Kế toán quản trị chi phí trong các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.

- Đưa giải pháp hoàn thiện về phân loại chi phí; về xây dựng định mức và dự toán chi phí; về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí theo ABC, về đánh giá hiệu quả của các trun

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-

-VŨ THỊ THANH THỦY

KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC BỆNH VIỆN CÔNG TRỰC THUỘC BỘ Y TẾ

TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI

Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH

Mã số: 62340301

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN NGỌC QUANG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM KẾT

“Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.”

Người hướng dẫn

PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang

Tác giả luận án

Vũ Thị Thanh Thủy

MỤC LỤC

LỜI CAM KẾT

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG BỆNH VIỆN 9

1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 9

1.1.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước 9

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 14

1.2 Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện 17

1.2.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh dịch vụ và cơ chế tài chính ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện 17

1.2.2 Bản chất và vai trò của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện 28

1.2.3 Nội dung kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện 31

1.2.4 Kế toán quản trị chi phí theo ABC 49

TÓM TẮT CHƯƠNG 1 55

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 56

2.1 Khung phân tích, quy trình nghiên cứu của luận án 56

2.2 Chọn mẫu nghiên cứu 58

2.3 Công cụ nghiên cứu 59

2.4 Phương pháp thu thập thông tin 60

2.5 Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu 62

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 68

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC BỆNH VIỆN CÔNG TRỰC THUỘC BỘ Y TẾ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI 69

3.1 Tổng quan về các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 69

3.1.1 Đặc điểm hoạt động chung 70

3.1.2 Cơ chế quản lý tài chínhbệnh viện 80

3.2 Thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 86

3.2.1 Thực trạng về phân loại chi phí 86

3.2.2 Thực trạng về xây dựng định mức và dự toán chi phí 88

3.2.3 Thực trạng về phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ 97

3.2.4 Thực trạng về đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí 101

3.2.5 Thực trạng về phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định 102

3.2.6 Thực trạng về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện 104

3.3 Đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 109

3.3.1 Những kết quả đạt được 109

3.3.2 Những tồn tại 111

3.3.3 Nguyên nhân tồn tại 113

TÓM TẮT CHƯƠNG 3 115

CHƯƠNG 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC BỆNH VIỆN CÔNG TRỰC THUỘC BỘ Y TẾ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI 116

4.1 Định hướng chiến lược phát triển và nguyên tắc hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 116 4.1.1 Định hướng chiến lược phát triển của các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 116

4.1.2 Nguyên tắc hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 118

4.2 Các giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 119

4.2.1 Giải pháp về phân loại chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 119

4.2.2 Giải pháp về xây dựng định mức và dự toán chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 124

4.2.3 Giải pháp về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí theo ABC

trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 126

4.2.4 Giải pháp về đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí trong các bẹnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 133

4.2.5 Giải pháp về phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 134

4.3 Điều kiện thực hiện các giải pháp 137

TÓM TẮT CHƯƠNG 4 140

KẾT LUẬN 141 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BHYT Bảo hiểm y tế

BN Bệnh nhân BTC Bộ tài chính

BV Bệnh viện BVCL Bệnh viện công lập BYT Bộ Y tế

CBCNV Cán bộ công nhân viên CSSK Chăm sóc sức khỏe ĐVSN Đơn vị sự nghiệp

HN Hà nội KCB Khám chữa bệnh KTQT Kế toán quản trị KTQTCP Kế toán quản trị chi phí NCKH Nghiên cứu khoa học NSNN Ngân sách Nhà nước QCCTNB Quy chế chi tiêu nội bộ QTCP Quản trị chi phí

SXKD Sản xuất kinh doanh TSCĐ Tài sản cố định

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Danh sách các trung tâm chi phí cuối cùng 42

Bảng 1.2: Tóm lược các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí từ các nghiên cứu trước đây 48

Bảng 2.1: Tổng hợp các giả thuyết theo kỳ vọng của tác giả về các biến trong mô hình nghiên cứu đề xuất 66

Bảng 3.1: Bảng đối tượng khảo sát 69

Bảng 3.2: Quy mô giường bệnh 74

Bảng 3.3: Mức độ hoạt động của bệnh viện 74

Bảng 3.4: Mô hình tổ chức bộ máy quản lý 76

Bảng 3.5: Mô hình tổ chức bộ máy kế toán 78

Bảng 3.6: Công việc kế toán tại bệnh viện 78

Bảng 3.7: Tổ chức mô hình kế toán quản trị 78

Bảng 3.8: Bố trí nhân viên kế toán quản trị 79

Bảng 3.9: Phân loại chi phí 86

Bảng 3.10: Xây dựng định mức chi phí 88

Bảng 3.11: Căn cứ xây dựng định mức chi phí 88

Bảng 3.12: Xây dựng dự toán chi phí 94

Bảng 3.13: Căn cứ xây dựng dự toán chi phí 94

Bảng 3.14: Kỳ xây dựng dự toán chi phí 94

Bảng 3.15: Phương pháp xác định chi phí và tính giá thành 99

Bảng 3.16: Hệ thống kế toán quản trị chi phí hiện nay tại bệnh viện 100

Bảng 3.17: Quý vị có mong muốn áp dụng phương pháp ABC 100

Bảng 3.18: Sử dụng Thẻ điểm cân bằng (BSC) để đánh giá 102

Bảng 3.19: Chỉ tiêu sử dụng để đánh giá bộ phận 102

Bảng 3.20: Phương pháp đánh giá bộ phận 102

Bảng 4.1: Bảng phân loại chi phí theo hoạt động 120

Bảng 4.2: Kế toán chi phí dựa trên hoạt động tại bệnh viện 131

Bảng 4.3: Chỉ tiêu đánh giá trung tâm chi phí 134

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1: Phạm vi nghiên cứu của đề tài 5

Sơ đồ 1.1: Phân loại hoạt động dịch vụ trong bệnh viện 23

Sơ đồ 1.2: Bản chất của kế toán quản trị chi phí 29

Sơ đồ 1.3: Phân loại chi phí trong bệnh viện 32

Sơ đồ 1.4: Hệ thống dự toán trong bệnh viện 37

Sơ đồ 2.1: Khung phân tích kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội 57

Sơ đồ 2.2: Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công 64

Sơ đồ 3.1: Mô tả hoạt động khám và điều trị tại bệnh viện 71

Sơ đồ 3.2: Sơ đồ bộ máy quán lý theo mô hình trực tuyến tại BV Da liễu TW 77

Sơ đồ 3.3: Tổ chức bộ máy kế toán theo hình thức tập trung của BV Da liễu TW 79

Sơ đồ 4.1: Tập hợp và phân bổ chi phí chung trong bệnh viện 130

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Con người là nguồn tài nguyên quý báu,quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia, trong đó sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội Vì vậy, đầu tư cho sức khỏe chính là đầu tư cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Ngày nay, chất lượng cuộc sống được cải thiện rõ rệt, nhu cầu khám, chữa bệnh chất lượng cao ngày càng gia tăng và cấp thiết của con người Bệnh viện ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ y tế, thực hiện hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực y học

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển năng động của các doanh nghiệp trong cả nước, các bệnh viện công – là những đơn vị sự nghiệp y tế công lập, cũng ngày càng phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng, với 1.071 bệnh viện, trong đó bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế là 46, chiếm 4,3%trong tổng số các bệnh viện công trong cả nước (Tổng cục thống kê, 2015) Ngoài việc sử dụng các nguồn vốn do Ngân sách Nhà nước cấp, các bệnh viện công còn có khác khoản thu trong các dịch vụ phục

vụ người bệnh, thêm vào đó các loại hình dịch vụ khám chữa bệnh cũng rất đa dạng, chi phí cho mỗi loại dịch vụ này lại hoàn toàn khác nhau Đây cũng là một vấn đề cần được kế toán đầy đủ, chính xác và chi tiết, giúp quản trị các bệnh viện công tăng cường giải pháp quản lý thu chi tài chính

Trong điều kiện hội nhập quốc tế và kinh tế - xã hội phát triển như hiện nay, các bệnh viện công bắt đầu phải đối mặt với rất nhiều khó khăn và thách thức trong việc cân đối giữa các nguồn lực hạn chế với chất lượng dịch vụ mà bệnh viện cung cấp Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, các bệnh viện công không ngừng ứng dụng các kỹ thuật y tế hiện đại, các loại dược phẩm mới và sự gia tăng chi phí tiêu thụ, điều này tạo áp lực buộc các bệnh viện công phải áp dụng kỹ thuật của kế toán quản trị chi phí hiệu quả, các kỹ thuật này trước kia thường chỉ được sử dụng trong doanh nghiệp hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận.Theo Robert Kaplan & Anthony A Atkinson (2014, tr1) “Thông tin kế toán quản trị có vai trò quan trọng đối với các đơn vị Nó giúp tăng cường việc ra quyết định, góp phần định hướng cho sự phát triển chiến lược và đánh giá các chiến lược hiện tại, đồng thời giúp tập trung các nỗ lực để cải thiện hiệu năng của đơn vị cũng như để đánh giá sự đóng góp và hiệu quả hoạt động của các bộ phận, các thành viên trực thuộc Một trong những loại thông tin quan trọng nhất của Kế toán quản trị là thông tin chi phí Các đơn vị sử dụng thông tin chi phí để ra các quyết định quan trọng về đặc tính và cơ cấu của các loại sản phẩm”

Qua thực tiễn, hệ thống kế toán quản trị chi phí truyền thống (phương pháp tính giá thành toàn bộ, phương pháp tính giá thành trực tiếp) đã bộc lộ một số hạn chế, gây ảnh hưởng đến hoạt động ra quyết định của nhà quản trị trong bệnh viện Những hạn chế lớn nhất có thể kể đến đó là việc lựa chọn đối tượng tập hợp chi phí và kỹ thuật phân bổ chi phí Để khắc phục những hạn chế đó, các nhà kinh tế nghiên cứu và ứng dụng phương pháp tính giá thành sản phẩm mới - phương pháp tính giá thành dựa trên

cơ sở hoạt động (Activity-based costing - ABC) Phương pháp ABC ngày nay đã được gắn liền với một triết lý mới trong quản trị là quản trị dựa trên hoạt động (Activity based Management - ABM) Quản trị dựa trên hoạt động là một trong những phương pháp quan trọng nhất để dành chiến thắng trong cạnh tranh Hệ thống này không thay thế hệ thống kế toán quản trị chi phí truyền thống, mà nhằm bổ sung khả năng xử lý và cung cấp thông tin trong việc ra quyết định ngắn hạn và dài hạn của đơn vị

Một vấn đề nữa, hoạt động của các bệnh viện công đã và đang có những thay đổi đáng kể dưới tác động của cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm

vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính Trong đó, cơ chế tự chủ về tài chính đã cho phép các Bệnh viện công được chủ động trong việc sử dụng nguồn kinh phí do Nhà nước cấp và các khoản thu được để lại nhằm thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh trên

cơ sở tiết kiệm chi phí, tự chủ trong việc phân phối khoản chênh lệch thu chi nhằm từng bước tăng cường cơ sở vật chất, đào tạo đội ngũ, cải thiện và nâng cao đời sống cán bộ viên chức của đơn vị Do đó, thực hiện kế toán quản trị chi phí tốt là rất cần thiết, đảm bảo cung cấp chính xác, kịp thời và đầy đủ các thông tin về hoạt động tài chính của bệnh viện cho lãnh đạo bệnh viện, quản lý các cấp tại bệnh viện, các cơ quan quản lý Nhà nước về y tế và các đối tượng khác có liên quan đến hoạt động của bệnh viện, giúp họ đưa ra các quyết định đúng đắn, kịp thời Kế toán quản trị chi phí thực hiện chức năng ghi chép, theo dõi, phản ánh và giám sát chặt chẽ các loại tài sản, nguồn kinh phí của bệnh viện, giúp cho việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nguồn kinh phí trong các bệnh viện công

Tính đến thời điểm hiện nay, các công trình nghiên cứu trên thế giới về kế toán quản trị chi phí cũng chỉ đề cập một cách riêng lẻ các nội dung của kế toán quản trị chi phí và được nghiên cứu trong một số các bệnh viện công và bệnh viện tư, chưa công trình nào nghiên cứu toàn diện và có hệ thống nội dung của kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công

Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu trong nước cũng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về nội dung của kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công, và đặc biệt chưa có bất kỳ một công trình nào nghiên cứu về

sự phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến

sự phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện

Chính vì các lý do đã được trình bày ở trên, “Kế toán quản trị chi phí trong các

bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội” được tác giả chọn làm đề tài

luận án tiến sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu tổng quát được xác định là: Giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực

thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

Để đạt được mục tiêu tổng quát trên tác giả xác định các mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện (một loại hình tiêu biểu đơn vị sự nghiệp có Thu)

- Phân tích và đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

- Lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện

- Đưa giải pháp hoàn thiện về phân loại chi phí; về xây dựng định mức và dự toán chi phí; về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí theo ABC, về đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí và về phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

3 Câu hỏi nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu cụ thể như trên, luận án phải trả lời được các câu hỏi nghiên cứu sau:

Kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện bao gồm những nội dung nào?

Có những nhân tố nào tác động đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện và mức độ tác động như thế nào đến sự vận dụng đó?

Hiện nay, nội dung kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc

Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội được thực hiện như thế nào?

Sự vận dụng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y

tế trên địa bàn Hà Nội đã đạt được những ưu điểm và còn những hạn chế gì? Nguyên nhân vì sao?

Có những giải pháp nào để hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội?

4 Đối tượng, nội dung, phạm vi và đơn vị nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là “Kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà nội”, bao gồm: Phân loại chi phí, xây dựng định mức và dự toán chi phí, phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ, đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí, phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định, các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí

Hoạt động trong các bệnh viện công rất đa dạng, bao gồm hoạt động khám chữa bệnh, nghiên cứu khoa học, đào tạo, chỉ đạo tuyến,…và các hoạt động dịch vụ khác Với đối tượng nghiên cứu đã xác định, luận án đi sâu nghiên cứu nội dung kế toán quản trị chi phí có liên quan đến hoạt động chủ yếu nhất là hoạt động khám chữa bệnh

4.2 Nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu của đề tài là kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội, thông qua khảo sát để đánh giá thực trạng về kế toán quản trị chi phí, trên cơ sở đó để đưa ra giải pháp hoàn thiện kế toán quản tri chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội Các nội dung nghiên cứu này đã được trình bày chi tiết trong phiếu khảo sát

4.3 Phạm vi và đơn vị nghiên cứu

Pham vi nghiên cứu của luận án bao gồm:

+ Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu, khảo sát các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

+ Phạm vi thời gian:Từ năm 2012 đến năm 2015

Sơ đồ 1: Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Nguồn: Tác giả tự xây dựng

+ Đơn vị nghiên cứu: Lãnh đạo, các cán bộ quản lý phòng/khoa chức năng, những người trực tiếp làm công việc kế toán tại các bệnh viện công trực thuôc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

5 Đóng góp mới của đề tài

+ Bản chất và vai trò của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

+ Nội dung của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện (phân loại chi phí, xây dựng định mức và dự toán chi phí, phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch

vụ, đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí, phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định)

Phạm vi nghiên cứu

Kế toán QTCP

Hoạt động khám bệnh, chữa bệnh

BV công trực thuộc BYT Trên địa bàn HN

Luận án phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Về mặt thực tiễn:

- Từ kết quả khảo sát thực tế tại các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội, tác giả đã đánh giá những kết quả đạt được, cụ thể:

+ Việc phân loại chi phí theo nội dung chi, theo tính chất hoạt động và theo quyền

tự chủ hoàn toàn phù hợp để thực hiện kế toán theo mục lục Ngân sách Nhà nước

+ Định mức chi hoạt động đặc biệt là hoạt động thường xuyên đã được xây dựng

cụ thể trong từng lĩnh vực hoạt động chi như chi thanh toán cá nhân, chi quản lý hành chính, chi nghiệp vụ chuyên môn,… một cách cụ thể trong Quy chế chi tiêu nội bộ của từng bệnh viện, trên cơ sở định mức của Nhà Nước và đặc thù của từng bệnh viện

+ Công tác xây dựng dự toán được các bệnh viện quan tâm đặc biệt, các kế hoạch từ tổng quát đến chi tiết đều được tổ chức xây dựng một cách bài bản Tổ chức xây dựng dự toán được thực hiện theo từng cấp, từ cấp quản trị cơ sở đến cấp quản trị trung gian và quản trị cấp cao

+ Việc tính giá thành theo phương pháp xác định chi phí theo quá trình khá đơn giản, dễ áp dụng, chi phí được tập hợp cho bệnh nhân từ khi vào viện cho đến khi xuất viện, bao gồm cả chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp

+ Trung tâm chi phí tại các bệnh viện bao gồm trung tâm chi phí khám chữa bệnh và trung tâm chi phí quản lý hành chính, việc phân chia như vậy khá phù hợp với đặc điểm hoạt động của bệnh viện

- Từ kết quả khảo sát thực tế tại các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn

Hà Nội, luận án đã chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí tại các bệnh viện thông qua phương trình hàm hồi quy như sau:

Loge[

) 0 (

) 1 (

=

=

Y P

số hồi quy = 3.099), X7- Mức độ sử dụng hệ thống chi phí theo quy định của Nhà nước

(với hệ số hồi quy = 3.005), X5 - Sự hỗ trợ của bệnh viện (với hệ số hồi quy = 2.581) và X4 - Mức độ phức tạp trong bệnh viện (với hệ số hồi quy = 1.829)

+ Nhân tố X6 và X7 có tác động ngược chiều, trong khi đó, nhân tố X1, X4 và X5 lại có tác động cùng chiều

Việc xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công, trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội, có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin để giúp các bệnh viện lựa chọn hệ thống tính toán chi phí mới, trong điều kiện hiện nay nhiều bệnh viện chịu áp lực phải tính toán chi phí hiệu quả hơn trong cơ chế tự chủ tài chính và sự cạnh tranh về chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh giữa các bệnh viện

Kết quả mong muốn của nghiên cứu “Kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà nội” sẽ là công cụ hỗ trợ hữu hiệu hoặc ít nhất là nguồn tài liệu tham khảo cho các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế tại Hà Nội, Việt Nam

6 Kết cấu của luận án

Đề tài luận án ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục thì được tổ chức thành 4 chương với nội dung chính như sau:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Chương 1 thực hiện tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài, nhằm xác định những nội dung nghiên cứu có tính kế thừa và phát triển cũng như những cơ sở lý luận làm nền tảng nghiên cứu của luận án Từ tổng quan nghiên cứu, tác giả xác định được khoảng trống của đề tài, nêu rõ câu hỏi nghiên cứu của luận án

Nội dung tiếp theo trình bày đặc điểm hoạt động cũng như cơ chế tài chính của bệnh viện có ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí, bản chất và vai trò cũng như nội dung của kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện Nghiên cứu các giai đoạn phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí, cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Trong chương này, tác giả trình bày phương pháp nghiên cứu của đề tài, bao gồm các nội dung như khung phân tích, quy trình nghiên cứu của luận án; chọn mẫu

nghiên cứu; công cụ nghiên cứu, phương pháp thu thập thông tin; và nội dung cuối cùng là phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu ………

Chương 3: Thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

Từ kết quả khảo sát, tác giả tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng nội dung kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện công, như thực trạng về phân loại chi phí, xây dựng định mức, lập dự toán chi, phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch

vụ, đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí và cuối cùng là phân tích thông tin chi phí nhằm phục vụ cho việc ra quyết định của nhà quản trị trong bệnh viện Các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện Trên cơ sở đó, đánh giá những kết quả đạt được cũng như những tồn tại và nguyên nhân của tồn tại đó

Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

Từ thực trạng đã được trình bày ở chương 3, tiếp theo trong chương 4, tác giả

có đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trên cơ sở tuân theo các điều kiện thực hiện, định hướng phát triển và nguyên tắc hoàn thiện

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN

QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG BỆNH VIỆN 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

1.1.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước

Có rất nhiều công trình nước ngoài liên quan đến kế toán quản trị trong các bệnh viện cả về phương diện lý luận và thực tiễn Mỗi công trình nghiên cứu ở một góc độ khác nhau nhằm đạt được mục tiêu của quá trình nghiên cứu Dưới đây là tổng quan một số công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài nghiên cứu

Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu về phân loại chi phí trong các bệnh viện

Trong lĩnh vực dịch vụ bệnh viện, các nghiên cứu về phân loại chi phí đều dựa trên các cách phân loại như sau:

+ Trong nghiên cứu của các tác giả Eddy và cộng sự (2003), Mustafa và cộng

sự (2013), Magdalena (2013) thì chi phí trong bệnh viện được phân loại dựa theo mối quan hệ của chi phí với mức độ hoạt động nhằm mục tiêu hỗ trợ cho kiểm soát chi phí.Chi phí được chia thành biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp

+ Phân loại chi phí theo tính chất hoạt động của bệnh viện, tác giả Mike (2002)

đã nghiên cứu về đặc điểm chi phí của bệnh viện, theo quan điểm của tác giả,bệnh viện hiện đại là tổ chức có nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe, do vậy cần sử dụng phương pháp phù hợp để phân tích cấu trúc chi phí và cấu trúc hoạt động của một bệnh viện Theo đó có chi phí biến đổituy nhiên lại được nghiên cứu gắn với hàm chi phí để phân tích trong điều kiện cụ thể của bệnh viện như địa phương nơi bệnh viện hoạt động, số lượng bác sĩ, trang thiết bị y tế,…

+ Magdalena (2013), phân loại chi phí theo khả năng quy nạp chi phí vào đối tượng chịu chi phí, chi phí được chia thành chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp nhằm phục vụ cho việc tính giá thành, lập báo cáo lợi nhuận,… khi nghiên cứu chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp, tác giả khẳng định chi phí gián tiếp giúp ước tính được tất cả các khoản chi phí liên quan để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm vì vậy giá thành sản phẩm được xác định theo chi phí toàn bộ sẽ là cơ sở để nhà quản trị bệnh viện xác định giá thành dịch vụ, ra quyết định chiến lược Tuy nhiên, để tính toán được chi phí chung cho từng loại dịch vụ thì phải phân bổ chi phí chung theo

tỷ lệ chung định trước

Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về lập dự toán chi phí trong bệnh viện

Mustafa và cộng sự (2013) trong nghiên cứu của mình, các tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu hồi quy được thực hiện trên dữ liệu của các bệnh viện công

và trung tâm chi phí chính để xác định và phân tích chi phí, từ đó lập dự toán chi phí cho dịch vụ y tế Tất cả các chi phí hoạt động được phân bổ cho các phòng ban tại bệnh viện Chi phí chưa tính khấu hao tài sản và chi phí vốn

Nhóm thứ ba: Các công trình ngiên cứu về phương pháp xác định chi phí trong bệnh viện được các tác giả nghiên cứu cụ thể như sau:

+ Phương pháp xác định chi phí thực tế

Theo nghiên cứu của Magdalena (2013), giá thành được tính theo chi phí đầy

đủ gồm: Chi phí nhân viên, chi phí vật tư lâm sàng và chi phí chung (ví dụ thiết bị và vật liệu, thuốc), chi phí hành chính (ví dụ in ấn, điện thoại) chi phí vốn (Cả vốn và lãi), chi phí khác nhưng loại trừ các chi phí của việc giảng dạy và nghiên cứu Tất cả các chi phí này đều được tính trong giá thành của dịch vụ khám chữa bệnh

+ Phương pháp xác định chi phí dựa trên hoạt động

Theo Eddy và cộng sự (2004), các tác giả đã nghiên cứu về hệ thống tính toán chi phí dựa trên hoạt động (ABC) trong các bệnh viện để tính toán chi phí hiệu quả hơn Theo đó, quy trình phát triển tổng quát của hệ thống chi phí bao gồm: Chi phí biến đổi, chi phí quan trọng, liên kết chất lượng, hệ thống Nhà nước và cuối cùng là nhận thức của những người làm trong bệnh viện

Các yếu tố có thể tạo điều kiện (hoặc ức chế) hệ thống chi phí thay đổi theo hướng ABC lại phụ thuộc trong một bối cảnh cụ thể bệnh viện Thông qua một cuộc khảo sát nghiên cứu của bệnh viện, các tác giả phát hiện ra phát triển hệ thống chi phí trong bệnh viện hầu như có thể được giải thích bởi các yếu tố cụ thể bệnh viện Các vấn đề như sự hỗ trợ của các bên y tế đối với hệ thống chi phí sử dụng, nâng cao nhận thức của các vấn đề với quy phạm pháp luật hiện tại về hệ thống chi phí, cách thức các bệnh viện và bác sĩ sắp xếp bồi hoàn cũng được xem xét nếu bệnh viện tinh chỉnh hệ thống chi phí của họ

Tuy nhiên, cài đặt một hệ thống chi phí đòi hỏi một cách tiếp cận khác nhau trong mỗi bệnh viện và trên đây là một kết quả nghiên cứu trên một mẫu bệnh viện ở Flanders, Bỉ

Tác giả Chan (1993) đã nghiên cứuhệ thống kế toán chi phí theo hoạt động áp dụng cho kế toán chi phí bệnh viện, đặc biệt để xác định toàn bộ chi phí chuẩn của một

đơn vị dịch vụ cung cấp bởi bệnh viện, bằng cách kết hợp hệ thống kế toán chi phí theo hoạt động và chi phí chuẩn, các nhà điều hành ngành y có thể lên kế hoạch và kiểm soát chi phí dịch vụ cung cấp tốt hơn và đảm bảo quản trị tài chính tốt

Nhóm thứ tư: Các công trình nghiên cứu về các trung tâm chi phí trong bệnh viên.

Các tác giả Basuvà cộng sự (2010)đã đề cập về Quản trị Trung tâm Chi phí trong một Bệnh viện công ở Nam Phi Thông tin về chi phí đơn vị bệnh viện hữu ích đối với các nhà hoạch định chính sách, nhà quản trị và nhà nghiên cứu Tầm quan trọng này được ghi nhận trên toàn thế giới bởi Tổ chức Y tế Thế giới và trong nước bởi Bộ Y tế Nam Phi Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các trung tâm chi phí của một Bệnh viện công lớn (Johannesburg Hospital) và xác định các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng và đưa ra định hướng để thực hiện bền vững và thành công qua các kỹ năng Nghiên cứu xác định ba loại trung tâm chi phí: Chi phí quản lý chung, chi phí trung gian và chi phí cuối cùng

Phân tích bối cảnh cho thấy có sự khác biệt lớn so với Bệnh viện công Italia Nhiều nhân tố quan trọng được xác định trong nghiên cứu có thể được phân chia thành

ba nhóm lớn: Nhân tố bên ngoài, nhân tố bên trong và quy trình Cách tiếp cận từng bước dựa trên kế hoạch phù hợp và phân tích bối cảnh cần được sử dụng để thực hiện thành công dạng hoạt động ở bệnh viện công

Trong nghiên cứu của tác giả Mustafa và cộng sự (2013) thì bệnh viện chia dịch

vụ thành hai trung tâm chi phí chính là trung tâm dịch vụ bệnh viện hàng ngày và trung tâm dịch vụ phụ trợ và hỗ trợ, trong đó lại được chia thành các tiểu thể loại trung tâm chi phí khác nhau để đáp ứng yêu cầu kiểm soát chi phí trong bệnh viện

Theo nghiên cứu của tác giả Magdalena (2013), các trung tâm chi phí trong bệnh viện bao gồm:

• Trung tâm chi phí trực tiếp: Trung tâm cung cấp dịch vụ trực tiếp đến bệnh nhân, đặc biệt là về chẩn đoán, điều trị và chăm sóc

• Trung tâm chi phí gián tiếp: Là các trung tâm hỗ trợ cho các trung tâm chi phí trực tiếp và không liên quan đến bệnh nhân

• Trung tâm chi phí hỗn hợp: Đây là trung tâm có thể được tìm thấy cả trong trung tâm chi phí trực tiếp và trung tâm chi phí gián tiếp

• Trung tâm chi phí không liên quan đến DRG (Nhóm chuẩn đoán liên quan - Diagnosis Related Groups): Trung tâm nàykhông cung cấp bất kỳ dịch vụ liên quan DRG Chi phí DRG được loại trừ khỏi chi phí hỗn hợp

Nhóm thứ năm: Các công trình nghiên cứu về việc cung cấp thông tin chi phí

để phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị trong bệnh viện

Với mục đích cung cấp thông tin chi phí để các nhà quản trị đưa ra quyết định trong bệnh viện.Tác giả Magdalena (2013) đã nghiên cứu các quy tắc hệ thống kế toán chi phí sử dụng ở các bệnh viện của các nước Châu Âu Kế toán chi phí là một phần thiết yếu của chăm sóc sức khỏe Thông tin chi phí được sử dụng và phân tích trên cấp trung ương của hệ thống chăm sóc sức khỏe, cũng như bên trong của các bệnh viện Tất cả các nhà quản trị chăm sóc sức khỏe, các kế toán viên và những người làm trong bệnh viện đều nhận thức được tầm quan trọng của sự hiểu biết về chi phí Kế toán chi phí được xác định là yếu tố của quản lý tài chính tạo ra các thông tin về các chi phí của một tổ chức và cung cấp một loạt các thông tin tài chính đối với quyết định về mức độ khác nhau, cung cấp dữ liệu chi phí để xác định giá trị của dịch vụ y tế

Tác giả Carly (2002) nghiên cứu tình hình thu thập và sử dụng thông tin chi phí, văn hóa tổ chức để chủ động tính chi phí và quyền lực cũng như xung đột bên trong tổ chức được nghiên cứu Tổ chức được nghiên cứu là một bệnh viện công lớn chuyên nghiên cứu và đào tạo Nghiên cứu của tác giả đề cập một khái niệm có tính chính xác tương đối về việc thu thập thông tin chi phí hiện tại Đồng thời, chỉ ra rằng hiện tại ban lãnh đạo bệnh viện là những người chú trọng sử dụng thông tin chi phí để phục vụ cho việc ra quyết định hơn là đội ngũ y bác sỹ trong bệnh viện

Nhóm thứ sáu: Các công trình nghiên cứu về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống này

Tác giả Leslie và cộng sự (1997) trong nghiên cứu của mình tại các bệnh viện thuộc tiểu bang Washington chỉ ra rằng, hệ thống kế toán chi phí tại các bệnh viện này phải tuân thủ theo các quy định sẵn có của Chính phủ mà không được tự ý tăng các chi phí dịch vụ cho bệnh nhân Trong khi đó, Terri (2001) lại chỉ ra rằng bệnh viện có thể điều chỉnh hệ thống chi phí để phù hợp hơn với các quyết định mang tính nội bộ của bệnh viện Còn theo Nancy (2000), tác giả nghiên cứu về hệ thống chi phí trong bệnh viện và chỉ ra rằng có thể thay đổi theo một hệ thống chi phí hiện đại hơn – hệ thống chi phí theo ABC, nhằm tăng doanh thu, tăng khả năng cạnh tranh và có thể kiểm soát chi phí tốt hơn, tuy nhiên cũng chỉ một số ít các bệnh viện chuyển dịch theo hệ thống chi phí mới này do còn những lo ngại về hệ thống chi phí theo quy định của Chính phủ

Các tác giả Eddy và cộng sự (2004) nghiên cứu tình trạng phát triển hệ thống kế toán quản trị chi phí theo 3 giai đoạn như sau:

Giai đoạn 1: Các bệnh viện chỉ áp dụng hệ thống chi phí theo quy định

Giai đoạn 2: Các bệnh viện có áp dụng hệ thống chi phí theo quy định nhưng có cải tiến

Giai đoạn 3: Các bệnh viện áp dụng phương pháp ABC

Trong nghiên cứu của mình, các tác giả cũng đã trình bày rõ về các nhân tố tác động đến tình trạng phát triển hệ thống kế toán gồm có các nhân tố chung và các nhân

tố đặc biệt Đây là một công trình nghiên cứu, theo tác giả đánh giá là rất phù hợp để làm tài liệu tham khảo trong luận án của mình

Nhóm thứ 7: Các công trình nghiên cứu về việc áp dụng thẻ điểm cân bằng – BSC (Balanced Scorecard ) trong bệnh viện

Tác giả Ted Jackson (2015), nghiên cứu trong các tổ chức chăm sóc sức khỏe thì mô hình chiến lược bao gồm ba yếu tố chính: Chất lượng chăm sóc bệnh nhân, nghiên cứu và giáo dục, trách nhiệm giải trình và tính bền vững

Còn Bob McDonaid (2012), cho thấy rằng BSC đã được giới thiệu trên tất cả các lĩnh vực liên quan đến chăm sóc sức khỏe, kể cả các tổ chức sức khỏe vì mục tiêu lợi nhuận và không vì mục tiêu lợi nhuận, bao gồm:

• Các công ty bảo hiểm y tế

Thẻ điểm cân bằng trong tổ chức chăm sóc sức khỏe cũng bao gồm bốn phương diện cơ bản là: Khách hàng, Tài chính, Quy trình nội bộ, Học tập và tăng trưởng hay

sự đổi mới và học hỏi

Deryl Northcott and Sue Llewellyn (Vol 5, Issue 2) thì nghiên cứu về sự phát triển và tác động của thẻ điểm cân bằng ở Bệnh viện Vương quốc Anh và Bệnh viện New Zealand và ghi nhận rằng để đạt được lợi ích/mục tiêu chiến lược từ việc áp dụng BSC trong bệnh viện thì đòi hỏi cả nhà quản lý và các bác sĩ phải tham gia vào các cuộc đối thoại và đồng thuận xây dựng chỉ tiêu BSC

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Các công trình nghiên cứu trong nước về kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện được chia thành các nhóm nghiên cứu sau đây:

Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu về phân loại chi phí trong bệnh viện

Tác giả Huỳnh Thị Hồng Hạnh (2014) đã phân loại chi phí để phục vụ cho thiết

kế các tài khoản chi tiết về chi phí theo hướng kết hợp giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị chi phí đồng thời đề xuất việc phân bổ chi phí chung Phân loại chi phí trong các Bệnh viện công dựa theo Nghị định số 85/2012/NĐ-CP ngày 15/10/2012, về

cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp y tế công lập và giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập Theo đó chi phí trong bệnh viện công được chia thành chi phí gián tiếp và chi phí trực tiếp Chi phí trực tiếp là các chi phí liên quan trực tiếp đến hoạt động khám chữa bệnh như: Chi phí vật tư tiêu hao, chi phí điện, nước, chi phí tiền lương, chi phí duy tu bảo dưỡng, sửa chữa tài sản cố định,…còn chi phí gián tiếp là các chi phí không liên quan trực tiếp đến hoạt động khám chữa bệnh như: Vật tư và đồng phục trang phục, thanh toán dịch

vụ công cộng phục vụ công tác quản lý bệnh viện, chi phí duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa tài sản cố định văn phòng,…và chi phí gián tiếp khác Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc xem xét tỷ lệ chi phí trong giá thành để nhằm mục đích xây dựng bộ mã trong thiết kế hệ thống thông tin kế toán trong các bệnh viện công

Với luận án tiến sĩ Lê Thị Thanh Hương (2012), tác giả đã tập trung nghiên cứu, khảo sát công tác kế toán, bao gồm tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức thu thập, xử

lý, cung cấp thông tin trên góc độ kế toán tài chính và kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế tại Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến 2012, là giai đoạn thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm

vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính Trên góc độ kế toán quản trị chi phí, luận án

đã đề cập đến cách phân loại chi phí theo nội dung chi, theo quyền tự chủ và theo tính chất hoạt động nhằm thực hiện kế toán theo mục lục ngân sách Nhà nước Theo nội dung chi thì chi phí được phân loại thành chi thanh toán cá nhân, chi quản lý hành chính, chi nghiệp vụ chuyên môn,… Theo tính chất hoạt động thì chi phí được phân loại thành chi hoạt động sự nghiệp và chi hoạt động sản xuất kinh doanh Chi thường xuyên và chi không thường xuyên là cách phân loại chi phí theo quyền tự chủ Tuy nhiên, nội dung kế toán quản trị chi phí chỉ được đề cập dưới một góc độ nhỏ trong phạm vi nghiên cứu về tổ chức công tác kế toán tài chính của tác giả

Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về xây dựng định mức và dự toán chi phí trong Bệnh viện

Nguyễn Trường Giang (2004), Luận án tiến sỹ được tác giả nghiên cứu tương đối toàn diện về quản lý kinh phí Ngân sách Nhà nước trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam trong giai đoạn chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Trong nghiên cứu, tác giả đã có đề cập đến định mức chi phí tuy nhiên định mức chi phí được tính bình quân theo giường bệnh, điều này chưa phù hợp do đối với mỗi loại bệnh viện có tính chất hoạt động khác nhau, quy trình điều trị khác nhau nên chi phí bình quân cần thiết tính trên một giường bệnh cũng khác nhau Tác giả cũng có

đề cập đến xây dựng dự toán chi phí, tuy nhiên lại căn cứ trên việc xây dựng định mức phân bổ Ngân sách từ năm 1996, do sự thay đổi của các chế độ chi tiêu nội bộ

và sự biến động của giá cả nên không còn phù hợp, không phản ánh đúng chi phí cần thiết cho khám chữa bệnh

Trần Thế Cương (2016), đã nghiên cứu rất rõ nét về tự chủ tài chính đối với các bệnh viện công hiện nay Tác giả đã có đề cập đến việc xây dựng định mức chi phí thông qua quy chế chi tiêu nội bộ để kiểm soát chi phí, tuy nhiên chưa đưa ra được giải pháp đối với việc xây đựng định mức chi phí này Tác giả Huỳnh Thị Hồng Hạnh (2014) đã có đề cập đến lập dự toán chi trên cơ sở kinh phí được giao, tuy nhiên việc nghiên cứu này nhằm mục đích hiểu rõ về chu trình giao kinh phí trong các bệnh viện công, từ đó thiết kế bộ mã trong hệ thống thông tin kế toán Tác giả Lê Kim Ngọc (2009), đã có đề cập đến lập dự toán thu – chi ngân sách, tuy nhiên chỉ là một phạm vi nhỏ trong nội dung của luận án, chưa gắn với đặc điểm hoạt động của Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế Tác giả Lê Thị Thanh Hương (2012), đề cập đến việc xây dựng định mức chi phí trên cơ sở xác định định mức về lượng và định mức về đơn giá được quy định cụ thể trong quy chế chi tiêu nội bộ của bệnh viện, dựa theo văn bản hướng dẫn của Nhà nước ban hành Việc lập dự toán được tác giả nghiên cứu gồm dự toán thu – dự toán chi cho hoạt động thường xuyên thuộc kinh phí Ngân sách Nhà nước cấp Tuy nhiên, các nội dung chỉ được đề cập trong phạm vi nhỏ do luận án tập trung nghiên cứu tổ chức công tác kế toán

Nhóm thứ ba: Các công trình nghiên cứu về phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ trong bệnh viện

Tác giả Nguyễn Trường Giang (2004), đã có đề cập đến vấn đề giá viện phí cần tính đúng, tính đủ các loại chi phí, nhưng tác giả vẫn tiếp tục nghiên cứu viện phí theo quan điểm của chính sách phí, lệ phí – là nguồn thu của Ngân sách Nhà nước, chưa làm rõ được bản chất giá dịch vụ của các hoạt động y tế Tác giả Trần Thế Cương

(2016), cũng đã đề cập đến việc tính giá dịch vụ khám chữa bệnh, đồng quan điểm với tác giả Nguyễn Trường Giang về việc phải tính đúng, tính đủ chi phí trong giá dịch vụ khám chữa bệnh, tuy nhiên luận án cũng chỉ nêu được thực trạng mà chưa đưa ra giải pháp cụ thể do luận án tác giả tập trung nghiên cứu về mở rộng tự chủ đối với các Bệnh viện công lập ở Việt Nam Tác giả Lê Thị Thanh Hương (2012), đã nghiên cứu phương pháp xác định chi phí gồm có phương pháp xác định chi phí toàn bộ và xác định theo chi phí biên, tuy nhiên đây là phương pháp truyền thống và cũng đã bộc lộ một số hạn chế nhất định

Việc phân tích thông tin chi phí để phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị trong bệnh viện, tính đến thời điểm này có nghiên cứu của tác giả Lê Thị Thanh Hương (2012) Phân tích thông tin chi phí được tác giả trình bày trong nghiên cứu của mình thường được thực hiện dưới hình thức so sánh giữa việc thực hiện kế hoạch với thực hiện, năm nay với năm trước và tập trung chủ yếu phân tích theo chuyên đề, phân tích số lượt người khám chữa bệnh, chỉ tiêu giường bệnh, phân tích tình hình sử dụng và quản lý Ngân sách Nhà nước cấp,…và theo phương pháp so sánh là chủ yếu Tuy nhiên, tác giả không đưa ra giải pháp cho vấn đề này trong nghiên cứu của mình

Từ tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nước và trong nước có liên quan đến đề tài, qua đó tác giả xác định khoảng trống và làm rõ đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

Tổng hợp các công trình nghiên cứu nước ngoài từ năm 1993 đến nay, nội dung được các tác giả trình bày có liên quan đến kế toán quản trị chi phí trong các bệnh việntại một số nước trên thế giới như Mỹ, Anh, Pháp,…bao gồm cách phân loại chi phí, dự toán chi phí, phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ khám chữa bệnh, các trung tâm chi phí và sử dụng thông tin chi phí để phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị trong bệnh viện, các nhân tố ảnh hưởng đến

hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện Tuy nhiên, các nghiên cứu còn riêng lẻ theo từng nội dung của kế toán quản trị chi phí và được nghiên cứu trong các bệnh viện công – bệnh viện tư

Đối với các công trình nghiên cứu trong nước, tác giả Lê Thị Thanh Hương (2012) đã trình bày khá đầy đủ nội dung của kế toán quản trị chi phí, từ việc phân loại chi phí, xây dựng định mức, lập dự toán, phương pháp xác định chi phí cho đến phân tích thông tin chi phí để phục vụ cho việc ra quyết định Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, tác giả chỉ đề cập đến nội dung kế toán quản trị rất hạn chế do luận án của tác giả tập trung nghiên cứu tổ chức hệ thống kế toán tài chính trong bệnh viện công hơn nữa một số nội dung tác giả không trình bày giải pháp như phân tích thông tin chi phí

Bên cạnh đó, còn các công trình nghiên cứu khác có liên quan đến kế toán quản trị chi phí như đã được trình bày trên phần tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước Các tác giả cũng đề cập đến một số nội dung có liên quan đến kế toán quản trị chi phí, nhưng dưới góc độ giới thiệu và còn rất sơ sài, chưa đưa ra giải pháp cụ thể hoặc có đưa giải pháp nhưng không còn phù hợp với cơ chế tự chủ tài chính trong các bệnh viện công hiện nay

Thực tế, tính đến thời điểm hiện nay, chưa có công trình khoa học nào tiếp cận vấn đề kế toán quản trị chi phí đối với các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội một cách có hệ thống, có tính tổng hợp cả về cơ sở lý luận và thực tiễn Thêm vào đó, chưa có bất kỳ một công trình nghiên cứu nào đánh giá được tình trạng phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện, từ đó đưa ra đề xuất áp dụng hệ thống kế toán quản trị chi phí mới theo phương pháp ABC Đó chính là khoảng trống nghiên cứu của luận án Điều này khẳng định tính độc lập và không trùng lặp của đề tài

1.2 Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

1.2.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh dịch vụ và cơ chế tài chính ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

1.2.1.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh dịch vụ ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí trongbệnh viện

Vào thời cổ đại, y học và tôn giáo được gắn liền, bệnh viện được coi là nhà tế bần cứu giúp những người nghèo khổ Bệnh viện được thành lập giống như những trung tâm

từ thiện nuôi dưỡng người ốm yếu và người nghèo Ngày nay, bệnh viện được coi là nơi chẩn đoán và điều trị bệnh tật, nơi đào tạo và tiến hành các nghiên cứu y học, nơi xúc tiến các hoạt động chăm sóc sức khỏe và ở một mức độ nào đó là nơi trợ giúp cho các nghiên cứu y sinh học Tổ chức y tế thế giới - WHO (1954) đã định nghĩa “Bệnh viện là một bộ phận khôngthể tách rời của một tổ chức xã hội và y tế, chức năng của nó là chăm sóc sức khỏetoàn diện cho nhân dân, cả phòng chống bệnh và chữa bệnh, dịch vụ ngoại trú củabệnh viện phải vươn tới cả gia đình và môi trường cư trú Bệnh viện còn là trung

tâmđào tạo cán Bộ Y tế và nghiên cứu sinh”.Theo các tài liệu của WHO thì bệnh viện

còn là một tổ chức rất phức tạp,bởi lẽ những tiến bộ trên nhiều mặt trong xã hội đã khiến người dân ý thức được rõ hơn về quyền lợi của mình, họ ngày càng đòi hỏi cao hơn với

hệ thống bệnh viện và họ muốn được cung cấp các dịch vụ y tế không chỉ trong khuôn khổ bệnh viện mà còn ở ngay tại gia đình Thực tế cho thấy, ngày càng có nhiều loại

bệnh lây lan do ô nhiễm môi trường và vì thế trách nhiệm chức năng của bệnh viện ngày càng nhiều hơn, tính phức tạp cũng tăng lên theo đó

Bệnh viện là một cơ sở dịch vụ phức hợp với rất nhiều nhóm dịch vụ: Khám, chữa bệnh, khách sạn (dịch vụ buồng bệnh), ngân hàng (tài chính-kế toán), xưởng sản xuất (trung tâm khử khuẩn tiệt khuẩn, khoa xét nghiệm, khoa dược),.… Mối quan hệ giữa người bệnh (khách hàng bên ngoài) với bệnh viện và giữa các đơn vị trong bệnh viện (khách hàng nội bộ) cũng rất đa dạng, phức tạp và nhiều áp lực hơn rất nhiều so với các ngành dịch vụ khác Vì vậy, công tác quản lí bệnh viện ngày càng có vai trò quan trọng, trong đó quản lí chất lượng hoạt động đang ngày càng được quan tâm và đây được coi là hoạt động xuyên suốt của các bệnh viện

Trong thời gian gần đây, bệnh viện được coi là một loại tổ chức xã hội chủ chốt trong cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và đem lại nhiều lợi ích cho người bệnh

và toàn xã hội Đó là chẩn đoán, chữa trị bệnh tật cũng như là nơi người ốm dưỡng bệnh và hồi phục sức khỏe Những thực tế trên cho thấy bệnh viện là một tổ chức phức tạp, có nhiệm vụ phục vụ lợi ích của toàn xã hội qua việc cung cấp các dịch vụ phòng

và chữa bệnh bên cạnh chức năng là trung tâm đào tạo các nhân viên y tế Những bước tiến của xã hội trong thời gian qua đã làm thay đổi cơ bản khái niệm và quan niệm của mọi người vềbệnh viện Vì thế, việc tổ chức và quản lý bệnh viện cũng phải có thay đổi tương ứng Quản lý bệnh viện cần thiết phải có sự hỗ trợ của các nhân viên giỏi, sao cho công tác quản lý thực sự hiệu quả để người bệnh có thể tiếp cận các dịch vụ y

tế kịp thời Muốn nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại các bệnh viện phải dựa vào đội ngũ quản lý giỏi bên cạnh đó, việc kiểm soát chi phí cho các hoạt động tốt cũng góp phần mang lại thành công cho chất lượng dịch vụ của bệnh viện

Các bệnh viện được tổ chức và quản lý tùy theo đặc thù của mỗi nước, phù hợp với thể chế, chính sách và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Hầu hết các nước đều có bệnh viện công và bệnh viện tư, số lượng bệnh viện công và bệnh viện tư ở mỗi nước

có sự khác nhau Ở các nước có hệ thống y tế theo định hướng phúc lợi xã hội như Việt Nam hiện nay, bệnh viện công thường chiếm tỷ trọng lớn về số lượng và giường bệnh Về quản lý, các bệnh viện sẽ do Bộ Y tế thống nhất quản lý nếu là quản lý tập trung (các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế), do các địa phương quản lý nếu thực hiện phân cấp, phân quyền quản lý (các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện)

Theo Partners for Health Reformplus (2004), trong bệnh viện, có nhiều hoạt động

khác nhau diễn ra, từ các hoạt động phẫu thuật và các lớp học tiền sản cho nhân viên, cũng như các lớp học về vệ sinh cho nhân viên căng tin, tuy nhiên, hoạt động chính trong các

bệnh viện thường bao gồm ba hoạt động: Chăm sóc bệnh nhân (khám chữa bệnh), đào tạo

và nghiên cứu Trong đó quan trọng nhất vẫn là hoạt động khám chữa bệnh

Đặc điểm về hoạt động dịch vụ khám chữa bệnh

Các bệnh viện nói chung và bệnh viện công lập nói riêng có nhiệm vụ chủ yếu

là nhiệm vụ khám, chữa bệnh cho các đối tượng bệnh nhân Cụ thể: Thực hiện khám, chữa bệnh, giải quyết cấp cứu, tiếp nhận điều trị nội trú và ngoại trú bệnh nhân, tham gia khám sức khoẻ định kỳ và giám định pháp y khi được cơ quan có thẩm quyền trưng cầu, phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho bệnh nhân thuộc phạm vi chuyên môn, Các hoạt động khám bệnh, chữa bệnh chủ yếu trong các bệnh viện bao gồm:

- Khám, chữa bệnh Bảo hiểm y tế

Là hình thức khám, chữa bệnh mà người bệnh (đã tham gia đóng góp bảo hiểm y tế) sẽ được bảo hiểm y tế thanh toán các chi phí khám chữa bệnh Việc thanh toán này được bảo hiểm y tế thanh toán cho các bệnh viện mỗi quý một lần vào thời điểm cuối quý Đây là một trong giải pháp tài chính quan trọng của xã hội hoá công tác chăm sóc sức khoẻ Bảo hiểm y tế là cơ chế chi trả tiến bộ, văn minh đã được thế giới khẳng định

- Khám, chữa bệnh cho các đối tượng chính sách, bệnh nhân nghèo

Đây là hình thức khám, chữa bệnh dành cho các đối tượng bệnh nhân là gia đình chính sách (gia đình thương binh liệt sỹ, có công với cách mạng), người nghèo, người cận nghèo, người tàn tật, người cao tuổi, trẻ em, người dân ở vùng miền núi, các dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa Người bệnh thuộc diện khám, chữa bệnh này sẽ được hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ kinh phí khám chữa bệnh Đây là một hình thức khám, chữa bệnh mang tính nhân văn cao

- Khám, chữa bệnh dịch vụ

Là hình thức khám, chữa bệnh mà người bệnh phải chi trả toàn bộ các chi phí cho việc khám, chữa bệnh theo đơn giá thu của bệnh viện Hiện nay, đơn giá thu này được các bệnh viện tự tính toán và xác định, thường cao hơn so với hình thức khám, chữa bệnh thông thường Chính vì vậy, người bệnh sẽ được hưởng chất lượng dịch vụ cao hơn Trường hợp bệnh nhân có thẻ bảo hiểm y tế có nguyện vọng được khám, chữa bệnh theo hình thức dịch vụ thì người bệnh sẽ chỉ phải trả cho bệnh viện phần chênh lệch giữa giá thu khám, chữa bệnh theo yêu cầu với giá khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, phần còn lại bảo hiểm y tế sẽ tiến hành quyết toán và chi trả cho các bệnh viện vào cuối mỗi quý

Partners for Health Reformplus (2004) viết rằng, bên cạnh hoạt động khám

bệnh, là hoạt động chăm sóc bệnh nhân bao gồm tất cả các hoạt động liên quan đến

việc cung cấp các dịch vụ chăm sóc cho các bệnh nhân hoặc đang điều trị ở nơi khác bởi các nhân viên bệnh viện Chăm sóc bệnh nhân bao gồm chăm sóc ngoại trú, chăm sóc ban ngày và chăm sóc bệnh nhân nội trú Sự khác biệt chủ yếu giữa ba loại chăm sóc là thủ tục và nguồn lực tham gia Bệnh nhân ngoại trú là điều trị mà không được nhập viện, là bệnh nhân chăm sóc ban ngày ở lại trên giường bệnh trong ngày (để phục hồi từ phẫu thuật ngoại trú, hoặc các thủ tục chẩn đoán hoặc điều trị) và bệnh nhân nội trú dành nhiều hơn một ngày trong bệnh viện Chăm sóc bệnh nhân ngoại trú bao gồm dịch vụ được cung cấp bởi các khoa cấp cứu cho bệnh nhân như nhận thuốc, phòng khám ngoại trú và nhiều khu vực khác trên cơ sở bệnh viện

Đặc điểm hoạt động này ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí như việc xác định phương pháp để tính giá dịch vụ khám chữa bệnh, lập dự toán chi phí cho hoạt động khám chữa bệnh, định mức chi phí về vật tư y tế tiêu hao cho một ca bệnh/ca mổ/ca điều trị, phân bổ chi phí chung cho ca điều trị khám chữa bệnh, xác định giá của dịch vụ khám chữa bệnh tự nguyện, khám Giáo sư,

Đặc điểm về hoạt động dịch vụ đào tạo

Theo Partners for Health Reformplus (2004, tr 9) viết rằng, “Đào tạo trong bệnh viện đòi hỏi các hoạt động được thiết kế để truyền đạt kiến thức về lâm sàng học và phát triển chuyên môn Việc đào tạo có thể được thực hiện trong lớp học hoặc là đào tạo tại chỗ trong công việc hoặc có thể tự định hướng”

- Đào tạo trong công việc bao gồm:

+ Đào tạo kiểu chỉ dẫn công việc: Quá trình đào tạo được thực hiện bằng sự chỉ dẫn và giải thích của người dạyvề mục tiêu của công việc một cách tỉ mỉ, từng bước về cách quan sát, trao đổi, học hỏi và làm thử cho đến khi thành thạo dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của người giảng dạy Người học được quan sát trực tiếp bệnh nhân, tuy nhiên hình thức này không tập trung vào đào tạo lý thuyết một cách có hệ thống và không đào tạo được cho số đông người học

+ Đào tạo theo kiểu học nghề: Học viên đã đượchọc lý thuyết trên lớp, sau đó người học sẽ được đưa xuống cơ sở khám chữa bệnh để làm việc trong một thời gian dưới sự hướng dẫn của người dạy, cũng chính là người trực tiếp tham gia khám chữa bệnh Việc đào tạo này có thể thực hành trực tiếp trên bệnh nhân Với hình thức đào tạo này sẽ tốn nhiều thời gian và kinh phí đào tạo

+ Đào tạo theo kiểu kèm cặp và chỉ bảo: Thường được áp dụng để đào tạo cho cán bộ quản lý Có ba cách thường để thực hiện đó là, kèm cặp bởi người lãnh đạo trực tiếp, kèm cặp bởi người cố vấn, kèm cặp bởi người có kinh nghiệm hơn Phương pháp

kèm cặp ít tốn thời gian, tiết kiệm được chi phí đào tạo Thông qua đó có thể học tập được những kinh nghiệm của người hướng dẫn

+ Đào tạo theo kiểu luân chuyển và thuyên chuyển công việc: Người được đào tạo sẽ chuyển lần lượt làm các công việc khác nhau trong cùng một lĩnh vực hay các lĩnh vực khác nhau, có thể tích lũy những kiến thức và kinh nghiệm khác nhau trong các lĩnh vực và thường dùng để đào tạo cán bộ quản lý Loại hình đào tạo này thường

áp dụng trong các trường đào tạo y khoa Các giảng viên tại các cơ sở đào tạo này cũng chính là các bác sĩ tại các bệnh viện chuyên môn, trực tiếp tham gia khám chữa bệnh và quản lý khoa

- Đào tạo ngoài công việc bao gồm:

+ Người học có thể theo lớp học để nâng cao trình độ chuyên môn

+ Người học có thể tự nghiên cứu để học

+ Hoặc có thể tham gia xây dựng các bài giảng, chương trình và tài liệu tập huấn liên quan chuyên môn

+ Người học có thể học theo đào tạo từ xa: Đây là hình thức đào tạo dưới sự trợ giúp của các phương tiện trung gian như các tài liệu học tập, các loại băng hình và đặc biệt là sự trợ giúp của internet

Bên cạnh đó còn có các loại hình đào tạo khác như: Đào tạo kiểu phòng thí nghiệm, mô hình hóa hành vi, đào tạo kỹ năng xử lý trong công việc,…

Tóm lại, bệnh viện chính là cơ sở thực hành để đào tạo cán Bộ Y tế Các thành viên trong bệnh viện phải mẫu mực trong thực hiện quy chế bệnh viện và quy định kỹ thuật bệnh viện Đào tạo cán bộ trong ngành y tế là một việc rất quan trọng

vì nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả khám chữa bệnh, chăm sóc bệnh nhân trong các cơ sở y tế, hơn thế nữa thực hành trong lĩnh vực y tế là thực hành trên bệnh nhân nên công tác đào tạo này yêu cầu rất nghiêm ngặt trong xử lý các tình huống bệnh tật trên từng người bệnh Từng nhân viên y tế trong cơ sở phải tuyệt đối thực hiện đúng quy trình kỹ thuật bệnh viện, điều này sẽ có tác dụng trong việc khám chữa bệnh và giảng dạy tốt

Đặc điểm này ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí như việc lập dự toán và định mức cho một khóa đào tạo/học viên, xác định giá thành cho một khóa đào tạo,

Đặc điểm về hoạt động nghiên cứu khoa học

Partners for Health Reformplus (2004, tr 9) viết rằng “Nghiên cứu khoa học bao gồm các hoạt động với mục đích chính để nâng cao kiến thức thông qua quan sát, thí

nghiệm, hoặc các phương tiện khác để cung cấp dịch vụ chăm sóc bệnh nhân một cách tốt nhất”

Bệnh viện là nơi thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học, ứng dụng những tiến

bộ khoa học kỹ thuật vào việc khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe người bệnh Nghiên cứu khoa học có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển chất lượng chuyên môn của bệnh viện Sản phẩm của các đề tài nghiên cứu khoa học có nhiều nội dung thiết thực, có ý nghĩa thực tiễn và khoa học cao sẽ góp phần giải quyết tốt mục tiêu nâng cao chất lượng chẩn đoán, chăm sóc và điều trị người bệnh

Trên thực tế hiện nay, ở Việt Nam các bệnh viện công là nơi Nhà nước hàng năm thường phải đầu tư cho việc nghiên cứu khoa học và ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến trên thế giới vào công tác khám chữa bệnh cho nhân dân với các đề tài cấp Nhà nước, đề tài cấp Bộ đang được thực hiện tại bệnh viện rất đa dạng dưới nhiều hình thức như các chương trình trọng điểm Quốc gia, đề tài độc lập, đề tài phát sinh theo nhiệm vụ cấp bách,

đề tài chỉ định, tuyển chọn, Công tác nghiên cứu khoa học phải tập trung gắn liền với định hướng phát triển chuyên môn theo từng giai đoạn cụ thể của bệnh viện

Đặc điểm này ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí như lập dự toán cho mỗi

đề tài nghiên cứu khoa học, định mức chi cho mỗi đề tài/người tham gia nghiên cứu, xác định phương pháp tính giá theo đơn đặt hàng cho mỗi đề tài nghiên cứu,

Từ đặc điểm hoạt động của các bệnh viện và trong điều kiện thực hiện tự chủ tài chính, các nhà quản trị bệnh viện cần chú ý nhiều hơn đến việc tăng cường hệ thống quản trị chi phí, quản trị chi phí hiệu quả sẽ giúp công tác quản lý với các thông tin và sự phản hồi cần thiết để tạo ra giá trị cho tổ chức Sự thay đổi về tư duy cũng như về cơ chế chính sách quản lý khi mà cơ chế tự chủ tài chính càng ngày càng được tăng cường, đòi hỏi cần có các thông tin quản trị chi phí thích hợp, đáng tin cậy để các nhà quản trị trong các bệnh viện ra các quyết định có tính chiến lược cũng như trong các quyết định tác nghiệp hàng ngày cho phù hợp Về cơ bản, các nội dung kế toán quản trị chi phí hoạt động trong các bệnh viện luôn lấy dự toán làm cơ sở, bên cạnh đó cũng cần xây dựng định mức chi phí, xác định phương pháp tính giá dịch vụ khám chữa bệnh sao cho đạt hiệu quả tối ưu về chi phí

Sơ đồ 1.1: Phân loại hoạt động dịch vụ trong bệnh viện

Nguồn: Partners for Health Reformplus October 2004

1.2.1.2 Đặc điểm về cơ chế tài chính ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Trên thế giới đã có nhiều quốc gia áp dụng cơ chế tài chính tự chủ và đạt được hiệu quả cao mà điển hình là Mỹ Hệ thống bệnh viện tại Mỹ hoàn toàn dựa vào khoản thanh toán từ các quỹ BHYT, BHXH và thu viện phí trực tiếp hoặc thu phí đồng chi trả BHYT Nhà nước chỉ cung cấp tài chính cho các bệnh viện qua chương trình bảo

Biện pháp làm giảm đau trong điều trị những chứng bệnh nan y giai đoạn cuối

Giám sát và tham gia nghiên cứu dựa trên chương trình

Chăm sóc y tế tại nhà tạm thời

Bệnh nhân tâm thần nặng nhưng suy yếu dần dần

Sự phục hồi

Bệnh nhân ngoại trú

Đào tạo

Chữa bệnh tại cộng đồng

Chữa bệnh ngoại trú tại chỗ

Khám bệnh ngoại trú Cấp cứu không xác nhận

Chẩn đoán nội soi hoặc điều trị Px

Phòng khám chữa bệnh ngoại trú

Cấp cứu Dịch vụ chăm sóc tại chỗ

khác

Nghiên cứu

và dịch vụ khác

Nghiên cứu

Chương trình phát triển cộng đồng

Dịch vụ khác

Theo lớp học

Tại nơi làm việc

Tự học

Xây dựng chương trình và tài liệu tập huấn

hiểm sức khỏe cho người cao tuổi (Medicare) và cho người nghèo (Medicail) Ngoài ra nhà nước trực tiếp tài trợ cho nghiên cứu y khoa và đào tạo bác sỹ Cách tổ chức trên

đã khuyến khích nền y tế phát triển và không ai có thể phủ nhận một điều là Mỹ đang

là quốc gia đi đầu trên thế giới về áp dụng các tiến bộ y học và chăm sóc sức khỏe tốt nhất thế giới Jason (2011)

Cơ chế tài chính trong bệnh viện là một nội dung của chính sách kinh tế - tài chính y tế do Bộ Y tế chủ trương, với trọng tâm là sử dụng các nguồn lực đầu tư cho ngành y tế để cung cấp các dịch vụ y tế một cách hiệu quả và công bằng Tính hiệu quả chú trọng đến trình độ trang thiết bị kỹ thuật, phương pháp phân phối nguồn lực, hiệu lực quản lý hành chính và chất lượng dịch vụ y tế cung cấp cho nhân dân Tính công bằng đòi hỏi cung cấp dịch vụ y tế bằng nhau cho những người có mức độ bệnh tật như nhau, thoả mãn nhu cầu khám chữa bệnh của mọi người khi ốm đau theo một mặt bằng chi phí nhất định mà không đòi hỏi khả năng chi trả của người bệnh là điều kiện tiên quyết

Cơ chế tài chính có ý nghĩa quan trọng đối với các bệnh viện nhất là trong giai đoạn tự chủ tài chính như hiện nay, thể hiện:

Thứ nhất: Đối với hoạt động khám chữa bệnh của các tuyến bệnh viện trên cả nước, trong điều kiện các bệnh viện đều tự chủ tài chính sẽ đảm bảo cung cấp dịch vụ công bằng, nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh cho nhân dân, sử dụng hiệu quả ngân sách Nhà nước, tạo lộ trình xoá bỏ bao cấp Nhà nước qua giá, phí dịch vụ công như hiện nay theo hướng tính đủ tiền lương, chi thường xuyên phù hợp với khả năng của Ngân sách Nhà nước và thu nhập của người dân Từ đó, Nhà nước sẽ tiến tới đấu thầu, đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ dựa trên cơ sở định mức kinh tế-

kỹ thuật Bên cạnh đó, việc xây dựng giá, phí dịch vụ khám chữa bệnh theo nguyên tắc thị trường, đảm bảo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các bệnh viện nói chung, không phân biệt bệnh viện công – bệnh viện tư Điều này tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng giữa các loại hình dịch vụ y tế, các bệnh viện muốn thu hút được người bệnh đến khám và chữa bệnh thì bắt buộc phải nâng cao tinh thần, thái độ phục vụ, chất lượng dịch vụ và phải phát triển kỹ thuật hiện đại trong điều trị và khám bệnh.Theo lộ trình: Đến năm 2015 mức giá tính đủ chi phí tiền lương, chi phí trực tiếp; đến năm 2016 mức giá tính đủ chi phí tiền lương, chi phí trực tiếp và chi phí quản lý (chưa tính chi phí khấu hao tài sản cố định); đến năm 2018 mức giá tính đủ chi phí, tích lũy hợp lý.Đối với giá dịch vụ công không sử dụng NSNN thì bệnh viện tự xác định theo nguyên tắc thị trường

Thứ hai: Cơ chế tài chính đảm bảo quyền tự chủ của bệnh viện đối với vấn đề biên chế, bộ máy và tiền lương Bệnh viện toàn quyền chủ động trong việc xây dựng

bộ máy hoạt động, tuyển chọn lao động trên nguyên tắc hiệu quả và tiết kiệm Tiền lương tăng thêm trên cơ sở thực hiện cơ chế tài chính tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định số 43 và NĐ số 85 của Chính phủ Theo đó, đối với các đơn vị tự bảo đảm một phần tài chính được tăng thêm không quá 2 lần tiền lương theo chế độ; đối với các đơn vị tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên thì không khống chế mức tiền lương tăng thêm Ngoài các khoản tiền lương nêu trên, viên chức trong các bệnh viện còn được vận dụng các quy định của Nhà nước để bổ sung thu nhập như: Tiền bồi dưỡng họp, tiền bồi dưỡng cho người chủ trì hoặc tham gia đóng góp xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, đề án, đề tài, thù lao báo cáo viên hoặc giảng viên kiêm nhiệm, tiền hỗ trợ

ăn trưa, Đối với những người giỏi, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao thì khoản thu nhập ngoài lương này lớn hơn nhiều so với tiền lương theo bậc trong chức danh nghề nghiệp

Thực tế, khi bệnh viện được giao quyền tự chủ tài chính, sẽ có nhiều thuận lợi nhất định Thứ nhất là bệnh viện sẽ huy động được nguồn vốn dồi dào của xã hội để đầu tư cho hệ thống bệnh viện Hiện nay, do thiếu vốn, cơ sở vật chất của khối bệnh viện thường được trang bị kém Thứ hai là giúp đổi mới phương thức quản lý bệnh viện, vì thực tế hiện nay hầu hết lãnh đạo các bệnh viện trên cả nước đều rất thiếu chuyên môn về quản lý Vì vậy, giao quyền tự chủ sẽ làm cho cơ chế quản lý minh bạch hơn, khoa học hơn và được giám sát chặt chẽ hơn nhờ các cổ đông Đặc biệt, khi chuyển sang hoạt động theo cơ chế “lời ăn lỗ chịu”, đồng nghĩa với việc bệnh viện sẽ không còn phải “ngửa tay” xin bao cấp nữa Nói cách khác, Nhà nước sẽ giảm bớt được đáng kể gánh nặng về đầu tư cho các bệnh viện và có thể sử dụng khoản kinh phí tiết kiệm này điều tiết cho những lĩnh vực y tế khác đang cần để phục vụ an sinh xã hội tốt hơn như: Y tế dự phòng, y tế cơ sở, đào tạo nhân lực ngành Và điều quan trọng hơn cả là đẩy mạnh chủ trương liên kết công – tư trong khám chữa bệnh

Cơ chế tài chính được thể hiện trên các nội dung sau:

Thứ nhất: Lập dự toán thu chi

Lập dự toán thu chi các nguồn kinh phí của bệnh viện là thông qua các nghiệp

vụ tài chính để cụ thể hoá định hướng phát triển, kế hoạch hoạt động ngắn hạn của bệnh viện, trên cơ sở tăng nguồn thu hợp pháp và vững chắc, đảm bảo được hoạt động thường xuyên của bệnh viện, đồng thời từng bước củng cố và nâng cấp cơ sở vật chất

của bệnh viện, tập trung đầu tư đúng mục tiêu ưu tiên nhằm đạt hiệu quả cao, hạn chế tối đa lãng phí và tiêu cực, từng bước tính công bằng trong sử dụng các nguồn đầu tư cho bệnh viện Các nguồn thu tài chính của bệnh viện bao gồm Ngân sách Nhà nước cấp, thu từ viện phí và bảo hiểm y tế, nguồn viện trợ và các nguồn thu khác Các khoản chi bao gồm chi cho con người, chi quản lý hành chính, chi nghiệp vụ chuyên môn, chi mua sắm sửa chữa tài sản cố định trong bệnh viện

Khi lập dự toán thu chi của bệnh viện cần căn cứ vào:

- Phương hướng nhiệm vụ của đơn vị

- Chỉ tiêu, kế hoạch có thể thực hiện được

- Kinh nghiệm thực hiện các năm trước

- Khả năng ngân sách Nhà nước cho phép

- Khả năng cấp vật tư của Nhà nước và của thị trường

- Khả năng tổ chức quản lý và kỹ thuật của đơn vị

Thứ hai: Thực hiện dự toán

Là khâu quan trọng trong quá trình quản lý tài chính bệnh viện Đây là quá trình

sử dụng tổng hoà các biện pháp kinh tế tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu

đã được ghi trong lập dự toán thành hiện thực Thực hiện dự toán đúng đắn là tiền đề quan trọng để thực hiện các chỉ tiêu phát triển bệnh viện Tổ chức thực hiện dự toán là nhiệm vụ của tất cả các phòng, ban, các bộ phận trong đơn vị Do đó đây là một nội dung đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý tài chính của bệnh viện Việc thực hiện dự toán diễn ra trong một niên độ ngân sách (từ ngày 01/01 đến 31/12 hàng năm)

Căn cứ thực hiện dự toán

- Dự toán thu chi của bệnh viện đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt Đây là căn cứ mang tính chất quyết định nhất trong chấp hành dự toán của bệnh viện Đặc biệt là trong điều kiện hiện nay, cùng với việc tăng cường quản lý Nhà nước bằng pháp luật, một hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động quản

lý tài chính ngày càng được hoàn thiện Việc chấp hành dự toán thu chi ngày càng được luật hoá, tạo điều kiện cho đơn vị chủ động thực hiện theo đúng chức năng, nhiệm vụ của mình

- Khả năng nguồn tài chính có thể đáp ứng nhu cầu hoạt động của bệnh viện

- Chính sách, chế độ chi tiêu và quản lý tài chính hiện hành của Nhà nước Yêu cầu của công tác thực hiện dự toán

- Đảm bảo phân phối, cấp phát, sử dụng nguồn kinh phí một cách hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả

- Đảm bảo giải quyết linh hoạt về kinh phí Do sự hạn hẹp của nguồn kinh phí

và những hạn chế về khả năng dự toán nên giữa thực tế diễn ra trong quá trình chấp hành và dự toán có thể có những khoảng cách nhất định đòi hỏi phải có sự linh hoạt trong quản lý Nguyên tắc chung là chi theo dự toán nhưng nếu không có dự toán mà cần chi thì có quyết định kịp thời, đồng thời có thứ tự ưu tiên việc gì trước, việc gì sau Khi thực hiện dự toán bệnh viện cần phải chú ý:

+ Khâu vệ sinh phòng dịch

+ Thuốc men đảm bảo khám và chữa bệnh

+ Trang thiết bị

+ Tiền lương và phụ cấp cho cán bộ công nhân viên

+ Sửa chữa, nâng cấp bệnh viện

- Sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt dự toán và nhận được thông báo cấp vốn hạn mức, đơn vị chủ động sử dụng để hoàn thành nhiệm vụ được giao

- Tổ chức thực hiện thu nhận các nguồn tài chính theo kế hoạch và theo quyền hạn

- Tổ chức thực hiện các khoản chi theo chế độ, tiêu chuẩn và định mức do Nhà

nước quy định trên cơ sở đánh giá hiệu quả, chất lượng công việc

Thứ ba: Quyết toán

Công tác quyết toán là khâu cuối cùng của quá trình sử dụng kinh phí Đây là quá trình phản ánh đầy đủ các khoản chi và báo cáo quyết toán ngân sách theo đúng chế độ báo cáo về biểu mẫu, thời gian, nội dung và các khoản chi tiêu Trên cơ sở các

số liệu báo cáo quyết toán có thể đánh giá hiệu quả phục vụ của chính bệnh viện, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch đồng thời rút ra ưu, khuyết điểm của từng bộ phận trong quá trình quản lý để làm cơ sở cho việc quản lý ở chu kỳ tiếp theo đặc biệt là làm

cơ sở cho việc lập kế hoạch của năm sau

Muốn công tác quyết toán được tốt cần phải:

- Tổ chức bộ máy kế toán theo quy định nhưng đảm bảo tinh giản, gọn nhẹ, linh hoạt và hiệu quả

- Mở sổ sách theo dõi đầy đủ và đúng quy định

- Ghi chép cập nhật, phản ánh kịp thời và chính xác

- Thường xuyên tổ chức đối chiếu, kiểm tra

- Cuối kỳ báo cáo theo mẫu biểu thống nhất và xử lý những trường hợp trái với chế độ để tránh tình trạng sai sót

- Thực hiện báo cáo quý sau 15 ngày và báo cáo năm sau 45 ngày theo quy định

của Nhà nước

Với cơ chế tài chính trong giai đoạn thực hiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm như hiện nay Để kiểm soát và quản trị chi phí hiệu quả, xây dựng giá dịch vụ khám chữa bệnh đảm bảo tính cạnh tranh trên thị trường, quản lý hiệu quả hoạt động của bộ máy

và biên chế lao động thì công tác kế toán quản trị chi phí như xây dựng định mức, lập

dự toán chi phí, áp dụng biện pháp tính giá dịch vụ khám chữa bệnh phù hợp, kiểm soát hiệu quả các trung tâm chi phí và phân tích thông tin chi phí phải phù hợp với đặc điểm cơ chế tài chính nhằm mục đích phục vụ cho việc ra quyết định của các cấp lãnh đạo trong bệnh viện

1.2.2 Bản chất và vai trò của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

1.2.2.1 Bản chất của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Việc nghiên cứu kế toán quản trị được xem xét từ quan điểm của hệ thống thông tin kế toán trong đơn vị Nghiên cứu các thông tin cung cấp cho việc ra quyết định nội bộ đơn vị cho phép làm rõ được chức năng, vai trò của kế toán quản trị nhằm thể hiện bản chất của kế toán quản trị trong đơn vị

Hệ thống là một tổng thể bao gồm nhiều bộ phận khác nhau có mối quan hệ tác động qua lại với nhau, được sắp xếp theo một trình tự nhất định nhằm tạo thành một chỉnh thể thống nhất, có khả năng thực hiện một số chức năng hoặc mục tiêu nhất định Với ý nghĩa đó, bệnh viện là một hệ thống nếu xem xét theo chức năng hoạt động, bao gồm: Hệ thống quyết định, hệ thống tác nghiệp và hệ thống thông tin, trong

đó hệ thống thông tin thực hiện mối liên hệ giữa hệ thống tác nghiệp và hệ thống quyết định, đảm bảo chúng vận hành một cách thuận tiện để đạt được các mục tiêu đã đề ra

Kế toán chỉ là một trong số nhiều hệ thống thông tin khác nhau và cung cấp hình ảnh của đơn vị cho bên ngoài và còn được sử dụng như một công cụ quản trị nội

bộ Kế toán quản trị là hệ thống con của hệ thống kế toán – là bộ phận kế toán cung cấp thông tin cho các nhà quản trị tại đơn vị thông qua các báo cáo kế toán nội bộ Khái niệm kế toán quản trị được Hiệp hội kế toán Mỹ định nghĩa:

Là quá trình định dạng, đo lường, tổng hợp, phân tích, lập báo biểu, giải trình

và thông đạt các số liệu tài chính và phi tài chính cho ban quản trị để lập kế hoạch, theo dõi việc thực hiện kế hoạch trong phạm vi nội bộ một đơn vị, đảm bảo việc sử dụng có hiệu quả các tài sản và quản lý chặt chẽ các tài sản này (Hiệp hội kế toán Mỹ)

Các nhà quản trị trong bệnh viện cần các thông tin cung cấp chính xác để phục

vụ cho việc ra quyết định hiệu quả, do vậy kế toán quản trị phải thiết kế các thông tin kế toán sao cho nhà quản trị có thể dùng vào việc thực hiện các chức năng quản trị Kế toán quản trị có mục đích bổ sung cho kế toán tài chính, đây là hai hệ thống con của một hệ thống kế toán, cả hai nhằm mục đích mô hình hóa thông tin kinh tế của đơn vị Tuy nhiên, chính nhu cầu bí mật các thông tin nội bộ đối với người cạnh tranh và công khai các thông tin bên ngoài cho người tài trợ là động cơ chủ yếu hình thành hai hệ thống con này Nói một cách khác chính cạnh tranh làm xuất hiện kế toán quản trị trong đơn vị

Thông qua quá trình hình thành và phát triển của kế toán quản trị thì kế toán quản trị chi phí trước hết phải là kế toán chi phí Nếu như những thông tin mà kế toán chi phí cung cấp, là những thông tin đã xảy ra trước đó, thông qua việc lập các báo cáo chi phí và giá thành dịch vụ khám chữa bệnh, nhằm kiểm soát chi phí thì thông tin mà

kế toán quản trị chi phí cung cấp, bao gồm cả thông tin quá khứ và những thông tin có tính dự báo, thông qua việc lập kế hoạch và dự toán chi phí trên cơ sở các định mức chi phí, làm căn cứ để ra các quyết định thích hợp về giá dịch vụ khám chữa bệnh, ký kết hợp đồng, tự làm hay mua ngoài

Kế toán quản trị chi phí nhấn mạnh đến tính dự báo của thông tin và trách nhiệm của nhà quản trị các cấp, nhằm gắn trách nhiệm của họ với chi phí phát sinh, thông qua hệ thống thông tin chi phí được cung cấp theo các trung tâm quản lý chi phí được hình thành trong bệnh viện

Kế toán quản trị chi phí sẽ cung cấp các thông tin về lượng chi phí bỏ ra như thế nào khi có sự thay đổi về số lượng bệnh nhân khám chữa và điều trị bệnh, khi có

sự thay đổi hay biến động chi phí thì sẽ ảnh hưởng như thế nào đến chênh lệch thu chi

và ai sẽ là người đứng ra chịu trách nhiệm về sự thay đổi này, từ đó đưa ra giải pháp

để điều chỉnh kịp thời Điều này cho thấy, kế toán quản trị chi phí mang nặng bản chất của kế toán quản trị hơn là kế toán chi phí thuần túy

Sơ đồ 1.2: Bản chất của kế toán quản trị chi phí

Nguồn: Trương Bá Thanh (2008)

Kế toán tài chính

Kế toán chi phí

Kế toán quản trị

Theo sơ đồ trên, kế toán chi phí là phần giao của kế toán tài chính và kế toán quản trị Nội dung của kế toán chi phí là tập hợp, phân loại, tính giá dịch vụ khám chữa bệnh theo yêu cầu nhất định của kế toán tài chính và kế toán quản trị Với kế toán tài chính, kế toán chi phí là cơ sở xác định chi phí và thu nhập thể hiện trên báo cáo lãi

lỗ kinh doanh trong kỳ kế toán Với kế toán quản trị, kế toán chi phí được sử dụng để tính giá dịch vụ khám chữa bệnh hoặc chi phí theo từng nơi hoạt động (trung tâm chi phí), lập dự toán, làm cơ sở để phân tích chi phí và ra quyết định Việc giao thoa giữa kế toán quản trị, kế toán tài chính, kế toán chi phí và với các chức năng khác, thường đặt ra nhiều câu hỏi và tạo ra nhiều mâu thuẫn trong thực tế

Theo quan điểm riêng của tác giả, bản chất của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện gồm các nội dung như phân loại chi phí, xây dựng định mức và dự toán chi phí, phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ, đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí và phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định

1.2.2.2 Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận trong hệ thống thông tin của một tổ chức Các nhà quản trị dựa vào thông tin kế toán quản trị để hoạch định và kiểm soát hoạt động của tổ chức Thông tin kế toán quản trị chi phí có vai trò chủ đạo và chi phối toàn bộ hoạt động của tổ chức Đó là cơ sở để đưa ra các quyết định ngắn hạn và dài hạn nhằm đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững của tổ chức trong nền kinh tế thị trường Ra quyết định là chức năng và nhiệm vụ cơ bản của các nhà quản trị

Một trong những loại thông tin quan trọng nhất của Kế toán quản trị là thông tin chi phí Các đơn vị sử dụng thông tin chi phí để ra các quyết định quan trọng về đặc tính và cơ cấu của các loại sản phẩm Các tổ chức cũng sử dụng các thông tin chi phí

để phát triển các chiến lược cạnh tranh

Bên cạnh đó, thông tin chi phí còn có tác dụng là các tổ chức sẽ sử dụng các thông tin thích hợp để chỉ đạo các động thái nhằm cải thiện hoạt động của họ Khi các nhà quản trị thấy các chi phí có liên quan tới các hoạt động khác nhau, họ có thể tập trung các nỗ lực cải tiến của họ vào các hoạt động được xem là nguyên nhân chủ yếu làm phát sinh chi phí của tổ chức Theo Robert và cộng sự (2014), một bệnh viện phải xác định các hoạt động mà nó bảo đảm cung cấp cho bệnh nhân, bao gồm cả các hoạt động mang tính hỗ trợ như nhập viện và thanh toán viện phí Sau đó, bệnh viện xác định các cá nhân thực hiện hay nguyên nhân của các hoạt động đó Nhân viên bệnh viện sẽ giải quyết các công việc trên cơ sở tập trung, cải tiến các hoạt động làm giảm chi phí và nỗ lực loại bỏ các hoạt động làm phát sinh nhiều chi phí Mục tiêu chính của

họ là làm giảm thời gian lưu lại bệnh viện của bệnh nhân chủ yếu bằng cách tăng tốc

trong việc lên kế hoạch và đánh giá các xét nghiệm để chuẩn đoán bệnh Nhân viên bệnh viện phát triển các thủ tục đã được cải tiến bằng cách loại bỏ một số hoạt động và

bổ sung các hoạt động khác với chi phí ít hơn rất nhiều

Một hoạt động trong bệnh viện với chi phí cao có thể thúc đẩy các nỗ lực để thiết kế lại hoặc loại bỏ hoàn toàn các hoạt động đó – quá trình tái cấu trúc chi phí, hoặc có thể thúc đẩy các nỗ lực tạo ra các hoạt động hiệu quả cao hơn với ít chi phí hơn – quá trình cải tiến liên tục chi phí

Các tổ chức cũng sử dụng thông tin chi phí để đánh giá hiệu quả hoạt động Việc sử dụng chi phí để đánh giá hiệu quả có 2 mục đích Thứ nhất, việc nhận biết được các hoạt động có chi phí cao sẽ thường xuyên thúc đẩy các loại hoạt động mang tính cải tiến như đã được trình bày ở trên Thứ hai, bằng cách khuyến khích kết quả của các hoạt động cải tiến thông qua việc khen thưởng, các nhà hoạch định sử dụng thông tin chi phí để thúc đẩy mọi người thực hiện việc cải tiến tổ chức

1.2.3 Nội dung kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Để đạt được mục tiêu điều hành, thực hiện quản trị các hoạt động trong bệnh viện đòi hỏi rất nhiều thông tin giúp cho việc xây dựng kế hoạch, kiểm tra hoạt động hàng ngày, xây dựng chiến lược tổng quát, đề ra các quyết định Kế toán quản trị chi phícần cung cấp thông tin nhằm thỏa mãn nhu cầu của các nhà quản trị các cấp trong bệnh viện

1.2.3.1 Phân loại chi phí

Chi phí là biểu hiện bằng tiền của sự tiêu hao các nguồn lực bệnh viện sử dụng

để cung cấp các dịch vụ, sản phẩm hay đạt được mục đích nào đó

Theo Partners for Health Reformplus (2004), nguồn lực của bệnh viện là trung tâm của kế toán chi phí Nguồn lực được sử dụng để tạo nên các dịch vụ của bệnh viện – hay bất cứ sản phẩm nào – bao gồm lao động (nguồn nhân lực), vật tư y tế tiêu hao, thuốc, máu, dịch truyền, trang thiết bị và những tài sản khác bao gồm tòa nhà, đất đai Nắm được số lượng nguồn lực thường là bước đầu tiên quan trọng nhất của dự toán chi phí Số lượng nguồn lực cũng có thể được sử dụng như biến số để phân bổ chi phí Kế toán quản trị chi phí bệnh viện xác định giá trị đo bằng tiền của những nguồn lực được

sử dụng trong hoạt động của bệnh viện Việc “tiền tệ hóa” nguồn lực là một cách để chuyển một túi hỗn hợp các yếu tố đầu vào thành một đơn vị đo lường chung giúp cho việc lên kế hoạch và quản lý tốt hơn

Với mục đích hoạt động khác nhau, chi phí được xem xét trên các khía cạnh khác nhau Trên góc độ thụ hưởng, chi phí là sự tiêu hao các nguồn lực được bù đắp từ nguồn kinh phí thụ hưởng (Ngân sách Nhà nước) nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ

chuyên môn Nhà nước giao Trên góc độ tự chủ, chi phí là sự tiêu hao các nguồn lực nhưng không được bù đắp từ kinh phí thụ hưởng mà từ các nguồn khác (chênh lệch thu chi của khám chữa bệnh dịch vụ, hoạt động sản xuất kinh doanh, từ nguồn thu khác) nhằm mục tiêu cuối cùng là thu nhập Chi phí phát sinh để sử dụng cho các mục đích khác nhau, cách thức sử dụng chi phí sẽ quyết định cách thức kế toán quản trị chi phí và được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau

Sơ đồ 1.3: Phân loại chi phí trong bệnh viện

Nguồn: Tác giả tự xây dựng

Mỗi cách phân loại chi phí đáp ứng yêu cầu sử dụng thông tin chi phí ở các mức độ khác nhau và không nằm ngoài mục đích đáp ứng yêu cầu thu nhập, cung cấp, trình bày thông tin nhằm quản trị hoạt động sự nghiệp và hoạt động sản xuất kinh

Theo mối quan hệ của chi phí với

- Chi không thường xuyên

Theo mối quan hệ với kỳ báo cáo - Chi phí sản phẩm

Theo khả năng qui nạp chi phí

vào đối tượng chi phí

- Chi phí trực tiếp

- Chi phí gián tiếp