bài thi liên môn: Phòng tránh và giảm nhẹ sự ảnh hưởng của gió phơngió lào đối với sức khỏe và đời sống con người

MỤC TIÊU GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG +Đưa ra các biện pháp nâng cao sức khỏe, sức đề kháng của con người trong các đợt nắng nóng do gió Phơn gây ra.. +Đưa ra các biện pháp phòng tránh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NHƯ THANH 2

BÀI DỰ THI

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

Trường THPT Như Thanh 2

Địa chỉ: Thanh Tân – Như Thanh – Thanh Hóa

Điện thoại: 0373557012

Email: thpt.nhuthanh2@thanhhoa.edu.vn

1 Họ và tên: Cao Văn Huy

Ngày sinh: 22 / 06/ 2001 Lớp:10A1

2 Họ và tên: Mai Thị Hương

Ngày sinh: 26/ 01/ 2011 Lớp:10A1

Như Thanh, tháng 12 năm 2016

1 TÊN TÌNH HUỐNG

“Phòng tránh, giảm nhẹ tác hại của gió Phơn đối với sức khỏe và đời sống con người”

2 MỤC TIÊU GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

+Đưa ra các biện pháp nâng cao sức khỏe, sức đề kháng của con người trong các đợt nắng nóng do gió Phơn gây ra

+Đưa ra các biện pháp phòng tránh nhằm giảm thiểu tác hại của gió Phơn đối với những người lao động sản xuất trong môi trường nắng nóng

+Đưa ra các biện pháp nhằm phòng tránh giảm nhẹ tác hại của gió Phơn trong sản xuất nông lâm nghiệp

3.TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Để giải quyết tình huống trên chúng em dùng kiến thức một số môn học sau:

a) Về địa lí

Vào mùa hè nước ta chịu tác động mạnh của gió mùa Tây Nam được bắt nguồn

từ khối khí xích đạo (Em) và khối khí chí tuyến hình thành trong vịnh Bengan (TBg) Nhưng khối khí gây ra hiện tượng gió Tây khô nóng ở nước ta là khối khí chí tuyến vịnh Bengan Khi hình thành khối khí TBg là khối khí nóng ẩm từ thấp lên cao, nên có khả năng gây mưa lớn Khối khí này khi thổi đến Việt Nam đã trải qua một quãng đường dài hơn 1000 km qua một phần lục địa thuộc Mianma, Thái Lan, Thượng Lào

và gây mưa trong quá trình di chuyển Đặc biệt khi đến Thượng Lào gió đã bị chắn bởi dãy Trường Sơn Bắc Dãy Trường Sơn Bắc chạy gần như vuông góc với hướng gió, lại có sườn đón gió thoải nên khối khí đã gây mưa hết bên sườn đón gió (sườn Tây)

Đông Tr ườ ng S n ơ Tây Trường Sơn

khi tràn vào nước ta (sườn đông) gió đã biến tính và trở nên cực kỳ khô và nóng Đó chính là hiện tượng gió Tây khô nóng ở nước ta hay còn gọi là gió Phơn (Fon) - gió Lào Gió Phơn ảnh hưởng chủ yếu đến khu vực Bắc Trung Bộ bao gồm 6 tỉnh: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế

b) Về Vật lí

Ta đo khí áp, nhiệt độ, độ ẩm không khí và tốc độ gió trong những ngày gió Phơn thổi Trong những ngày xuất hiện gió Phơn chúng ta thấy nhiệt độ tăng cao đồng thời độ ẩm không khí thấp Trong những ngày gió thổi với cường độ thấp (2 – 3m/s), nhiệt độ không khí có thể lên đến 35- 360C, độ ẩm không khí xuống dưới 55% Trong những ngày gió thổi mạnh với cường độ cao (tốc độ khoảng 6 – 12 m/s) có thể làm nhiệt độ không khí tăng đến 38 – 410C, đặc biệt có một số nơi tăng đến 41 – 42,70C, độ

ẩm giảm xuống dưới 42%

Nh ng ngày n ng nóng nhi t đ lên đ n h n 42 ữ ắ ệ ộ ế ơ 0 C

Trạm quan trắc khí tượng thủy văn

Khi nhiệt độ không khí tăng cao, độ ẩm giảm, các hiện tượng vật lí xảy ra như: Hiện tượng bốc hơi nước, bức xạ nhiệt,…Đối với cơ thể con người khi nhiệt độ môi trường cao, sự tỏa nhiệt do bốc hơi nước trên da và qua hơi thở tăng lên nhiều, có thể tới 90%

c) Về toán học

Thống kê tuần số gió phơn thổi vào các tháng trong năm ở một số tỉnh bị ảnh hưởng bởi nó Trung bình hàng năm quan sát được 20 – 30 ngày Trong các vùng thung lũng phía tây tình trạng gió Phơn còn hoạt động mạnh hơn, mỗi năm có đến 40 –

50 ngày xuất hiện, trong đó 15 – 20 ngày khô nóng cấp II Khu vực Thanh Hóa gió khô nóng ít hơn, trung bình 10 – 20 ngày mỗi năm Các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế là vùng có nhiều gió Tây khô nóng Về cường độ và tần số, trung bình mùa hè quan sát được 25 – 30 ngày khô nóng cấp I, 7 – 8 ngày khô nóng cấp II Hai tháng nhiều gió Tây khô nóng nhất là tháng VI và Tháng VII, trung bình mỗi tháng có 7 – 9 ngày khô nóng cấp I, 2 – 3 ngày khô nóng cấp II

B ng th ng kê m c đ gió khô nóng m t s đ a đi m vùng B c Trung b ả ố ứ ộ ở ộ ố ị ể ắ ộ

d) Về sinh học

Khi trời nắng nóng, nhiệt độ môi trường cao, cơ thể con người sẽ tỏ nhiệt nhằm điều hòa thân nhiệt để chống nóng Nhiệm vụ này do các nơ ron thần kinh điều khiển

và khu điều tiết thân nhiệt nằm ở hành tuỷ, tủy sống, não giữa, não trung gian và bán cầu đại não Cơ chế chống nóng của con người như sau:

Giãn mạch da : Có thể xảy ra ở nhiều vùng của cơ thể làm da đỏ ửng Giãn mạch xảy ra do sự ức chế trung tâm giao cảm (gây co mạch) ở vùng dưới đồi sau nhằm mục đích để máu lưu thông nhanh hơn, khi đó máu sẽ mang nhiệt của cơ thể từ các trung tâm nhiệt như gan, não, tim và cơ vận chuyển đến da nơi có thể thải nhiệt ra môi trường xung quanh

C ch đi u hòa thân nhi t ơ ế ề ệ

Bay hơi toát mồ hôi : Khi nhiệt độ cơ thể cao hơn 37oC, tốc độ thải nhiệt do bay hơi mồ hôi sẽ tăng nhanh Sự bài tiết mồ hôi được điều khiển bởi thần kinh giao cảm (nơ-ron giao cảm này tiết acetylcholine thay vì norepinephrine)

Giảm sinh nhiệt : Ức chế sự run cơ và sự sinh nhiệt hoá học, giảm quá trình trao đổi chất.

e) Về kỹ thuật nông nghiệp

Trong những ngày xuất hiện gió Phơn khô nóng, cây thoát hơi nước rất nhiều, nước trong đất cũng bốc hơi nhiều dẫn đến cây bị khô héo và chết Gió Phơn kéo dài còn gây ra tình trạng hạn hán trên diện rộng làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản suất mùa màng của nhân dân Những đợt gió Phơn khô nóng đến sớm thường nguy hiểm cho lúa xuân đang thời kì trổ bông Khi gặp những đợt gió này tỉ lệ hạt lép rất cao từ

25 – 60% Đối với lúa mạ, gió Phơn khô nóng làm cho mạ già không bén rễ khi cấy lúa sẽ không phát triển được, năng suất kém Những ngày gió Lào thổi còn làm cho nước ở cao ao hồ nuôi trồng thủy sản và ở sông nóng dần lên làm cho cá và các loài động vật thủy sinh chết hàng loạt

H n hán do n ng nóng khi n lúa m b ch t, không phát tri n đ ạ ắ ế ạ ị ế ể ượ c.

Ngoài ra, gió Phơn khô nóng còn gây ra những đợt cháy rừng Trong những ngày gió mạnh nhiệt độ cao, cỏ cây bị khô héo, cháy rừng rất dễ xảy ra và lan rộng

4 GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

-Tìm hiểu, nghiên cứu các kiến thức về địa lý về nguyên nhân hình thành, tác hại của gió Phơn trong sách giáo khoa, trên mạng internet

-Thống kê các số liệu, đo đạc về nhiệt độ, độ ẩm không khí, tần số các đợt gió trong những năm gần đây trên mạng internet và trong một số tài liệu về địa lý

-Tìm hiểu các kỹ thuật lai tạo giống mới thích ứng với thời tiết nắng nóng trong sách giáo khoa sinh học, sách kỹ thuật, trên internet

-Tìm hiểu cơ chế chống nóng của cơ thể , các giải pháp nâng cao sức đề kháng của con người và các biện pháp phòng chống nắng nóng cho người lao động

-Tìm hiểu các vụ cháy rừng trong những ngày có nắng nóng để tìm biện pháp phòng chống

5 THUYẾT MINH TIẾN TRÌNH GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Gió Phơn thường xuất hiện ở các tỉnh Bắc Trung Bộ nước ta từ tháng 3 đến tháng 9, cao điểm nhất là tháng 6, tháng 7 Gió thổi theo từng đợt kéo dài sẽ gây ra nắng nóng diện rộng và hạn hán làm ảnh hưởng đến sức khỏe, hoạt động lao động sản xuất và mọi mặt của đời sống con người Vì vậy, Tìm những giải pháp tăng cường sức khỏe, sức đề kháng của con người và các biện pháp lao động sản xuất thích ứng với thời tiết nắng nóng, hán hán là công việc vô cùng cần thiết Vì lý do đó, chúng em đưa

ra một số giải pháp sau:

a) Những biện pháp nâng cao sức khỏe, khả năng đề kháng của con người khi thời tiết nắng nóng do gió Phơn gây ra.

- Uống nhiều nước: Trời nóng làm cơ thể mất nước nhiều hơn nên chúng ta phải

tăng cường uống thêm nước để bù vào lượng nước đã mất Theo tính toán, cứ khoảng 0.9 kg cân nặng cần 28.4ml nước Như vậy mỗi ngày, một người nặng khoảng 58 kg cần uống ít nhất 8 ly nước cỡ trung bình Khi trời quá nóng, ta có thể uống nhiều hơn

Cháy r ng t i Đô L ừ ạ ươ ng – Ngh An ệ

vào ngày 25/5/2015 Cháy r ng t i H u L c – Thanh Hóa

vào ngày 27/5/2015

- Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng: Tránh thức ăn nóng và khó tiêu Ăn thức ăn mát,

đặc biệt là salad và trái cây có lượng nước nhiều, tăng sức đề kháng cơ thể như; Táo, cam, dưa chuột, dâu tây, chanh leo, Ăn nhiều rau làm mát cơ thể như; rau đay, tầm tơi, rau ngót, rau má…Chúng ta có thể uống thêm viên bổ sung muối, bổ sung chất điện giải để cân bằng các khoáng chất bị mất qua mồ hôi

U ng nhi u n ố ề ướ c và ăn các lo i hoa qu gi i nhi t, tăng s c đ kháng ạ ả ả ệ ứ ề

M t s lo i rau t t cho s c kh e vào nh ng ngày n ng nóng ộ ố ạ ố ứ ỏ ữ ắ

-Tránh xa ánh nắng, tránh “bẫy nhiệt”: Nên tìm các bóng cây để trú nắng.

Đặc biệt, nên tránh nắng vào khoảng 10 giờ trưa đến 3h giờ chiều vì đây là thời gian ánh nắng nguy hiểm nhất Tránh những nơi có ít bóng mát và thông gió kém Những người bắt buộc phải lao động ngoài trời với cường độ cao, môi trường ngột ngạt, nóng bức thì cần tránh các hoạt động thể lực quá sức, nên định kỳ sau khoảng 45 phút đến 1 giờ làm việc thì nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát trong khoảng thời gian từ 15 - 20 phút Hạn chế tối đa diện tích tiếp xúc của ánh nắng lên cơ thể đặc biệt là vùng vai gáy Sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp khi làm việc ngoài trời nắng như quần áo bảo hộ lao động, mũ, nón, kính Mặc quần áo rộng, thoáng mát và thấm mồ hôi, thực hiện các biện pháp làm thoáng mát nơi làm việc như sử dụng mái che, các tấm phản chiếu nhiệt, vật liệu cách nhiệt, hệ thống phun nước, phun sương, lắp đặt hệ thống điều hòa, hệ thống quạt thông gió

Đeo các đ b o h lao đ ng, ch ng n ng khi làm vi c ngoài tr i ồ ả ộ ộ ố ắ ệ ờ

- Mặc trang phục mát: Mặc đồ nhẹ, rộng, ví dụ như đồ cotton để dễ toát mồ hôi.

Tuy nhiên cần lưu ý chọn loại vải phù hợp vì một vài loại chất liệu mỏng không đủ khả năng bảo vệ da khỏi tia tử ngoại Cần tránh quần áo màu tối, dày vì chất liệu dạng này có thể hấp thụ nhiệt Đội nón rộng vành, ưu tiên loại có các lỗ thông hơi Đeo kính mát để bảo vệ mắt

- Giữ nhà cửa thông thoáng: Cần mở cửa sổ nếu nhiệt độ bên ngoài gần bằng

hoặc thấp hơn nhiệt độ trong nhà Cửa sổ mở sẽ giúp điều hòa không khí tự nhiên, đưa nhiệt ra ngoài và gia tăng luồng luân chuyển không khí trong nhà Bật quạt hoặc máy điều hòa không khí nếu có và lưu ý tắt hết đèn, các thiết bị điện không cần thiết vì các thiết bị này tỏa nhiệt nóng

- Sử dụng hợp lí, tiết kiệm các thiết bị làm mát: Sử dụng các thiết bị làm mát

trong những ngày nắng nóng là cần thiết Tuy nhiên chúng ta phải sử dụng một cách hiệu quả và tiết kiệm không nên quá lạm dụng Đặc biệt là cách sử dụng điều hòa nhiệt

độ, không nên để nhiệt độ điều hòa quá thấp so với nhiệt độ môi trường, không để quạt gió điều hòa quạt thẳng vào người, vừa đi nắng về không nên vào phòng điều hòa ngay, khi vừa tắt điều hòa phải mở cửa để nhiệt độ trong và ngoài phòng bão hòa mới

ra ngoài để tránh bị sốc nhiệt

b) Các biện pháp sản xuất nông lâm ngư nghiệp thích ứng với thời tiết nắng nóng

- Đa dạng và chuyển đổi mùa vụ và giống: Đối với các cây trồng chính và bố trí

phù hợp với khí hậu khô nóng đối với từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của chúng; Chuyển đổi mùa và thời vụ đối với những cây ngắn ngày như lúa, ngô, khoai, đậu tương, lạc và những cây rau màu khác, nên làm nhiều vụ trong năm;

- Lai tạo những giống mới: Sử dụng các công nghệ sinh học tiên tiến để lai tạo

những mới như: công nghệ tế bào, công nghệ gen,…Trên cơ sở lai tạo cây trồng trong giới hạn cho phép, tiếp tục lai tạo, chọn những giống mới có hiệu quả kinh tế cao và khả năng chịu hán tốt thích nghi với thời tiết nắng nóng kéo dài;

Sơ đồ tạo cây lai pomato bằng công nghệ tế bào

Sơ đồ tạo cây lai pomato bằng công nghệ tế bào

Sơ đồ tạo giống mới bằng công nghệ gen

- Nguồn nước và hệ thống thủy lợi: Thường xuyên cải tạo hệ thống các hồ, đập,

kênh, nương Các hồ phải luôn tích trữ nước hợp lý để chống hạn

- Canh tác: Canh tác đúng kỹ thuật sẽ giảm thiểu được khí CO2, tăng nguồn hữu

cơ cho đất, tránh được sự xói mòn, làm giảm sự mất mát Nitơ trong đất; Chọn phân bón tăng khả năng chịu hạn cho cây trồng, giảm phân vô cơ tăng cường phân hữu cơ

- Chuyển đổi mô hình sản xuất: Chuyển đổi các mô hình sản xuất dựa vào thiên

nhiên là chính sang mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao, ít bị ảnh hưởng với thiên nhiên, thích ứng với khí hậu khô nóng, thân thiện với môi trường, đảm bảo vệ sinh oan toàn thực phẩm mà hiệu quả kinh tế cao

Mô hình tr ng d a l ồ ư ướ i trong nhà

Mô hình chăn nuôi bò s a áp d ng công ngh cao Ngh An ữ ụ ệ ở ệ

- Nâng cao dự báo khí hậu: Nâng cao năng lực dự báo khí hậu ngắn hạn và dài

hạn, đặc biệt là dự báo hiện tượng khí hậu cực đoan El - Nino để giảm thiểu sự mất mát kinh tế do biến đổi khí hậu Áp dụng dự báo khí hậu và dự báo El - Nino để chuyển đổi cơ cấu cây trồng và thời vụ cho phù hợp với quy luật diễn biến của thời tiết, khí hậu và thiên tai đối với từng vùng

c) Các biện pháp tuyên truyền về ý thức trong những ngày gió Phơn gây hạn hán

- Những ngày nắng nóng kéo dài do gió Phơn khô nóng thổi sẽ gây hạn hán nặng, nước các hồ thủy điện giảm sẽ gây thiết nước sinh hoạt và gieo trồng Do đó mọi người dân phải có ý thức bảo vệ và sử dụng nguồn nước tiết kiệm nhất Mặt khác, nhu cầu sử dụng điện tăng cao Do đó, chúng ta phải tuyên truyền ý thức cho mọi người phải sử dụng điện tiết kiệm, tiết kiệm nước, sử dụng các dạng năng lượng sạch khác như năng lượng mặt trời, năng lượng gió,…

S d ng năng l ử ụ ượ ng gió, năng l ượ ng m t tr i ặ ờ

Cán b ki m lâm đi ki m tra r ng ộ ể ể ừ

Thanh niên tích c c tham gia phòng, ch ng cháy r ng ự ố ừ

Di n t p phòng, ch ng cháy r ng ễ ậ ố ừ

Cán b ki m lâm và ng ộ ể ườ i dân đi ki m tra phòng ch ng cháy r ng ể ố ừ

- Những ngày khô hạn kéo dài sẽ dẫn đến mất mùa người dân rơi vào nghèo đói Vì vậy chúng ta cần hỗ trợ chia sẻ với người dân vùng bị hạn hán, đồng thời người người dân trong vùng bị hạn phải đoàn kết tương trợ lẫn nhau vượt qua khó khăn

Như Thanh, ngày 16 tháng 12 năm 2016

Nhóm trưởng

Cao Văn Huy