Tác động môi trường của các hoạt động của nhà máy thủy điện và đề xuất giải pháp giảm thiểu. Liên hệ thực trạng ở Việt Nam hiện nay.

Bất cứ một công trình xây dựng nào của con người đều tác động đến thiên nhiên, không nhiều thì ít, từ một tòa nhà, một con đường, cây cầu, một cái đập nước cho đến một cái nhà máy thủy đ

1.Đặt vấn đề 3

2.Mục tiêu 3

PHẦN NỘI DUNG 4

CHƯƠNG1: TỔNG QUAN VỀ THỦY ĐIỆN 4

1.Tầm quan trọng của nhà mấy thủy điện 4

2 Các thành phần của một công trình thủy điện 4

CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TỪ CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN 5

1.Tác động trực tiếp 5

2.Tác động gián tiếp 10

3.Các biện pháp giảm thiểu 12

CHƯƠNG 3: LIÊN HỆ THỰC TRẠNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 14

1.Tiềm năng thủy điện 14

2.Các dự án thủy điện ở tỉnh Quảng Nam 15

3 Tác động môi trường 17

PHẦN KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Đặt vấn đề.

Môi trường là một nhân tố ảnh hưởng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của mỗi con người, mỗi quốc gia trên thế giới Chính vì vậy, bảo vệ môi trường và đảm bảo phát triển bền vững là vấn đề mang tính sống còn đối với mỗi dân tộc, mỗi quốc gia Bất cứ một công trình xây dựng nào của con người đều tác động đến thiên nhiên, không nhiều thì ít, từ một tòa nhà, một con đường, cây cầu, một cái đập nước cho đến một cái nhà máy thủy điện,…Vì vậy, công việc và bổn phận của người xây dựng, cũng như cơ quan chức năng khi cấp giấy phép xây dựng, cần cân nhắc đến hai phương diện đối nghịch nhau đó là: sự cần thiết và lợi ích mang lại cho con người của công trình sẽ được xây dựng, và tác hại trước mắt cũng như lâu dài của công trình đó

Sự cân nhắc tính toán này phải được thực hiện đầy đủ và khoa học, trên cơ sở quyền lợi chung của cộng đồng, quốc gia và sử dụng các phương pháp phân tích tiên tiến nhất Xây dựng một cái đập trên một con sông cũng giống như xây một con đường qua vùng đất hoang dã, nó sẽ chia cắt môi trường thiên nhiên thành hai không gian khác nhau; việc xây dựng công trình thủy điện sẽ thay đổi căn bản chế độ dòng chảy của sông, làm thay đổi một phần môi trường tự nhiên cũng như môi trường kinh tế xã hội trong khu vực dự án, có thể mất một thời gian khá lâu mới tìm được sự cân bằng mới, hoặc thậm chí không tìm lại được cân bằng ban đầu

2.Mục tiêu.

- Có thể phân tích được những tác động nhiều bậc và tác động cuối cùng, từ đó có thể thấy rõ được các tác động đó có ảnh hưởng tốt hay xấu như thế nào đối với từng thành phần môi trường trong giai đoạn xây dựng, giai đoạn tích nước hồ chứa và vận hành

- Phát huy được những hành động tích cực, hạn chế hay phòng tránh được những tác động tiêu cực đến tài nguyên môi trường.Cho thấy một cái nhìn tổng quát về tác động lẫn nhau giữa các hoạt động

Nghiên cứu đánh giá một cách chi tiết nhằm tìm ra các giải pháp tối ưu để giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực, tạo nên sự cân bằng bền vững giữa phát triển kinh tế và bảo

vệ môi trường

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG1: TỔNG QUAN VỀ THỦY ĐIỆN

1.Tầm quan trọng của nhà mấy thủy điện

- Thủy điện là nguồn điện có được từ năng lượng nước Đa số năng lượng thủy điện có được từ thế năng của nước được tích tại các đập nước làm quay một tuốc bin

nước và máy phát điện Thủy điện là nguồn năng lượng có thể hồi phục

- Tiềm năng dồi dào trên khắp thế giới

- Thủy điện đang đóng một vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu khí thải hiệu ứng nhà kính, do các công trình thủy điện thải ra rất ít khí thải độc hại so với các nhà máy điện năng lượng hóa thạch

- Nước là nguồn năng lượng tái tạo, không phụ thuộc vào sự dao động của thị trường,

do đó thủy điện góp phần củng cố vào an ninh năng lượng của mỗi quốc gia

2. Các thành phần của một công trình thủy điện.

Các thành phần của một công trình thủy điện bao gồm:

1 Đập – hồ chứa

2 Cửa lấy nước

3 Bể lắng cát

4 Các đường dẫn nước

5 Đường ống áp lực

6 Tuốc – bin

7 Cửa xả đáy

8 Các tháp điều áp

9 Trạm biến áp – truyền tải

CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TỪ CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN.

1.Tác động trực tiếp.

1.1.Giai đoạn tiền thi công

- Giải phóng mặt bằng: Các hộ dân được nhận tiền đền bù giải tỏa, do vậy sẽ có một bộ phận không nhỏ người dân sử dụng đồng tiền đền bù không đúng mục đích, tiêu xài lãng phí, thậm chí một số thanh niên sẽ tham gia vào các tệ nạn xã hội Do đó việc đảm bảo an ninh lại càng khó khăn

- Xây dựng hệ thống giao thông

- Di dân, tái định cư: Khu tái định canh và định cư được xây dựng nhưng chất lượng không đảm bảo, không phù hợp với phong tục tập quán và đồng bộ về cơ sở hạ tầng nên người dân không ổn định được đời sống Mức độ ảnh hưởng của tác động này phụ thuộc vào quy mô triển khai dự án Đây là một vấn đề quan trọng mà các nhà qui hoạch

dự án thủy điện cần phải đưa vào tính toán ngay từ những giai đoạn đầu trong quá trình thiết kế và lên kế hoạch khả thi, nhằm mục đích xác định cụ thể các mặt tiêu cực của việc triển khai thủy điện trong khu vực có tiềm năng, và cân nhắc kỹ lưỡng với các mặt tích cực mà thủy điện có thể đem tới

1.2.Giai đoạn thi công

1.2.1.Ảnh hưởng tới môi trường nước

- Dòng chảy cạn kiệt: Về phía hạ lưu, do dòng chảy cạn kiệt, nhiều vùng bị xâm thực, nước biển dâng cao đã ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất và đời sống

- Thay đổi dòng chảy: Việc xây dựng đập làm thay đổi dòng chảy đến các cửa sông, được coi là nguyên nhân làm sụt giảm nghiêm trọng nguồn cá Cũng theo các nhà sinh học, khoảng 20% loài sinh vật nước ngọt trên bờ vực tuyệt chủng do tác động của những con đập ngăn các dòng sông

Tác động trước tiên của các dự án thủy điện đó là làm biến đổi số lượng và chế độ dòng chảy của sông, ảnh hưởng không tốt đến hệ sinh thái thủy sinh trong sông ở hạ lưu các công trình

Bên cạnh đó, nhiều công trình thuỷ điện dùng đường ống áp lực để dẫn nước từ hồ chứa đến nhà máy thuỷ điện, để tạo nguồn nước lớn, nâng cao hiệu quả phát điện, nên đoạn sông từ đập đến nhà máy không có nước trở thành một đoạn sông chết, có chiều dài từ vài km đến hàng chục km ngay sau tuyến đập chính

- Suy giảm dòng chảy bùn cát ở hạ du do công trình không có thiết kế cống xả đáy làm thiếu hụt lượng phù sa bổ sung độ màu cho đất nông nghiệp hạ lưu, cát sạn sỏi, thêm vào đó là việc khai thác cát đang diễn ra khó kiểm soát làm ảnh hưởng đến hình thái sông và sinh kế của người dân sống dựa vào tài nguyên này

- Hạn chế cấp nước cho các mục tiêu khác: Trong mùa cạn, do chủ yếu chú ý đến sản lượng điện, nhiều hồ chứa thuỷ điện tăng cường việc tích nước để dự trữ phát điện, nên lượng nước xả xuống hạ lưu không đáng kể, đôi khi ngừng hoàn toàn Từ đó, gây ảnh hưởng bất lợi đến việc cung cấp nước cho các mục đích sử dụng khác ở hạ du như: cấp nước sinh hoạt, tưới tiêu, giao thông, thuỷ sản đồng thời làm biến đổi chế độ dòng chảy và suy thoái hệ sinh thái thủy sinh

- Hạn hán và suy giảm chất lượng nước trong hồ chứa: Việc sử dụng nước của thuỷ điện làm biến đổi rất nhiều chất lượng nước trong thời gian đầu tích nước vào lòng hồ

do quá trình phân huỷ thực vật trong lòng hồ Do thay đổi chế độ dòng chảy nên lượng các chất hữu cơ trong nước của các công trình thuỷ điện bị giảm, sự đa dạng và số lượng các loài cá và các loài thuỷ sinh bị thay đổi rõ rệt, đặc biệt là những loại di trú theo mùa, hoặc làm mất đi các bãi đẻ trong mùa sinh sản

- Một trong những nguyên nhân gây lũ lụt: Ngoài lý do thiên nhiên là mưa nhiều tạo nên lũ lụt, đôi lúc tác động của con người lại là nguyên nhân chính

Thủy điện không phải là nguyên nhân gây lũ lụt, mà quy hoạch sai, vận hành sai các công trình thủy điện mới là một trong những nguyên nhân gây ra lũ lụt Đó là chưa kể đến “công lao” của thủy điện trong khả năng điều tiết giảm thiểu nguy cơ lũ lụt

1.2.2.Ảnh hưởng tới môi trường đất

- Thiệt hại về đất do xây dựng: Thay đổi cơ cấu sử dụng đất, nếu những vùng bị chiếm dụng mà chứa các mỏ tài nguyên khoáng sản trong lòng đất thì quá trình xây dựng hồ chứa này đã làm mất mát tài nguyên trong khu vực đó, đồng thời làm giảm hoặc cản trở khả năng khai thác tài nguyên,…

Tổn thất về đất vĩnh viễn do việc xây dựng hồ chứa làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái Tổn thất về đất do việc chiếm dụng tạm thời trong xây dựng làm nơi ăn, ở cho công hân, kho, bãi chứa,…

- Mất rừng phòng hộ đầu nguồn: Việc phá rừng đầu nguồn, trong đó có cả những khu vực vườn quốc gia, khu bảo tồn, để xây các công trình của nhà máy thủy điện đã làm mất rất nhiều diện tích rừng, mất đi tính đa dạng sinh học trong khu vực, trong khi việc trồng bù rừng lại không được thực hiện đầy đủ vì hầu hết các công trình đã không bố trí được hoặc bố trí không đủ quỹ đất trồng rừng nhằm bù lại diện tích rừng đã mất

- Hạn hán, sa mạc hóa hạ du và nhiễm mặn: Việc lấy nước bất hợp lý, không tuân thủ chế độ xả tối thiểu và không xem xét tính toán đến dòng chảy môi trường về hạ du của các nhà máy thủy điện trên các hệ thống sông đã gây ra những tác động: Thiếu nước sản xuất nông nghiệp ở hạ du do không đủ nước cho các công trình thủy lợi, đặc biệt là các trạm bơm làm cho đất bị bạc màu, giảm năng suất cây trồng; Nguy cơ sa mạc hóa

hạ lưu, do việc tích nước của các hồ chứa đã dẫn đến hình thành các đoạn sông chết sau đập, nhiều diện tích đất nông nghiệp không đủ nước tưới gây khô hạn và sa mạc hóa; Xói mòn và sạt lở bờ sông; Vấn đề nhiễm mặn

- Chất lượng đất bị suy giảm

- Tăng độ ẩm của đất ven hồ: Việc thay đổi một diện tích đất bằng một diện tích nước

hồ đối với môi trường đất khu vực lân cận hồ chứa lại là một chuyển biến tích cực: tăng diện tích mặt nước dẫn đến tăng độ ẩm không khí, tăng lượng nước ngâm trong đất, góp phần tăng trưởng tốt cho lớp phủ thực vật hoặc cây trồng ug quanh hồ

1.2.3.Ảnh hưởng đến môi trường không khí

- Ô nhiễm môi trường không khí trong vùng xây dựng dự án: bụi đất trong khi xây dựng

- Gây tiếng ồn cho khu vực xây dựng và xung quanh khu vực xây dựng dự án: tiếng ồn

do các loại máy móc hoạt động

1.2.3.Ảnh hưởng tới hệ sinh thái

Cân bằng sinh thái bị đảo lộn:

-Đối với thực vật: Trong quá trình xây dựng, thi công khu vực đập chính, đập phụ, đập tràn, cửa lấy nước, nhà máy và các mỏ đất đá, đường thi công, khu vực lán trại, khu vực làm việc,…và sau khi tích nước một số loài thuộc các họ thực vật phân bố ở lòng

hồ sẽ bị mất đi, nhưng chủ yếu là các loài phổ biến, là loài thứ sinh và các loại cây

trồng Thành phần loài thực vật có giá trị khoa học và tài nguyên đều tập trung chủ yếu

ở các kiểu rừng rậm nhiệt đới gió mùa Do đó khi xây dựng cũng như khi hình thành hồ chứa sẽ không có nguy cơ gây trực tiếp diệt vong các loài này

-Đối với động vật: Trong quá trình xây dựng sẽ tạo ra những xáo trộn lớn đối với môi trường sống của động vật hoang dã trong khu vực dự án Việc sử dụng phương tiện cơ giới suốt ngày đêm, nổ mìn khai thác vật liệu xây dựng, một lượng lớn người tập trung vào khu vực sẽ làm cho thú hoặc bị bắt hoặc chạy ra khỏi khu vực Tác động này chắc chắn sẽ không tránh khỏi và mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào qui mô xây dựng công trình Ảnh hưởng đến đời sống sinh vật như: một số loài cá sống ở vùng nước chảy bị mất nơi sinh sống,…; thực vật trên cạn ven sông bị nguy hại,

- Ảnh hưởng đến sinh thái nước: Trong quá trình xây dựng: hệ sinh thái nước cũng bị ảnh hưởng bởi quá trình thi công các hạng mục công trình đặc biệt là thi công các đập, một lượng đất đá rất lớn đổ vào sông để chặn dòng, ngay sau đó dòng chảy bị chặn lại

và khô kiệt, gây ảnh hưởng tiếp đến các loài thủy sinh khu vực hạ du đập Quá trình xây dựng làm tăng mức bùn cát trong sông làm cho nước rất đục, giảm khả năng tìm kiếm thức ăn của cá

1.2.4.Ảnh hưởng của việc tập trung công nhân

Trong quá trình thi công cũng như vận hành hồ chứa, một lượng công nhân đông đảo tập trung để xây dựng công trình thì lượng nước thải sinh hoạt hàng ngày cũng là nguồn gây ô nhiễm nước sông đáng kể, hoặc là do thải trực tiêp xuống sông

1.2.5.Ảnh hưởng tới môi trường địa chất, địa mạo

Trong quá trình xây dựng cần có hoạt động nổ mìn để khai thác vật liệu xây dựng như: đất, đá,… và để chuyển hướng dòng chảy của sông,… do đó gây nên những chấn động kích thích Đối với các dự án có quy mô lớn, những tác động này có ảnh hưởng lớn đến địa chất, địa mạo của khu vực đập thủy điện cũng như chất lượng công trình

Ngăn dòng trầm tích: Ngoài gây sụt giảm sinh vật, đập chặn còn ngăn dòng trầm tích chảy xuống hạ lưu, khiến nhiều bờ sông suy yếu và sụt đáy sông

1.3.Giai đoạn dự án đi vào hoạt động

- Cung cấp điện năng cho vùng, quốc gia: Khi dự án xây dựng đập thủy điện đi vào hoạt động thì đây là nguồn năng lượng đáng kể cung câp điện cho hệ thống điện quốc gia trong tương lai khi nhu cầu dùng điện của các ngành kinh tế cũng như sinh hoạt của người dân ngày một tăng cao

Đối với khu vực địa phương, điện sẽ được cung cấp cho các ngành kinh tế và dân cư xung quanh dự án, góp phần phát triển công nghiệp, nông nghiệp trong các xã bị ảnh hưởng mà hiện tại vẫn còn nghèo Việc sử dụng nước từ hồ chứa cho việc tưới sẽ làm tăng năng suất cây trông cho người dân xung quanh khu vực dự án

- Phát triển hoạt động thủy lợi, nuôi trồng thủy sản: Sử dụng trực tiếp nước từ hồ chứa

để tưới cho cây trồng, tận dụng lòng hồ để nuôi trồng thủy sản

- Gây ô nhiếm môi trường nước: Ở thời kỳ đầu, sự phân hủy các chất hữu cơ như cây cối, thân cây, rễ cây và lá cây sẽ phát sinh những loại khí độc cao như CO2, CH4,…sẽ được hòa tan trong nước Ngoài ra các vật chất được tích tụ từ các nguồn nước sông suối đổ vào có thể gây nên nhiễm khuẩn trong nước hồ, làm ảnh hưởng đến chất lượng nước sông khi xả ra hạ lưu

- Mất cân bằng hệ sinh thái: Khi hồ chứa nước hoàn thành: việc di chuyển của cá từ dưới đập lên sẽ bị cắt đứt, những loài cá ưa đẻ ở vùng nước chảy không còn nữa

2.Tác động gián tiếp.

2.1.Tác động tích cực:

Giải quyết việc làm, thúc đẩy phát triển kinh tế cho vùng: Nhiều cơ hội việc làm xuất hiện, giúp cho bộ phận thanh niên thất nghiệp có việc làm Những người có nghề

nghiệp chuyên môn hoặc đã được đào tạo qua các trường đều có cơ hội được tiếp cận với công nghệ mới trong nhiều lĩnh vực khác nhau trong công tác tư vấn, giám sát, thi công

Lưới điện quốc gia sẽ dẫn đến cấc nơi vùng sâu vùng xa của vùng thuộc dự án, khi có nguồn điện ở đây sẽ hình thành các xưởng chế biến nông sản thực phẩn tại chỗ Kinh tế phát triển sẽ làm đời sống của nhân dân được cải thiện từng bước

2.1.Tác động tiêu cực

Môi trường kinh tế - xã hội:

-Phân bố lại dân cư: Tập tục văn hóa của người dân bản địa bị thay đổi Khi xây dựng công trình bắt buộc phải xây dựng một mạng lưới giao thông dẫn đến các tuyến công trình.Chính các đường giao thông thuận lợi này sẽ dẫn đến một lượng lớn dân cư trong khu vực hoặc từ nơi khác đến để làm ăn sinh sống;làm tăng dịch bệnh; làm thay đổi đời sống, sinh hoạt của người dân bản địa gây ảnh hưởng đến phong tục, tập quán của người dân

- Ảnh hưởng tới vùng hạ lưu: Trong quá trình thi công, một lượng lớn đất đá sẽ trực tiếp chảy vào sông, làm ảnh hưởng đến chất lượng nước sông, đặc biệt là môi trường động thực vật nước cũng như người dân sống ở hạ du gần sông Khi sông suối bị chặn dòng, các đoạn sông sau đập sẽ bị cạn, các loài thủy sinh có nguy cơ bị chết hoặc bị bắt

- Úng ngập vào mùa lũ: Chế độ vận hành của các nhà máy thủy điện và cơ chế lấy nước của các nahf máy, đặc biệt là các nhà máy loại chuyển dòng sang lưu vực khác sẽ gây ra hiện tượng ngập lụt bất thường ở lưu vực tiếp nhận, nhiều diện tích đất bị ngập sâu trong nước, nhiều khu vực ven sông bị sạt lở phá hủy các công trình giao thông,