Tñnh chíịt ăùơc biïơt dïî ăöí vúô cuêa tađi chñnh, vúâi hïơ thöịngngín hađng nùìm trong ăoâ, lađ möơt thûơc tïị ăöịi vúâi tíịt caê caâc quöịcgia, bíịt kïí mûâc thu nhíơp cuêa quöịc gia ă
Trang 1"Bêët kyâ mưåt sûå kiïån bêët ngúâ nâo xẫy ra mâ àôi hỗi mưåt lûúång tiïìn
mùåt lúán àïìu cố thïí gêy ra, vâ sệ cố xu hûúáng gêy ra, mưåt nưỵi hoẫng
loẩn úã nhûäng quưëc gia vưën chuã yïëu lâ nïìn kinh tïë sûã duång tiïìn mùåt,
vâ cố cấc khoẫn núå àïën hẩn rêët lúán"
Walter Bagehot (1873)
HI CUƯÅC KHUÃNG HOẪNG TÂI CHĐNHlúán xẫy ra, thị têët cẫ nhûäng ai phuå thuưåc vâocấc dõch vuå tâi chđnh àïìu phẫi gấnh chõu
Ngûúâi gûãi tiïìn cố thïí mêët sưë tiïìn cuãa hổ, hóåctâi khoẫn cuãa hổ sệ bõ àống bùng, vâ giấ trõàưìng tiïìn bõ suy giẫm do lẩm phất Nhûängngûúâi ài vay cố uy tđn sệ bõ cùỉt giẫm cấc khoẫnvay Nhûäng nhâ tâi trúå, bùçng cấch cho vay núå hóåc gốp vưën cưí
phêìn, sệ nhêån thêëy thõ trûúâng trúã nïn khư cẩn Nhûäng ngûúâi vïì
hûu cố thïí nhêån thêëy mûác sưëng cuãa mịnh bõ suy giẫm Nhûäng
ngûúâi tham gia cấc chûúng trịnh bẫo hiïím cố thïí nhêån thêëy àưëi
tấc cuãa mịnh bõ phấ sẫn Vâ nhûäng ngûúâi nưåp thụë thûúâng phẫi
mêët cấc khoẫn tiïìn mâ lệ ra hổ cố thïí chi tiïu cho cấc muåc àđch
cêìn thiïët hún Thêåm chđ àưëi vúái nhûäng ngûúâi quấ nghêo, àïën
mûác khưng sûã duång cấc dõch vuå tâi chđnh tûâ khu vûåc tâi chđnh
chđnh thûác, cuäng cố thïí nhêån thêëy thu nhêåp cuãa mịnh giẫm
mẩnh do suy thoấi, vâ cấc nguưìn tâi chđnh phi chđnh thûác cuäng
cố thïí cẩn kiïåt (xem Hưåp 2.1)
Ngùn ngûâa vâ giẫm thiïíu
khuãng hoẫng
K
Trang 2Caâc thíơp kyê gíìn ăíy ăaô chûâng kiïịn möơt lađn soâng kyê luơc caâccuöơc khuêng hoaêng: vađo cuöịi thiïn niïn kyê, ăaô xaêy ra 112 triïơuchûâng khuêng hoaêng ngín hađng toađn diïơn úê 93 nûúâc kïí tûđ cuöịithíơp kyê 1970, vađ 51 cún söịt gíìn nhû khuêng hoaêng úê 46 nûúâc.
KHI KHUÊNG HOAÊNG XAÊY RA VAĐ
nhûông ngûúđi cho vay trúê nïn khöng thñch ruêi
ro nhiïìu hún, thò caâc doanh nghiïơp nhoê lađ
nhûông ngûúđi ăíìu tiïn bõ gaơt ra khoêi ăöịi
tûúơng cho vay; ăíy lađ möơt lyâ do quan troơng
giaêi thñch taơi sao tyê lïơ phaâ saên úê caâc doanh
nghiïơp nhoê thûúđng tùng cao trong caâc cuöơc
khuêng hoaêng tađi chñnh Sau ăoâ, tíịt ýịu tyê lïơ
ăoâi ngheđo coâ thïí tùng voơt vađ duy trò úê mûâc
cao trong möơt khoaêng thúđi gian sau khuêng
hoaêng
Söị ngûúđi thuöơc diïơn ngheđo
Nùm Inăönïxia Hađn Quöịc Thaâi Lan
Nguöìn: Ngín hađng thïị giúâi.
Thíơm chñ vúâi sûơ phuơc höìi vađ tyê lïơ ăoâi
ngheđo dûơ kiïịn ăaô giaêm xuöịng vađo nùm 2001,
nhûng chó úê Thaâi Lan, söị ngûúđi ngheđo ûúâc
tñnh víîn nhû trûúâc khi khuêng hoaêng xaêy ra, cođn úê Inăönïxia vađ Hađn Quöịc thò con söị nađy víîn úê mûâc cao Khi taâc ăöơng cuêa khuêng hoaêng ríịt tríìm troơng thò ngûúđi ngheđo laơi bõ thiïơt thođi hún nûôa, vò caâc hoaâ ăún ăïịn haơn phaêi traê, vađ caâc khoaên vay súâm hay muöơn cuông phaêi hoađn traê (Hònh 2.1) Chi phñ ngín saâch ăïí khùưc phuơc tònh traơng vúô núơ cuêa ngín hađng, thïí hiïơn qua nhûông khoaên tiïìn ặúơc búm vađo tûđ ngín quyô cuêa chñnh phuê, seô ặúơc trang traêi búêi viïơc tùng thúị, giaêm chi tiïu, hoùơc laơm phaât, tíịt caê ăiïìu nađy ăïìu taâc ăöơng maơnh ăïịn ngûúđi ngheđo Thíơm chñ, nïịu caâc quan chûâc cöị gùưng kiïím soaât nhùìm ngùn chùơn sûơ thíịt thoaât vöịn, thò kinh nghiïơm cho thíịy rùìng, caâc gia ằnh giađu coâ seô coâ thïí phođng traânh caâc taâc ăöơng nađy möơt caâch töịt hún: caâc khoaên tiïìn cuêa caâc gia ằnh coâ thu nhíơp thíịp vađ trung bònh seô phaêi gaânh chõu caâc mûâc thúị cao hún, cho nïn sûơ phín phöịi thu nhíơp seô xíịu hún, ñt nhíịt lađ trong vađi nùm sau cuöơc khuêng hoaêng Sûơ tùng trûúêng sau ăoâ " khoâ coâ thïí loaơi boê ặúơc mûâc ăöơ bíịt bònh ăùỉng cao hún xaêy ra trong thúđi kyđ khuêng hoaêng kinh tïị tríìm troơng" (Lustig 1999) Híơu quaê lađ, ngùn chùơn khuêng hoaêng tađi chñnh lađ möơt cöng cuơ quan troơng vađ hûâa heơn seô ríịt hûôu hiïơu ăïí duy trò tùng trûúêng vađ chöịng ăoâi ngheđo.
Höơp 2.1 Ngheđo ăoâi vađ khuêng hoaêng
Trang 3So vúâi nhûông cuöơc khuêng hoaêng trûúâc kia, nhûông cuöơc khuêng
hoaêng gíìn ăíy ngađy cađng phöí biïịn vađ töịn keâm, vađ chi phñ cuêa
chuâng thûúđng ríịt lúân úê caâc nûúâc ăang phaât triïín
Chûúng nađy trûúâc hïịt seô xem xeât taơi sao hïơ thöịng tađi chñnh
laơi thûúđng dïî ăöí vúô - ăùơc biïơt lađ úê caâc nûúâc ăang phaât triïín,
vađ ăiïìu nađy dïî xaêy ra hún nhiïìu úê hïơ thöịng ngín hađng - vađ
sau ăoâ, thaêo luíơn vïì chi phñ vađ nguýn nhín cuêa khuêng
hoaêng tađi chñnh vađ ngín hađng Khuêng hoaêng ngín hađng ặúơc
xem lađ troơng tím, vađ mùơc duđ ăöìng tiïìn míịt giaâ lađ möơt ýịu töị
chung cuêa caâc cuöơc khuêng hoaêng ngín hađng, nhûng caâi goơi lađ
khuêng hoaêng song sinh (khuêng hoaêng ngín hađng ăi ăöi vúâi
khuêng hoaêng tiïìn tïơ) seô ặúơc dađnh ăïí thaêo luíơn trong
Chûúng 4
Lađm thïị nađo xaô höơi coâ thïí cung cíịp caâc dõch vuơ tađi chñnh
mađ khöng phaêi chõu nhûông chi phñ ăöí vúô nađy? Caâc cú chïị
khuýịn khñch, saên phíím cuêa caâc lûơc lûúơng thõ trûúđng ăang
tûúng taâc vúâi möi trûúđng ăiïìu tiïịt, hiïín nhiïn lađ nhûông ýịu töị
chuê chöịt ăïí öín ắnh vađ víơn hađnh khu vûơc tađi chñnh, cho nïn
phíìn hai cuêa chûúng nađy lađ Ăiïìu tiïịt Ngín hađng: Tranh thuê
Thõ trûúđng, trúê laơi viïơc caêi caâch trong lônh vûơc nađy Cuông
giöịng nhû viïơc tûơ do hoaâ caâc saâng kiïịn tû nhín trong khu vûơc
tađi chñnh, sûơ phaât triïín cöng nghïơ trong lônh vûơc saên xuíịt víơt
chíịt vađ lônh vûơc tađi chñnh ăaô thûơc sûơ trúê thađnh möơt phíìn trong
cíu chuýơn vïì tònh traơng ngađy cađng dïî bõ töín thûúng cuêa hïơ
thöịng tađi chñnh trong thíơp kyê gíìn ăíy, nhûông phaât kiïịn saâng
taơo nhùìm tranh thuê khu vûơc tû nhín vađ cöng nghïơ seô lađ chòa
khoaâ ăïí ặa nhûông ruêi ro vïì mùơt xaô höơi cuêa tađi chñnh vađo
vođng kiïím soaât
Möơt mùưt xñch chuê ýịu cuêa möi trûúđng khuýịn khñch lađ
möơt maơng lûúâi an sinh cho caâc ngín hađng Thïị kyê 20 ặúơc
ăaânh díịu vúâi sûơ gia tùng maơng lûúâi an sinh cho khu vûơc
ngín hađng, trong ăoâ thađnh phíìn chñnh ýịu lađ phûúng thûâc
cûâu caânh - cho vay - cuöịi cuđng vađ baêo hiïím tiïìn gûêi Mùơc duđ
ăaô coâ ríịt nhiïìu bađi viïịt vïì cûâu caânh - cho vay - cuöịicuđng,
nhûng cho ăïịn tíơn gíìn ăíy, caâc nghiïn cûâu vïì baêo hiïím tiïìn
gûêi híìu nhû cuông múâi chó dûđng laơi úê tñnh lyâ thuýịt vađ chó giúâi
Nhûông cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh gíìn ăíy ngađy cađng phöí biïịn vađ töịn keâm hún so vúâi trûúâc
Cú cíịu khuýịn khñch lađ ăiïìu then chöịt ăöịi vúâi sûơ öín ắnh vađ víơn hađnh cuêa hïơ thöịng tađi chñnh
Trang 4haơn úê nûúâc Myô Vúâi sûơ múê röơng cuêa hïơ thöịng baêo hiïím tiïìngûêi cöng khai trïn khùưp thïị giúâi nhû hiïơn nay, chuâng ta seôtíơp trung vađo phíìn thûâ ba, Maơng lûúâi an sinh Khu vûơc tađichñnh, vađ bađn xem hïơ thöịng nađy nïn ặúơc thiïịt kïị khi nađo vađbùìng caâch nađo lađ töịt nhíịt Möơt maơng lûúâi an sinh chung vađhađo phoâng cho caâc ngín hađng - hay hònh thûâc súê hûôu nhađnûúâc, ặúơc thaêo luíơn trong Chûúng 3 - coâ thïí lađ ýịu töị chuêchöịt gíy ra hiïơn tûúơng thöịng trõ cuêa ngín hađng vađ khaê nùngdïî ăöí vúô trong híìu hïịt caâc thõ trûúđng múâi nöíi
Tađi chñnh coâ thïí lađ bíịt kyđ thûâ gò, nhûng chùưc chùưn noâkhöng úê traơng thaâi tônh: möơt khi caâc luíơt lïơ ăaô ặúơc ban hađnh,baên chíịt cuêa thõ trûúđng tađi chñnh lađm cho nhûông ngûúđi thamgia ăùơc biïơt dïî dađng chuýín hoaơt ăöơng kinh doanh cuêa hoơsang caâc hònh thûâc hoùơc ắa bađn khaâc nhau, ăiïìu nađy coâ thïí
vö hiïơu hoaâ caâc muơc tiïu cuêa caêi caâch Tñnh chíịt líín traânhăiïìu tiïịt nađy seô thay ăöíi trûơc tiïịp tuđy theo viïơc caâc qui ắnhăaô khöng tñnh ăïịn hađnh vi töịi ûu hoaâ cuêa nhûông ăöịi tûúơngtham gia ăïịn mûâc ăöơ nađo Nïịu coi nhûông víịn ăïì khaâc lađ nhûnhau, thò hïơ thöịng tađi chñnh, trong ăoâ coâ caâc ăöơng cú khuýịnkhñch hađnh vi chíịp nhíơn ruêi ro möơt caâch thíơn troơng, seô ríịtvûông chùưc, seô coâ ñt nguy cú xaêy ra caâc cuâ söịc, vađ do ăoâ, coâ thïígoâp phíìn tñch cûơc hún ăïí giaêm thiïíu ruêi ro Vađ khi sûơ ăiïìu tiïịttûúng húơp vúâi caâc ăöơng cú khuýịn khñch, laơi ặúơc kïịt húơpcuđng vúâi möơt cú súê haơ tíìng khuýịn khñch thõ trûúđng hoaơtăöơng coâ hiïơu quaê, thò tùng trûúêng kinh tïị seô ặúơc caâc töí chûâctrung gian tađi chñnh thuâc ăííy, mađ caâc trung gian nađy coâ ăöơng
cú vađ tiïìm lûơc tađi chñnh ăuê ăïí chíịp nhíơn ruêi ro möơt caâch thíơntroơng Ăiïìu nađy khöng coâ nghôa lađ chó dûơa duy nhíịt vađo thõtrûúđng ăïí thûơc hiïơn cöng viïơc, mađ phaêi lađm cho caâc khuýịnkhñch ăöịi vúâi töí chûâc tû nhín sùưc beân hún vađ thûúđng xuýnăaânh giaâ laơi taâc ăöơng cuêa nhûông thay ăöíi to lúân ăöịi vúâi hoơ,ăiïìu nađy ặúơc goơi lađ sûơ ăiïìu tiïịt ăöơng Ăïí hiïíu roô hún híơuquaê cuêa möi trûúđng ăiïìu tiïịt hiïơn nay, cuông nhû nhûông ûuthïị vađ bíịt lúơi cuêa bíịt kyđ möơt cuöơc caêi caâch nađo, thò caâc cú quanchûâc nùng cíìn phaêi chuâ troơng ăïịn nhûông ăöơng cú khuýịnkhñch cú baên
Trang 5Coâ thïí khöng chó dûđng laơi úê viïơc ăún thuíìn xíy dûơng caâc
chûúng trònh caêi caâch qui chïị vađ caâc víịn ăïì vïì maơng lûúâi an
sinh trong lônh vûơc tađi chñnh Chuâng ta cíìn phaêi ăùơt ra cíu
hoêi, liïơu coâ lyâ do síu xa nađo nûôa ăïí giaêi thñch taơi sao nhûông
cuöơc caêi caâch nhû víơy khöng keâo dađi kïí tûđ khi ặúơc khúêi
xûúâng úê híìu hïịt caâc nûúâc Liïơu ăoâ coâ phaêi lađ do nhûông thíịt
baơi khi thiïịt kïị qui chïị ăiïìu tiïịt, hay noâ phaên aânh sûơ ýịu keâm
trong caâc thïí chïị chñnh trõ? Liïơu ăoâ lađ do lúơi ñch cuêa möơt söị
nhoâm ăùơc lúơi vađ nhûông ngûúđi ăúô ăíìu chñnh trõ cho hoơ, khiïịn
cho chó tiïịp tuơc duy trò möơt möi trûúđng thïí chïị loêng leêo vađ
maơng lûúâi an sinh vúâi nhûông hiïơu ûâng do khuýịn khñch sai
lïơch, mùơc duđ chuâng lađm tùng ruêi ro ăöí vúô hïơ thöịng ngín hađng
vöịn lađ ăiïìu ríịt töịn keâm cho xaô höơi? Nhûông víịn ăïì nađy vûúơt
quaâ phaơm vi cuêa chûúng 2, vađ thûơc ra, cođn vûúơt quaâ phaơm vi
cuêa nhiïìu nghiïn cûâu, mùơc duđ víơy, chuâng ta cuông seô quay trúê
laơi möơt söị víịn ăïì coâ liïn quan úê Chûúng 3
Taơi sao hïơ thöịng tađi chñnh quaâ dïî ăöí vúô vađ víîn
duy trò theo caâch ăoâ
"Tíịt caê moơi ngûúđi ăïìu caê tin nhíịt khi hoơ haơnh phuâc nhíịt; vađ khi hoơ
kiïịm ặúơc nhiïìu tiïìn, khi möơt söị ngûúđi lađm ra tiïìn, nhûng híìu hïịt
moơi ngûúđi ăïìu nghô hoơ cuông lađm ra tiïìn, thò ăíy lađ möơt cú höơi töịt
ăeơp ăïí noâi döịi möơt caâch tađi tònh Híìu hïịt moơi viïơc chó coâ thïí tin
trong chöịc laât, vađ ríịt líu trûúâc khi sûơ töìi tïơ ặúơc phanh phui thò
nhûông keê lûđa döịi kheâo leâo nhíịt ăaô cao chaơy xa bay, thoaât khoêi sûơ
trûđng phaơt cuêa phaâp luíơt Nhûng nhûông thiïơt haơi mađ chuâng ăïí laơi
víîn tiïịp tuơc gíy ra thiïơt haơi khaâc, vađ niïìm tin ngađy cađng trúê nïn
suy giaêm hún"
Walter Bagehor (1873, tr 151)
mònh, tađi chñnh thûúđng liïn quan ăïịn viïơc ăaânh ăöíi
möơt khoaên tiïìn ngađy höm nay ăïí nhíơn ặúơc möơt
khoaên tiïìn hûâa heơn trong tûúng lai, thûúđng vúâi hònh thûâc
hoađn traê möơt khoaên laôi nhíịt ắnh Baên chíịt liïn thúđi gian nađy,
Trang 6cuđng vúâi nhûông víịn ăïì vïì thöng tin mađ moơi ngûúđi ăïìu biïịt,seô ặa ăïịn hađnh vi "lûơa choơn ngûúơc" vađ tím lyâ lúơi duơng baêolaônh, cöị yâ lađm liïìu, lađ trung tím cuêa sûơ ăöí vúô tađi chñnh Möîibïn tham gia giao dõch nađy seô kyâ kïịt húơp ăöìng vúâi nhau, vúâikyđ voơng vïì möơt loaơt caâc biïịn söị coâ aênh hûúêng túâi viïơc hoađntraê Kyđ voơng thay ăöíi, coâ thïí ríịt nhanh, vađ lađm cho giaâ tađi saêngiao ăöơng, ăiïìu nađy ăïịn lûúơt noâ coâ thïí trúê nïn tríìm troơng hún
do khaê nùng xaêy ra hađnh vi ăaâm ăöng
Chùưc chùưn coâ ăiïìu gò ăoâ trong yâ tûúêng cho rùìng, thõ trûúđngtađi chñnh chó ăún giaên lađm cho viïơc sûê duơng thöng tin coâ hiïơuquaê hún, theo nghôa lađ, möơt ngûúđi ăíìu tû khoâ coâ thïí liïn tuơckiïịm ặúơc lúơi tûâc thùơng dû - ñt nhíịt lađ sau khi ăaô ăiïìu chónhtheo mûâc ăöơ ruêi ro mađ anh ta phaêi gaânh chõu - nïịu chó sûêduơng caâc thöng tin chung sùĩn coâ Thûơc ra, ngay caê nhûôngthöng tin vöịn khöng sùĩn coâ khùưp núi cuông coâ thïí nhanhchoâng ặa vađo trong mûâc giaâ thõ trûúđng, chûđng nađo coâ ăuê caâcnhađ ăíìu tû coâ tiïìm lûơc tađi chñnh vađ ăíìy ăuê thöng tin
Mùơc duđ giaê thuýịt "thõ trûúđng hiïơu quaê" lađ möơt tiïu chuííncoâ ñch ăïí mö taê sûơ tiïịn triïín cuêa giaâ trõ trûúđng taơi caâc thúđi ăiïímbònh thûúđng, nhûng ríịt khoâ coâ thïí giaêi thñch qui mö sûơ víơnăöơng cuêa giaâ caê trong hoađn caênh röịi ren Mùơc duđ baên thín noâchó mang tñnh nhíịt thúđi, chûâng khoaân trong giaê thuýịt vïì möơtthõ trûúđng hiïơu quaê "… ăaô ăöí vúô cuđng vúâi nhûông maêng cođnlaơi cuêa thõ trûúđng vađo ngađy 19 thaâng 10 nùm 1987 Sûơ phuơc höìicuêa noâ diïîn ra chíơm hún so vúâi caâc maêng khaâc cuêa thõ trûúđng"(Shlefer vađ Summers 1990, tr 19) Thûơc ra coâ nhûông lyâ do húơplyâ mang tñnh lyâ thuýịt coâ thïí giaêi thñch taơi sao thõ trûúđng tađichñnh khöng thïí coâ hiïơu quaê vađ giaâ caê khöng thïí ặúơc cađobùìng hoađn toađn nïịu thöng tin khöng hoađn haêo, vađ viïơc kyâ kïịthúơp ăöìng lađ töịn keâm (Grossman vađ Stiglitz 1980) Sûơ sai lïơchăaâng kïí vađ ngađy cađng tùng so vúâi mûâc giaâ cín bùìng lađ coâ thïíxaêy ra, thïí hiïơn nhû nhûông bong boâng, hoùơc sûơ lïn xuöịng cûơcăiïím mang tñnh ăíìu cú Vađ caâc bong boâng seô cađng dïî xuíịthiïơn khi caâc caâ nhín khöng hoađn toađn húơp lyâ khi ăaânh giaâ ruêi
ro - möơt phaât hiïơn qua nhûông líìn thûê nghiïơm; khi ngûúđi tadûơa quaâ nhiïìu vađo nhûông kinh nghiïơm gíìn ăíy (biïíu löơ sûơ
Giaê thuýịt vïì thõ trûúđng
hiïơu quaê khöng thïí giaêi
thñch ặúơc sûơ dao ăöơng
cûơc ăiïím mang tñnh
ăíìu cú
Trang 7thiïín cíơn); khi buön baân theo trađo lûu hún lađ dûơa trïn nhûông
ýịu töị cùn baên; hoùơc khi nhíơn ặúơc ngay thađnh quaê tñch cûơc
(hoùơc coâ ngay ăöơng lûơc) khi mua vađo do giaâ ăang tùng lïn.1
Quan ăiïím "tađi chñnh theo hađnh vi" cho rùìng, thõ trûúđng tađi
saên dïî coâ khaê nùng theo ăuöíi bong boâng ăaô coâ ặúơc nhiïìu
bùìng chûâng khùỉng ắnh vïì vö söị caâc triïơu chûâng liïn quan
ăïịn sûơ suơt giaâ tađi saên ăöơt ngöơt, cuđng vúâi sûơ dñnh lñu ñt nhiïìu
cuêa khu vûơc ngín hađng Möơt phiïn baên ăaô ặúơc böí sung vađ
cíơp nhíơt danh saâch do Kindlebergers (1978) ặa ra (Baêng 2.1)
cho thíịy tñnh thûúđng xuýn xaêy ra cuêa caâc sûơ kiïơn bíịt ngúđ kïí
tûđ thïị kyê 15, cuông nhû sûơ ăa daơng trong caâc ăöịi tûúơng ăíìu cú
Bíịt ăöơng saên, möơt caên trúê chuê ýịu ăöịi vúâi caâc ngín hađng vađo
nûêa cuöịi thïị kyê 20, ăaô súâm nùìm trong danh saâch nađy, nhûng
cuông coâ ríịt nhiïìu muơc tiïu khaâc dûơa vađo caâc loaơi hađng hoaâ
khaâc - khoaâng saên nhû ăöìng, baơc, vađ vađng, hoùơc thíơm chñ rau
quaê; túâi caâc moê; moơi loaơi hònh cöí phiïịu cöng ty, caâc tađi saên tađi
chñnh vađ phi tađi chñnh, caâc cöng trònh cöng cöơng nhû kïnh ăađo
vađ ặúđng sùưt; vađ cuöịi cuđng lađ tiïìn giíịy vađ caâc dõch vuơ tađi
chñnh phaâi sinh khaâc
Möơt kïị hoaơch hònh thaâp, hay cođn goơi lađ kïị hoaơch Ponzi,
mađ trong ăoâ caâc nhađ ăíìu tû dïî bõ phónh lûđa ặa tiïìn cho
nhûông ngûúđi coâ ím mûu lûđa gaơt, hûâa heơn seô traê laôi cao (chuê
ýịu ặúơc húơp lyâ hoaâ thöng qua caâc phûúng thûâc phûâc taơp vađ
"an toađn giaê taơo"), cuông minh hoaơ tñnh chíịt dïî ăöí vúô cuêa hïơ
thöịng tađi chñnh.2
Nhûông kïị hoaơch nađy ăaô gíy ặúơc lođng tinbùìng viïơc traê nhûông khoaên lúơi tûâc hûâa heơn cho caâc nhađ ăíìu
tû ban ăíìu tûđ nhûông khoaên tiïìn ăoâng goâp cuêa caâc nhađ ăíìu
tû tiïịp sau Mùơc duđ khoâ coâ thïí tin rùìng chûa coâ nûúâc nađo laơi
chûa tûđng chûâng kiïịn kiïíu kïị hoaơch nađy, nhûng chuâng xuíịt
hiïơn úê ríịt nhiïìu nïìn kinh tïị chuýín ăöíi trong thíơp kyê 90, do
coâ bùìng chûâng cho thíịy möịi quan hïơ cuêa chuâng vúâi möi
trûúđng tranh töịi tranh saâng vađ thúđi kyđ thay ăöíi cú cíịu Trong
möơt söị trûúđng húơp, chùỉng haơn nhû hònh thaâp cuêa Rumani
vađo giûôa thíơp kyê 90, thò giao thöng ặúđng sùưt, duđ úê nûúâc
khaâc, ăïìu bõ tin rùìng coâ chõu aênh hûúêng búêi dođng ngûúđi ăöí
xö ăïịn thõ tríịn Cluj, núi mađ caâc nhađ ăíìu tû coâ thïí tham gia
Trang 8Baêng 2.1 Nhûông cuöơc suơp ăöí tađi chñnh choơn loơc (nhoâm theo ăöịi tûúơng ăíìu cú)
Nha, 1618
Hoa tuylñp, 1640
Ăûúđng, cađ phï,
1799 Xuíịt khííu, 1810
vađ 1816
Böng úê Anh, Phaâp; xuíịt khííu úê
Anh 1836 Ăûúđng, cađ phï úê
Hambuöịc, luâa mò,
1857 Böng, 1861 Vađng (New York),
1869 Díìu moê (Myô) 1871
Ăöìng (Phaâp),
1888, Díìu moê (Nga), 1890s
Cöng ty
Cöng ty Ăöng ÍỊn thuöơc Hađ Lan 1636-40
Biïín Nam (Luín Ăön), Cöng ty Occident (Phaâp), 1720
Cöng ty Ăöng ÍỊn thuöơc Anh vađ Ha Lan, 1772 Cöng ty Ăöng ÍỊn thuöơc Hađ Lan, 1783 Kïnh ăađo Phaâp 1793
Kïnh ăaêo Anh, Phaâp, 1820s
Ăûúđng sùưt Anh, 1836 Ăûúđng sùưt Anh vađ Phaâp 1847 Ăûúđng sùưt Phaâp, vađ Myô 1857
Ăûúđng sùưt Myô, 1873 Cöng ky kïnh ăađo Panama, Phaâp, 1888 Ăûúđng sùưt Myô, 1893
Bíịt ăöơng saên
Kïnh ăađo, caâc ngöi nhađ sang troơng (Hađ Lan) 1636-40
Biens Nationaux (Phaâp), 1825 Chicagö, 1830-42
Chicagö, 1843-62
Chicagö ăíịt cöng cuêa Myô 1853-77
Chicagö, Beâclin, Viïn, 1878-98 Ăíịt cöng AÂchentina, Chi cagö 1890s
Ngín hađng
Bardi & Peruzzi (Florence) 1348 Medici (Florence) 1492 Fugger (Augsburg), 1596
Sword Blade (Luín Ăön), Banques Generale
& Royale (Paris), 1720
Caâc ngín hađng quíơn úê Anh, 1750s
Caâc ngín hađng quíơn úê Anh, 1793
Caâc ngín hađng quíơn úê Anh, 2824
Ăûâc, 1850
Overend Gurney (Luín Ăön), 1866;
Credit Mobilier (Phaâp), 1867 Ăûâc 1870 s Union Generale (Phaâp) 1882 Barings (Luín Ăön) 1890
Tađi saên tađi chñnh
Khoaên vay trïn thõ trûúđng chûâng khoaân (Antwerp), 1557
Ăöì maơ vađng cuêa Anh
úê Amxteâcăam 1763
Cöng traâi Axinhaât (Phaâp) 1795
Traâi phiïịu nûúâc ngoađi, moê nûúâc ngoađi caâc cöng ty múâi,nûúâc Anh, 1825
Moê nûúâc ngoađi Anh, Phaâp 1850
Traâi phiïịu nûúâc ngoađi, Phaâp; nhađ haơ giaâ úê Anh, 1888
(xem tiïịp tuơc úê trang sau)
Trang 9Baêng 2.1 (tiïịp theo)
Cöng ty
International Mercantile Marine, 1914 General Motors, 1920
Penn Central Railroad, 1970 Burmah Oil, 1974;
Pertamina (Inăönïxia), 1975 Chrysler Auto, 1979
PanAmerican Airways, 1991 Guinness Peat Aviation, 1992
Caâch Chaebls Hađn Quöịc; Thaâi Lan 1997
Bíịt ăöơng saên
Ăíịt nöng nghiïơp Myô, 1918-21
Florida, 1920s
Ăíịt nöng nghiïơp, Myô 1970s U.S Tíy Nam Myô, caâch Caliphoâcnia 1970s-80s
US REITS, vùn phođng, siïu thõ, khaâch saơn (Nhíơt, Thuơy Ăiïín) Thaâi Lan 1996-97
Ngín hađng
Quyô tñn thaâc Knickerbocker (Niu Yoâoc), 1907
Creditanstalt (AÂo) 1931
500 ngín hađng Myô 1932-33
Banco Ambrosiano (Italia) 1982 Hiïơp höơi tiïịt kiïơm
vađ cho vay Myô
1980s AÂchentina 1980-89 Chilï 1981
Inăönïxia, Hađn Quöịc, Malaixia, Thaâi Lan 1997-98
Tađi saên tađi chñnh
Höịi phiïịu Luín Ăön 1914
1920s: reichsmark, Ăûâc, Phrùng Phaâp,
Cöng ty saâp nhíơp Anh; traâi phiïịu nûúâc ngoađi, cöí phiïịu múâi Niu Yoâoc FDI, Myô, tíơp ăoađn, Xteâclinh 1960s ăöla Myô 1973
Núơ úê caâc nûúâc keâm phaât
triïín
Ăöla Myô (1985), FDI úê Myô (1980s) Traâi khoaân bíịp bïnh (Myô) 1989-90) Cöí phiïịu Nhíơt Baên (1980s)
Húơp taâc xaô tñn duơng Viïơt
Nam
Saâp nhíơp úê Hađn Quöịc (1990s) Cöí phiïịu thõ trûúng múâi nöíi (1990s) Kïị hoaơch Ponzi úê Rumani, Anbani Tađi saên phaât sinh (quíơn Orangl) Mua baân Metaligesellschaft (Moê vađng oê Ashanti) Kyđ haơn, quýìn haơn höịi ăoaâi traâi phiïịu
Nga, quaên lyâ vöịn dađi haơn, 1998, trûô lûúơng
cöng nghïơ cao, ăöla Myô 1997-??
Chuâ thñch: Caâc nöơi dung in nghiïng lađ ặơúc chñnh phuê trúơ giuâp, nöơi dung in ăíơm lađ nhûông líìn suơp ăöí lúân.
Nguöìn: Kindleberger (1998); Caprio vađ Klingebiel (1999); caâc taâc giaê
Trang 10vađo möơt kïị hoaơch hûâa heơn hoađn traê gíịp 8 líìn trong vođng 100ngađy - möơt tyê lïơ lúơi tûâc lađ 250.000 phíìn trùm/nùm Kïị hoaơchnađy ăaô nhanh choâng suơp ăöí trûúâc khi noâ ăe doaơ nuöịt chûêngGDP cuêa Rumani, mùơc duđ coâ möơt ăiïìu mang tñnh chíịt tûúngăöịi ăùơc thuđ cuêa kïị hoaơch nađy, lađ thíơm chñ khöng coâ sûơ lyâ giaêiroô rađng nađo vïì viïơc tiïìn seô ặúơc ăíìu tû ra sao.3Sau ăoâ möơtthúđi gian ngùưn, Anbani cuông chûâng kiïịn möơt loaơt caâc kïịhoaơch coâ töíng qui mö tađi saên núơ lïn ăïịn khoaêng 50% GDP,vađ sûơ suơp ăöí cuêa noâ ăaô díîn ăïịn baơo loaơn lan trađn khùưp thađnhphöị vúâi 2.000 ngûúđi bõ thûúng
Nïịu tađi chñnh lađ dïî ăöí vúô, thò hïơ thöịng ngín hađng laơi lađ böơphíơn dïî ăöí vúô nhíịt, búêi vò noâ tùng thïm sûơ phûâc taơp, khöngchó búêi sûơ chuýín ăöíi kyđ haơn, mađ cođn do núơ ăïịn haơn phaêi traê,thûúđng ặúơc tađi trúơ bùìng caâc khoaên vay thöng qua tađi saên núơngang mïơnh giaâ dûúâi hònh thûâc tiïìn gûêi trong ngín hađng Cúcíịu dïî ăöí vúô nhû víơy cuêa tađi saên núơ cuêa ngín hađng coâ thïí cíìnthiïịt ăïí giûô cho caâc ngín hađng úê thïị luön caênh giaâc vađ coâ thïílađm ýn lođng nhûông ngûúđi gûêi tiïìn lúân rùìng hoơ coâ thïí ruât tiïìnbíịt cûâ luâc nađo hoơ caêm thíịy coâ víìn ăïì Caâc ngín hađng thûúđngphaêi tađi trúơ cho caâc khoaên ăíìu tû tûúng ăöịi khoâ thanh khoaên,vúâi phíìn lúân lađ núơ ngùưn haơn (vađ tñnh dïî ăöí vúô cuêa cú cíịu tađisaên núơ cuêa caâc ngín hađng ăaô ặúơc möơt söị hoơc giaê nhòn nhíơnlađ möơt phíìn tíịt ýịu hònh thađnh nïn baên chíịt cuêa ngín hađng
- mađ nïịu khöng coâ noâ thò caâc ngín hađng khöng thïí hoaơt ăöơngặúơc (Xem Diamond vađ Rajan 2000; Calomiris vađ Kahn1991)4 Tuy nhiïn, noâ cuông ăöìng thúđi lađm cho caâc ngín hađng
- thíơm chñ toađn böơ hïơ thöịng ngín hađng - ríịt dïî bõ aênh hûúêngnïịu nhûông ngûúđi gûêi tiïìn ăöơt ngöơt ruât tiïìn Mùơc duđ tíịt caêngûúđi ngoađi cuöơc khoâ coâ thïí kiïím soaât ặúơc caâc ngín hađng,nhûng nhûông ngûúđi gûêi tiïìn - ngoađi nhûông ngûúđi gûêi tiïìn lúânnhíịt - cuông chó coâ khaê nùng giaâm saât ríịt ýịu úât vađ cuông seô coâmöơt ăöơng cú ăïí hađnh ăöơng nhû "keê ùn khöng" tûđ nhûông nöîlûơc kiïím soaât cuêa nhûông ngûúđi khaâc Thíơm chñ, nïịu caâc ngínhađng vúô núơ lađ ăöịi tûúơng ăíìu tiïn phaêi chûâng kiïịn sûơ ruât tiïìn
öì aơt thò viïơc xiïịt chùơt cho vay úê möơt söị ngín hađng coâ thïí taơo
ra möịi lo ngaơi vïì khaê nùng thanh toaân húơp lïơ cuêa caâc ngín
Ngín hađng lađ böơ phíơn dïî
ăöí vúô nhíịt cuêa hïơ thöịng
tađi chñnh
tađi chñnh
Trang 11hađng khaâc, cho túâi khi töíng tñn duơng bõ thùưt chùơt ăïịn míịt
tùm Thûơc ra, ngay caê khi caâc ngín hađng coâ veê ríịt cíín thíơn,
thò sûơ tan vúô cuêa caâc bong boâng tađi saên coâ thïí aênh hûúêng ăïịn
khaê nùng hoađn traê cuêa nhûông ngûúđi ăi vay, vađ gíy ra sûơ nghi
ngúđ vïì tònh traơng lađnh maơnh cuêa caâc ngín hađng
Chñnh vò víơy, ngín hađng coâ thïí coâ ăùơc trûng úê khaê nùng
xaêy ra hiïơn tûúơng ăöí xö ăïịn ngín hađng; hiïơn tûúơng nađy laơi coâ
tñnh líy truýìn tûđ ngín hađng nađy sang ngín hađng khaâc, vađ coâ
thïí sang caê caâc ngín hađng lađnh maơnh Traâi laơi, caâc quyô tûúng
höî goâp vöịn cöí phíìn, vúâi hoaơt ăöơng ăíìu tû vađo chûâng khoaân
vađ traê möơt mûâc laôi tuđy thuöơc vađo lúơi tûâc trïn toađn böơ danh
muơc ăíìu tû cuêa hoơ, coâ thïí chõu thiïơt haơi khi giaâ caê dao ăöơng
maơnh, nhûng khöng bùưt nguöìn tûđ khaê nùng coâ hiïơn tûúơng ăöí
xö ăïịn ngín hađng do phaên ûâng lan truýìn Tuy nhiïn, hiïơn
tûúơng ăöí xö ăïịn ngín hađng theo phaên ûâng lan truýìn, theo
nghôa caâc ngín hađng khoeê maơnh seô bõ caâc ngín hađng ýịu keâm
keâo xuöịng theo, ríịt khoâ nhíơn thíịy trong thûơc tïị, nhíịt lađ úê caâc
nûúâc phaât triïín Thíơm chñ trong thúđi kyđ Suy thoaâi cuêa Myô,
Calomiries vađ Mason (2000) ăaô tòm thíịy nhûông nguýn nhín
cùn baên giaêi thñch cho hiïơn tûúơng ăöí xö ăïịn ngín hađng theo
phaên ûâng lan truýìn trong caâc nùm 1930 vađ 1931, nhûng ăoâ
khöng phaêi lađ triïơu chûâng cuêa nùm 1933, möơt hiïơn tûúơng liïn
quan ăïịn viïơc baân thaâo ăöìng ăö la do kyđ voơng rùìng ăöìng ăö
la seô phaâ giaâ Nöîi lo súơ hiïơn tûúơng ăöí xö ăïịn ngín hađng theo
phaên ûâng lan truýìn cođn phöí biïịn hún úê caâc nïìn kinh tïị thõ
trûúđng múâi nöíi, do víịn ăïì thöng tin tríìm troơng hún, nhûng
caâc thõ trûúđng múâi nöíi cuông coâ thïí phaêi ặúng ăíìu vúâi xu
hûúâng ngađy cađng tùng vïì hiïơn tûúơng ăöí xö ăïịn ngín hađng ăaô
bõ biïịn thađnh trađo lûu phöí biïịn, vò khaê nùng xuíịt hiïơn caâc cuâ
söịc ăuê maơnh ăïí thay ăöíi caâc chñnh saâch vô mö hoùơc aênh
hûúêng ăïịn khaê nùng thanh toaân cuêa hïơ thöịng ngín hađng, lađ
hiïơn tûúơng ríịt dïî xaêy ra (xem dûúâi ăíy) Vađ nhû nïu úê phíìn
dûúâi, chi phñ cuêa khuêng hoaêng cuông bao göìm caê nhûông khoaên
töín thíịt tñn duơng diïîn ra sau ăoâ, vađ nhûông khoaên töín thíịt nađy
cođn to lúân hún úê nhûông nïìn kinh tïị khöng coâ caâc kïnh tađi
chñnh lûơa choơn nađo khaâc
vađ khuêng hoaêng haơn chïị coâ thïí aênh hûúêng ăïịn toađn böơ maơng lûúâi ngín hađng thöng qua taâc ăöơng líy lan
Trang 12Tñnh chíịt ăùơc biïơt dïî ăöí vúô cuêa tađi chñnh, vúâi hïơ thöịngngín hađng nùìm trong ăoâ, lađ möơt thûơc tïị ăöịi vúâi tíịt caê caâc quöịcgia, bíịt kïí mûâc thu nhíơp cuêa quöịc gia ăoâ, vađ ăaô ặúơc kiïímắnh búêi sûơ xuíịt hiïơn cuêa khuêng hoaêng ngín hađng trong möơtsöị nïìn kinh tïị cöng nghiïơp vađo thíơp kyê 80 vađ 90 Tuy nhiïn,hïơ thöịng ngín hađng bïn ngoađi thïị giúâi cöng nghiïơp cođn trongtònh traơng nguy hiïím hún, vò úê ăoâ, caâc cuöơc khuêng hoaêng gíy
ra thiïơt haơi lúân hún (xem Hònh 2.1)
Mûâc töín thíịt tñch tuơ laơi cuêa caâc ngín hađng bõ ăöí vúô chó lađmöơt phíìn chi phñ cuêa khuêng hoaêng ngín hađng Ăïí ûúâc tñnh
Khuêng hoaêng ngín hađng ríịt
töịn keâm
Trang 13töíng chi phñ kinh tïị thûơc, cíìn phaêi phín biïơt ba thađnh phíìn
chuê ýịu sau:
l Thađnh phíìn tñch tuơ lađ sûơ laông phñ nguöìn lûơc kinh tïị tñch
tuơ laơi, möơt ăiïìu seô böơc löơ ra khi phaâ saên Ñt nhíịt, phíìn vöịn
thiïịu huơt cuêa caâc ngín hađng bõ ăöí vúô, thïí hiïơn khoaên vöịn
cuêa nhûông ngûúđi gûêi tiïìn ăaô bõ míịt dûúâi daơng caâc khoaên
vay khöng thu höìi ặúơc, nhûông khoaên vay ăaô ặúơc sûê
duơng vađo caâc muơc ăñch phi saên xuíịt, chùỉng haơn nhû vùn
phođng khöng cho thú ặúơc, nhađ maây ăoâng cûêa khöng
hoaơt ăöơng
l Thađnh phíìn tađi chñnh cöng cuêa chi phñ kinh tïị thûơc seô
phaât sinh do caâch thûâc mađ caâc cú quan quaên lyâ ngín saâch
coâ yâ ắnh buđ ăùưp möơt phíìn lúân sûơ thiïịu huơt vöịn rođng cuêa
caâc ngín hađng, nhùìm cûâu nhûông ngûúđi gûêi tiïìn vađ nhûông
ngûúđi bõ aênh hûúêng trûơc tiïịp cuêa sûơ ăöí vúô cuêa ngín hađng
Nïịu xeât tûđ khña caơnh tñnh toaân chi phñ kinh tïị, thò "chi phñ
ngín saâch" bùìng tiïìn mùơt nađy chó ăún thuíìn lađ sûơ chuýín
giao cho nhûông ngûúđi gûêi tiïìn, nhûng ăöìng thúđi cuông
gíy ra töín thíịt vö ñch vïì chi phñ kinh tïị, nhûông töín thíịt
nađy coâ thïí chiïịm möơt phíìn ăaâng kïí trong lûúơng vöịn
ặúơc chuýín giao khi chi phñ biïn cuêa vöịn xaô höơi cao
Möơt ăiïím cíìn lûu yâ lađ, khi chi tiïu bõ cùưt giaêm, seô cíìn
tùng doanh thu thúị ăïí buđ ăùưp chi tiïu, vađ/hoùơc thúị
laơm phaât, baên thín noâ ăaô coâ aênh hûúêng boâp meâo, ăùơc biïơt
úê caâc nûúâc ăang phaât triïín vúâi hïơ thöịng thu ngín saâch
ýịu keâm Thñ duơ, viïơc "ăún thuíìn" traê nhûông moân núơ do
khuêng hoaêng ngín hađng úê Inăönïxia gíy ra cuông coâ
nghôa lađ, töíng chi tiïu cho viïơc nađy coâ thïí seô gíịp ăöi chi
tiïu cho y tïị vađ giaâo duơc Hún nûôa, úê ríịt nhiïìu thõ trûúđng
múâi nöíi, chi phñ ngín saâch ăaô ăuê lúân ăïí lađm trïơch hûúâng
caâc chûúng trònh öín ắnh hoaâ kinh tïị vô mö, vúâi híơu quaê
ríịt töịn keâm
l Luöìng lûu chuýín cuêa chi phñ kinh tïị xuíịt hiïơn tûđ sûơ
giaêm suât saên lûúơng, thûúđng ăi keđm vúâi khuêng hoaêng
ngín hađng Ăiïìu nađy roô rađng thïí hiïơn chi phñ kinh tïị, búêi
Khuêng hoaêng ngín hađng gíy ra chi phñ thûơc tïị
Trang 14vò caâc nguöìn lûơc ăaô khöng ặúơc khai thaâc hïịt cho ăïịn khinïìn kinh tïị tùng trûúêng trúê laơi Caâc kïnh coâ thïí xuíịt hiïơnsûơ röịi loaơn nađy bao göìm sûơ suy suơp cuêa ăíìu tû vađ caâc chitiïu khaâc, coâ thïí do míịt lođng tin noâi chung, hoùơc thöngqua sûơ haơn chïị khaê nùng vay vöịn (phaên aânh nhûôngngûúđi ăi vay tiïìm nùng coâ thïí bõ vûúâng vađo nhûông quiắnh thïị chíịp tađi saên; phaên ûâng cuêa nhûông ngûúđi cho vaytrûúâc khuêng hoaêng bùìng caâch tùng tiïu chuíín vïì uy tñn
ăi vay hoùơc cöị gùưng duy trò khaê nùng thanh khoaên; hoùơcmíịt maât nguöìn vöịn thöng tin, nhíịt lađ ăïí cho vay).5
Hïơthöịng thanh toaân ăöí vúô, mùơc duđ ríịt hiïịm khi xaêy ra, coâthïí lađ möơt kïnh khaâc gíy ra khuêng hoaêng Cuông giöịngnhû sûơ giaêm suât taơm thúđi cuêa saên lûúơng xuöịng dûúâi mûâctoađn duơng cöng nhín, nhûông kïnh nađy coâ thïí ặa ăïịnmíịt maât nhiïìu hún nûôa mûâc saên lûúơng xu thïị, nïịu nhûviïơc thiïịu nhûông khoaên tñn duơng ăaô ặúơc chuýín giaoqua trung gian tađi chñnh lađm giaêm mûâc tùng nùng suíịtdađi haơn
Sûơ thiïịu huơt vöịn ban ăíìu cuêa caâc ngín hađng bõ ăöí vúô cađnglúân, thò chi phñ ngín saâch tiïìn mùơt cađng nhiïìu, vađ möîi möơt böơphíơn cíịu thađnh cuêa chi phñ kinh tïị thûơc cuông cađng cao Vúâi ăöơtin cíơy khaâc nhau, ngûúđi ta ăaô ûúâc lûúơng chi phñ ngín saâchbùìng tiïìn mùơt cho ríịt nhiïìu cuöơc khuêng hoaêng Töíng chi phñngín saâch do caâc cuöơc khuêng hoaêng úê caâc nûúâc ăang phaâttriïín gíy ra trong caâc thíơp kyê 80 vađ 90 ăaơt túâi khoaêng 1 nghòntyê ăöla vađo nùm 1999 Nhûông chi phñ ngín saâch nađy coâ veêcûúđng ăiïơu hoaâ cíịu thađnh ngín saâch trong chi phñ kinh tïịthûơc, nhûng coâ thïí ặúơc sûê duơng nhû lađ möơt chó söị töíng húơpvïì ăöơ lúân tuýơt ăöịi vađ tûúng ăöịi cuêa töíng chi phñ kinh tïị Noâi caâch khaâc, caâc nhađ nghiïn cûâu ăaô ríịt cöị gùưng ăïí coâặúơc nhûông ûúâc lûúơng sú böơ vïì chi phñ kinh tïị cuêa caâc luöìngvöịn böí sung, chuê ýịu bùìng caâch so saânh mûâc saên lûúơng thûơctïị vúâi möơt vađi mûâc saên lûúơng xu thïị giaê ắnh seô ăaơt ặúơc nïịu
"khöng coâ khuêng hoaêng" Mùơc duđ ríịt khoâ coâ thïí xaâc ắnhphíìn nađo trong sûơ giaêm suât saên lûúơng lađ do khuêng hoaêng
Trang 15ngín hađng gíy ra - thûúđng thò sûơ ăöí vúô tiïìm íín cuêa ngín hađng
chó trúê nïn roô rađng khi bõ kñch thñch búêi cuâ söịc kinh tïị tûđ bïn
ngoađi, vađ cuâ söịc nađy cuông ăöìng thúđi trûơc tiïịp goâp phíìn taơo ra
sûơ suy thoaâi Mûâc giaêm saên lûúơng ûúâc tñnh coâ thïí seô thöíi
phöìng chi phñ kinh tïị thûơc, nhûng noâ coâ liïn quan ăïịn chi phñ
ngín saâch tñnh toaân ặúơc, vađ coâ thïí coâ cûúđng ăöơ tûúng ặúng
(xem Hònh 2.2).6
Nhû Boyd vađ Smith (2000) ăaô quan saât, nhiïìucuöơc khuêng hoaêng mùơc duđ xaêy ra nghiïm troơng úê luâc nađy hay
luâc khaâc, nhûng ăïìu coâ chi phñ ngín saâch nhoê vađ chi phñ saên
lûúơng tûúng ăöịi thíịp Tuy nhiïn, úê Hònh 2.2 chó coâ möơt phíìn
ba söị cuöơc khuêng hoaêng coâ chi phñ tñch tuơ bùìng khoaêng 20%
GDP trúê lïn, vađ vúâi sûơ bíịt ắnh vïì thúđi gian cuêa caâc cuöơc
khuêng hoaêng, caâc cú quan chûâc nùng khöng biïịt rùìng, liïơu
möơt cuöơc khuêng hoaêng lađ lúân hay nhoê Vúâi mûâc ăöơ síu sùưc
cuêa cuöơc suy thoaâi, coâ thïí coâ möơt cíu chím ngön thñch húơp lađ
möơt líìn can thiïơp bùìng ngađn líìn cûâu chûôa
Caâc nûúâc ăang phaât triïín phaêi chõu hađng loaơt caâc nguýn
Chi phñ ngín saâch vađ chi phñ vïì saên lûúơng thûúđng ăi ăöi vúâi nhau
Trang 16nhín khaâc nûôa gíy ra tñnh dïî ăöí vúô Trûúâc hïịt, caâc víịn ăïìthöng tin noâi chung nghiïm troơng hún, nhû ăaô nïu ra khitrònh bađy úê Chûúng 1 vïì hïơ thöịng kïị toaân vađ luíơt phaâp Víịnăïì thöng tin nađy ăaô ặúơc ăïì cíơp ăïịn trong tíịt caê caâc kiïịn nghõnhùìm giaêm búât nguy cú dïî bõ töín thûúng Thöng tin ngheđonađn khöng chó khiïịn caâc ngín hađng dïî dađng chíịp nhíơn ruêi romöơt caâch muđ quaâng, mađ cođn dñnh lñu túâi viïơc cho vay coâ chuê
yâ, mađ theo nhiïìu sûơ kiïơn xaêy ra hoùơc caâc nghiïn cûâu thûơcnghiïơm gíìn ăíy (La Porta, Loâpez-de-Silanes, vađ Zamarripa2000), thò ăùơc trûng cuêa noâ lađ coâ tyê lïơ núơ khoâ ăođi cao
Thûâ hai, caâc nïìn kinh tïị ăang phaât triïín nhoê hún vađ tíơptrung hún trong möơt söị lônh vûơc kinh tïị nhíịt ắnh hoùơc dûơavađo caâc saên phíím xuíịt khííu cuơ thïí, vađ tûúng ûâng, chuâng khoâcoâ thïí híịp thuơ hoùơc nhoâm laơi caâc cuâ söịc taâch biïơt Ăíy lađ lyâ dogiaêi thñch cho viïơc caâc nïìn kinh tïị ăang phaât triïín úê moơi núitrïn thïị giúâi ăïìu traêi qua sûơ bíịt öín ắnh kinh tïị vô mö lúân húncaâc nûúâc cöng nghiïơp (xem Hònh 2.3)
Do danh muơc ăíìu tû cuêa híìu hïịt caâc trung gian tađi chñnh
úê caâc thõ trûúđng múâi nöíi ăïìu tíơp trung phíìn lúân vađo caâc tađisaên trong nûúâc, cho nïn caâc cuâ söịc xaêy ra ăöịi vúâi nïìn kinh tïịtrong nûúâc seô trúê nïn bíịt öín ắnh hún, cho duđ coâ sûơ ăiïìu tiïịtvađ kiïím soaât töịt hún (Chûúng 4 seô nghiïn cûâu khaê nùng nhíơpkhííu caâc dõch vuơ tađi chñnh nhû lađ möơt phûúng thûâc ăïí giaêmbúât töín thíịt) Nhû seô thíịy dûúâi ăíy, sûơ ăiïìu tiïịt vađ kiïím soaât,trûđ möơt söị trûúđng húơp ngoaơi lïơ ăùơc biïơt, thûúđng khöng phaêi lađýịu töị coâ taâc ăöơng maơnh nhíịt úê ăíy
Khöng coâ gò ăaâng ngaơc nhiïn, khi sûơ bíịt öín kinh tïị lúân húnseô ặúơc chuýín vađo thõ trûúđng tađi chñnh Mùơc duđ chó dûơa trïnmöơt söị trûúđng húơp vúâi nhiïìu söị liïơu coâ sùĩn, Hònh 2.4 khöngnhûông cho thíịy cöí phiïịu mang laơi lúơi tûâc cao hún nhiïìu so vúâikyđ phiïịu hay thíơm chñ traâi phiïịu úê caâc thõ trûúđng múâi nöíi sovúâi caâc nûúâc coâ thu nhíơp cao, nhûng sûơ khaâc biïơt vïì mûâc ăöơbíịt öín ắnh cuông ríịt ăaâng kïí Vúâi tñnh bíịt öín ắnh lúân hún,ngay caê khi caâc ngín hađng trong nûúâc ăaô ăa daơng hoaâ tađi saêncuêa hoơ trïn caâc thõ trûúđng múâi nöíi, hoùơc ặúơc ăiïìu tiïịt möơtcaâch húơp lyâ khöng keâm, caâc ngín hađng nađy víîn phaêi chíịp
Trang 17nhíơn sûơ öín ắnh keâm hún so vúâi caâc ngín hađng úê híìu hïịt caâc
nûúâc thu nhíơp cao coâ mûâc ăöơ an toađn cao hún Sûơ dao ăöơng
cuêa tyê giaâ cuông gíy ra híơu quaê ăaâng kïí úê caâc nûúâc ăang phaât
triïín, búêi vò caâc nûúâc nađy phaêi vay bùìng ngoaơi tïơ ríịt nhiïìu Vò
víơy, viïơc tùng laôi suíịt ăöìng ăöla thûúđng lađm cho laôi suíịt cho
vay trong nûúâc tùng lïn nhiïìu hún, túâi mûâc khiïịn cho phñ
chïnh lïơch theo mûâc ăöơ ruêi ro tiïìn tïơ phaêi tùng lïn Sûơ biïịn
ăöơng tùng thïm nađy aênh hûúêng ăïịn caâc cöng ty vađ nhûông
ngûúđi tađi trúơ cho chuâng Chûúng 4 seô quay laơi víịn ăïì vïì sûơ bíịt
öín ắnh vađ hïơ thöịng tađi chñnh nhoê beâ
Thûâ ba, caâc thõ trûúđng tađi chñnh múâi nöíi thûúđng bõ caâc ngín
hađng thöịng trõ (xem Hònh 3 úê phíìn töíng quan), coâ nghôa lađ,
cađng nhiïìu caâc khoaên núơ ăïịn haơn phaêi traê, thò tyê lïơ núơ trïn
vöịn cöí phíìn cađng cao, coâ khaê nùng gíy ra sûơ ăöí vúô lúân hún
Nïịu möơt haông ặúơc tađi trúơ 100% bùìng vöịn vay, thò thíơm chñ
möơt cuâ söịc nhoê mađ coâ taâc ăöơng lađm giaêm doanh thu dûơ kiïịn
cuêa haông hoùơc tùng chi phñ laôi suíịt, cuông coâ thïí lađm cho haông
Caâc nûúâc ăang phaât triïín coâ mûâc ăöơ biïịn ăöơng danh nghôa vađ thûơc tïị lúân hún so vúâi caâc nïìn kinh tïị cöng nghiïơp
bao göìm caê sûơ thöịng bao göìm caê sûơ thöịng trõ cuêa caâc ngín hađng trong hïơ thöịng tađi chñnh -
Trang 18phaâ saên Vöịn cöí phíìn ăoâng vai trođ nhû möơt kho ăïơm, giuâpcho haông coâ sûơ linh hoaơt hún so vúâi ýu cíìu phaêi hoađn traê caâckhoaên núơ cöị ắnh Tyê lïơ núơ trïn vöịn cöí phíìn cao ặúơc xemnhû möơt ýịu töị gíy ra cuöơc khuêng hoaêng úê caâc nûúâc ĂöngNam AÂ; mùơc duđ caâc tyê lïơ nađy nhòn chung khöng ngay líơp tûâcgíy ra khuêng hoaêng, tyê lïơ nađy cao coâ nghôa lađ caâc haông vađ nïìnkinh tïị ríịt dïî ăöí vúô (Claessens, Djankov, vađ Xu 2000)
Chûâng khoaân coâ thïí coâ lúơi tûâc
cao hún úê caâc nïìn kinh tïị múâi
nöíi
nhûng ruêi ro lúân hún.
Trang 19Tûúng tûơ, nïịu caâc haông coâ thïí ặúơc tađi trúơ bùìng nguöìn vöịn
cíìn gia haơn thûúđng xuýn - möơt chu kyđ 90 ngađy hoùơc liïn tuơc
hún - thò caâc haông seô trúê nïn keâm linh hoaơt hún khi phaêi
chöịng ăúô caâc cuâ söịc khöng lûúđng ặúơc trûúâc, so vúâi caâc haông
coâ tyê lïơ núơ dađi haơn cao hún Vò víơy, sûơ tûúng ăöịi keâm phaât
triïín cuêa hïơ thöịng tađi chñnh phi ngín hađng vađ thõ trûúđng vöịn,
coâ nghôa lađ khi ngín hađng cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín gùơp
khoâ khùn, thò aênh hûúêng ăöịi vúâi toađn böơ khu vûơc tađi chñnh vađ
nïìn kinh tïị seô lúân hún caâc nûúâc cöng nghiïơp, núi mađ caâc töí
chûâc tađi chñnh phi ngín hađng vađ thõ trûúđng tađi chñnh ăaô phaât
triïín töịt hún Tađi trúơ nhiïìu hún thöng qua caâc cöng cuơ kiïíu
nhû cöí phiïịu seô chuýín nhûông ruêi ro sang cho nhûông ai coâ
thïí vađ sùĩn sađng tiïịp nhíơn noâ hún Vò víơy, khaê nùng sùĩn coâ cuêa
phûúng thûâc tađi trúơ bùìng vöịn cöí phíìn seô ăoâng vai trođ lađ möơt
kho ăïơm tiïìm nùng quan troơng ăïí tađi trúơ cho caâc haông, vađ
giaân tiïịp lađ cho caâc ngín hađng cuêa hoơ Thõ trûúđng cöí phiïíu coâ
thïí ặúơc xem nhû lađ möơt chiïịc löịp dûơ phođng cho hïơ thöịng tađi
chñnh (Greenspan 1999) Sûơ suơp ăöí cuêa giaâ cöí phiïịu khöng
phaêi lađ khöng coâ haơi, nhûng roô rađng lađ ñt gíy ra sûơ ăöí vúô hún
lađ khuêng hoaêng ngín hađng - ăiïìu nađy lyâ giaêi taơi sao chûúng
nađy laơi tíơp trung vađo khuêng hoaêng cuêa hïơ thöịng ngín hađng
Caâc hïơ thöịng tađi chñnh míịt cín ăöịi vúâi sûơ thöịng trõ cuêa caâc
ngín hađng, möơt phíìn lađ ăïí ăöịi phoâ vúâi nhûông víịn ăïì thöng
tin töìn taơi phöí biïịn úê caâc nûúâc ăang phaât triïín - vò víơy tíìm
quan troơng cuêa viïơc caêi thiïơn phíìn cú súê haơ tíìng nađy cuêa hïơ
thöịng tađi chñnh (Chûúng 1) - cuông ăöìng thúđi phaên aânh sûơ "trúơ
cíịp" quaâ mûâc cho caâc ngín hađng thöng qua maơng lûúâi an sinh
(nhû seô miïu taê dûúâi ăíy) hoùơc qua hònh thûâc súê hûôu nhađ
nûúâc, ăiïìu nađy seô taơo ra möơt maơng lûúâi an sinh ngíìm cho tíịt
caê caâc chuê núơ cuêa ngín hađng Baên thín súê hûôu nhađ nûúâc
dûúđng nhû cuông liïn quan ăïịn tñnh chíịt dïî ăöí vúô cuêa ngín
hađng (xem Chûúng 3)
Thûâ tû, bïn caơnh nhûông biïịn ăöơng ngùưn haơn, sûơ thay ăöíi
chïị ăöơ liïn tuơc cuông seô lađm thay ăöíi cú cíịu ruêi ro cuêa möi
trûúđng hoaơt ăöơng theo möơt phûúng thûâc ríịt khoâ ăaânh giaâ,
bao göìm caê viïơc giaêm búât ăaâng kïí caâc qui ắnh ăiïìu tiïịt tađi
Trang 20chñnh Phuđ húơp vúâi xu hûúâng ăang thõnh hađnh, vađ tiïịp theotíịm gûúng cuêa caâc nûúâc cöng nghiïơp, caâc cú quan chûâc nùng
úê caâc thõ trûúđng múâi nöíi ăaô dúô boê hoùơc giaêm búât sûơ kiïím soaâthađnh chñnh ăöịi vúâi laôi suíịt, tríìn tñn duơng liïn ngín hađng, caâcqui ắnh ăöịi vúâi viïơc phín böí tñn duơng cho caâc lônh vûơc hoùơcnhûông ăöịi tûúơng vay ûu ăaôi, nhûông haơn chïị vïì sûơ gia nhíơpmúâi, vađ thíơm chñ caê viïơc múê cûêa caâc tađi khoaên vöịn Viïơc loaơiboê nhûông phûúng thûâc kiïím soaât cuô, suy cho cuđng lađ ăiïìu tíịtýịu, nhûng vïì hoơc thuíơt, caâc nhađ tû víịn vađ caâc nhađ líơp chñnhsaâch laơi khöng nhíơn thíịy ặúơc tñnh phûâc taơp cuêa nhiïơm vuơmađ hoơ thûơc hiïơn
Sûơ nhiïơt thađnh cuêa möơt söị nûúâc trong viïơc tûơ do hoaâ hïơthöịng tađi chñnh khi thiïịu caâc ăiïìu kiïơn cùn baên cíìn thiïịt vïìmùơt thïí chïị, seô lađm cho hïơ thöịng tađi chñnh phaêi ăöịi phoâ vúâimöơt phaơm vi hoaơt ăöơng quaâ lúân, khöng giúâi haơn Nhûôngngûúđi chuê ngín hađng múâi vađ nhûông ngûúđi giaâm saât hoaơt ăöơngngín hađng thiïịu kinh nghiïơm seô ăaânh giaâ bùìng caêm tñnh vïìviïơc möơt hïơ thöịng ngín hađng an toađn vađ lađnh maơnh coâ nghôalađ gò trong thûơc tïị Ñt nhíịt thò tònh traơng nađy cuông gúơi ra ýịutöị thûâ nùm íín sau cuöơc khuêng hoaêng úê caâc thõ trûúđng múâi nöíi,ăoâ lađ möi trûúđng ăiïìu tiïịt vađ khuýịn khñch ặúơc xíy dûơngmöơt caâch keâm coêi cho möơt hïơ thöịng tađi chñnh dûơa trïn cú súêthõ trûúđng, vađ cuơ thïí lađ, möơt möi trûúđng seô khñch lïơ hoùơc boêqua nhûông hađnh vi chíịp nhíơn ruêi ro quaâ mûâc
Trònh tûơ ýịu keâm cuêa tûơ do hoaâ tađi chñnh trong möơt möitrûúđng chûa ặúơc chuíín bõ kyô lûúông, chùưc chùưn seô goâp phíìngíy ra sûơ phaâ saên cuêa ngín hađng Caâc nûúâc ăaô loaơi boê sûơkiïím soaât ăöịi vúâi tađi saên núơ cuêa ngín hađng – nhíịt lađ laôi suíịt
- nhûng thúđi gian ăïí taơo ra vađ giaâm saât caâc tađi saên ăaô ặúơcdûơ kiïịn quaâ ñt Chó khi nïìn taêng thïí chïị vûông chùưc, thò tûơ dohoaâ tađi chñnh múâi khöng taơo ra thïm ruêi ro gíy ăöí vúô ngínhađng toađn diïơn (Demirgüì-Kunt vađ Detragiache 1999), Tuynhiïn, coâ thïí seô sai líìm nïịu kïịt luíơn rùìng, sûơ phuơ thuöơcngađy cađng nhiïìu hún vađo caâc lûơc lûúơng thõ trûúđng thûúđng lađnguýn nhín cú baên gíy ra sûơ ăöí vúô ngín hađng Trong ríịtnhiïìu trûúđng húơp, tûơ do hoaâ tađi chñnh ăaô böơc löơ nguy cú phaâ
vađ trònh tûơ ýịu keâm vađ trònh tûơ ýịu keâm
cuêa cöng cuöơc tûơ do hoaâ
tađi chñnh
Trang 21saên tiïìm íín dađi haơn cuêa hïơ thöịng ngín hađng, ăiïìu seô trúê nïn
hïịt sûâc roô rađng khi caâc ngín hađng buöơc phaêi chui ra khoêi
möi trûúđng che chúê, möơt möi trûúđng vöịn ăang cho pheâp
hoùơc ýu cíìu hoơ phaêi trúơ cíịp cheâo cho caâc doanh nghiïơp lađm
ùn thua löî
Caâc chñnh phuê khöng thïí tûơ do hoaâ tađi chñnh trong möơt öịc
ăaêo, mađ phaêi coi ăoâ nhû möơt phíìn trong cuöơc caêi caâch chung
nhùìm giaêm búât sûơ can thiïơp quaâ síu cuêa chñnh phuê Sûơ
chuýín dõch cú cíịu kinh tïị úê ríịt nhiïìu nûúâc ăang phaât triïín
vađ chuýín ăöíi, ăaô taơo ra möơt bûâc tranh chñnh trõ vađ kinh tïị
múâi, vađ ăùơt caâc nhađ kinh doanh ngín hađng trong möơt kyê
nguýn múâi, vúâi nhûông kinh nghiïơm vađ kyô nùng cođn chûa ăuê
ăïí coâ thïí nhíơn ắnh vïì mûâc ăöơ ruêi ro Cuđng vúâi tíịt caê nhûông
thay ăöíi nađy, cöơng vúâi nhûông thay ăöíi xaêy ra do caâc cuöơc caâch
maơng cöng nghïơ, thöng tin, vađ kyô thuíơt tađi chñnh, cöơng vúâi
nhûông hađnh vi hay thay ăöíi cuêa caâc nhađ ăíìu tû quöịc tïị, seô ríịt
khoâ cho caâc nhađ kinh doanh ngín hađng, chñnh phuê, vađ caâc cú
quan ăiïìu tiïịt nhíơn ắnh ặúơc nhûông nguýn nhín nađo gíy
ra sûơ bíịt öín ắnh lađ quan troơng, vađ nhûông ýịu töị nađo taơo nïn
möơt hïơ thöịng ngín lađnh maơnh
Nhûông ýịu töị nađy íín sau caâc cuöơc khuêng hoaêng cuêa thõ
trûúđng múâi nöíi, trûúâc hïịt cho thíịy rùìng, mùơc duđ viïơc chuýín
biïịn theo möơt khung ăiïìu tiïịt dûơa vađo thõ trûúđng coâ thïí coâ taâc
duơng, thò caâc ýịu töị ăùơc biïơt ăùơc trûng cho caâc nïìn kinh tïị nađy
cíìn caâc biïơn phaâp xûê lyâ maơnh meô hún
Ăiïìu tiïịt caâc ngín hađng: tranh thuê thõ trûúđng
thò chñnh phuê cođn phaêi thiïịt líơp caâc luíơt lïơ ăïí ăiïìu tiïịt
chuâng, chùỉng haơn nhû duy trò giaâ trõ cuêa ăöìng tiïìn ăuâc
vađ ăiïìu tiïịt sûơ trao ăöíi úê caâc höơi chúơ thúđi trung cöí, duy trò möơt
tyê lïơ dûơ trûô cao, thíơm chñ 100% (trong thïị kyê 16 úê caâc nûúâc
chíu Íu, vađ sau ăoâ lađ úê caâc ngín hađng cuêa Myô), duy trò laôi
suíịt úê mûâc thíịp hún so vúâi mûâc laôi suíịt cho vay nùơng laôi, vađ
cho nhađ cíìm quýìn vay, ăùơc biïơt trong thúđi gian chiïịn tranh
Caâc qui ắnh phođng ngûđa thuâc ăííy sûơ öín ắnh toađn diïơn
Trang 22Ăiïìu tiïịt tađi chñnh hiïơn ăaơi bao göìm möơt loaơt caâc cöng cuơ ặúơcxíy dûơng nhùìm caêi thiïơn tñnh hiïơu quaê thöng tin cuêa caâc thõtrûúđng tađi chñnh, baêo vïơ ngûúđi tiïu duđng trûúâc sûơ gian líơn vađgian traâ, vađ duy trò sûơ öín ắnh toađn diïơn.7
Viïơc ăiïìu tiïịt thíơntroơng seô thuâc ăííy sûơ öín ắnh toađn diïơn Duđ coâ kïị hoaơch baêohiïím tiïìn gûêi hay khöng, thò nhûông ngûúđi giaâm saât thíơn troơngchñnh thûâc cuông seô hoaơt ăöơng nhû lađ nhûông ngûúđi ặúơc uêyquýìn giaâm saât thay cho ngûúđi gûêi tiïìn, khai thaâc lúơi thïị kinhtïị nhúđ qui mö nhùìm vûúơt qua nhûông víịn ăïì khoâ khùn thöngtin, mađ ăiïìu nađy vûúơt quaâ khaê nùng nguöìn lûơc cuêa nhûôngngûúđi gûêi tiïìn nhoê
Ríịt nhiïìu qui ắnh ặúơc ăïì xuíịt nhùìm giaêm búât ruêi rongín hađng luâc ăíìu xem ra ríịt khaê quan, nhûng sau ăoâ laơi gíy
ra möơt loaơt caâc trúê ngaơi nghiïm troơng vađ chó nïn aâp duơng khitíịt caê caâc biïơn phaâp khaâc ăïìu thíịt baơi Möơt trûúđng húơp hay taâidiïîn, ăoâ lađ yâ tûúêng vïì hïơ thöịng ngín hađng heơp, möơt ăïì xuíịtăaô coâ tûđ líu (xem Höơp 2.2) Röịt cuöơc coâ thïí noâi rùìng, vúâi mûâcăöơ dïî ăöí vúô nhíịt ắnh cuêa cú cíịu tađi saên núơ cuêa hïơ thöịng ngínhađng, taơi sao khöng lađm cho caâc ngín hađng an toađn hún bùìngcaâch bùưt buöơc hoơ phaêi giûô caâc tađi saên tađi chñnh an toađn? Nhûnhiïìu ăïì xuíịt khaâc ăöịi vúâi tađi chñnh, kïị hoaơch mang tïn ngínhađng heơp coâ thïí phuđ húơp vúâi möơt söị quöịc gia, chùỉng haơn nhûnhûông nûúâc mađ sau khi bõ khuêng hoaêng ăaô coâ möơt hïơ thöịngngín hađng vúâi baêng töíng kïịt tađi saên chuê ýịu lađ caâc loaơi chûângphiïịu cuêa chñnh phuê Mùơc duđ nhûông kïị hoaơch nađy noâi chungăïìu coâ giaâ trõ, nhûng chuâng khöng thïí ăaâp ûâng ýu cíìu cíìnphaêi coâ caâc trung gian tađi chñnh ăïí trung hoađ ruêi ro, möơt hađnhăöơng coâ thïí gíy rùưc röịi nïịu noâ ặúơc thûơc hiïơn sai, nhûng noâcoâ thïí taơo ra möơt lúơi ñch to lúân cho sûơ tùng trûúêng nïịu ặúơcthûơc hiïơn töịt Nïịu ngín hađng heơp giûô caâc tađi saên tađi chñnh antoađn, nhûng caâc trung gian tađi chñnh khaâc laơi tađi trúơ cho caâc dûơaân ăíìu tû ruêi ro, thò caâc trung gian nađy seô phaêi traê laôi suíịt caohún, vađ nïịu lõch sûê hoaơt ăöơng tađi chñnh ăuâng lađ möơt cùn cûâsuy xeât ăaâng tin cíơy, thò nhûông trung gian nađy híìu nhû chùưcchùưn seô thu huât ặúơc ríịt nhiïìu ngûúđi gûêi tiïìn, vađ röịt cuöơc thòchuâng seô thua löî, cuöịi cuđng laơi phaêi víơn ăöơng kïu goơi sûơ baêohöơ cuêa chñnh phuê
Hoaơt ăöơng ngín hađng
heơp coâ thïí “neâm chuöơt
lađm vúô luön caê ăöì quyâ”
Trang 23VIÏƠC CAÂC NGÍN HAĐNG COÂ THÏÍ THU
huât tiïìn gûêi nhûng khöng cho vay khöng phaêi
lađ ăiïìu múâi meê vúâi nhûông ngûúđi giûô kho vađng
nhû trûúâc ăíy - nhûông ngûúđi canh giûô vađng
cho nhûông ngûúđi gûêi - ặúơc xem nhû lađ vñ duơ
vïì caâc ngín hađng coâ "tyê lïơ dûơ trûô 100%" Khi
tíịt caê ngín hađng ăïìu nhíơn thíịy rùìng khöng
phaêi tíịt caê nhûông ngûúđi gûêi tiïìn ăïìu ăïịn ruât
tiïìn cuđng möơt luâc, vađ hoơ bùưt ăíìu cho vay möơt
phíìn söị tiïìn gûêi theo tyê lïơ dûơ trûô ngín hađng
cho pheâp, nhûng möơt söị nûúâc ăaô vađ ăang coâ
möơt söị ngín hađng chó nùưm giûô caâc cöng cuơ tađi
chñnh an toađn Nùm 1864, Luíơt Ngín hađng
Quöịc gia Myô ýu cíìu caâc ngín hađng phaât
hađnh tiïìn phaêi giûô 111,11 ăöla dûúâi hònh thûâc
traâi phiïịu cuêa chñnh phuê ăöịi vúâi möîi 100 döla
tiïìn mùơt phaât hađnh, vađ hïơ thöịng nađy töìn taơi
maôi ăïịn thíơp kyê 30 Ăöìng thúđi, caâc ngín hađng
tiïịt kiïơm bûu ăiïơn úê ríịt nhiïìu nûúâc cöng
nghiïơp hiïơn nay vađ möơt söị thïí chïị tiïịt kiïơm
thöng thûúđng (chùỉng haơn nhû úê Phaâp vađ Anh)
ặúơc ýu cíìu phaêi ăíìu tû caâc khoaên tiïìn gûêi
vađo caâc chûâng phiïịu coâ giaâ cuêa chñnh phuê.
Tuy nhiïn, trong nhûông trûúđng húơp nađy, caâc
ngín hađng dûơ trûô 100% chó lađ möơt phíìn cuêa
hïơ thöịng ngín hađng, vađ caâc ngín hađng khaâc
víîn coâ thïí thu huât tiïìn gûêi vađ cho vay
Cuöơc Ăaơi Suy thoaâi xaêy ra úê Myô vađ ăùơc
biïơt khuêng hoaêng tríìm troơng vađo ăíìu nùm
1933, vađ cuöịi cuđng lađ sûơ ăoâng cûêa cuêa hïơ
thöịng ngín hađng vađo thaâng 3 nùm 1933, ăaô
ặa ăïịn ăïì xuíịt cuêa Henry Simons vađ möơt söị
caâc nhađ kinh tïị hoơc khaâc coi kïị hoaơch ngín
hađng dûơ trûô 100% nhû lađ möơt mö hònh cho
nûúâc Myô Caâc víịn ăïì cuêa hïơ thöịng ngín hađng thûúđng khiïịn ngûúđi ta laơi quan tím ăïịn kiïịn nghõ nađy, nhû ăaô chûâng kiïịn trong khuêng hoaêng tiïịt kiïơm vađ cho vay úê Myô vađ cuöơc khuêng hoaêng úê AÂhentina vađo nùm 1995
Kïị hoaơch nađy ăún giaên lađ, nïịu tíịt caê caâc ngín hađng giûô tiïìn gûêi ặúơc ăaêm baêo bùìng caâc cöng cuơ tađi chñnh cao cíịp, chùỉng haơn nhû kyđ phiïịu kho baơc ngùưn haơn, thíơm chñ coâ thïí lađ caâc chûâng phiïịu thûúng maơi cíịp cao, thò cú chïị thanh toaân seô ặúơc baêo vïơ, ngoaơi trûđ nïịu xaêy ra möơt cuöơc ăöí xö ruât tiïìn (ăiïìu mađ chó coâ thïí ngùn chùơn nïịu coâ ăuê dûơ trûô ngoaơi tïơ) Nhû trûúđng húơp quyô tûúng höî thõ trûúđng tiïìn tïơ úê Myô, thíịt baơi chó xaêy ra do gian líơn, ăiïìu mađ khöng phaêi lađ chuê ăïì cuêa bađi viïịt nađy Theo kïị hoaơch nađy, caâc töí chûâc trung gian tađi chñnh khaâc, hoùơc coâ thïí lađ caâc quyô phi ngín hađng cuêa möơt tíơp ăoađn tađi chñnh seô ặúơc pheâp cho vay, nhûng hoơ khöng thïí goơi lađ ngín hađng, vađ hoơ khöng húơp lïơ ăïí tham gia chûúng trònh baêo hiïím tiïìn gûêi Vò víơy, muơc ăñch lađ cöị gùưng thuýịt phuơc nhûông ngûúđi gûêi tiïìn rùìng, nïịu hoơ muöịn tiïìn cuêa hoơ ặúơc baêo ăaêm, thò laôi suíịt lađ thíịp, vađ rùìng, nïịu tiïìn ặúơc ăíìu tû vađo caâc dûơ aân ruêi ro, thò tiïìn seô bõ míịt
Lõch sûê phaât triïín tađi chñnh cho thíịy kïị hoaơch nađy coâ thïí bõ laơm duơng Vò víơy, Luíơt Ngín hađng Quöịc gia cuêa Myô coâ ñt hiïơu quaê hún do caâc ngín hađng bùưt ăíìu phaât hađnh caâc tađi saên núơ khöng thïí dûơ trûô ặúơc, vađ do ăoâ coâ thïí taơo ra möơt khoaên tiïìn coâ thïí cho vay líịy
Höơp 2.2 Hïơ thöịng ngín hađng heơp
(Xem tiïịp trang sau)
Trang 24Vò víơy, ăöịi vúâi híìu hïịt caâc nûúâc, dûúđng nhû seô an toađn nïịugiaê thiïịt rùìng, ngín hađng heơp seô khöng thïí giaêi quýịt ặúơcvíịn ăïì dïî ăöí vúô Hún thïị nûôa, coâ thïí coâ sûơ ăaânh ăöíi giûôa sûơöín ắnh vađ hiïơu quaê Nïịu viïơc hònh thađnh hïơ thöịng ngín hađngheơp khöng díîn ăïịn dođng chaêy öì aơt cuêa tađi saên vađo caâc töí chûâctrung gian phi ngín hađng, thò sûơ phín böí nguöìn lûơc cho caâcdûơ aân ăíìu tû coâ hiïơu quaê seô bõ caên trúê nghiïm troơng Mùơc duđvai trođ cuêa caâc ngín hađng úê möơt söị nûúâc tiïn tiïịn coâ giaêm ăi,nhûng noâ víîn giûô võ trñ quan troơng vađ thöịng trõ trong lônh vûơctađi chñnh úê caâc nûúâc ăang phaât triïín
Mùơc duđ caâc nhađ ăíìu tû nhoê cuông coâ thïí phaêi gaânh chõu töínthíịt úê hïơ thöịng tađi chñnh phi ngín hađng (thónh thoaêng maơnglûúâi an sinh chñnh thûâc cuông phuơc vuơ khaâch hađng úê möơt söịphín ăoaơn thõ trûúđng baêo hiïím vađ quyô hûu trñ), nhûông töínthíịt vađ thua löî nađo trïn thõ trûúđng tađi chñnh mađ khöng aênhhûúêng ăïịn hïơ thöịng ngín hađng thò xem chûđng ñt coâ aênhhûúêng tïơ haơi toađn diïơn ăïịn hïơ thöịng thanh toaân vađ tñn duơng.8
Vò nhûông lyâ do nađy, caâc trung gian vađ thõ trûúđng tađi chñnh phingín hađng cuông lađ ăöịi tûúơng cuêa caâc qui ắnh ăiïìu tiïịt, noâi
laôi Ăöìng thúđi, caâc kïị hoaơch khuýịn khñch sûơ
tađi trúơ quaâ dïî dađng cho thím huơt cuêa chñnh
phuê cuông coâ thïí díîn ăïịn cho vay quaâ mûâc,
ăùơc biïơt lađ úê nhûông nûúâc thiïịu sûơ kiïím soaât
ngín saâch thoaê ăaâng khi líơp ra hïơ thöịng cín
bùìng vađ kiïím soaât líîn nhau trong chñnh phuê.
Chuýín sang hïơ thöịng ngín hađng heơp coâ thïí
chó lađ möơt thuê thuíơt, vađ nhû nïu trong phíìn
chñnh, caâc víịn ăïì cú baên cuêa caâc trung gian tađi
chñnh víîn töìn taơi
Hïơ thöịng ngín hađng heơp coâ thïí phuđ húơp
vúâi möơt söị nûúâc nhùìm chöịng ăúô laơi cuöơc
khuêng hoaêng Thñ duơ, úê nhûông nûúâc mađ tíịt caê hoùơc híìu hïịt caâc ngín hađng coâ phíìn lúân tađi saên ặúơc thay thïị bùìng vöịn cuêa chñnh phuê, thò nhûông ngín hađng nađy thûơc sûơ lađ nhûông ngín hađng heơp, vađ lađ thïí chïị biïơt líơp coâ thïí ặúơc pheâp cho vay Möơt söị caâc qui ắnh coâ thïí cíìn thiïịt ăïí khuýịn khñch sûơ minh baơch cuêa caâc töí chûâc phi ngín hađng, vađ coâ thïí cíìn möơt chiïịn dõch tuýn truýìn giaâo duơc ăïí ăaêm baêo rùìng nhûông ngûúđi gûêi tiïìn phaêi caênh giaâc vúâi ruêi ro mađ hoơ ăang coơ xaât.
Höơp 2.2
Höơp 2.2 (tiïịp theo)
Nguöìn: Phillips (1995)
Trang 25chung nheơ nhađng hún, cuêa chñnh phuê - tûđ sûơ giaâm saât chùơt
cheô hún vađo quyô lûúng hûu vađ baêo hiïím, túâi sûơ giaâm saât ñt
chùơt cheô hún ăöịi vúâi chûâng phiïịu, thõ trûúđng kyđ haơn vađ saên
phíím phaâi sinh
Ăiïìu tiïịt vađ giaâm saât tađi chñnh - caâc luíơt chúi trong khu vûơc
tađi chñnh vađ caâch thûâc thûơc hiïơn chuâng - lađ cíìn thiïịt ăïí haơn
chïị tím lyâ lúơi duơng baêo laônh, cöị yâ lađm liïìu, cuông nhû ăïí ăaêm
baêo caâc trung gian coâ ăöơng cú phín böí nguöìn lûơc vađ thûơc hiïơn
caâc chûâc nùng khaâc cuêa hoơ möơt caâch cíín thíơn Vađo thíơp kyê 80
vađ 90, ríịt nhiïìu nûúâc ăang phaât triïín bùưt ăíìu chuýín ra khoêi
caâc hïơ thöịng giaâm saât nhùìm muơc ăñch ăaêm baêo tuín thuê sûơ
chó ăaơo cuêa chñnh phuê, chùỉng haơn nhû chñnh saâch tñn duơng chó
ắnh, vađ caâc ýu cíìu vïì cú cíịu danh muơc ăíìu tû khaâc, theo
hûúâng coâ tïn goơi lađ tiïu chuíín Basel cú baên, lađ möơt trong
nhûông tiïu chuíín giaâm saât mûâc vöịn töịi thiïíu Nhû ăaô nïu úê
phíìn trïn, sûơ chuýín ăöíi nađy khöng diïîn ra möơt caâch ïm dõu,
vađ caâc bùìng chûâng cho thíịy rùìng, tûơ do hoaâ tađi chñnh, ñt ra lađ
khi ặúơc thûơc hiïơn, coâ thïí goâp phíìn lađm cho khuêng hoaêng
ngín hađng gíìn ăíy coâ phíìn gia tùng.9
Ăïí ăöịi phoâ vúâi caâc cuöơc khuêng hoaêng nađy, ăaô buđng nöí möơt
phong trađo xíy dûơng caâc tiïu chuíín chi tiïịt ban hađnh cho hïơ
thöịng ngín hađng (vađ caâc lônh vûơc khaâc cuêa hïơ thöịng tađi
chñnh) Nhûông tiïu chuíín nađy coâ thïí cuöịi cuđng seô lađm cho
möi trûúđng ăiïìu tiïịt hoađn thiïơn hún, nhûng viïơc thiïịu möơt
caêm nhíơn roô rađng vïì tíìm quan troơng tûúng ăöịi cuêa chuâng vađ
vïì viïơc chuâng hoaơt ăöơng nhû thïị nađo trong hoađn caênh thïí chïị
phûâc taơp thûúđng thíịy úê caâc thõ trûúđng múâi nöíi, seô lađm giaêm
taâc ăöơng cuêa chuâng Mùơt khaâc, kïịt quaê cuêa caâc cuöơc nghiïn
cûâu vïì hïơ thöịng tađi chñnh cho thíịy rùìng, thay vò xíy dûơng
nhiïìu tiïu chuíín, caâc cú quan chûâc nùng trong caâc thõ trûúđng
múâi nöíi nïn tíơp trung vađo viïơc sûê duơng caâc khuýịn khñch ăïí
tranh thuê lûơc lûúơng thõ trûúđng taơo thuíơn lúơi cho caâc thõ trûúđng
tađi chñnh coâ hiïơu quaê vađ hiïơu lûơc, vađ aâp duơng caâc tiïu chuíín
riïng leê, nïịu cho ăïịn nay nhûông tiïu chuíín nađy víîn goâp phíìn
ăaơt muơc ăñch ÚÊ möơt mûâc ăöơ nađo ăoâ, ăiïìu nađy coâ nghôa lađ ăùơt
ra caâc qui chïị nghiïm khùưc - khöng chó ýu cíìu tyê lïơ vöịn töịi
Sûơ chuýín ăöíi sang qui ắnh ăiïìu tiïịt phođng ngûđa hiïơn ăaơi ríịt khoâ khùn
Caâc cú quan chûâc nùng phaêi sûê duơng caâc ăođn bííy khuýịn khñch ăïí kiïìm chïị caâc lûơc lûúơng thõ trûúđng
Trang 26thiïíu, mađ cođn coâ thïí coâ möơt söị caâc kiïìm chïị maơnh meô, chùỉnghaơn nhû caâc hûúâng díîn vïì mûâc ăöơ ăa daơng hoaâ töịi thiïíu danhmuơc ăíìu tû (hoùơc xaâc ắnh nhu cíìu vöịn ăïí coâ ặúơc sûơ tíơptrung trong danh muơc tađi saên cuêa ngín hađng), hoùơc ýu cíìumöơt tyê lïơ nhíịt ắnh trong tađi saên núơ cuêa ngín hađng phaêi ặúơcgiûô dûúâi hònh thûâc caâc traâi phiïịu phuơ thuöơc khöng ặúơc baêohiïím Mûâc ăöơ can thiïơp bùìng caâc qui ắnh cuêa caâc cú quanchûâc nùng nhùìm khai thaâc caâc thöng tin vađ caâc nguýn tùưc thõtrûúđng seô phuơ thuöơc úê möơt chûđng mûơc nhíịt ắnh vađo mûâc ăöơphaât triïín chung cuêa thõ trûúđng tađi chñnh.10 Phíìn nađy seô xemxeât mûâc ăöơ tûúng ăöìng vïì qui chïị giûôa caâc thõ trûúđng ăaô phaâttriïín vađ caâc thõ trûúđng múâi nöíi, bao göìm caê caâc víịn ăïì aâpduơng caâc lûơa choơn qui chïị ăiïìu tiïịt tûđ caâc thõ trûúđng ăaô phaâttriïín sang caâc thõ trûúđng múâi nöíi, vađ sau ăoâ tíơp trung vađo viïơclađm thïị nađo ăïí thõ trûúđng coâ thïí ặúơc khai thaâc töịt nhíịt ăïí taơo
ra möơt hïơ thöịng tađi chñnh lađnh maơnh vađ an toađn
Mùơc duđ coâ nhûông tûúng ăöìng ăaâng kïí ặúơc nïu trong möơtsöị bađi viïịt gíìn ăíy, nhûng víîn coâ nhûông sûơ khaâc biïơt roô neâttrong möi trûúđng ăiïìu tiïịt giûôa caâc nûúâc trïn thïị giúâi Vò víơy,vađo thúđi ăiïím nùm 1988, khi Hiïơp ûúâc Basel ặúơc kyâ kïịt, hiïơpûúâc nađy ăaô ăïì xuíịt möơt tyê lïơ vöịn thoaê ăaâng töịi thiïíu vúâi troơngsöị lađ mûâc ăöơ ruêi ro bùìng 8%, möơt söị nûúâc ăang phaât triïínthíơm chñ khöng coâ qui ắnh vöịn töịi thiïíu, vađ ríịt nhiïìu nûúâckhaâc thò qui ắnh tyê lïơ ríịt thíịp (2-5% lađ mûâc phöí biïịn) vađkhöng thûơc hiïơn sûơ giaâm saât thíơn troơng ăïí kiïím chûâng nhûôngqui ắnh ăoâ coâ thñch húơp hay khöng Vađo thúđi kyđ 1988-99,trong söị 103 nûúâc baâo caâo, chó coâ 7 nûúâc thûơc hiïơn tyê lïơ vöịntöịi thiïíu dûúâi 8%, vađ 29 nûúâc coâ tyê lïơ vöịn töịi thiïíu 10% hoùơccao hún, chó coâ 1 nûúâc trong söị ăoâ thuöơc khöịi OECD Vađ hún93% quöịc gia (88% trong söị ăoâ lađ caâc nïìn kinh tïị thõ trûúđngmúâi nöíi) ýu cíìu phaêi ăiïìu chónh tyê lïơ vöịn theo mûâc ăöơ nhûăaô hûúâng díîn trong Hiïơp ûúâc Basel
Tuy nhiïn, chíịp nhíơn nhûông qui ắnh ăiïìu tiïịt híịp díînthò dïî, chùỉng haơn nhû vïì tó lïơ vöịn töịi thiïíu, nhûng seô khoâkhùn hún khi thûơc hiïơn caâc qui trònh cú baên vađ ăaơt ặúơcnhûông kyô nùng giaâm saât cíìn thiïịt ăïí ăaêm baêo hiïơu lûơc cuêa
Coâ sûơ tûúng ăöìng trong
caâc qui ắnh xeât vïì tïn
goơi
goơi
Trang 27caâc qui ắnh Ăaâng tiïịc lađ baên thín vöịn khöng phaêi lađ möơt chó
söị ăíìy ăuê ăïí ăaânh giaâ tònh traơng cuêa möơt ngín hađng Giaâ trõ
rođng thûơc tïị cuêa ngín hađng phuơ thuöơc vađo chíịt lûúơng cuêa
danh muơc ăíìu tû cuêa noâ, mađ ăöịi vúâi nhiïìu ngín hađng danh
muơc nađy chuê ýịu lađ caâc khoaên vay khöng coâ khaê nùng thanh
khoaên, vađ chuâng ríịt khoâ ăaânh giaâ hoùơc "baâm saât thõ trûúđng"
Víịn ăïì nađy cođn mang tñnh thûơc tïị hún nûôa úê caâc nûúâc ăang
phaât triïín, núi mađ giaâ caê dïî biïịn ăöơng vađ caâc thõ trûúđng chûa
töìn taơi hoùơc cođn moêng ýịu, lađm cho caâc ûúâc tñnh trïn trúê nïn
khoâ khùn Thöng thûúđng, möơt ngín hađng seô lím vađo tònh
traơng vúô núơ thûơc sûơ trong möơt thúđi gian dađi trûúâc khi caâc tađi
khoaên cuêa noâ böơc löơ cho biïịt tònh traơng nađy Nïịu vöịn thûơc sûơ
ăaô bõ ím, thò viïơc ăiïìu chónh theo mûâc ăöơ ruêi ro seô chùỉng cođn
yâ nghôa gò
Ăöịi vúâi giaâ trõ rođng thûơc tïị, thò víịn ăïì nùìm úê chöî lûúơng vöịn
sau khi ăaô trûđ ăi phíìn cho vay thua löî, nhûng qui ắnh kïị
toaân úê ríịt nhiïìu nûúâc laơi cho pheâp caâc ngín hađng caêm thíịy laơc
quan vađ cho rùìng mònh cho vay nhû thïị víîn cođn chûa ăuê
Nïịu ngín hađng ăaơt ặúơc möơt tyê lïơ vöịn töịi thiïíu húơp lyâ vađ coâ
thïí ăo lûúđng ặúơc chó vò noâ khöng cíịp caâc khoaên vay thua löî
(P = 0 trong Baêng 2.2), thò chuâng ta coâ thïí ýn tím khi noâi
rùìng vöịn thûơc tïị cuêa ngín hađng dûúâi mûâc tiïu chuíín Thíơm
chñ möơt ngín hađng vúô núơ (vúâi giaâ trõ P thûơc tïị lađ 10 trúê lïn) coâ
thïí víîn duy trò hoaơt ăöơng kinh doanh trong vađi thaâng hoùơc
nhûng laơi coâ sûơ khaâc biïơt lúân trong hiïơu lûơc thûơc thi caâc qui ắnh íịy
nhíịt lađ viïơc haơch toaân ăöịi vúâi caâc khoaên töín thíịt vöịn vay
Baêng 2.2 Möơt baêng töíng kïịt tađi saên ăiïín hònh
Tiïìn mùơt 10 Tiïìn gûêi khöng kyđ haơn 100
Vöịn vay vúâi giaâ trõ
lõch sûê (nguýn giaâ) 100
Trûđ töín thíịt vöịn vay - P
Trang 28thíơm chñ vađi nùm, vúâi ăiïìu kiïơn ngín hađng nađy khöng caơnkiïơt tiïìn mùơt Chûđng nađo luöìng tiïìn gûêi rođng vađ tiïìn laôi nhíơnặúơc tûđ caâc khoaên ăang cho vay ăuê ăïí trang traêi caâc chi phñhoaơt ăöơng vađ laôi suíịt tiïìn gûêi, thò viïơc ăoâng cûêa ngín hađngvíîn coâ thïí trò hoaôn ặúơc Nhûông ngûúđi gûêi tiïìn vađ ngûúđi giaâmsaât taơm thúđi seô bõ ru nguê vúâi caêm giaâc sai líìm vïì sûơ an toađncuêa ngín hađng nïịu caâc qui ắnh kïị toaân bõ xem nheơ ÚÊ möơt söịnûúâc, qui ắnh kïị toaân víîn cođn cíìn ặúơc caêi tiïịn
Thay cho viïơc dûơa vađo caâc giaâ trõ quaâ khûâ, caâc cú quangiaâm saât ngín hađng phaêi phín loaơi caâc khoaên cho vay theo caâctiïu thûâc nhòn thíịy trûúâc, chùỉng haơn nhû "khoaên vay thöngthûúđng", "khoaên vay ăùơc biïơt lûu yâ", "khoaên vay ăaơt tiïuchuíín", "khoaên vay coâ víịn ăïì" vađ "löî", vađ gùưn caâc qui ắnhăiïìu tiïịt ngíìm vúâi xaâc suíịt thua löî cuêa möîi loaơi trong söị baloaơi khoaên vay sau cuđng bùìng caâch ýu cíìu duy trò möơt tyê lïơnhíịt ắnh (thûúđng líìn lûúơt lađ 20, 50 vađ 100%) giaâ trõ cuêa khoaênvay ăaô cíịp trong tađi khoaên cuêa ngín hađng (thûúđng qui ắnhnađy böí sung cho caâc qui ắnh chung vïì töín thíịt khoaên vay lađ1% hoùơc 2% cuêa toađn böơ giaâ trõ danh muơc tađi saên) Thûơc ra,ăiïìu tra cuêa chuâng töi cuông cho thíịy, úê caâc nûúâc thu nhíơpthíịp, caâc tiïu chuíín nađy thûúđng khùưt khe hún möơt chuât nïịuxeât trïn giíịy túđ Mùơc duđ víơy, ăiïìu quan troơng úê ăíy lađ viïơc ăïì
ra caâc tiïu chuíín phaêi tûúng ûâng vúâi thûơc tïị töín thíịt khoaênvay seô diïîn ra sau ăoâ.11
Ăaâng tiïịc lađ, ăïí coâ ặúơc möơt caâch phín loaơi thoaê ăaâng vađcoâ thïí nhòn thíịy trûúâc caâc khoaên vay khöng phaêi lađ ăiïìu dïîdađng Ăùơc biïơt, khi caâc ăiïìu kiïơn kinh tïị khöng úê trong tònhtraơng bònh thûúđng, hoùơc khi caâc khoaên cho vay lúân hoùơc bíịtthûúđng lađ ăiïím ýịu cuêa möơt ngín hađng thiïịu thíơn troơng, thòdûơa vađo kinh nghiïơm coâ thïí lađ sûơ hûúâng díîn töìi, thíơm chñngay ăöịi vúâi caâc nhađ kinh doanh ngín hađng Möi trûúđng ruêi
ro cao vađ cú cíịu kinh tïị chuýín biïịn nhanh choâng úê híìu hïịtcaâc nûúâc ăang phaât triïín roô rađng seô lađm tùng tñnh tríìm troơngcuêa víịn ăïì nađy Nhòn möơt caâch thûơc tïị, trong ăiïìu kiïơn banquaên lyâ cuêa caâc ngín hađng luön coâ thaâi ăöơ ăïì phođng, vúâinhûông khoâ khùn vöịn coâ trong viïơc nùưm bùưt ặúơc ruêi ro thûơc
Trang 29sûơ, caâc nhađ giaâm saât thûúđng ñt lađm ăiïìu gò khaâc hún lađ dûơa vađo
biïơn phaâp “nhòn laơi phña sau”: chó chuâ troơng ăïịn viïơc cho vay
trong khi caâc khoaên vay ăaô rúi vađo tònh traơng khoâ ăođi Vïì khña
caơnh nađy, caâc qui ắnh hoùơc caâc tiïu chuíín kïị toaân coâ sûơ khaâc
nhau ríịt xa Ăùơc biïơt, caâc nûúâc thu nhíơp thíịp laơi thûúđng toê ra
dïî daôi hún caâc nûúâc coâ thu nhíơp trung bònh cao (Hònh 2.5)
Nhín ăíy, cuông cíìn nhùưc laơi rùìng, ñt ra cuông coâ ăöi ba líìn,
möơt phíìn ba caâc nûúâc thu nhíơp thíịp ăaô cho pheâp caâc ngín
hađng ặúơc haơch toaân tiïìn laôi trïn caâc khoaên núơ töìn ăoơng nhû
möơt khoaên thu nhíơp kiïịm ặúơc Taơi Thaâi Lan, tiïìn laôi döìn tñch
tûđ caâc khoaên núơ khï ăoơng ặúơc pheâp haơch toaân töịi ăa trong
360 ngađy trong nùm 1997 vađ 180 ngađy úê ríịt nhiïìu nûúâc chíu
Phi ÚÊ híìu hïịt caâc nûúâc, khoâ coâ thïí ngùn chùơn viïơc caâc ngín
hađng che giíịu caâc khoaên núơ khï ăoơng cuêa mònh chó bùìng caâch
"che ăíơy vođng quanh", tûâc lađ bùìng caâch cíịp caâc khoaên vay
múâi ăïí thanh toaân caâc khoaên vay cuô Cavallo vađ Majnoni
(2001) ăaô chó ra tûđ míîu nghiïn cûâu cuêa mònh rùìng, trong khi
Caâc tiïu chuíín phín loaơi vöịn vay ñt khùưt khe hún ăang ặúơc aâp duơng úê caâc nûúâc thu nhíơp thíịp
Trang 30caâc nûúâc cöng nghiïơp xíy dûơng caâc qui ắnh vađo thúđi ăiïímthuíơn lúơi vađ giaêm búât caâc qui ắnh khi chu kyđ kinh tïị ăixuöịng, thò laơi khöng coâ nhûông thay ăöíi ăoâ úê caâc nûúâc ăangphaât triïín, ăiïìu nađy möơt líìn nûôa laơi cho thíịy viïơc bùưt kõpchuíín mûơc cuêa caâc nûúâc cöng nghiïơp múâi chó mang tñnh hònhthûâc hún lađ thûơc chíịt.
Toâm laơi, ăo lûúđng qui mö cuêa kho ăïơm lađ möơt khoâ khùnnùìm ngoađi khaê nùng kiïím soaât Mùơc duđ khöng cöng böị,nhûng caâc ăaânh giaâ vïì Nguýn tùưc Cöịt loôi cuêa Hiïơp ûúâc Baselăaô böơc löơ rùìng, caâc nûúâc ăang phaât triïín cođn coâ möơt khoaêngcaâch ríịt xa trong viïơc tuín thuê hoađn toađn hiïơp ûúâc nađy so vúâicaâc nûúâc cöng nghiïơp Caâc qui ắnh híịp díîn ăaô ặúơc banhađnh mađ khöng coâ nhûông thöng tin cíìn thiïịt ăïí kiïím chûânghoùơc khöng xíy dûơng ặúơc nhûông ăöơng cú khuýịn khñch coâthïí giuâp lađm xuíịt hiïơn nhûông thöng tin ăoâ
Chuâng ta khöng nïn coi thûúđng khaê nùng phaât hiïơn víịn ăïìcuêa caâc giaâm saât viïn chñnh thûâc Bùìng chûâng thûơc nghiïơmcho thíịy, hoơ coâ thïí, vađ thûơc tïị ăaô cung cíịp ặúơc nhûông thöngtin ăöơc líơp Thñ duơ, Jordan, Peek vađ Rosengren (1999) ăaô thíịyrùìng, úê Myô, viïơc cöng böị caâc thöng tin bíịt lúơi cuêa giaâm saâtviïn ăaô lađm cho giaâ chûâng khoaân cuêa ngín hađng giaêm trungbònh 5%, chûâng toê viïơc cöng böị ăoâ coâ chûâa nhûông thöng tinnhíịt ắnh Khöng coâ gò laơ khi coâ möơt söị khaâc biïơt Nhûôngngín hađng ăaô cöng böị tin tûâc xíịu thò ñt coâ aênh hûúêng, vađ cuôngkhöng coâ míịy bùìng chûâng vïì hiïơn tûúơng líy lan úê ăíy, xeâttheo nghôa giaâ chûâng khoaân cuêa ngín hađng khaâc phaên ûâng laơikhi möơt ngín hađng nađo ăoâ tiïịt löơ thöng tin, trûđ trûúđng húơp coânhûông cuâ söịc chung mang tñnh khu vûơc ăöịi vúâi caâc ngín hađngtrong cuđng möơt vuđng
Bùìng chûâng nađy khöng nhûông chûâng toê cöng taâc giaâm saâttöịt coâ taâc duơng cung cíịp thïm thöng tin vađ coâ thïí díîn ăïịn caâchađnh ăöơng giaâm saât ăïí ngùn chùơn nhûông hađnh vi khinh suíịt,mađ cođn chó ra lúơi thïị cuêa viïơc tiïịt löơ nhiïìu thöng tin hún ăïí thõtrûúđng coâ thïí gíy aâp lûơc lađm cho ngín hađng ăiïìu chónh cađngsúâm cađng töịt trûúâc khi khuêng hoaêng nöí ra
Lađm thïị nađo ăïí coâ thïí giaâm saât ặúơc töịt? Hûúâng díîn cuêa
Giaâm saât chùơt cheô coâ thïí
caêi thiïơn mûâc ăöơ lađnh
maơnh cuêa hïơ thöịng tađi
chñnh
chñnh
Trang 31uêy ban Basel ăaô nïu quan ăiïím cuêa giaâm saât viïn vïì víịn ăïì
nađy, vađ khöng míịy ai hoađi nghi rùìng, nhûông ýịu töị nhû sûơ
ăöơc líơp cuêa cú quan giaâm saât lađ ăiïìu then chöịt ăïí coâ ặúơc
hoaơt ăöơng giaâm saât töịt.12
ÚÊ ăíy, chuâng ta cíìn lûu yâ caâc víịn ăïìliïn quan ăïịn caâc ăöơng cú khuýịn khñch mađ giaâm saât viïn gùơp
phaêi
Möơt ăiïìu cíìn phaêi cöng nhíơn lađ möi trûúđng mađ trong ăoâ
sûơ ăiïìu tiïịt vađ giaâm saât thíơn troơng ặúơc thûơc hiïơn, seô coâ
nhûông khaâc biïơt ăaâng kïí giûôa caâc nûúâc cöng nghiïơp vađ caâc
nûúâc ăang phaât triïín Ngoađi tñnh bíịt öín ắnh cao cuêa caâc thõ
trûúđng múâi nöíi, thu nhíơp vađ cuêa caêi cuêa caâc nïìn kinh tïị nađy
cuông coâ xu hûúâng tíơp trung cao hún so vúâi caâc nûúâc cöng
nghiïơp, vađ bùìng chûâng gíìn ăíy cho thíịy, ăiïìu nađy cuông ăuâng
ăöịi vúâi víịn ăïì quýìn súê hûôu cöng ty (Hònh 1.10) Khöng coâ gò
khoâ ăïí nhíơn ra rùìng, ăiïìu nađy seô lađm tùng thïm nhûông thaâch
thûâc mađ giaâm saât viïn phaêi ặúng ăíìu, do noâ lađm tùng khaê
nùng caâc cöng ty tađi chñnh mađ hoơ ăang giaâm saât seô bõ nhûông
caâ nhín coâ quýìn lûơc ríịt maơnh kiïím soaât
Kïịt quaê coâ thïí lađ möơt sûơ chïơch khoêi "thïị cín bùìng
hún-thiïơt" - ăoâ lađ caâc ruêi ro vađ nhûông phíìn thûúêng mađ giaâm saât
viïn gùơp phaêi úê ríịt nhiïìu nûúâc Trûúâc hïịt, giaâm saât viïn nhòn
chung, thûúđng ặúơc traê lûúng thíịp hún so vúâi mûâc lûúng
trong caâc ngín hađng tû nhín, vađ úê ríịt nhiïìu nûúâc ăang phaât
triïín, viïơc chuýín cöng taâc lađ víịn ăïì rùưc röịi hún nhiïìu so vúâi
caâc nûúâc cöng nghiïơp Thûâ hai, thu nhíơp traê sau - thûơc chíịt
lađ möơt khoaên tiïìn thûúêng tiïìm nùng - coâ thïí lađ kïịt quaê cuêa sûơ
giaâm saât lúi loêng, do chó coâ möơt vađi nûúâc, cho duđ coâ mûâc thu
nhíơp cao hay thíịp, ra qui ắnh cíịm caâc giaâm saât viïn chuýín
sang lađm viïơc cho caâc ngín hađng Thûâ ba, úê caâc nûúâc nađy
khöng coâ sûơ trûđng phaơt sau ăoâ - coâ thïí lađ bùìng hònh thûâc cùưt
giaêm tiïìn thûúêng, ăiïìu mađ nhòn chung hiïịm thíịy - hoùơc bùìng
caâch truíịt quýìn ặúơc hûúêng lûúng hûu Vađ cuöịi cuđng, úê híìu
hïịt caâc nûúâc coâ mûâc thu nhíơp trung bònh, chùỉng haơn nhû
AÂchentina vađ Philippin, giaâm saât viïn coâ thïí bõ kiïơn vò hađnh
ăöơng cuêa hoơ vađ hoơ phaêi chõu traâch nhiïơm caâ nhín, cho nïn
nhûng cú cíịu khuýịn khñch thûúđng lađm cho ăiïìu nađy trúê nïn khoâ khùn
Trang 32hoơ phaêi gaânh chõu sûơ trûđng phaơt thûơc sûơ ăöịi vúâi hađnh ăöơngbûđa baôi
Ăiïìu nađy hoađn toađn traâi ngûúơc vúâi cú cíịu ăïìn buđ töịi ûu chonhûông ngûúđi coâ nhiïơm vuơ thi hađnh phaâp luíơt, möơt cú cíịu ăaôặúơc ăïì xuíịt tûđ líu ăïí loaơi búât nhûông hađnh vi thiïịu trungthûơc, ngay caê khi ríịt khoâ ăiïìu tra nhûông hađnh ăöơng sai.13 Vòvíơy, viïơc ûu tiïn ăaêm baêo coâ ặúơc sûơ giaâm saât töịt hún, lađ phaêitraê lûúng híơu hônh cho giaâm saât viïn ngín hađng, thíơm chñ caohún so vúâi caâc cöng chûâc khaâc: xaâc suíịt phaât hiïơn ặúơc nhûôngsai soât lađ ríịt thíịp, vađ nhû trong Hònh 2.1 úê trïn, chi phñ cuêa sûơdïî daôi laơi ríịt lúân Vò phaêi míịt nhiïìu thúđi gian múâi biïịt ặúơcgiaâm saât viïn coâ dïî daôi quaâ hay khöng, nïn sûê duơng nhûôngkhoaên ăïìn buđ traê sau coâ leô lađ caâch töịt nhíịt ăïí khñch lïơ giaâmsaât viïn Vò víơy, cho hoơ möơt khoaên lûúng hûu híơu hônh, coinhû lađ möơt phíìn thûúêng traê sau, vađ sau ăoâ coâ thïí loaơi boê hoùơcgiaêm tiïìn lûúng hûu nïịu hoơ vi phaơm caâc nguýn tùưc giaâm saâtchùơt cheô, ăíịy coâ thïí lađ möơt caâch ăïí tùng cûúđng ăöơng cúkhuýịn khñch Ngoađi quan ăiïím chung lađ caâc cú quan giaâmsaât phaêi coâ mûâc ăöơ ăöơc líơp cao nhùìm giaêm búât nhûông canthiïơp chñnh trõ, nïịu giaâm saât viïn ăöìng thúđi ặúơc baêo vïơ trûúâcnhûông hađnh ăöơng caâ nhín chöịng laơi hoơ (nhû ăaô xaêy ra úê ríịtnhiïìu nûúâc cöng nghiïơp), thò seô coâ nhiïìu nûúâc ặúơc hûúêng lúơihún tûđ viïơc tùng cûúđng hiïơu lûơc thûơc thi caâc qui ắnh nađy Chó baên thín tñnh minh baơch vađ tñnh traâch nhiïơm chûa ăuêăïí coâ ặúơc sûơ giaâm saât töịt hún Thñ duơ, caâch tiïịp cíơn nađy coâthïí ăaô ăuê ăïí ăaêm baêo rùìng thöịng ăöịc ngín hađng trung ûúngseô lađm viïơc coâ traâch nhiïơm hún khi ban hađnh chñnh saâch tiïìntïơ, búêi vò tyê giaâ höịi ăoaâi vađ/hoùơc thõ trûúđng traâi phiïịu coâ thïícho möơt ăaânh giaâ thûơc sûơ ăöịi vúâi cöng viïơc cuêa hoơ Ăöìng thúđi,híìu hïịt caâc thöịng ăöịc ngín hađng trung ûúng ăïìu khöng bõ ăedoaơ seô bõ khúêi töị khi ăïì ra chñnh saâch khùưc khöí, vađ hoơ khöngặúơc thûúêng trong tûúng lai cho chñnh saâch núâi loêng Bíịtchíịp sûơ phaên ûâng trûúâc nhûông khoâ khùn vïì tiïịt kiïơm vađ chovay úê Myô ăaô lađm giaêm sûơ tuđy yâ trong cöng taâc giaâm saât -thöng qua caâc hoaơt ăöơng bùưt buöơc, thuâc ăííy vađ ăiïìu chónh -caâc khoâ khùn víîn gia tùng do söị lûúơng caâc cöng cuơ tađi chñnh
Ăiïìu chónh “thïị cín bùìng
hún - thiïơt”
hún - thiïơt”
Trang 33lúân hún mûâc cíìn thiïịt khi quan saât tònh traơng ruêi ro cuêa caâc
ngín hađng, lađm cho giaâm saât viïn tuđy yâ hún, thñ duơ nhû hoơ coâ
thïí thoaê thuíơn vúâi caâc ngín hađng vïì viïơc ăïì ra caâc nguýn tùưc
ruêi ro nhû thïị nađo, vađ sau ăoâ seô phaơt caâc ngín hađng nïịu vi
phaơm caâc nguýn tùưc Ăíy khöng phaêi lađ möơt lônh vûơc dïî theo
doôi Nïịu giaâm saât viïn úê caâc nûúâc ăang phaât triïín hađnh ăöơng
theo cuđng möơt hûúâng, thò ăiïìu ăùơc biïơt quan troơng lađ phaêi
ăaêm baêo giaêm búât sûơ tuđy yâ cho giaâm saât viïn ăi keđm vúâi sûơ
giaâm saât chùơt cheô vađ thiïịt líơp laơi möơt cín bùìng hún - thiïơt múâi
Mùơc duđ úê nhiïìu nûúâc cíìn thiïịt phaêi caêi thiïơn viïơc traê thuđ
lao cho giaâm saât viïn, nhûng khoâ lođng vađ ríịt töịn keâm nïịu
muöịn traê lûúng cho giaâm saât viïn ngang vúâi quan chûâc ngín
hađng cao cíịp Viïơc taơo aâp lûơc buöơc phaêi cöng khai hoaâ nhiïìu
thöng tin hún lađ möơt phûúng thûâc chuíín mûơc nhùìm haơn chïị
nhu cíìu tùng mûâc lûúng hiïơu quaê, cho nïn möơt söị qui ắnh
nhû ăïì xuíịt vïì caâc khoaên núơ phuơ thuöơc úê trïn lađ ăùơc biïơt quan
troơng ăïí buöơc phaêi cöng khai nhiïìu thöng tin hún vađ caêm
nhíơn thõ trûúđng
Mùơc duđ khoâ coâ thïí ăaânh giaâ tònh traơng tađi chñnh cuêa ngín
hađng, thíơm chñ ngay caê úê caâc nûúâc cöng nghiïơp, nhûng nhûông
ăiïìu nïu trïn víîn cho thíịy, dûơa quaâ nhiïìu vađo sûơ giaâm saât
chñnh thûâc lađ ăiïìu ăùơc biïơt ruêi ro trong thõ trûúđng múâi nöíi Sûơ
taâi xuíịt hiïơn caâc hiïơn tûúơng gian líơn, tham ö vađ khuêng hoaêng,
ăaô minh chûâng rùìng, caâc víịn ăïì vïì thöng tin vađ cú chïị
khuýịn khñch vöịn ăang giûô võ trñ troơng ýịu trong hïơ thöịng tađi
chñnh khöng dïî gò loaơi boê Hún nûôa, sûơ chïơnh lïơch trong trònh
ăöơ phaât triïín thïí chïị vađ sûơ bíịt öín ắnh kinh tïị, kïịt húơp vúâi
khaê nùng ăiïìu chónh luíơt lïơ cuêa nhûông ăöịi tûúơng tham gia thõ
trûúđng tađi chñnh, coâ nghôa lađ thay vò coâ caâc tiïu chuíín hoùơc qui
ắnh chñnh xaâc, thò caâc cú quan chûâc nùng phaêi coâ möơt chiïịn
lûúơc tiïịp cíơn viïơc ăiïìu tiïịt khu vûơc tađi chñnh, vađ chiïịn lûúơc
phaêi ăi xa hún viïơc ăaơt ặúơc nhûông tûúng ăöìng vïì chuíín
mûơc vúâi caâc nûúâc cöng nghiïơp
Vúâi sûơ tíơp trung lúân hún vïì quýìn súê hûôu vađ thu nhíơp thò
khoâ coâ thïí duy trò möơt mûâc ăöơ ăöơc líơp thoaê ăaâng cuêa caâc cú
quan giaâm saât Ăöìng thúđi, möi trûúđng thöng tin, sûơ giaâm saât
vađ höî trúơ cho hoaơt vađ höî trúơ cho hoaơt ăöơng giaâm saât chñnh thûâc bùìng sûơ theo doôi dûơa vađo thõ trûúđng