CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc – Lập – Tự do – Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi : Hội đồng sáng kiến trường THPT Trần Hưng Đạo Họ và tên Ngày tháng năm sinh chu
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc – Lập – Tự do – Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi : Hội đồng sáng kiến trường THPT Trần Hưng Đạo
Họ và tên Ngày tháng
năm sinh
chuyên mônNGÔ THỊ PHÚC 29/04/1985 TRƯỜNG THPT TRẦN
HƯNG ĐẠO
I, Tên sáng kiến: CẢI TIẾN DẠY BÀI MẶT CẦU THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP
Lĩnh vực áp dụng: Trong chương trình dạy học phổ thông và trong đời sống
II, Nội dung :
1, Giải pháp cũ thường làm:
Trong chương trình học hiện nay học sinh học môn toán học chưa nhận thấy rằngtoán học có liên quan nhiều đến các môn học và đặc biệt là ứng dụng nhiều trong thực tếkhả năng tư duy lôgic của các em còn rất hạn chế Do giáo viên chỉ dạy kiến thức chohọc sinh ở các môn học riêng lẻ và truyền đạt dưới dạng thuyết trình vấn đáp nên hiệnnay là nói chung học sinh chưa biết cách tự học, chưa học tập một cách tích cực Nhiềukhi các em chỉ giả được một bài toán trong các môn học riêng lẻ mà chưa giải quyếtđược các vấn đề có liên quan trong đời sống và đặc biết là chưa áp dụng được các kiếnthức mình học được vào cuộc sống nên chưa mang lại được hiệu quả kinh tế xã hội
-Giai pháp cũ có những ưu điểm và nhược điểm sau:
*Ưu điểm
- Phần lớn học sinh biết làm được bài toán về mặt cầu Kết quả của bài toán đúng
- Học sinh ham học, có hứng thú học tập môn Toán nói chung
- Học sinh bước đầu biết vận dụng mặt cầu vào thực tế
*Nhược điểm:
+Học sinh:
- Chưa có cách trình bày
-Chưa có khả năng tự học tự nghiên cứu , tự trình bày
-Học sinh chưa biết áp dụng công nghệ thông tin
-Chưa áp dụng được vào các môn học khác và đặc biệt vào trong thực tế
+ Về đồ dùng dạy học :
Trong những năm qua, các trường thpt đã được cung cấp khá nhiều trang thiết bị và
đồ dùng dạy học cho từng khối lớp nhưng thống kê theo danh mục thì số lượng vẫn chưađáp ứng được đầy đủ yêu cầu dạy bài “MẶT CẦU »
Trang 2+ Về giáo viên
Vẫn còn một số giáo viên chuyển đổi phương pháp giảng dạy còn lúng túng, chưa pháthuy được tính tích cực chủ động của học sinh, phương pháp dạy học truyền thống đã ăn sâu vào tư duy vào lề lối dạy học hàng ngày Một số giáo viên dạy theo cách thông báo kiến thức sẵn có, dạy theo phương pháp thuyết trình có kết hợp với đàm thoại, thực chất vẫn là “thầy truyền thụ, trò tiếp nhận ghi nhớ » Một số giáo viên còn ngại đầu tư chưa giải quyết được các vấn đề có liên quan
Khả năng phối hợp, kết hợp với nhiều phương pháp để dạy còn thiếu linh hoạt
Giáo viên còn lúng túng khi tạo các tình huống sư phạm để nêu vấn đề
Chưa khuyến khích động viên và giúp đỡ một cách hợp lý các nhóm cũng như các đối tượnghọc sinh trong quá trình học
2/ Giải pháp mới cải tiến :
2.1,Bản chất của giải pháp mới
Trong các môn khoa học và kỹ thuật, toán học giữ một vị trí nổi bật Nó có tác dụnglớn đối với,cuộc sống, kỹ thuật, với sản xuất và chiến đấu Nó là một môn thể thao củatrí tuệ, giúp chúng ta nhiều trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suyluận, phương pháp học tập, phương pháp giải quyết các vấn đề, giúp chúng ta rèn luyệntrí thông minh sáng tạo Nó còn giúp chúng ta rèn luyện nhiều đức tính quý báu khácnhư: Cần cù và nhẫn nại, tự lực cánh sinh, ý chí vượt khó, yêu thích chính xác, hamchuộng chân lý Mục tiêu của giải pháp mới như sau:
a Kiến thức:
- Giúp học sinh hiểu được:
+ Định nghĩa mặt cầu, hình cầu và các khái niệm liên quan
+ Các vị trí tương đối của mặt phẳng và mặt cầu và cách xét vị trí tương đối của mặt phẳng và mặt cầu
+ Các vị trí tương đối của đường thẳng và mặt cầu và cách xét vị trí tương đối giữa đường thẳng và mặt cầu
+ Công thức tính diện tích mặt cầu, thể tích khối cầu
Trang 3+Hiểu biết về tính chất cấu tạo hạt nhân.
+Hiểu biết về kích thước và khối lượng nguyên tử
+Hiểu biết về tế bào nhân sơ , hồng cầu, tiểu cầu, cấu tạo của mắt
+ Hiểu biết về hình dạng và kích thước các quả bóng trong TDTT
+ Hiểu biết về gương cầu lồi , gương cầu lõm các vật dụng kiến trúc có dạng hình cầu, ứng dụng của gương cầu lồi , gương cầu lõm trong thực tế
+ Biết cách chế tạo các vật dụng chạy bằng năng lượng mặt trời
+Hiểu biết thêm về các hành tinh trong hệ mặt trời: Trái đất mặt trời mặt trăng Đường kinh tuyến vĩ tuyến , sự quay của trái đất, diện tích trái đất
+Năm được cách tính diện tích thể tích của các vật dụng có cấu tạo hình cầu trong đời sống
+Nắm được cách đặt các vệ tinh thu, phát sóng như: Truyền hình An viên, FPT…
+Nắm dược cơ chế hoạt động của khinh khí cầu, cách chế tạo khinh khí cầu.+Hiểu biết về an toàn giao thông
+Giúp giáo dục lối sống , ý thức bảo vệ môi trường , biết yêu và trân trọng cái đẹp
b Kỹ năng
- Giúp học sinh:
+ Rèn kỹ năng xét vị trí tương đối của đường thẳng, mặt phẳng với mặtcầu, hình cầu
+ Rèn kỹ năng vẽ hình không gian, vẽ mặt cầu, hình cầu
+ Rèn kỹ năng tính diện tích mặt cầu, thể tích khối cầu
+ Phát triển khả năng vận dụng lý thuyết vào thực tiễn cuộc sống
+ Phát triển khả năng tích hợp nhiều kiến thức thuộc các môn học khác nhau trong một bài học
+ Phát triển khả năng vận dụng kiến thức lien môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn
+ Giúp học sinh vận dụng kiến bài học kết hợp với kiến thức vật lý lớp 10giải bài toán về lực hấp dẫn
+ Giúp học sinh vận dụng kiến thức bài học kết hợp với kiến thức vật lý
12 để Giải quyết bài toán về hạt nhân nguyên tử
+ Giúp học sinh vận dụng kiến thức hóa học lớp 10 kết hợp với kiến thức mặt cầu, khối cầu giải quyết bài toán về kích thước và khối lượng nguyên tử
Trang 4+ Học sinh tính được diện tích bề mặt của trái đất , thể tích trái đất.
+ Áp dụng giải một số bài toán thực tế
+ Thu thập thông tin và sử lý thông tin
+ Làm việc theo nhóm
+ Trình bày báo cáo trước đám đông
+ Ứng dụng thông tin trong sử dụng phần mềm Microsoft office và powerpoit.+ Tìm kiếm thông tin trên internet
+ Biết cách tạo ra các vận dụng bằng cách sử dụng năng lượng mặt trời.+ Biết tính toán tạo ra các chi tiết , vật dụng máy móc
c Thái độ - phẩm chất.
+ Nâng cao ý thức tự học , tinh thần trách nhiệm và hợp tác trong công việc, hình thành thái độ yêu thích khoa hoc, yêu thích sự tìm tòi, khám phá tự nhiên
+ Thấy được Toán học bắt nguồn từ thực tiễn và toán học giải quyết được các bài toán thực tiễn
+ Có thái độ học tập nghiêm túc, có tư duy tổng hợp
+Sống yêu thương , trách nhiệm, sống tự chủ
d Định hướng năng lực hình thành:
+Năng lực hợp tác
+Năng lực tự học tự nghiên cứu
+Năng lực giải quyết vấn đề
+Năng lực sử dụng công nghệ thông tin
+Năng lực thuyết trình báo cáo
+Năng lực phỏng vấn làm phóng sự
+Năng lực tính toán
* Năng lực giả quyết các vấn đề thực tiễn
*Năng lực sử dụng kiến thức liên môn
Để giải quyết các vấn đề đặt ra trong dự án học tập , học sinh cần học tập
và vận dụng kiến thức liên môn
Môn học Bài liên quan đến chủ
đề tích hợp
Năng lực ứng dụng
Vật lý lớp 7 Bài 7: Gương cầu lồi Ứng dụng trong an toàn giao thông, ứng dụng
trong máy rút tiền tự động, dung trong an ninh
Bài 8: Gương cầu Ứng dụng trong các lò mặt trời để tập trung
Trang 5lõm năng lượng, nung nóng vật, chạy ô tô , làm
đèn pin, đun bếp, dung trong y tế, làm gươngtrang điểm cho diễn viên, kính thiên văn,Vật lý lớp 10 Bài 11: Lực hấp dẫn
định luật vạn vật hấp dẫn
Ứng dụng giải thích sự hút nhau giữa các vậttrong đời sống, giữa các hành tinh, vận dụng giải thích tại sao giọt nước trong vũ trụ , trái đất có dạng hình cầu, giải thích tại sao trái đất có dạng hình cầu, giải thích định luật vạn vật hấp dẫn của NEWTON
Vật lý lớp12 Bài 35: Tính chất cấu
tạo hạt nhân
Giải thích hiện tượng tại sao các hạt nhân có dạng hình cầu, tính bán kính hạt nhân, giải thích tại sao khinh khi cầu có thể bay đượcVật lý lớp 8 Bài 12: Sự nổi Giải thích sự nổi của một vật trong long chất
lỏng, giải thích tại sao phao téc nước thường
có hình cầuHóa học 8 Bài 31: Tính chất và
Hiểu về cấu tạo của tế bào nhân sơ
Cấu tạo của mắtĐịa lý lớp6 Bài 4: Phương hướng
trên bản đồ Kinh độ,
vĩ độ và tọa độ địa phương
Vận dụng liên hệ xác định đường kinh tuyến
vĩ tuyến, đường xích đạo
Địa lý lớp 10 Bài 5: Vũ trụ Hệ
mặt trời và trái đất
Hệ quả chuyển động
sự quay quanh trục của trái đất
Vận dụng giải thích sự quay của trái đất
thước các loại bóng trong thể dục thể thaoMôn giáo
dục công dân
Bài đọc thêm Giúp học sinh ý thức chấp hành luật giao
thông, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống, biết yêu và trân trọng cái đẹp
Trang 6Ngoài ra giải pháp góp phần đổi mới hình thức dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập, tăng cường ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong dạy học Giúp học sinh học tập tích cực chủ động sáng tạo và năng động hơn trong cuộc sống giáo viên và học sinh có cơ hội giao lưu học tập lẫn nhau.
Để thực hiện được mục tiêu này Giải pháp được thực hiện trong 3 bước:
Bước 1:Lập kế hoạch dạy học ( thực hiện trên lớp 1 tiết)
Nội dung Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Tìm hiểu tên của
chủ đề bài học
-Đưa ra hình ảnh :+ Các vật dụng và kiến trúc trong thực tế có dạng mặt cầu
và hình cầu
-Xác định tên của dự án-Thảo luận nhóm và đưa ra câu trả lời -Nhận biết mục tiêu của dự án
Xác định các tiểu
chủ đề
Tổ chức cho học sinh tìm hiểu các tiểu chủ đề thông qua các hình ảnh và vi deo:
+ Hình ảnh về quả bóng và hòn bi, trái đất
+Hình ảnh về vị trí giữa đường thẳng và mặt cầu+ Vi deo vui nhộn về chơi bóng nước
+Hình ảnh về kích thước trái đất
4.Diện ích và thể tích khối cầu
Xây dựng các tiểu
chủ đề, ý tưởng
Chia lớp thành 4 nhóm tổ chức cho học sinh nghiên cứuSGK cho biết mục tiêu kiến thức cần đạt ở mỗi tiểu chủ đề
1.mặt cầu và các khái niệm liên quan
-Học sinh thảo luận nhóm, chia sẻ ý tưởng
-Học sinh liệt kê các tiểu chủ đề có trong dự án
1: Mặt cầu và các khái niệm liên quan:+Mặt cầu:
Định nghĩa.Dây cung+Điểm nằm trong và điểm nằm ngoài mặt cầu
Trang 72: 2 Giao của mặt cầu và mặtphẳng
3 Giao của mặt cầu với mặt đường thẳng Tiếp tuyến của mặt cầu
4.Công thức tính diện tích mặt cầu và thể tích khối cầu
+Khối cầu+Biểu diễn mặt cầu
Từ đó tìm hiểu các vấn đề liên quan tới ứng dụng của mặt cầu, khối cầu trong các môn học và trong thực tiễn
2 Giao của mặt cầu và mặt phẳng-Mặt phẳng không có điểm chung với mặt cầu
-Mặt phẳng tiếp xúc với mặt cầu-Mặt phẳng cắt mặt cầu
3 Giao của mặt cầu với mặt đường thẳng Tiếp tuyến của mặt cầu-Đường thẳng không có điểm chung với mặt cầu
-Đường thẳng tiếp xúc với mặt cầu-Đường thẳng cắt mặt cầu
Từ đó nêu được khái niệm tiếp tuyến của mặt cầu và ứng dụng của tiếp tuyến trong thực tiễn
4.Công thức tính diện tích mặt cầu và thể tích khối cầu
-Công thức-Ứng dụng của công thứcTrong các môn học và tính toán các kiến trúc vật dụng trong đời sống
Lập kế hoạch Yêu cầu học sinh nêu các
nhiệm vụ cần thực hiện của từng tiểu chủ đề đã nêu-GV: Gợi ý các nguồn tư liệutrên mạng tại địa phương mà học sinh có thể tham
khảo,cách phân công để thực hiện các tiểu chủ đề
GV:Đua ra khung đề cương
-Căn cứ vào chủ đề học tập và gợi ý của giáo viên để nêu các nhiệm vụ -Thảo luận và lên kế hoạch thực hiện nhiệm vụ ( nhiệm vụ, người thực hiện, phương hướng, phương tiện, sản phẩm…)
Trang 8báo cáo chung cho các tiểu chủ đề
Bước 2 : Thực hiện dự án và xây dựng dự án( thực hiện ngoài giờ lên lớp 1 tuần)
Thời
lượng
phương tiện tiến hành
Sản phẩm
2 Buổi *Nhóm 1:
-Sưu tầm các hình ảnh kiến trúc vât dụng có
dạng mặt cầu , hình cầu trong thực tế
-Tìm hiểu về mặt cầu trong các môn học
-Ứng dụng thực tế của mặt cầu
-Tìm hiểu về phao téc nước
-Tìm hiểu về máy phát điện chạy bằng năng
lượng mặt trời của hai học sinh Đậu Văn Thuận
và Nguyễn Ngọc Chính lớp 10 đạt giải 3 trong
cuộc thi KHKT cấp quốc gia
*Nhóm 2:
-Tìm hiểu các khái niệm đã biết về đường tròn,
những kiến thức đã biết về hình cầu
-Tìm hiểu ứng dụng của hình cầu trong các môn
học và trong thực tiễn
-Tìm hiểu về nguồn năng lượng mặt trời
*Nhóm 3:
-Thăm quan trò chơi bóng nước trong công viên
-Làm vi deo quay hình ảnh phép chiếu mặt cầu
-Sưu tầm kích cỡ các loại bóng trong TDTT
- Tìm hiểu kích thước trái đất
- Ứng dụng của công thức tính diện tích mặt cầu
và thể tích khối cầu trong các môn học
-Đọc SGK-Truy cập internet/máy tính
-Đi thực địa -Máy ảnh, máy quay phim
-Nội dung kiến thức, hình ảnh vi deo có liên quan đến các tiểu chủđề
Trang 91 buổi Thống nhất nội dung báo cáo Hoạt động nhóm Đề cương
sơ bộ về nộidung của các tiểu chủđề
3 buổi -Xây dựng nội dung báo cáo
-Hoàn tất sản phẩm bằng powerpoint
cáo chính thức bằng word-Bản trình chiếu bằng powerpoint
BƯỚC 3: Báo cáo trải nghiệm và sáng tạo (tiến trình giờ dạy) (phụ lục):
2.2, Tính mới và tính sáng tạo của giải pháp:
-Học sinh tự nghiên cứu , tự trình bày, biết cách ứng dụng công nghệ thông tin, học sinh được trải nghiệm và sáng tạo, từ đó học sinh có thể thiết kế ra các vật dụng máy móc chạy bằng năng lượng mặt trời, chế tạo các dụng cụ an toàn giao thông , các vật dụng trong đời sống bằng cách sử dụng ứng dụng của mặt cầu
-Giáo viên không nêu sẵn cho học sinh như phương pháp cũ, mà chỉ hướng dẫn học sinh thực hiện,nghiên cứu, cung cấp tài liệu, giúp đỡ kịp thời những khó khăn của học sinh
3,Hiệu quả kinh tế xã hội:
III: HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN
1 Hiệu quả kinh tế
Qua nhận xét, đánh giá của các đồng nghiệp trong trường đã sử dụng sáng kiến này thìviệc áp dụng sáng kiến này đơn giản và dễ áp dụng, nên giảm bớt được thời gian và chi phícho việc học của học sinh Mặt khác giáo viên, phải tìm tòi, nghiên cứu tài liệu để dạy họcmới đáp ứng được yêu cầu của các kì thi cũng như nhu cầu học tập của học sinh khá, giỏi,đồng thời học sinh có thể phát triển được năng lực tư duy, tự tìm tòi nghiên cứu, được trảinghiệm và sáng tạo, có khả năng sử dụng công nghệ thông tin truyền thông có khả năng ápdụng được toán học vào thực tiễn, có thể tự chế tạo các máy móc sử dụng được năng lượngmặt trời, đó là nguồn năng lượng vô hạn và sạch, đem lại rất nhiều lợi ích kinh tế, có thể chếtạo các vật dụng hàng ngày có dạng mặt cầu như phao téc nước, các loại máy móc, đặc biệt là
có thể chế tạo các phương tiện dùng trong giao thông đảm bảo an toàn giao thông – một trongnhững vấn đề cấp bách nhất hiện nay vì thế lợi ích mang lại của sáng kiến là chất lượng giảng
Trang 10dạy phân môn hình học được nâng lên, trình độ của giáo viên không ngừng được củng cố vànâng cao Đây chính là nguồn lợi kinh tế về trí thức vô giá, khó có thể được tính toán cụ thểđược.
Đặc biệt là học sinh vượt qua được ‘‘ngưỡng’’ điểm khá để vươn lên mức điểm caohơn, đồng thời có những kiến thức một cách toàn diện giúp học sinh có nhiều cơ hội trongviệc chọn trường Đại học tốp trên trong kì thi THPT Quốc gia, điều này giúp các em có bệphóng tốt hơn tạo tiền đề cho nghề nghiệp của các em trong tương lai thì giá trị về kinh tế ởđây là vô cùng lớn Cụ thể :
- Dùng máy nước nóng sử dụng nguồn năng lượng mặt trời, mỗi khi giá điện rục rịchleo thang hoặc có người dùng máy nước nóng chạy bằng điện bị điện giật , không bịmất tiền điện , giá mỗi cái máy nước nóng chạy bằng năng lượng mặt trời khoảng 5triệu thì chỉ cần dùng điện khoảng 2 năm là đủ tiền mua máy Tính trung bình mỗi mộtnăm mỗi gia đình tiết kiệm được khoảng 2500000 nghìn đồng, mà tuổi thọ trung bìnhcủa mỗi người ở việt nam khoảng 76,5 tuổi suy ra nếu dùng máy nước nóng chạy bằngnăng lượng mặt trời thì sẽ tiết kiệm được 76,5.2500000=191250000 đồng đối với mỗigia đình Hơn nữa nó không gây ô ra tai nạn do điện giật tiết kiệm được kinh phí trong
y tế hàng tỉ đồng, không gây ô nhiễm môi trường moi năm việt nam mắt hàng tỉ đồng
để xử lý ô nhiễm môi trường do khai thác khoáng sản dầu khí để sử dụng các máy mócchạy bằng dầu khí …
-Trong an toàn giao thông mỗi học sinh tự nhận thức được sử dụng mặt cầu thiết kếcác thiết bị an toàn giao thông từ đó giảm thiểu tai nạn giao thông cũng tiết kiệm chonhà nước mỗi năm hàng tỉ đồng
Như vậy việc giáo dục cho học sinh học tập bài mặt cầu thông qua phươngpháp dạy học tich hợp đem lại lợi ích kinh tế rất lớn
2 Hiệu quả xã hội
Dạy học bài mặt cầu bằng phương pháp tích hợp làm cho chất lượng môn Toán đượcnâng lên một cách rõ rệt
Một số kết quả cụ thể:
2,1, Đối với chất lượng các lớp thực nghiệm dạy( phụ lục)
2.2 Hiệu quả trong việc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và tình cảm nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên; nâng cao uy tín của giáo viên và nhà trường
Áp dụng “Cải tiến cách tiếp cận bài toán liên quan đến mặt cầu bằng phương pháp dạy học tích hợp” chính là cải tiến cách dạy, cách học Nó đòi hỏi người giáo viên phải không
ngừng tự bồi dưỡng về kiến thức và phương pháp dạy học Những kiến thức của người giáoviên không chỉ “đóng khung” trong những phần cơ bản mà là tất cả những gì có liên quan, là
Trang 11sự linh hoạt trong các tình huống cụ thể, trong các chủ đề kiến thức, trong sự vận dụng kiếnthức liên môn và tình huống thực tiễn liên quan
2.3 Hiệu quả trong việc rèn luyện kĩ năng học tập và nâng cao tình cảm của học sinh đối với môn Toán.
Việc áp dụng học hình bằng phương pháp tích hợp góp phần tạo ra các tiết học hấpdẫn, sinh động, kích thích được hứng thú học tập cho học sinh Chúng tôi nhận thấy: nhữngtiết học, bài học có vận dụng phương pháp tích hợp liên môn đã giúp học sinh thêm yêu thíchmôn học, thêm say mê khám phá hơn Qua khảo sát với 150 học sinh của trường có kết quảnhư sau:
Những kết quả trên đã phần nào khẳng định tính đúng đắn của các giải pháp “dạy học tích hợp chủ đề mặt cầu”.
IV: Điều kiện và khả năng áp dụng:
-Điều kiện áp dụng: Các trường thpt có trang bị các dụng cụ học tập cần thiết
-Khả năng áp dụng: Các trường thpt
XÁC NHẬN CỦA LÃNH ĐẠO ĐƠN
VỊ CƠ SỞ Ninh bình, ngày 20 tháng 4 năm 2017Người nộp đơn
Hoạt động 2: Tìm hiểu định nghĩa mặt cầu
Hoạt động 3: Tìm hiểu khái niệm khối cầu
Hoạt động 4: Tìm hiểu cách biểu diễn mặt cầu
Hoạt động 5: Tìm hiểu vị trí tương đối của mặt cầu và mặt phẳng
Hoạt động 6: Tìm hiểu vị trí tương đối của mặt cầu và đường thẳng.
I MỤC TIÊU
1 Về kiến thức:
- Giúp học sinh hiểu được:
+ Định nghĩa mặt cầu, hình cầu và các khái niệm liên quan
Trang 12+ Các vị trí tương đối của mặt phẳng và mặt cầu và cách xét vị trí tương đối của mặt phẳng và mặt cầu.
+ Các vị trí tương đối của đường thẳng và mặt cầu và cách xét vị trí tương đối giữa đường thẳng và mặt cầu
+ Bổ sung kiến thức địa lý, vật lí, hóa học, kiến thức thực tế
2 Về kỹ năng:
- Giúp học sinh:
+ Rèn kỹ năng xét vị trí tương đối của đường thẳng, mặt phẳng với mặt cầu, hình cầu
+ Rèn kỹ năng vẽ hình không gian, vẽ mặt cầu, hình cầu
+ Có năng lực vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết vấn đề của bài học + Vận dụng kiến thức được học trong bài để tính toán chế tạo các vận dụng trong đời sống và trong kĩ thuật khoa học
- Trực quan, vấn đáp, thảo luận nhóm, thuyết trình
- Học sinh được trải nghiệm và sáng tạo
- Sử dụng kỹ thuật dạy học KWL giúp học sinh có cái nhìn tổng quan
về kiến thức hình cầu, mặt cầu đã biết , kiến thức cần biết và kiến thức biết
được sau khi học dự án
III CHUẨN BỊ : Để chuẩn bị cho tiết dạy, giáo viên yêu cầu:
- Học sinh tìm hiểu những kiến thức, kỹ năng đã biết về mặt cầu, hình cầu
Trang 13- Ôn tập lại kiến thức Vật lý lớp 7: Bài 7: Gương cầu lồi
Bài 8: Gương cầu lõm
- Ôn tập lại kiến thức Địa Lý lớp 6: Bài 1: Vị trí, hình dạng và kích
thước của trái đất
-Ôn tập lại vật lý 12: Bài 11 lực hấp dẫn và định luật vạn vật hấp dẫn
- Ôn tập lại vật lý lớp 8: Bài 12 : Sự nổi
- Địa lý lớp 10: Vũ trụ , hệ mặt trời, sự quay của trái đất
- Hóa học lớp 8: Tính chất và ứng dụng của hiđrô
- Tìm hiểu về vấn đề an toàn giao thông của nước ta và ý thức tham gia giao thông của học sinh, sinh viên hiện nay
- Tìm hiểu về vấn đề sử dụng nguồn năng lượng hiện nay
- Tìm hiểu về các vật dụng kiến trúc ứng dụng của mặt cầu trong các môn học và trongthực tế
- Ngoài ra: để chuẩn bị cho tiết 1, giáo viên chia lớp làm 4 nhóm và giao nhiệm
vụ cho từng nhóm chuẩn bị các nội dung như trong bước 1( thực hiện trong tiết trước)
I V TI ẾN T R Ì N H DẠ Y HỌC
1 Ổn định tổ chức lớp: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số.
Lớp
Sĩ số Ngày dạy
2 Kiểm tra bài cũ, giới thiệu nội dung bài mới :
+ Kiểm tra sản phẩm chuẩn bị của 4 nhóm.
3 Dạy bài mới:
Hoạt động 1
Tìm hiểu các hình ảnh kiến trúc hình cầu, các vật dụng có dạng hình cầu
+ Qua sự chuẩn bị ở nhà giáo viên yêu cầu học sinh trình bày các vật dụng hình ảnh kiến trúc có dạng hình cầu
+ HS: Đại diện nhóm 1 trình chiếu các sản phẩm sưu tầm được
+ GV: Trong đời sống hằng ngày chúng ta thường thấy rất nhiều hình ảnh về
mặt cầu và càng ngày trên thế giới cũng như ở Việt Nam càng có nhiều kiến trúc đặcsắc có dạng hình cầu Toán học đã có nhiều ứng dụng trong thực tế và rất gần gũi vớiđời sống, trong tiết học hôm nay chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu những tính
Trang 14chất hình học của mặt cầu, hình cầu và liên hệ mặt cầu với thực tế và với nội
dung các môn học khác
Trình chiếu slide 4
Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm mặt cầu
Hoạt động của Giáo viên-Học
sinh
Nội dung
GV: Ở các lớp dưới các em đã được
học
định nghĩa và các khái niệm liên quan đến
đường tròn, qua sự chuẩn ở nhà các em
Nhóm 2 trình bày định nghĩa và các khái
niệm liên quan đến đường tròn?
HS: Nhóm 2 trình bày:
Nhóm 2 trình chiếu sản phẩm của mình
Học sinh nhóm khác nhận xét bổ xung ý
kiến
GV: Khái niệm mặt cầu được mở rộng từ
khái niệm đường tròn khi điểm M nằm
trong không gian Vậy em có thể phát biểu
định nghĩa mặt cầu và các khái niệm về
đường kính, dây cung của mặt cầu?
HS: Nhóm 2 trình bày.
Học sinh nhóm khác nhận xét bổ xung ý
kiến
GV: Chốt lại định nghĩa mặt cầu và các
khái niệm liên quan
GV: Chốt lại: mạt cầu có rất nhiều ứng
dụng trong các môn học và trong cuộc
Trang 15*Tích hợp môn Sinh học 10:
Gv: Mắt là cơ quan thị giác một trong 5
giác quan quan trọng, thực hiện chức năng
nhìn, quan sát, thu lại hình ảnh của sự vật,
màu sắc để chuyển vào trong não xử lý và
lưu trữ Nó có hình dạng giống hình cầu
em hãy nêu hai bộ phận quan trọng nhất
của mắt
Trình chiếu slide 7
Hs: Trả lời:
Với hình dạng giống hình cầu mắt có hai
bộ phận quan trọng nhất là thủy tinh thể và
.
Cấu tạo của mắt
Trang 16Gv: Trong vật lý lớp 7 các em đã được
học về gương cầu lồi và gương cầu lõm
em hãy nêu những hiều biết của em về
gương cầu?
Hs : Các nhóm thảo luân trả lời
Gv:Nhận xét và chốt lại.
Trình chiếu slide 8
Gv: Em hãy nêu ứng dụng thực tế của
gương cầu lồi
Ứng dụng thực tế của gương cầu lồi :
-Sử dụng gương cầu lồi làm gương
chiếu hậu cho xe ô tô xe máy
+ Gương cầu lõm: Mặt phản xạ là mặt lõm,ảnh tạo bởi gương cầu lõm lớn hơn vật.Gương cầu lõm biến chùm tia tới song songthành chum sáng hội tụ
Gương cầu lồi
*Ứng dụng của gương cầu lồi trong thực tế
Trang 17- Làm gương quan sát đường bộ,
thường được đặt ở chỗ góc cua, ngã
ba, ngã tư, hay thường được đặt ở
các giao lộ, các góc như trong bãi
giữ xe để quan sát được phía góc bên
kia nhằm tránh tai nạn
Trình chiếu slide 10
- Được sử dụng ở máy rút tiền tự
động (ATM) giúp cho người rút tiền
có thể quan sát tương đối phía sau
Trình chiếu slide 11
- Nó cũng được dùng trong hệ thống an
ninh, giúp một máy quay phim có thể thấy
nhiều hơn một góc tại một thời điểm
Trình chiếu slide 12
Gv: Em biết gì về máy phát điện sử
dụng năng lượng mặt trời của hai học
sinh lớp 10 Đậu Văn Thuận và Nguyễn
Ngọc Chính đã đạt giải 3 trong cuộc thi
KHKT cấp quốc gia năm học
2014-2015
Hs: Nhóm 1 trình bày sản phẩm của
Gương chiếu hậu trong ô tô xe máy
Gương trong các ngã ba , ngã tư
Dùng trong máy rút tiền ATM
Dùng làm máy quay trong an ninh
Trang 18Hs các nhóm nhận xét bổ xung
Gv: Hai học sinh này đã sử dụng vật
dụng gì để thu năng lượng mặt trời
Hs: Thảo luận nhóm trả lời.
Gv: Chốt lại:
* Ứng dụng của gương cầu lõm:
Gv:-Mặt Trời là một nguồn năng lượng.
Sử dụng năng lượng Mặt Trời là một việc
hữu ích yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu
việc sử dụng năng lượng hóa thạch (tiết
kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường) Một
cách sử dụng năng lượng Mặt Trời đó là:
Sử dụng gương cầu lõm có kích thước lớn
để tập trung ánh sáng mặt trời vào một
điểm (để đun nước, nấu chảy kim loại
Máy phát điện sử dụng năng lượng mặt trời
của hai chàng trai Đậu Văn Thuận và
Nguyễn Ngọc Chính bằng cách sử dụng
gương cầu lõm( một phần của mặt cầu)
đạt giải 3 trong cuộc thi khoa học kĩ thuật
cấp quốc gia dành cho khối trung học năm
Gv: Ngoài ra gương cầu lõm còn dung
làm gương trang điểm cho các diễn viên
Dùng làm đèn pha cho ô tô xe
máy.Dùng để tập chung năng lượng để
nung nóng vật
Trình chiếu slide 14
Máy phát điện sử dụng năng lượng mặt trời của hai học sinh sinh lớp 10 Đậu Văn Thuận và Nguyễn Ngọc Chính đã đạt giải 3 trong cuộc thi KHKT cấp quốc gia năm học 2014-2015
Dùng làm gương trong y tế để soi các góc khó nhìn
Trang 19* Tích hợp trong an toàn giao thông:
GV: Theo em tình hình tai nạn giao thông
ở nước ta như thế nào?
HS: Trao đổi nhóm và trả lời những hiểu
biết của mình
Gv: Chốt lại
Trình chiếu slide 16
GV: Tai nạn giao thông là một trong
những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu
cho con người, trung bình mỗi năm có trên
dưới 10 triệu người tử vong vì tai nạn giao
thông và hàng chục triệu người khác bị
thương để lại những di chứng hết sức nặng
nề về tâm lý cho người bị tai nạn cũng như
thân nhân người bị nạn.( Có hình ảnh
minh họa)
GV: Theo em những nguyên nhân nào
gây ra tai nạn giao thông?
HS: Trao đổi nhóm và trả lời những
Dùng gương cầu lõm để tập chung năng lượng mặt trời nung nóng vật
Chuyện xưa kể rằng Ác-si-met dùng gương cầu lõm để tập trung ánh sáng Mặt Trời đốt cháy thuyền giặc
Trang 20hiểu biết của mình.
GV: Có 2 nguyên nhân quan trọng:
+ Ý thức người tham gia giao thông rất
kém, nhất là giới trẻ trong đó có học sinh,
sinh viên(có hình ảnh minh họa)
+Cơ sở hạ tầng phục vụ giao thông còn
+ Người tham gia giao thông nhất là các
em học sinh, sinh viên cần chấp hành luật
giao thông một cách nghiêm túc
+ Các cơ sở giáo dục, các nhà tường cần
chú trọng đến nội dung giáo dục an toàn
giao thông cho học sinh thông qua các giờ
học trên lớp, các giờ ngoại khóa, các cuộc
thi do ngành phát động
+Trên mỗi con đường các thiết bị cảnh báo
hay chỉ dẫn cần được lắp đặt đầy đủ, trong
đó, gương cầu lồi là một thiết bị không
thể bỏ sót
Trình chiếu slide 17
*Tích hợp trong vật lý giải thích các sự
việc trong cuộc sống
Gv: Em có biết gì về phao tec nước trong
nhà em không ? vì sao nó có dạng mặt
cầu?
Hs: Nhóm 1 trình bày sản phẩm của mình
Hs nhóm khác nhận xét bổ xung ý kiến
Gv: Chốt lại: Phao téc nước có dạng mặt
cầu vì bên trong phao rỗng bằng không khí
có khối lượng riêng nhỏ hơn khối lượng
Vụ tai nạn ngày 7.6.2013 trên đường Nha Trang
- Đà Lạt khiến 7 người chết, 22 người bị thương
Hiện nay học sinh vi phạm luật giao thông rất phổ biến
Sử dụng gương cầu lồi trong an toàn giao
thông
Trang 21riêng của nước nên nó sẽ nổi trên nước.
Trình chiếu slide 18
Từ đó giáo viên nhấn mạnh cho học sinh
biết cách sử dụng mặt cầu trong việc sử
dụng nguồn năng lượng mặt trời , vào
trong các ngành KHKT, ytế , an ninh ,
giao thông vận tải, môi trường, và giải
thích các hiện tượng trong đời sống
Phao téc nước
Hoạt động 3: Tìm hiểu khái niệm khối cầu
GV: Yêu cầu học sinh nhắc lại cách xét
VTTĐ giữa 1 điểm với 1 đường tròn? Từ đó nêu
cách xét VTTĐ giữa 1 điểm và 1 mặt cầu?
HS: Nhóm 2 trình bày sản phẩm của mình
Hs các nhóm khác nhận xet bổ xung ý kiến
GV: Chốt lại: Cách xác định VTTĐ của 1 điểm với
Trang 22GV: Yêu cầu học sinh quan sát hình ảnh quả
bóng, hình ảnh viên bi và cho nhận xét về cấu tạo 2
vật thể này?
Trình chiếu slide 20
HS: Trả lời:
GV: Quả bóng rỗng bên trong đó là hình ảnh của
mặt cầu; viên bi đặc bên trong là hình ảnh của hình
cầu hay khối cầu Vậy em có thể nêu khái niệm
khối cầu và lấy thêm ví dụ phân biệt giữa mặt cầu và
khối cầu?
HS: Trả lời.
GV: Chốt lại khái niệm khối cầu, đưa thêm hình ảnh
thực tế minh họa
GV: Yêu cầu học sinh nhóm 2 trình bày ứng dụng
của hình cầu trong các môn học và trong thực tế
HS: Nhóm 2 trình bày sản phẩm
HS các nhóm khác nhận xét và bổ xung ý kiến
GV: Chốt lại
*Tích hợp môn địa lý:
GV: Bằng những kiến thức địa lý em hãy cho biết
hình dạng, kích thước của trái đất và mặt trời?
Những hiểu biết của em về 2
hành tinh này? Trao đổi nhóm và trả lời những hiểu
biết của mình
Trình chiếu slide 21
GV: Chốt lại:
+Trái đất của chúng ta là một khối cầu vĩ đại có
bán kính khoảng 6370km.Trái Đất là hành tinh thứ
ba tính từ Mặt Trời, đồng thời cũng là hành tinh lớn
nhất trong các hành tinh đất đá của hệ Mặt Trời xét
về bán kính, khối lượng và mật độ vật chất Trái đất
là nhà của hàng triệu loài sinh vật, trong đó có con
người và cho đến nay đây là nơi duy nhất trong vũ
Trang 23sáng rực, đường kính của mặt trời dài gấp 109 lần
đường kính trái đất Trái đất là một trong 8 hành tinh
chuyển động xung quanh mặt trời, trái đất cách mặt
Hs: Các nhóm thảo luận và trình bày
Gv: Chốt lại: Trong vật lý các em đã biết các thiên thể
có khối lượng đều bị tác động bởi lực hấp dẫn và đó là
định luật vật lý Các ngôi sao ,mặt trời, các hành tinh,
mặt trăng đều có dạng hình cầu vì khi thiên thể có khối
lượng tới hạn thì lực hấp dẫn của chính nó sẽ nén lại
kéo các thành phần vật chất cấu tạo nên chúng ( đất , đá,
kim loại…) hướng vào tâm của nó do tác động của lực
hấp dẫn ở mọi hướng là như nhau vì vậy khiến chúng
trở thành hình cầu
Trình chiếu slide 22
Gv: Em hãy giải thích tại sao giọt nước có dạng hình
cầu:
Hs: Thảo luận nhóm trả lời
Gv: chốt lại:Do các vật bay trên vũ trụ bị ảnh hưởng bởi
lực hấp dẫn nhưng chúng ở trạng thái rơi tự do chuyển
động liên tục sang ngang trong khi rơi về phía trái đất
điều này khiến chúng trở nên không trọng lượng một
cách tương đối ở đó sức căng của bề mặt biến giọt nước
trở thành hình cầu
Trình chiếu slide 23
*Tích hợp trong địa lý lớp 10:
với các điểm nằm trong mặt cầu đó
được gọi là khối cầu hoặc hình cầu
tâm O bán kính r
Trái đất
Mặt trời
Hệ mặt trời
Trang 24Gv: Bằng kiến thức địa lý em hãy giải thích tại sao
có hiện tượng ngày và đêm và trong cùng một thời
điểm có những nơi là ban ngày nhưng có những nơi
Trang 25Cấu tạo của một số phân tử, nguyên tử
GV: Khi nghiên cứu hình không gian chúng ta thường nghiên cứu thông qua hình biểu
diễn của chúng trên mặt phẳng, vậy hình biểu diễn của mặt cầu sẽ là hình gì, chúng ta cùng nghiên cứu nội dung tiếp theo của bài học
Trang 26Học sinh nhóm 5 trình chiếu sản phẩm của mình về phép chiếu mặt cầu lên mặt phẳng
Hoạt động 4 : Tìm hiểu cách biểu diễn mặt cầu
GV: Qua sự chuẩn bị ở nhà, yêu cầu
học
sinh Nhóm 3 thực hiện phép chiếu mặt
cầu thông qua phép chiếu quả bóng
xuống mặt phẳng?(Video của HS)
HS: Đưa ra hình ảnh đã chuẩn bị và
nhận xét hình biểu diễn của mặt cầu
GV: Chốt lại và hướng dẫn học sinh vẽ
hình biểu diễn của mặt cầu
HS: Tự vẽ hình biểu diễn của mặt cầu.
Trình chiếu slide 26
*Tích hợp môn địa lý 6:
GV: Quan sát hình vẽ và cho biết tên
của đường màu xanh, tên của đường màu
đỏ trong địa lý?
HS: Trả lời
GV: Yêu cầu học sinh nhắc lại khái
niệm kinh tuyến, vĩ tuyến trong địa lí?
HS: Các nhóm thảo luận và trình bày.
GV: Chốt lại
+ Giao của mặt cầu với các nửa mp có
bờ là trục của mặt cầu được gọi là
kinh tuyến của mặt cầu
+ Giao tuyến (nếu có) của mặt cầu
với các mp vuông góc với trục của
3 Biểu diễn mặt cầu
Hình biểu diễn của mặt cầu qua phép chiếuvuông góc là một hình tròn
Ảnh của mặt trăng dưới nước
*Cách vẽ hình biểu diễn:
– Vẽ một tròn có tâm và bán kính là tâm và bán kính của mặt cầu
Trang 27mặt cầu được gọi là vĩ tuyến của mặt
cầu
HS thực hành vẽ hình biểu diễn
của mặt cầu
Trình chiếu slide 27
Hoạt động 5: Tìm hiểu vị trí tương đối của mặt cầu và mặt phẳng
GV: Yêu cầu học sinh nhóm 3 trình bày sản phẩm
đã chuẩn bị ở nhà về vị trí của quả cầu và mặt
nước( video minh họa)
HS: Đại diện nhóm 3 trình chiếu sản phẩm của
mình
GV: Qua quan sát trên theo em giữa mặt cầu và
mặt phẳng có những vị trí tương đối nào? Và làm
thế nào để xét được vị trí tương đối giữa mặt
PHẲ N G
Cho mặt cầu S(O; r) và mp (P) Đặt
h = d(O, (P))
+ h > r (P) và (S) không có điểm chung