Qúa trình hình thành và phát triển của nhà nước Xpac và nhà nước Aten

Qúa trình hình thành và phát triển của nhà nươc Xpac, Qúa trình hình thành và phát triển của nhà nươc Aten, Tổ chức bộ máy nhà nước và pháp luật của nhà nước Xpac, Tổ chức bộ máy nhà nước và pháp luật của nhà nước Aten, Tính dân chủ của nhà nước Xpac, Tính dân chủ của nhà nước Aten,...

I Qúa trình hình thành và phát triển của nhà nước Xpac và nhà nước

Aten.

1 Qúa trình hình thành và phát triển của nhà nươc Xpac:

Xpác nằm ở miền nam Hy Lạp, giữa vùng đồng bằng La-cô-ni màu mỡ được tạo nên bởi con sông Ơ-rô-át Đất đai và sông ngòi ở đây rất thuận lợi cho phát triển nông nghiệp Ngoài ra Xpác còn có trữ lượng sắt rất lớn để phát triển thủ công nghiệp

Quá trình hình thành nhà nước Xpac đồng hành với quá trình xâm lược và thiết lập ách thống trị của người Đô-riêng ở Xpac Từ thế kỷ XII – XI TCN tộc người Đô-riêng ở phương bắc tràn xuống chiếm đồng bằng La-cô-ni của người A-kê-ăng và thiết lập nên nhà nước Xpac Vào thế kỷ VIII – VII TCN người Đô-riêng tiếp tục tổ chức xâm chiếm thêm vùng đồng bằng bên cạnh của người Hi-lốt và biến toàn bộ dân cư ở đây thành nô lệ

Xã hội trong nhà nước Xpac đã hình thành nên ba giai cấp khác nhau, khá hoàn chỉnh Giai cấp chủ nô thống trị là người Xpac (gồm Đô-riêng và một

số người A-kê-ăngđã được Đô-riêng hóa) Toàn bộ ruộng đất thuộc quyền sở hữu của nhà nước Ruộng đất được chia thành nhiều thửa bằng nhau và giao cho các gia đình Xpac sử dụng nhưng không được bán hoặc chia thành thửa nhỏ hơn, ngược lại họ được để lại ruộng đất này cho con cháu Nguồn sống chính của chủ nô là tô ruộng đất Họ không làm các nghề thủ công hay buôn bán

Giai cấp nô lệ là người Hi-lốt bị bắt trong chiến tranh và một ít người A-kê-ăng Nô lệ ở nhà nước Xpac cũng là nô lệ tập thể, không thuộc quyền sở hữu riêng của từng chủ nộ Nhà nước chia cho mỗi gia đình người Xpac một số

nô lệ nhất định Chủ nô không được quyền bán hoặc giết nô lệ Khi nhà nước giao những thửa đất cho gia đình Xpac thì cũng giao luôn một số lượng nô lệ nhất định để họ canh tác

Giai cấp bình dân là người Pi-ri-e-cơ (gồm cư dân vùng La-cô-ni tức người A-kê-ăng bị chinh phục không bị biến thành nô lệ và những người từ nơi khác đến) có một ít ruộng đất và làm nghề thủ công, buôn bán Tuy là người

tự do nhưng họ không dược tham vào việc nhà nước, không được hưởng các quyền chính trị Họ phải nộp thuế cho nhà nước và đi lính

2 Qúa trình hình thành và phát triển của nhà nươc Aten:

Aten là một quốc gia thành bang nằm ở trung tâm của vùng đồng bằng Át-tích, miền trung Hy Lạp Vùng đồng bằng này có địa hình nhỏ hẹp, đất đai khô cằn, không màu mỡ, lại có nhiều đồi núi, khí hậu ít mưa nên không thuận lợi cho phát triển nông nghiệp Ngược lại, vùng này có nhiều khoáng sản, đá quý nên thuận tiện cho việc phát triển thủ công nghiệp Ở bờ biển

phía tây của Aten có nhiều vịnh, bãi biển thuận lợi cho việc mở hải cảng, phát triển buôn bán hàng hải

Cũng như nhiều vùng khác ở Hy Lạp cổ đại, vào thế kỷ VIII – VI TCN, Aten bước vào thời kỳ xã hội có giai cấp và nhà nước Trên vùng đồng bằng Át-tích này có bốn bộ lạc đang sinh sống ở bốn khu vực khác nhau, mỗi bộ lạc

có ba mươi thị tộc, đứng đầu mội bộ lạc là một hội đồng quý tộc và một thủ lĩnh quân sự Khi kinh tế phát triển, mối quan hệ huyết thống của các bộ lạc trở nên lỏng lẻo và cùng với sự giao lưu kinh tế giữa các bộ lạc, bốn bộ lạc này đã hình thành nên một liên minh bộ lạc trên cơ sở tự nguyện và bình đẳng

Cũng nhờ kinh tế phát triển mà Aten thống nhất được cả vùng Át-tích, bốn

bộ lạc ở đây được chia thành 12 khu vực hành chính và dân cư tự do được chia thành ba tầng lớp (trừ nô lệ): quý tộc chủ nô, nông dân và những người làm công thương nghiệp (chủ xưởng, chủ thuyền, thương nhân - tầng lớp chủ

nô mới) Xã hội ở Aten bắt đầu có sự phân chia giai cấp và chế độ thị tộc bắt đầu tan rã, nhường chỗ cho sự xuất hiện của nhà nước Đại hội nhân dân – cơ quan quyền lực cao nhất trong bộ lạc bị thay thế bởi hội đồng trưởng lão – cơ quan đại biểu của tầng lớp quý tộc Khi mới ra đời, Aten là nhà nước có hình thức chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô Chính tầng lớp những người làm công thương nghiệp có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô sau này ở Aten

Do sự độc quyền thống trị trong nhà nước của tầng lớp quý tộc chủ nô, nên trong xã hội ở Aten bên cạnh mâu thuẫn gay gắt giữa chủ nô và nô lệ, còn có mâu thuẫn giữa tầng lớp quý tộc công thương nghiệp mới với tầng lớp qúy tộc chủ nô cũ Trong cuộc đấu tranh gay gắt này những thắng lợi đã thuộc về tầng lớp quý tộc mới, họ từng bước hạn chế và thủ tiêu đặc quyền chính trị của tầng lớp quý tộc cũ, mở ra một khuynh hướng chính trị mới: dân chủ hóa

bộ máy nhà nước Ngoài ra, quá trình chuyển hóa từ hình thức chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô sang hình thức chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô của nhà nước Aten còn có sự đóng góp của một bộ phận dân cư tự do, là những người từ nơi khác đến

Quá trình chuyển hóa của nhà nước Aten từ chính thể cộng hòa quý tộc chủ

nô sang hình thức chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô được thể hiện thông qua các cuộc cải cách do tầng lớp chủ nô công thương nghiệp khởi xướng, thực hiện Các cuộc cải cách đó là: cải cách của Xô-lông, cải cách của

Clixten, cải cách của Ephiantet và cải cách của Pê-ric-lét

II Tổ chức bộ máy nhà nước và pháp luật của nhà nước Xpac và nhà

nước Aten

1 Tổ chức bộ máy nhà nước và pháp luật của nhà nước Xpac:

Quyền lực nhà nước không tập trung trong tay một người, tập trung ở tập thể (hội đồng) đại diện cho quý tộc chủ nô Có vai trò quan trọng trong bộ máy nhà nước là Hội đồng trưởng lão với 28 vị trưởng lão từ 60 tuổi trở lên và 2 vua Hội đồng có quyền quyết định đến vận mệnh quốc gia như chiến tranh hay hoà bình Nhà nước Xpác có hai vua, có quyền ngang nhau, vừa là tăng

lữ, và là người xử án tối cao Nhưng hai vua không có quyền lực tối cao mà cũng chỉ tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của nhà nước trong Hội đồng trưởng lão Nhưng xét về hình thức, hội nghị công dân lại là cơ quan quyền lực cao nhất, do vua triệu tập gồm những người Xpác từ 30 tuổi trở lên Trong hội nghị, quyền hạn của công dân là rất hình thức, họ có quyền thông qua hay phản đối quyết định của hội đồng trưởng lão bằng những tiếng thét.Như vậy, hội nghị công dân không phải là cơ quan thường xuyên của nhà nước, chỉ có quyền thụ động biểu quyết những quyết định của cơ quan khác mà tuyệt đối không bao giờ có chức năng thảo luận lại càng không có quyền chủ động quyết định những vấn đề quan trọng của quốc gia, đó là sự hạn chế quyền năng

Đây là cách thức tổ chức còn hạn chế nên gây ra mâu thuẫn giai cấp ngày càng sâu sắc, xung đột giữa hội đồng trưởng lão và hội nghị công dân càng thêm trầm trọng và đã dẫn tới sự thành lập một cơ quan có quyền hạn rất lớn

là Hội đồng 5 quan giám sát- Hội đồng này là đại biểu của tập đoàn quý tộc bảo thủ nhất Hội đồng này có quyền giám sát vua, hội đồng trưởng lão, hội nghị công dân, có quyền giải quyết mọi công việc ngoại giao, tài chính, tư pháp và kiểm tra tư cáh của công dân Như vậy, đây lầ cơ quan lãnh đạo tối cao của nhà nước, có chức năng quyền hạn bao trùm lên tát cả các cơ quan khác, nhằm tập trung mọi quyền lực vào tay tầng lớp quý tộc chủ nô

Nhà nước Xpác đặc biệt chú trọng xây dựng lực lượng quân sự Quân lính đựợc trang thiết bị tốt, cách tổ chức chặt chẽ, huấn luyện công phu, kỹ thuật tác chiến cao, đã nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội Lục quân Xpác

là lực lượng rác chiến mạnh nhất ở Hy Lạp Nhà nước cũng như mọi người dân Xpác đều phải quan tâm đến việc xây dựng quân đội

Như vậy, trong quá trình phát triển của lịch sử cổ đại, nhà nước Xpác là dinh luỹ của thế lực dân chủ chủ nô lạc hậu, phản động nhất chống lại những thành bang theo chính thể cộng hoà dân chủ chủ nô Quyền lực nhà nước được tập trung tối đa vào tay tấng lớp quý tộc chủ nô và quyền dân chủ của những người tự do bị hạn chế đến mức tối thiểu Bởi vậy, nhà nước Xpác là nhà nước cộng hoà quý tộc chủ nô-một hình thức nhà nước cộng hoà quý tộc chủ nô điển hình Nhà nước Aten thì không có sự tham gia của tầng lớp chủ

nô quý tộc, quyền hạn thuộc về công dân, vì vậy tính dân chủ của nhà nước Aten thông qua các cuộc cải cách được phát huy ở mức độ cao nhất và đó là nền dân chủ ưu việt nhất của chính thể cộng hòa cổ đại

2 Tổ chức bộ máy nhà nước và pháp luật của nhà nước Aten:

Nhà nước Aten là chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô có tổ chức bộ máy nhà nước được hoàn thiện nhất vào thời Pêriclét Cơ quan quyền lực tối cao của nhà nước là hội nghị công dân, là cơ quan duy nhất trong bộ máy nhà nước bầu ra thành phần tham gia trong các cơ quan hội đồng 500 người, tòa án tối cao,…và cứ 10 ngày lại họp một lần kể cả trong trường hợp chiến tranh thì ít nhất một năm được triệu tập 10 lần (cơ quan hoạt động thường xuyên theo định kì) Điều đó càng cho thấy rằng quyền hạn được quyết định của hội nghị

là rất lớn Tính dân chủ được thể hiện ở nhà nước Aten là rất cao cụ thể nam giới đạt tới 18 tuổi được tham gia và có cả cha mẹ thuộc thành bang Mọi công dân được pháp luật cho phép trực tiếp thảo luận những vấn đề liên quan, là thành phần chủ yếu được thông qua các quyết định lớn nhất với hình thức hết sức tiến bộ là bỏ phiếu kín thể hiện quyền lực là thực chất Công dân còn được quyền giám sát hoạt động của các cơ quan do nó bầu ra, quyền lực chính trị của công dân cũng rất lớn Như vậy ở nhà nước Aten quyền lực nhà nước thuộc về mọi công dân khi được tham gia trong hội nghị công dân theo quy định của pháp luật Nền dân chủ ấy là nền dân chủ rất trực tiếp

Hội đồng 500 người: Được thành lập bởi Hội nghị công dân bằng hình thức

bỏ phiếu Cơ quan này giữ chức năng hành chính, tư vấn Sau cuộc cải cách Clixten thì đây còn là cơ quan đại diện cho nhà nước về đối ngoại, có quyền quản lí về tài chính

Hội đồng 10 tướng lĩnh: Cơ quan này cũng được bầu trong hội nghị công dân Về chức năng, đây là cơ quan lãnh đạo quân đội, thực hiện chính sách đối ngoại nhưng chịu sự kiểm sát của Hội nghị công dân, nhưng không được hưởng lương

Toà bồi thẩm: Là cơ quan xét xử và giám sát tư pháp cao nhất của nhà nước Thành phần tham dự toà bồi thẩm rất đông Dưới thời Pêriclét, có tới 6000 thẩm phán, họ được bầu hàng năm ở Hội nghi công dân bằng hình thức bỏ phiếu Nhà nước Aten không có Viện công tố, mọi người dân có thể phát đơn kiện - tức là tự khởi tố hoặc là tự bào chữa cho mình Trong phiên toà sau khi

đã nghe hai bên đối chất toà họp kín để quyết định bản án

Quân đội và cảnh sát cũng được nhà nước trang bị tốt bởi nó là bộ phận rất quan trọng của nhà nước

Ở nhà nước Xpác không có sự phân chia quyền lực giữa chủ nô cũ với chủ

nô mới, thao túng toàn bộ quyền lực nhà nước và chỉ thuộc về tầng lớp chủ

nô quý tộc vì vậy tính dân chủ của Xpác bị hạn chế ở mức độ tối đa nhất III Tính dân chủ của hai nhà nước Xpac và Aten:

1 Tính dân chủ của nhà nước Xpac:

Tính dân chủ của Xpac thể hiện qua Hội nghị công dân, nhưng tính dân chủ bị hạn chế vì chỉ bao gồm công dân Xpac ( nam giới tự do, trên 30 tuổi) Và tiết chế dân chủ cũng chỉ là hình thức vì thực chất quyền lực nằm trong tay tập đoàn quý tộc Vì thế nên người dân không có quyền tham gia vào đời sống chính trị, không có sự sẻ chia quyền lực giữa quý tộc, chủ nô cũ với quý tộc mới

2 Tính dân chủ của nhà nước Aten:

Khác với nhà nước Xpac, nhà nước Aten lại thể hiện rõ nét tính dân chủ hơn:

- Bộ máy nhà nước của Aten được tổ chức theo nguyên tắc tập trung quyền lực vào hội nghị công dân, nghĩa là dành cho toàn thể công dân Aten quyền dân chủ Do đó,

có thể kết luận rằng nhà nước Aten được tổ chức theo hình thức chính thể Cộng hòa Dân chủ Chủ nô

- Tuy nhiên, nền Cộng hoà Dân chủ này còn có những hạn chế của nó, như:

+ Chỉ những công dân nam Aten (có cha và mẹ đều là người Aten) từ 18 tuổi trở lên mới quyền tham gia vào Hội nghị công dân, còn phụ nữ, kiều dân và nô lệ thì không có quyền này Trong khi tỷ lệ dân kiều dân và nô lệ chiếm một con số khá lớn

+ Các cuộc họp của Hội nghị công dân đa số đều được tổ chức tại thành Aten, do

đó, các công dân Aten sinh sống ở những vùng nông thôn xa xôi không có điều kiện

để thường xuyên tham gia Hội nghị Chỉ có một bộ phận nhỏ công dân Aten sinh sống tại thành Aten và các vùng nông thôn lân cận mới thỉnh thoảng tham gia vào cuộc họp của Hội nghị công dân Chỉ có những cuộc họp bỏ phiếu bằng vỏ sò thì mới tập trung đông đảo công dân tham gia

IV Kết luận

Với những đặc điểm như vậy, Aten – Xpác đã trở thành hai thành bang huyền thoại trong lịch sử nhà nước Hi Lạpcổ đại với những đặc trưng riêng biệt về hình thức chính thể nhà nước và sự nổi trộitrong tổ chức bộ máy nhà nước trong thời

kì lúc bấy giờ và ngay cả trên Thế giới