đoạn hình thành nhân cách, đặc biệt là lứa tuổi trước tiểu học Có thể khẳng định: Mẫu giáo lớn là lứa tuổi cần thiết phải trang bị cho trẻ khả năng tự lập; giáo dục khả năng tự lập cho trẻ, hướng khả năng tự lập của trẻ phát triển theo chiều hướng đúng đắn nhất
Như chúng ta đã biết ngay từ tuổi ấu thơ trẻ đã có khả năng tự lập, dần dần nhận biết được những người thân yêu của mình, sau đó trẻ phân biệt được mối quan hệ giữa những người xung quanh và vị trí của mình trong gia đình, đó
là bản năng sinh tồn mà con người sinh ra đã có Trong từng lứa tuổi, khả năng
tự lập được hình thành và phát triển đồng thời phát huy được những năng lực vốn có của trí tuệ nhờ đó trẻ có thể tự mình làm một việc gì đó mà không cần sự trợ giúp của người khác Để tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện, mục đích của giáo dục mầm non là định hướng tất cả khả năng tự lập của trẻ, góp phần hình thành cho trẻ những cơ sở chuẩn mực ban đầu về tính cách, phẩm chất cần thiết như: mạnh dạn, tự tin, tự lập, sáng tạo, linh hoạt, tự giác…đưa trẻ tham gia vào các hoạt động trong đời sống hằng ngày Từ những biểu hiện của trẻ chúng
ta nhận thấy khả năng tự lập có ảnh hưởng mạnh mẽ, trực tiếp đến trí tuệ, cảm xúc và trong các hoạt động Trẻ tự tin, tự kiểm soát, điều khiển hành vi của mình Tính tự lập quyết định việc hình thành nhân cách, trí tuệ, cảm xúc của trẻ Bởi vậy giáo dục khả năng tự lập cho trẻ ở cấp học mầm non là một nhiệm vụ hết sức cần thiết, bởi tính tự lập là một trong những tính cách cơ bản, đóng vai trò quan trọng giúp trẻ khi trưởng thành có thể bản lĩnh hơn, tự tin hơn, vững vàng hơn, thành công hơn trong cuộc sống và đặc biệt là trẻ có thể tự lo cho mình thật tốt dù không có bố mẹ, người lớn bên cạnh hay gặp bất kỳ tính huống khó khăn nào Giáo dục khả năng tự lập cho trẻ có ý nghĩa quan trọng trong mọi giai đoạn hình thành nhân cách, đặc biệt là trong lứa tuổi chuẩn bị bước vào bậc tiểu học, sẽ góp phần đặt nền tảng vững chắc đầu tiên về phát triển thể lực, trí tuệ để đào tạo những chủ nhân tương lai cho đất nước
Trang 31.2 Mục đích nghiên cứu:
Nâng cao tính tự lập cho trẻ 5- 6 tuổi ở trường Mầm non Đông Minh- Huyện Đông Sơn- Thanh Hóa
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Kinh nghiệm chỉ đạo giáo viên về nâng cao tính tự lập cho trẻ 5- 6 tuổi ở trường Mầm non Đông Minh- Huyện Đông Sơn- Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu, tôi vận dụng các phương pháp chủ yếu sau:
- Phương pháp điều tra: Nắm tình hình qua các giáo viên đứng lớp, cha
mẹ trẻ và trẻ Mẫu giáo lớn A1 trường Mầm non Đông Minh
- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động của giáo viên và trẻ trong việc xây dựng tính tự lập cho trẻ Quan sát sự quan tâm và sử dụng thành quả để phục vụ cho việc dạy học các hoạt động học KPKH và giáo dục tính tự lập cho trẻ của giáo viên đứng lớp
- Phương pháp thống kê toán học:
Thống kê kết quả thực hiện từng tiêu chí theo từng học kì trong năm năm
để so sánh
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm:
Kế hoạch của giáo viên khi xây dựng các biện pháp lồng ghép
Kết quả trên trẻ qua các kế hoạch của giáo viên
- Phương pháp nghiên cứu lí luận:
Đọc sách, đọc các tài liệu tham khảo về giáo dục lồng ghép dạy kỹ năng sống cho trẻ, các kỹ năng về: “giáo dục tính tự lập cho trẻ”
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của trẻ 5 - 6 tuổi về tự lập
Một số nhà tâm lý học coi khả năng tự lập là một trong những nét đặc trưng của nhân cách, đại diện là T.I Ganhenlin, A.A Sinirnop, E.U Dmitriev
họ cho rằng: Khả năng tự lập phải hình thành trên cơ sở người học đã có một số vốn kiến thức, hiểu biết một số kỹ năng nhất định và biết vận dụng chúng vào những tình huống khác nhau trong thực tế, đó phải là những tình huống mới mẻ
mà trẻ đối mặt trong cuộc sống Khả năng tự lập của trẻ được bộc lộ rõ qua các hành vi và ta sẽ có thể dễ dàng quan sát thấy được trong khi trẻ đang thực hiện các mối quan hệ người - người, hay giữa con người - thế giới xung quanh
K.D.Usinski cũng nghiên cứu khả năng tự lập của trẻ gắn với lao động, nhưng ông đi sâu cụ thể vào lao động tự phục vụ trong đời sống sinh hoạt hàng ngày của trẻ Ông cho rằng: tự lập trước hết là phải có sự yêu thích lao động; do
đó muốn giáo dục khả năng tự lập trước hết cần phải làm sao cho trẻ có niềm say mê với lao động; phải khơi gợi cho trẻ ý thức tích cực về lao động và con người lao động; phải thúc đẩy trẻ tham gia vào lao động, tập lao động trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, từ những việc đơn giản, tới các việc phức tạp hơn trong khả năng có thể của chúng Mức độ phát triển khả năng tự lập của trẻ phụ thuộc nhiều vào mối quan hệ của trẻ với lao động { 1}
Như vậy, đằng sau hành vi tự lập của trẻ, ở bất cứ độ tuổi nào bao giờ cũng cần phải có một vai trò lãnh đạo hướng dẫn và những yêu cầu của người
Trang 4lớn Điều cần quan tâm và đặc biệt chú ý ở đâu là trẻ càng lớn lên thì sự tác động của người lớn càng cần phải ít bộc lộ một cách lộ liễu, trực tiếp hơn Nếu trẻ thường xuyên phải buộc mình tuân theo những yêu cầu của người lớn thì dần dần nó bắt đầu tự định hướng theo những yêu cầu này, coi như đó là những chuẩn mực hành vi cần phải tuân theo Càng hiểu rõ luật lệ, giới hạn thì trẻ sẽ càng biết cách tự lập Chỉ khi nào dựa trên những cơ sở, những thói quen tương ứng, tức là những định hình đã được hình thành, đáp ứng yêu cầu của người lớn thì chúng ta mới có thể giáo dục cho trẻ tự lập một cách đúng đắn nhất, hình thành nên một trong những nét nhân cách quý báu cho trẻ
Đối với trẻ 5-6 tuổi thì nhà giáo dục Maria Montessori đã khẳng định, trẻ 0-6 tuổi có trí tuệ thẩm thấu, khả năng học hỏi kỳ diệu từ môi trường, như một miếng bọt biển có thể thấm hút mọi thứ xung quanh mình Chỉ cần cung cấp một môi trường an toàn, hỗ trợ, với những đồ đạc vừa kích cỡ, các dụng cụ thực hành mời gọi trên giá, trẻ sẽ háo hức tự mình làm mọi thứ Những quan sát và trải nghiệm của bà đã và đang được chứng minh ở các trường học Montessori Khi được ở trong môi trường phù hợp, với đầy đủ vật dụng, trẻ sẽ tự lấy đồ dùng học tập, tự cất vào giá khi sử dụng xong, tự lau dọn bàn ghế và phòng học, tự đi
vệ sinh, mặc quần áo, đi giày và các hoạt động thực hành cuộc sống khác…{2}
Theo giáo sư - tiến sĩ Vũ Gia Hiền, trẻ 5-6 tuổi đã hình thành nhân cách các em bắt đầu khám phá được khả năng và phẩm chất của mình, hiểu được thái
độ của những người xung quanh, có phản xạ vui buồn về thành công và thất bại,
về ưu khuyết điểm của bản thân, về những khả năng và sự bất lực Tuy nhiên, khả năng hiểu của các em chỉ ở mức độ đơn giản Ở lứa tuổi này, trẻ đã biết được giới tính của mình, là trai hay gái Lúc này, hành vi của người lớn có tác động rất lớn đến bé Cũng trong giai đoạn cuối tuổi mẫu giáo, trẻ bắt đầu biết hành động có mục đích, biết lập ra kế hoạch theo thời gian gần và không gian hẹp Mặc dù các em chưa có khái niệm kiểm soát thời gian và không gian nên chúng chỉ hành động theo bản năng mà chưa biết đánh giá kết quả Hiểu được đặc điểm này, giáo viên trong các trường mẫu giáo, cha mẹ trẻ, nên tập cho trẻ biết chờ đợi, kiềm chế hành vi, lời nói bộc phát qua những hoạt động cụ thể Cần
tổ chức trò chơi có luật chơi, nhờ đó mục đích thô sơ (chơi) có thể trở thành kỹ năng sống …{3}
Nhechaeva trong "Giáo dục trẻ mẫu giáo trong lao động" đã khẳng định qua quá trình nghiên cứu lâu dài của mình: Lao động tự phục vụ đối với trẻ nhỏ như ăn mặc, vệ sinh cá nhân, giúp người lớn làm những công việc vừa sức là biện pháp tốt nhất để hình thành khả năng tự lập cho trẻ Khi trẻ đã biết lao động
tự phục vụ thì ít hay nhiều trẻ cũng giảm dần sự phụ thuộc vào người lớn Sự phát triển khả năng tự lập này có thể thấy rõ qua: Từ chỗ trẻ thấy rằng mình có thể tự làm việc này, việc nọ mà trẻ trở nên tự tin, tin tưởng vào khả năng của mình hơn, chúng sẽ cố gắng vượt mọi khó khăn trong mức cao nhất có thể hoàn thành một nhiệm vụ hay công việc nào đó mà không cần sự can thiệp của người lớn Như vậy, hình thành kỹ năng kỹ xảo và thói quen tự phục vụ là vô cùng ý nghĩa đối với sự phát triển khả năng tự lập của trẻ nhỏ {4}
Trang 52.2 Thực trạng vấn đề khiến trẻ không tự lập của trẻ 5- 6 tuổi trường Mầm Đông Minh Huyện Đông Sơn
Chúng ta điều biết rằng trong những năm tháng đầu đời, trẻ em phải phụ thuộc vào cha mẹ, từ miếng ăn, giấc ngủ, đến chuyện mặc quần áo, đi giày, tắm rửa, vệ sinh Và khi trẻ lớn dần lên, dù đã đủ khả năng và khéo léo để làm hết những việc tự phục vụ cá nhân nhưng trẻ vẫn thích nhõng nhẽo đòi cha mẹ phải làm cho mình Và vì yêu con, thương con, nên cha mẹ làm cho con tất cả Rồi bỗng một ngày, trẻ buông tay cha mẹ ra, tự làm hết mọi việc, độc lập trong từng suy nghĩ và hành động Quá trình tách rời này là một việc không thể thiếu trong hành trình lớn lên của trẻ
Như vậy có thể khẳng định rằng mỗi người sinh ra đều có các bộ phận đầy đủ giống như người khác (ngoại trừ những người khiếm khuyết) Tại sao cuộc sống lại tạo ra những con người hoàn toàn khác nhau: có người dùng chính đôi tay để nuôi sống mình, để làm mọi việc phục vụ mình và phục vụ người khác; cũng có không ít người luôn dựa dẫm vào người khác ?
Trong quá trình chỉ đạo xây dựng kế hoạch rèn luyện tính tự lập cho trẻ nhằm thực hiện nội dung phong trào“ Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực”, tôi đã gặp những thuận lợi và khó khăn sau:
* Thuận lợi:
Giáo viên trong lớp điều học qua chuyên môn nghiệp vụ sư phạm, có tính yêu nghề mến trẻ, có năng lực sư phạm vững vàng, trình độ chuyên môn của giáo viên trong trường đạt 100% chuẩn và trên 77,7% giáo viên đạt trình độ trên chuẩn, 4 giáo viên trên 2 lớp mẫu giáo lớn năng lực vững vàng có 3 giáo viên trình độ đại học và 1 cao đẳng sư phạm, được xếp loại về chuẩn nghề nghiệp giáo viên MN suất xắc 4/4 đạt 100 %
Gia đình phụ huynh ở quê nên điều kiện chăm sóc trẻ gần gủi trẻ được nhiều thời gian bên trẻ hơn Các gia đình ở quên thường có các mối quan hệ xã hội, mọi người xung quanh, làng xóm, quê hương Trẻ ở quê có điệu kiện tiếp cận với chuyên đề tốt vì thường gia đình có nhiều thế hệ khác nhau…
* Khó khăn:
Về phía phụ huynh: Chính tâm lý phải dành những gì tốt nhất, sự quan
tâm quá mức, nhường bộ con mong muốn con hoàn hảo, theo sát và luôn để mắt đến trẻ, xem trẻ như 1 hòn ngọc quý mà rơi là vỡ nên bao bọc bằng cách sẵn sàng đáp ứng tất cả mọi đòi hỏi của con mà không đắn đo suy nghĩ rằng điều đó
có thực sự cần thiết mà không đòi hỏi con phải có sự nỗ lực để có được Nhưng một thực tế đang sảy ra là rất nhiều cha mẹ ở quê đây vẫn luôn chạy theo con đút cho con ăn, trẻ ăn có thể lên tới 2 đến 3 tiếng, rồi rót nước cho con uống, mặc quần áo, đi giày cho con…, thậm chí tới lúc con 5 tuổi, vẫn mẹ lại thường không muốn con cái mình phải chịu khổ Họ sợ con vất vả nên không giám cho con đụng vào 1 công việc gì như cầm chổi quét nhà hay cùng kênh kê sạp, bàn ghế sợ đụng vào chân, không giám cho con thu dọn đồ cá nhân của mình sợ bé nhặt nhầm của bạn… không giám cho trẻ giặt khăn sợ trẻ giây nước ướt quần áo vậy là họ đáp ứng tất cả điều đó và cũng có ý yêu cầu giáo viên phaỉ phục
vụ trẻ những điều đó Nhưng họ không biết rằng điều này lại khiến cho trẻ có lối sống ý lại, dựa dẫm vào người lớn vào gia đình Chính tâm lý phải dành những
Trang 6gì tốt nhất, sự quan tâm quá mức, nhường bộ con mong muốn con hoàn hảo, theo sát và luôn để mắt đến trẻ, xem trẻ như 1 hòn ngọc quý mà rơi là vỡ nên bao bọc bằng cách sẵn sàng đáp ứng tất cả mọi đòi hỏi của con mà không đắn đo suy nghĩ rằng điều đó có thực sự cần thiết mà không đòi hỏi con phải có sự nỗ lực để có được và rồi quan tâm tới con quá mức là một trong những cách khiến con không tự lập
Phía giáo viên: Giáo viên còn thờ ơ với chuyên đề hoặc chưa nhận thức
đúng về giáo dục tính tự lập cho trẻ trong trường né tránh nhưng soi mói và tránh những tiếng dị nghị của phụ huynh rằng bắt con họ làm việc trong lớp Và chưa tìm ra những nội dung và hình thức lồng ghép giáo dục về tính tự lập cho trẻ chưa thực sự mang tính chuyên đề
Qua nhiều năm công tác và từ những thực trạng về tính tự lập của trẻ thời bây giờ bản thân thấy rằng việc rèn luyện tính tự lập cho trẻ là 1 điều cực kỳ quan trọng, cấp bách nên đã đi sâu nghiên cứu và tiến hành bước khảo sát đầu năm tại lớp Mẫu giáo 5- 6 tuổi ở trường Mầm non Đông Minh với số trẻ khảo sát là 30 trẻ như sau:
Kết quả thể hiện Thường
xuyên
Thỉnh thoảng
Chưa có Nội dung
bị mũ, áo khoác, khẩu trang khi đi ra ngoài, tự ăn,…
10 33.3 12 40 8 26,6
Kết quả khảo sát: Trẻ thể hiện theo yêu cầu
Trang 7để thực nghiệm xây dựng chuyên để chỉ đạo giáo viên rèn luyện tính tự lập cho trẻ Mẫu giáo lớn 5- 6 tuổi ở trường Mầm non Đông Minh- Đông Sơn- Thanh hóa
2.3 Các giải pháp áp dụng có hiệu quả để chỉ đạo giáo viên nâng cao tính tự lập ở trẻ Mẫu giáo 5- 6 tuổi ở trường Mầm non Đông Minh
2.3.1: Chỉ đạo giúp giáo viên nhận thức đúng tầm quan trong của Tự lập từ đó xây dựng kế hoạch đặt ra mục tiêu và rèn luyện những kỹ năng tự lập cần thiết cho trẻ
Để tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện, mục đích của giáo dục mầm non là định hướng tất cả khả năng tự lập của trẻ, góp phần hình thành cho trẻ những cơ sở chuẩn mực ban đầu về tính cách, phẩm chất cần thiết như: mạnh dạn, tự tin, tự lập, sáng tạo, linh hoạt, tự giác…đưa trẻ tham gia vào các hoạt động trong đời sống hằng ngày Giáo dục tính tự lập là được coi là nhiệm vụ trung tâm trong việc giáo dục rèn luyện cho trẻ mẫu giáo nên chỉ đạo cho giáo viên thấu hiểu được tự lập cho trẻ mẫu giáo có những kỹ năng như:
- Kỹ năng chăm sóc bản thân như: Tự nhặt xếp gọn gàng đồ chơi, tự cởi
và mặc quần áo gấp quần áo gọn gàng, rửa mặt, tay, đánh răng, đi dép, chuẩn bị
mũ, áo khoác, khẩu trang khi đi ra ngoài, tự ăn,…
- Kỹ năng giữ gìn vệ sinh: Dọn dẹp sắp xếp thu dọn đồ dùng đồ chơi cùng
cô, lao động cùng các bạn như sắp đồ dùng, kê bàn ăn, sạp ngủ…, lau nước trên sàn, lau bụi trên bàn, gạt nước sau khi đi vệ sinh, đi vệ sinh đúng nơi, bỏ rác đúng nơi quy định…
- Kỹ năng hỗ trợ người khác: Giúp đỡ em bé hơn đi lên xuống cầu thang,
dỗ em bé khi khóc Bật tivi, bật quạt, lấy bát ăn cơm, lấy cốc uống nước, cất dép đúng quy định, xách phụ đồ, tưới cây
Những biểu hiện của trẻ chúng ta nhận thấy khả năng tự lập có ảnh hưởng mạnh mẽ, trực tiếp đến trí tuệ, cảm xúc và trong các hoạt động Trẻ tự tin, tự kiểm soát, điều khiển hành vi của mình Tính tự lập quyết định việc hình thành nhân cách, trí tuệ, cảm xúc của trẻ Bởi vậy giáo dục khả năng tự lập cho trẻ ở cấp học mầm non là một nhiệm vụ hết sức cần thiết, bởi tính tự lập là một trong những tính cách cơ bản, đóng vai trò quan trọng giúp trẻ khi trưởng thành có thể bản lĩnh hơn, tự tin hơn, vững vàng hơn, thành công hơn trong cuộc sống và đặc biệt là trẻ có thể tự lo cho mình thật tốt dù không có bố mẹ, người lớn bên cạnh hay gặp bất kỳ tính huống khó khăn nào
Nhận thức được những yêu cầu của các kỹ năng đó mà giáo viên lên kế hoạch đặt ra mức độ đạt được ở từng giai đoạn, từng tháng mà lồng ghép vào
Trang 8các hoạt động của lớp mình cho phù hợp Có thể giáo viên lập ra những danh sách, những việc làm mà trẻ có khả năng làm được tùy thuộc vào độ tuổi và thời gian mức độ đạt được của trẻ như dọn dẹp đồ chơi sau khi chơi xong, sắp sếp lại các góc chơi trong lớp, tự làm vệ sinh cá nhân như đánh răng sau khi ăn xong, lau miệng, uống nước, mặc quần áo khi thấy lạnh và cởi quần áo khi thấy nóng, phụ giúp giáo viên quét dọn lớp, lau bàn ăn, sắp đồ dùng học tập gọn gàng ngăn nắp, dọn dẹp nhà cửa, gấp quần áo bỏ vào thùng đồ cá nhân của mình vào từng tháng để đưa ra các yêu cầu đạt cho tháng đó và đặt yêu cầu rèn luyện cho những tháng tiếp theo … Dựa trên những yêu cầu cần đạt ở cuối mỗi độ tuổi mà chỉ đaọ giáo viên lên kế hoạch lồng ghép giáo dục tính tự lập vào từng thời điểm trong ngày cho phù hợp
Ví dụ:
- Vào thời điểm đón trẻ giáo viên yêu cầu trẻ cần chào bố mẹ ông bà, chào
cô xong đi vào lớp cất thay dép, bỏ mũ áo khẩu trang và tự mình cất túi đồ dùng
cá nhân vào tủ đồ của mình
- Trong khi thể dục sáng giáo viên yêu cầu trẻ thực hiện nhiệm vụ cất lồng dép để vào giáo đặt ngay ngắn biết cởi áo ấm (nếu mùa đông) gấp gọn gàng bỏ vào ngăn tủ cá nhân để tập thể dục
- Tổ chức hoạt động học, trẻ biết lấy và cất đồ dùng cùng cô, biết sắp đặt ngay ngắn vào giá phụ giúp cô thu dọn đồ dùng học tập sau khi học,
- Khi chơi ở góc, trẻ cần biết lấy vào cất đồ dùng đồ chơi gọn gàng, bảo
vệ, giữ gìn đồ dùng đồ chơi
- Trong giờ ăn, trẻ biết phụ giúp cô dọn dẹp kê bàn ghế, lấy bát ăn, lấy khăn ăn thìa và khăn ăn., ăn xong lấy khăn lau miệng, đánh răng rửa miệng, giúp
cô lau bàn ghế, quét phòng, …
- Trong giờ ngủ trưa, cùng cô kê sạp ngủ, lấy chăn màn gối, có ý thức giữ gìn trật tự trước trong và sau giờ ngủ trưa, kê cất sạp gọn gàng, xếp gối gấp chăn xếp vaò tủ cẩn thận…
- Sau khi chơi vào hoạt đồng chiều trẻ giúp cô kê sắp xếp lại bàn ghế, lau dọn phòng lớp, lau kê lại các giá góc đồ chơi…
* Về công tác rèn luyện vệ sinh cá nhân trẻ giáo viên cùng cần lên kế hoạch rèn luyện cụ thể rõ ràng và mức độ đạt được của từng giai đoạn để có thể xay dựng kế hoạch rèn luyện cho giai đoạn tiếp theo:
- Vệ vệ sinh cá nhân: Trể biết thực hiện đúng quy trình thao tác rửa tay trên vòi nước chảy tự mình rửa tay trước và sau khi ăn, sau mỗi lần đi vệ sinh, rửa tay chân khi thấy mình bẩn…đánh răng lau miệng uống nước sau khi ăn
- Biết sắp xếp đồ dùng cá nhân của mình trong tủ đồ và túi đồ cá nhân như gấp quần áo khi thay ra, cất gọn gàng dép vào túi đồ cá nhân, bỏ các dồ dùng của mình vào đúng ngăn cặp, đi và sắp dép và giầy đúng hoặc lồng đôi gọn gàng cất xếp đúng nơi quy định
* Về kỹ năng và các mối quan hệ xã hội cần chỉ đạo giáo viên lên kế hoạch rèn luyện phù hợp vời chủ đề chủ điểm mà giáo viên đang dạy để rèn luyện tình cảm cá nhân và giáo dục trẻ có tình cảm có thái độ tích cực với chủ
đề đang họ
Trang 9Và từ những yêu cầu với độ tuổi đó thì cần chỉ đạo giáo viên lập kế hoạch
rèn luyện tính tự lập bằng cách xây dựng các thói quen lao động tự phục vụ mỗi tháng sau đó giáo viên nâng dần mức độ rèn luyện và mức độ đạt được của trẻ
và xây dựng thêm nội dung rèn luyện
Ví dụ: Đầu năm học tháng 9:
Với nội dung: Rèn luyện tính tự lập thông qua giờ ăn
+ Yêu cầu: Trẻ biết cùng cô kênh bàn kê bàn trước và sau khi ăn, lấy bát thìa, khăn ăn… bày xếp bàn ăn, tự chia thức ăn, giữ gìn vệ sinh trong khi ăn, có thói quen nhặn cơm rơi vào đĩa, chào mời cô và các bạn, giúp đỡ các bạn yếu hơn … + Biện pháp: Theo sự hướng dẫn và làm mẫu chỉ bảo của giáo viên, rồi khuyến khích trẻ làm việc cùng cô, cùng các bạn, sau đó nhận xét tuyên dương trẻ làm tốt công việc và nhẹ nhàng nhắc nhở trẻ chưa hoàn thành công việc được phân công và còn chưa có thái độ tích cực với công việc của mình lần sau làm tốt hơn …
+ Kết quả đạt được: 60%
+ Lên kế hoạch rèn luyện cho thời gian tiếp theo với kết quả đạt cao hơn so với trước đó và nội dung với các kỹ năng tốt hơn: Tiếp tục hướng dẫn khuyến khích hướng dẫn những trẻ chưa thường xuyên thực hiện kế hoạch lao động cùng cô, cùng các bạn (Tuyên dương sự tiến bộ của trẻ so với chính trẻ của ngày trước đó)
Giáo viên hãy yêu cầu trẻ phải hoàn thành công việc được giao để trẻ cảm thấy là mình đã lớn và tất cả các trẻ phải cùng làm việc cùng phụ giúp lẫn nhau
để hoàn thành 1 số công việc yêu cầu tập thể và mức độ cao, và giáo viên cũng
có thể đưa ra một số công việc có mức độ khó khăn cao để thử thách trẻ
2.3.2 Biện pháp chỉ đạo giáo viên phân công hợp lý công việc cho trẻ, tạo môi trường cơ hội cho trẻ được làm việc và duy trì các thói quen của trẻ:
Lao động tự phục vụ là hình thức lao động đi vào toàn bộ cuộc sống hàng ngày của trẻ ở trường mẫu giáo Hình thức lao động này nhằm giữ gìn sự sạch sẽ
và ngăn nắp trong lớp học và ngoài sân trường, giúp đỡ người lớn tổ chức quá trình sinh hoạt hàng ngày - lao động tự phục vụ nhằm phục vụ cho bản thân trẻ,
và đồng thời phục vụ cho tập thể, do đấy có khả năng to lớn để giáo dục khả năng tự lập cho trẻ Ở mẫu giáo lớn, nội dung lao động tự phục vụ phong phú, mang tính chất thường xuyên và phần lớn đã chuyển thành nhiệm vụ của các trẻ trực nhật Trẻ giữ gìn sạch sẽ lớp học, ngoài sân; sửa chữa đồ chơi, dán lại sách
vở, giúp bạn hay em nhỏ hơn mình, yếu hơn mình Trẻ mẫu giáo lớn phải biết các tổ chức các công việc, luôn tỏ ra cố gắng, muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ, đạt kết quả tốt, được đánh giá cao Điều này khẳng định khả năng tự lập của trẻ được hình thành thuận lợi thông qua quá trình trẻ tham gia lao động tự phục vụ tại trường mầm non
Đối với mẫu giáo lớn ngay từ những ngày đầu đến lớp, khi thực hiện các hoạt động đa số trẻ đã có thói quen lao động tự phục vụ như giúp cô sắp xếp bàn ghế, đồ dùng, đồ chơi, tự rửa mặt, tay hoặc làm một số việc khác do cô giáo đưa
ra Tuy nhiên trong quá trình trẻ làm thao tác còn vụng về, rơi vải, chưa gọn gàng, chưa ngăn nắp; Một số trẻ còn chây lười, trốn đi chỗ khác hoặc đứng nhìn
Trang 10bạn làm xong thì đến Vậy nên giáo viên lên kế hoạch cụ thể để giao nhiệm vụ trực nhật hàng ngày cho từng cá nhân, hay từng nhóm
Ví dụ: Phân công mỗi tổ trực 1 ngày thực hiện các hoạt động trong ngày
như: lau chùi, sắp xếp đồ dùng, đồ chơi trong lớp, kiểm tra vệ sinh cá nhân (rửa mặt, rửa tay, lau mặt), lao động nhặt lá rụng…Các tổ còn lại có nhiệm vụ theo dõi, nhận xét Hàng ngày trong giờ hoạt động nêu gương tổ trực được lớp nhắc nhở nhiệm vụ, cuối ngày cho trẻ tự nhận xét, cô đánh giá, kết luận và khen thưởng cho các tập thể tổ và cá nhân thực hiện tốt, cháu nào thực hiện chưa tốt thì cô nhẹ nhàng nhắc nhở
( Xem phụ lục 1: Trẻ đang quét dọn sân vườn trường)
Giáo viên nên chú ý nhắc nhở những trẻ đứng ngoài cùng đến tham gia làm với các bạn, động viên khen ngợi khi cháu này làm hoàn thành nhiệm vụ của mình Đồng thời chú ý quan sát nhắc nhở cháu làm đúng yêu cầu của cô như sắp xếp đồ dùng đúng chỗ, đúng nơi Giờ ăn khen những cháu ăn không rơi vải, mặc áo gài cúc áo đúng Dần dần tạo cho trẻ thói quen ngăn nắp, gọn gàng Đồng thời để tạo sự hưng phấn cho trẻ, hoạt động chính, giờ chơi hoạt động góc
và hoạt động ngoài trời để rèn luyện tính tự lập của trẻ hính thành thói quen Giáo viên có thể tạo cơ hội các điều kiện để giúp trẻ thể hiện tính tự lập của mình thông qua cuộc dạo chơi ngoài trời như sau…
Ví dụ: Khi tổ chức tiết học ngoài trời để trẻ được hít thở không khí trong
lành như dạy bài hát “ Em yêu cây xanh”, thông qua bài hát cho trẻ chơi trò chơi nhặt lá rơi và đếm số lá mà trẻ đã nhặt được khi bỏ vào sọt rác, rửa tay sau tiết học, thi xem ai rửa tay đúng, rửa tay sạch… từ đó giáo viên chú ý quan sát động viên khen ngợi những trẻ làm đúng và hướng dẫn thêm những trẻ làm chưa thành thạo rèn kỹ năng thực hiện công việc của trẻ
* Trên đường đi đến sân chơi giao thông tôi bảo trẻ quan sát xem sân trường có sạch, đẹp không? Cô thấy ở góc sân đằng kia có một vỏ hộp sữa làm cho sân trường chưa sạch, chưa đẹp, chắc là các em lớp bé chưa hiểu lời cô dạy nên vứt không đúng chỗ, các cháu lớn hơn phải làm gì để giúp các em nhỏ làm cho sân trường sạch, đẹp nhỉ? Sau gợi ý rất nhiều cháu chạy đến nhặt vỏ hộp sữa
bỏ vào thùng rác
Cũng có lúc chỉ đạo giáo viên rèn tính tự lập thông qua các trò chơi: chơi
có luật “Thổi bóng” “Bắt bướm” “Nhặt lá rụng” “Nhổ cỏ” “Bắt sâu” Thông qua các trò chơi này giáo viên giúp trẻ dần dần trẻ càng thân thiện với nhau hơn, thân thiện với môi trường, lại vừa hình thành cho trẻ ý thức bảo vệ môi trường, yêu mến cảnh vật thiên nhiên và nâng cao ý thức, kỹ năng lao động Hơn nữa, khi trẻ tự mình làm hoàn thành tốt nhiệm vụ do người lớn giao và được khen tức
là tạo cho trẻ lòng tự tin vào bản thân, trẻ trở nên năng động tích cực tham gia các hoạt động của lớp, do đó trẻ trải nghiệm được nhiều điều và chính điều này phát triển tình cảm, trí tuệ cho trẻ
( Xem phụ lục 2a; 2b: Trẻ đang tưới cây ngoài vườn cổ tích)
Tuy nhiên nhắc nhở giáo viên không nên ép trẻ thực hiện theo kiểu đồng loạt mà cần xem xét hoàn cảnh của từng trẻ trong từng thời điểm và theo dõi sự tiến bộ của trẻ trên từng ngày, ( Trong ngày)
Trang 11Ví dụ: Nếu trẻ đang mệt mỏi, đau ốm, căng thẳng thì đây không phải là
thời điểm để giáo viên yêu cầu trẻ thực hiện công việc hoặc mong đợi sự năng động tích cực tự giác của trẻ, giáo viên cũng không nên nản lòng nếu trẻ thường xuyên tìm cách thoái thác, trốn tránh làm những công việc được giao Bởi đó là tâm lý bình thường của trẻ Cô giáo có thể tạm thời nhờ các bạn khác chia sẻ và làm việc cùng trẻ để chúng nhanh chóng lấy lại tinh thần Tuyệt đối không được phê bình hay la mắng trẻ là lười biếng
Khi trẻ không thể kiểm soát hết mọi thứ mà mình đang thực hiện, trẻ sẽ sáng tạo theo cách riêng của mình Việc cô nên làm lúc này là bình tĩnh quan sát xem trẻ làm những gì, thực hiện công việc ra sao mà không hề hối thúc hay dùng thời gian để gây áp lực với trẻ Thái độ vui vẻ của bạn khi dọn đồ chơi sẽ ảnh hưởng đến bé Vì thế, bạn cần biến việc dọn đồ chơi thành một hoạt động vui vẻ hoặc một trò thách thức Hoặc cô có thể tổ chức 1 cuộc thi về hoạt động nhặt thu dọn săp xếp đồ chơi theo yêu cầu nhưng cô cần cho trẻ đủ thời gian để hoàn thành công việc thông qua tổ chức dưới hình thức 1 trò chơi:
- Hãy mở một cuộc thi mà tất cả các bé trong lớp được thực hiện theo nhóm ở từng góc chơi thử xem nhóm nào nhặt đồ chơi nhanh nhất và sắp sếp đẹp nhất Giáo viên có thể đặt thời gian, chẳng hạn thời gian được tính sau khi hết 1 bản nhạc (Các bài nhạc được thu theo chủ đề trẻ đang học) để trò chơi thêm phần thú vị
Ví dụ: Trò chơi vui vẻ, có thể vừa cho trẻ thực hiện lồng ghép vào 1 bài
nhạc hoặc 1 bài toán đếm đơn giản như sau: “ Các con hãy nhặt đủ 10 đồ chơi vào giỏ trước khi bản nhạc kết thúc Bé rất thích thú khi được cô thách đố và kết quả, bạn có một giỏ đồ chơi đầy, cộng với một lớp học sạch bóng
Trong lớp học giáo viên nên phân công công việc hợp lý cho từng thành viên trong lớp Riêng đối với trẻ nhỏ, cần để bé hiểu rằng mỗi người đều có trách nhiệm với công việc và hình thành thói quen làm việc
Ví dụ: Khi tổ chức các hoạt động ở lớp có thể phân công công việc cho
các bé, trong lớp 1 cách cụ thể như sau: Những bạn nam trong lớp có nhiệm vụ
kê bàn ăn, kê ghế các bạn nữ trong lớp thì lấy bát, chia ăn, lấy đĩa, khăn ăn, khi
ăn xong mỗi bạn sẽ đi cất bát của mình, tự giác đi đánh răng lau miệng, sau đó vào kê cất bàn ghế, các bạn nữ sẽ lau bàn, quét và phụ cô lau lớp Hoặc đến giờ ngủ thì các bạn nam sẽ đi khênh sạp ngủ, các bạn nữ sẽ lấy gối chia gối, mắc màn ngủ, chải chiếu
( Xem phụ lục 3: Trẻ đang thu dọn sắp sếp đồ chơi sau khi chơi)
Cứ như thế làm nhiều lần trẻ sẽ có thói quen hễ chuẩn bị đến giờ ăn, giờ ngủ trẻ sẽ tự khắc kê bàn ghế, lấy đồ…Đừng vì suy nghĩ "làm thì ít mà bày bừa thì nhiều" mà cô tước đi quyền được thực hành, được trải nghiệm của trẻ
Trong khi rèn tính tự lập cho trẻ giáo viên cần duy trì thói quen và cách làm việc của các trẻ, tránh nay làm mai bỏ trẻ sẽ có thói quen i lại hoặc chây lười không
có tính tự giác nữa nếu lặp lại nhiều lần, nhất là được nhìn bạn làm mẫu, bé sẽ
dễ bắt chước theo Dần dà bé sẽ có thói quen dọn đồ sau khi chơi Việc hình thành một hành động tự phục vụ là điều không khó nhưng cái khó là hình thành thói quen cho trẻ và muốn hình thành thói quen cho con thì và cô giáo cần lưu ý: Phân công công việc cụ thể; tạo môi trường cho trẻ làm việc, cho trẻ được làm
Trang 12nhiều lần; có những biện pháp nhận xét các việc trẻ đã đạt được và đồng thời khen thưởng, khích lệ, động viên trẻ kịp thời
“Gieo suy nghĩ gặt hành động Gieo hành động gặt thói quen.Gieo thói
quen gặt tính cách.Gieo tính cách gặt số phận”
Để thực hiện chuyên đề 1 cách chuyên sâu thường xuyên trên lớp ban giám hiệu nhà trường cũng phải thường xuyên đôn đốc việc thực hiện rèn luyện trẻ 1 cách thường xuyên dưới hình thức thông qua các giờ hoạt động thăm lớp,
dự giờ, kiểm tra đột xuất vệ sinh phòng lớp, kiểm tra chuyên đề rèn luyện thói quen nề nếp dọn thu xếp đồ sau khi chơi, vệ sinh cá nhân nhận xét và đánh giá giáo viên qua những lần khảo sát mức độ đạt của trẻ trong tháng mà giáo viên đã
đề ra nhằm thúc đẩy việc rèn luyện theo thói quen có hiệu quả trên chính trẻ trong lớp tránh hình thức và chiếu lệ qua loa
2.3.3 Biện pháp chỉ đạo giáo viên lồng ghép rèn luyện tính tự lập cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua các hoạt động chơi ở các góc của trẻ:
Hoạt động vui chơi đối với trẻ là hoạt động để rèn luyện các chức năng tâm lý, sinh lý Chơi là để phát triển các mặt thể chất và tinh thần Chơi là để học hỏi làm người, là để phát triển nhân cách một cách toàn diện Với những ý nghĩa to lớn đó, có thể khẳng định rằng: Chơi cũng là cách để trẻ rèn luyện và phát huy khả năng tự lập Hơn bất cứ hoạt động nào, trong trò chơi, trẻ được thể hiện khả năng tự lập của mình Trẻ luôn luôn mong muốn mình được tự giải quyết lấy mọi tình huống, chúng có xu hướng tự hoạt động mà không cần sự giúp đỡ của ai Trẻ có thể tự tiến hành trò chơi và chơi một cách vui vẻ, hăng say, thích thú Đây là một giai đoạn quan trọng trong bước tiến, trên con đường hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Bản chất trò chơi phân vai chính là một hoạt động phản ánh thực cuộc sống xã hội thu nhỏ như vậy chúng tôi đã chỉ đạo giáo viên lồng ghép giáo dục chỉ đạo rèn luyện tính tự lập bằng lập các kế hoạch vui chơi hợp với các thời điểm, chủ điểm trong lớp
Ví dụ: Trong chủ đề: “Ngành nghề” hoạt động vui chơi có nhiều góc
chơi, trong mỗi góc lại có nhiều nhóm chơi nhỏ Khi cô giới thiệu các góc chơi, nhiệm vụ của từng vai chơi, trẻ bắt đầu tự chọn hoạt động của mình Có trẻ chọn góc phân vai, có trẻ chọn góc xây dựng…Lần đầu tiên cháu được đóng làm chú công nhân, được đóng vai bố, mẹ, vai y tá, bác sĩ,…Làm chú công nhân phải xây nhà, xây hàng rào và xây nhiều công trình khác Khi đó trẻ sẽ nghĩ ra cách làm cho đẹp, cho nhanh Hoặc khi trẻ bán hàng, cô đóng giả người đi mua hàng, đưa tiền thừa để trẻ tính thối lại tức giúp trẻ bết tính toán, tự giải quyết vấn đề
(Xem phụ lục 4 : Hình ảnh trẻ chơi trò chơi bế em)
Khi tham gia chơi thì trẻ được đứng ở vị trí chủ thể của hành động chơi, trẻ có thể được tự mình quyết định làm lấy những gì mà mình thích chứ không phải là những gì người khác ép buộc Vì vậy, trong khi chơi xuất hiện ở trẻ sự tích cực tự nguyện Hoạt động vui chơi đối với trẻ là hoạt động để rèn luyện các chức năng tâm lý, sinh lý Hơn bất cứ hoạt động nào, trong trò chơi, trẻ được thể hiện khả năng tự lập của mình Trẻ luôn luôn mong muốn mình được tự giải quyết lấy mọi tình huống, chúng có xu hướng tự hoạt động mà không cần sự giúp đỡ của ai Trẻ có thể tự tiến hành trò chơi và chơi một cách vui vẻ, hăng say, thích thú
Trang 13Ví dụ: Được đóng vai bố, mẹ trẻ sẽ tự làm công việc của bố là đi làm
hoặc là làm công nhân hoặc là một nông dân chăm sóc cây trong vườn hoặc đưa trẻ đi học, đi chơi công viên… làm mẹ là biết bế em, cho bé ăn, quét dọn nhà cửa, nấu cơm… Làm y tá, bác sĩ trẻ sẽ khám bệnh, kê đơn thuốc, tiêm thuốc… Khi trẻ đóng vai làm bác sĩ, cô làm bệnh nhân, ôm bụng kêu la đau chỗ này, đau chỗ kia để trẻ tự giải quyết Khi trẻ hoạt động cô giáo tạo tình huống để trẻ giải quyết Đồng thời gợi ý, hướng dẫn thêm để mở rộng vốn hiểu biết cho trẻ trong lúc chơi
(Xem phụ lục 5 : Hình ảnh trẻ chơi trò chơi bác sĩ )
Hoạt động chơi mang tính tích hợp cao trong giáo dục trẻ Hoạt động chơi được tổ chức đáp ứng nhu cầu của trẻ, đồng thời tích hợp nội dung giáo dục, trong đó có giáo dục bảo vệ môi trường Thông qua các trò chơi đóng vai:
Ví dụ: Khi trẻ chơi đóng vai làm cô bán hàng cần hướng trẻ đến kỹ năng
bày hàng hấp dẫn, hàng phải sạch và tươi ngon để thu hút khách, biết thu dọn hàng của mình sau tan buổi chợ không được bày hàng lung tung phải bày hàng đúng nơi quy định vào giá đồ chơi, lau chùi sạch sẽ giá đồ chơi khi chơi song Hoặc là cô cho trẻ thể hiện các công việc của những công nhân môi trường đó là nhập vai cô chú công nhân môi trường: Biết quét dọn thu gom rác, lá cây để bỏ vào thùng, trồng cây, chăm sóc cây như nhổ cỏ, cắt tỉa cành lá bị khô ngay trong
sân trường
(Xem phụ lục 6 : Hình ảnh trẻ chơi trò chơi bán hàng)
Hoạt động vui chơi có tác dụng thúc đẩy phát triển tốt khả năng tự lập cho trẻ nhưng bên cạnh đó hoạt động học cũng góp phần không nhỏ nếu giáo viên linh hoạt chủ động lựa chọn, sắp xếp các nội dung diễn ra một cách nhẹ nhàng và trẻ được hoạt động một cách tích cực nhất Tuy nhiên đồ dùng đồ chơi trong lớp cũng cần được giáo viên chú trọng, tôi luôn chỉ đạo giáo viên dùng, giữ gìn và vệ sinh những đồ dùng, đồ chơi sạch sẽ, không gây nguy hiểm cho trẻ như: Không sắc nhọn, không dễ vỡ, không dùng vật liệu độc hại….Đồ dùng đồ chơi phải phù hợp với từng chủ đề và mục đích giáo dục cho trẻ kích thích phát triển ngôn ngữ, nhận thức, vận động tình cảm quan hệ xã hội
2.3.4 Biện pháp chỉ đạo giáo viên rèn luyện tính tự lập cho trẻ thông qua biện pháp khen ngợi tuyên dương:
Việc khen ngợi cần được xem như hành động công nhận trẻ đã hoàn thành công việc nào đó, cho dù chúng chỉ hoàn thành ở mức sơ sài nhất Để làm tốt biện pháp này chúng tôi (Tôi giúp giáo viên đã nhận thức được rằng tuyên dương là biện pháp giúp trẻ mong muốn làm được những điều hay điều tốt, tuyên dương khuyến khích trẻ khi làm được 1 việc gì dù là nhỏ thôi (Để trẻ khác làm gương và trẻ đó có động lực làm tốt hơn lên nữa) Cụ thể và giáo viên hãy đưa ra những lời nhận xét tích cực sau mỗi việc mà trẻ đã làm Cần lưu ý hạn chế việc dùng những từ khen ngợi quá đáng cho một hành động đơn giản Thay vào đó là những lời động viên tích cực như:
Ví dụ: Con đánh răng sạch quá, miệng con rất thơm vì con đã đánh răng,
cảm ơn con vì đã cất dép cho cô và các bạn, cảm ơn con vì đã xách đồ cho cô, con đi vệ sinh đúng nơi quy định rồi đó, cảm ơn con đã cất dọn đồ chơi gọn gàng cho cô, cô rất vui khi các con giúp cô lau sạch lá cây,…Ngoài ra, có thể
