Thái độ hợp tác của cha mẹ với giáo viên chủ nhiệm trường trung học cơ sở tt

Trong những năm gần đây ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về thái độ hợp tác của cha mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp đang còn hạn chế.. Nghiên cứu thái độ hợp tác của cha mẹ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CAO XUÂN HẢI

THÁI ĐỘ HỢP TÁC CỦA CHA MẸ VỚI

GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Ngành: Tâm lý học

Mã số: 62 31 04 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI, 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS Phan Trọng Ngọ PGS.TS Lê Minh Nguyệt

giờ, ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Hợp tác giữa các lực lượng gia đình, nhà trường và xã hội là một nguyên lý đảm bảo cho mọi hoạt động giáo dục thế hệ trẻ có điều kiện đạt hiệu quả tốt, tạo môi trường thuận lợi, kích thích, thúc đẩy quá trình phát triển nhân cách của trẻ nói chung và học sinh trung học cơ sở nói riêng

1.2 Trong quá trình hợp tác giữa gia đình và nhà trường, nếu cha mẹ học sinh có thái độ hợp tác tích cực sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục toàn diện nhân cách học sinh

1.3 Trong những năm gần đây ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về thái độ hợp tác của cha mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp đang còn hạn chế

1.4 Nghiên cứu thái độ hợp tác của cha mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp sẽ giúp chúng ta đánh giá đầy đủ, sâu sắc hơn về thực trạng, xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng này

Từ đó đưa ra những giải pháp nâng cao thái độ hợp tác tích cực của cha mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS, góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác giáo dục học sinh

Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn và tính cấp thiết của vấn đề, thúc

đẩy chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Thái độ hợp tác của cha mẹ

với giáo viên chủ nhiệm trường trung học cơ sở”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Luận án xây dựng được khung lý luận, thực trạng mức độ và các mặt biểu hiện TĐHT của CMHS với GVCN lớp trường THCS Trên cơ sở đó đề xuất và thực nghiệm biện pháp tác động nhằm nâng cao TĐHT tích cực của CMHS với GVCN lớp, góp

phần nâng cao chất lượng giáo dục học sinh

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

2.2.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về TĐ, TĐHT của CMHS với GVCN lớp ở trường THCS 2.2.2 Nghiên cứu lý luận về TĐ, TĐHT trong tâm lý học, trên cơ

sở đó phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, phát triển những vấn đề lý luận về TĐHT của CMHS với GVCN lớp ở trường THCS trong công tác giáo dục học sinh

2.2.3 Khảo sát, đánh giá thực trạng TĐHT của CMHS với GVCN lớp ở trường THCS trong công tác giáo dục học sinh; xác định các yếu

tố tác động đến thực trạng đó

2.2.4 Đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp tác động nhằm nâng cao TĐHT tích cực của CMHS với GVCN lớp ở trường THCS, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Mức độ và các mặt biểu hiện của TĐHT của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS

3.2 Phạm vi nghiên cứu

3.2.1 Phạm vi nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu mức độ và các mặt biểu hiện thái độ của CMHS đối với sự hợp tác được biểu hiện qua các thành phần: nhận thức, xúc cảm và hành vi của CMHS trong các hoạt động hợp tác như: Hoạt động học tập của học sinh; Hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh; Đóng góp cơ sở vật chất, tinh thần phục vụ công tác giáo dục; Hoạt động hướng tới sự phát triển nhà trường

3.2.2 Phạm vi địa bàn và khách thể nghiên cứu

*Phạm vi địa bàn nghiên cứu: Tại 4 trường THCS: Lý Tự Trọng,

Thanh Hóa; THCS Hoằng Châu, Hoằng Hóa; THCS Cổ Nhuế, Từ

Liêm, Hà Nội; THCS Chu Văn An, Tây Hồ, Hà Nội

*Phạm vi khách thể nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng là 684

khách thể Trong đó, mẫu điều tra thăm dò: 48 CMHS; điều tra chính

thức là: 586 CMHS, 40 GVCN, 04 cán bộ quản lý, 6 HS

4 Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận hoạt động; Tiếp cận hệ

thống chức năng; Tiếp cận thực tiễn

4.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

4.2.1 Phương pháp thu thập thông tin: PP nghiên cứu tài liệu,

PP chuyên gia, PP nghiên cứu sản phẩm hoạt động, PP điều tra bằng

bảng hỏi, PP phỏng vấn sâu, PP nghiên cứu trường hợp, PP quan sát

4.2.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

4.2.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

5 Đóng góp của luận án

5.1 Đóng góp về lý luận

Luận án đã góp phần làm sáng tỏ được khái niệm thái độ, mức

độ biểu hiện TĐHT của CMHS với GVCN lớp ở trường THCS, đồng thời thao tác hóa khái niệm thành các chỉ báo có thể đo lường được

trong thực tiễn

5.2 Đóng góp về thực tiễn

Xác định được thực trạng các mức độ và biểu hiện TĐHT của CMHS với GVCN lớp qua các thành phần nhận thức, xúc cảm và hành vi; xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng đó Đề xuất được các biện pháp tác động nâng cao TĐHT tích cực của CMHS với GVCN lớp trường THCS, góp phần nâng cao hiệu quả

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả nghiên cứu thực trạng đã cung cấp hệ thống tư tiệu về thực trạng TĐHT của CMHS với GVCN lớp ở trường THCS trong hoạt động giáo dục học sinh, giúp cho các nhà quản lý giáo dục, GVCN lớp có thêm tư liệu để đánh giá và có chiến lược nâng cao hiệu quả hoạt động hợp tác

- Các biện pháp được đề xuất và kiểm chứng bằng thực nghiệm sẽ

là tài liệu tham khảo cho các cán bộ quản lý giáo dục cũng như CMHS, GVCN vận dụng nâng cao hiệu quả hoạt động hợp tác giáo dục học sinh

7 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, kiến nghị và danh mục tài liệu tham khảo, cấu trúc Luận án gồm 4 chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu thái độ hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS

Chương 2: Lý luận về thái độ hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS

Chương 3: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu thái độ hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS

Chương 4: Kết quả nghiên cứu thực trạng thái độ hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THÁI ĐỘ HỢP TÁC CỦA CHA MẸ HỌC SINH VỚI GIÁO VIÊNCHỦ NHIỆM LỚP ỞTRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Những công trình nghiên cứu thái độ hợp tác trên thế giới

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về thái độ, thái độ hợp tác

*Nghiên cứu thái độ đối với sự lựa chọn của cá nhân

Theo hướng tiếp cận này có đại diện một số tác giả như: W.I.Thomas và F.Znaniecki (1918), A.Ph Lagiurski (1924), V.N Miaxisev (1973); Ph.Lomov (2000) Theo một số tác giả, thái độ là

hệ thống trọn vẹn mối liên hệ cá nhân có chọn lọc, có ý thức của nhân cách với các khía cạnh khác nhau của hiện thực khách quan Thái độ có vai trò định hướng của giá trị, sự liên kết, sự ràng buộc, tình cảm, ác cảm, hứng thú và các mặt khác trong nhân cách

Bên cạnh đó, D.N.Uznatze (1901), cho rằng, tâm thế là trạng thái sẵn sàng hướng tới một hoạt động nhất định, là cơ sở của tính tích cực có chọn lọc, có định hướng của chủ thể V.A.Iadov (1979)

đã phát triển khái niệm tâm thế và đưa ra “định vị” bao gồm 4 bậc được xếp theo thứ tự từ thấp đến cao, cấp bậc cao nhất của “định vị” tạo nên sự định hướng giá trị của nhân cách, có tác dụng điều chỉnh hành vi và hoạt động trong những tình huống mà tính tích cực xã hội

có giá trị nhất đối với nhân cách

* Nghiên cứu thái độ trong mối quan hệ với nhận thức

Đại diện có Thuyết bất đồng nhận thức của Leon Festinger (1957) và Thuyết cân bằng nhận thức của Heider (1958) đã lý giải mối quan hệ giữa thái độ và nhận thức Hai ông đã đứng trên quan điểm nhận thức luận để nhấn mạnh vai trò của thành phần nhận thức

(quan điểm, kiến thức, niềm tin ) trong việc giải thích sự hình thành, biến đổi thái độ và đề cao sự thống nhất, tính trọn vẹn, trạng thái cân

bằng, ổn định, hài hòa, nhất quán của thái độ

* Nghiên cứu mối quan hệ giữa hành vi và thái độ

Đại diện có các tác giả: R.T.La Piere (1934), G.P.Allport (1935), A.W.Wichker (1969), A.W.Wichker, Icek Ajzen (1977) và Martin Fishbein (1982) Một số tác giả cho rằng, thái độ đóng vai trò quyết định chi phối hành vi của con người, thái độ có thể được xem như là nguyên nhân hành vi của người này với người khác hoặc một đối tượng khác Còn R.T La Piere đã đưa ra một thực nghiệm gây kinh ngạc khi ông đã chứng minh một điều là những gì chúng ta nói và

những gì chúng ta làm đôi khi lại rất khác nhau

* Nghiên cứu cấu trúc của thái độ

Quan điểm nghiên cứu thái độ gồm 3 thành phần: nhận thức, xúc cảm - tình cảm và hành vi do M Smith (1942) và sau này Krech, Crutchfield & Ballachey (1962) đưa ra được đông đảo các nhà tâm lý học thừa nhận Ngoài ra, một số tác giả nghiên cứu thái độ có cấu

trúc 3 thành phần gồm: Thành phần nhận thức, xúc cảm và hành vi,

tiêu biểu như: P.N.Sikhirev (1973), Fishbein & Ajzen (1980),

E.Willson, T.D.Akert (1998), Eagly &Chaiken (1998), Fazio (2000) Theo một số tác giả, 3 thành phần có quan hệ tác động qua lại với nhau tạo nên thái độ xác định của chủ thể

* Nghiên cứu phương pháp đo lường thái độ

Ngay từ những năm 30, các nghiên cứu thái độ đã tập trung vào việc xây dựng các thang đo thái độ một cách khá chính xác như: Likert (1932), Triandis (1964), Miaxisev (1973) Thời gian gần đây, các nghiên cứu thái độ đã đề xuất phương pháp “đường ống giả vờ”

(the bogus pipeline) nổi tiếng của Edward Jones và Harold Sigall

(1971) Tác giả sử dụng phương pháp này bằng cách chọn hai nhóm ngẫu nhiên tham gia thực nghiệm, sau đó chỉ định một nhóm trả lời phiếu bằng giấy và bút; nhóm còn lại sẽ sử dụng máy phát hiện nói dối Trong những lần thực nghiệm sau này, một số nhà nghiên cứu đều đưa ra kết luận, những thông tin thu được khi sử dụng phương pháp này là rất khác so với những thông tin thu được khi sử dụng cách đo thông thường

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về thái độ hợp tác của cha

mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm

Đại diện có một số tác giả như: J.A.Comenxki (1670); N.K Crupxkaia; V.A.Xukhomlinxki (1970); A.X Mackarencô; A.I Xôrôkina (1979) Các công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên tập trung vào việc xác định vai trò, trách nhiệm, tầm quan trọng của việc hợp tác giữa nhà trường với gia đình trong công tác giáo dục học sinh; nội dung, cách thức, kế hoạch…hợp tác như thế nào

1.2 Những công trình nghiên cứu về thái độ hợp tác ở Việt Nam

1.2.1 Những công trình nghiên cứu về thái độ, thái độ hợp tác

- Nghiên cứu ở góc độ tâm lý học xã hội

Hướng nghiên cứu thái độ xã hội có đại diện: Trịnh Duy Luân, Thanh Lê (2004), Trần Hiệp (2004), Knud S Larsen & Lê Văn Hảo (2010) Một số tác giả đã xem xét thái độ xã hội như là trạng thái nhất định của tinh thần và hệ thần kinh; thể hiện sự sẵn sàng phản ứng, có tổ chức, dựa vào kinh nghiệm trước đó, tác động đến hành

vi Các tác giả đề cập đến khái niệm “thái độ” để dự báo hay giải thích hành vi của con người, tức là xem xét mối quan hệ giữa thái

độ và hành vi của cá nhân

- Nghiên cứu ở góc độ Tâm lý học

Một số nhà tâm lý học khi nghiên cứu nhân cách cũng đề cập đến việc nghiên cứu thái độ, tiêu biểu như: Phạm Minh Hạc, Lê Đức Phúc, Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Khắc Viện, Lê Ngọc Lan, Đỗ Long, Võ Thị Minh Chí (2004), Đào Thị Oanh Theo một số tác giả, thái độ là một trong những thành tố tạo nên cấu trúc nhân cách của cá nhân, tạo nên những thuộc tính riêng của chủ thể Ngoài ra, tác giả

Vũ Dũng (2004) đã chỉ ra rằng: Thái độ có ảnh hưởng lớn đến hành

vi của con người đối với môi trường Khi thái độ tích cực thì con người sẽ nhận thức rõ hơn sự cần thiết và trách nhiệm của mình đối với việc bảo vệ môi trường

1.2.2 Những công trình nghiên cứu về thái độ hợp tác của cha mẹ với giáo viên chủ nhiệm lớp

- Nghiên cứu ở góc độ xã hội học

Lê Ngọc Hùng, trong tác phẩm “Xã hội học giáo dục”, đã đề

cập đến các kiểu quan hệ giữa gia đình và nhà trường đó là: Quan

hệ hợp tác; Quan hệ trao đổi, Quan hệ chuyên môn - thân chủ, trong đó tác giả đặc biệt nhấn mạnh quan hệ hợp tác

- Nghiên cứu ở góc độ Tâm lý học

Một số nhà tâm lý học như Trần Trọng Thủy (1970), Bùi Văn Huệ (1994), Dương Thị Diệu Hoa (CB) (2012) đã nhấn mạnh đến tính tích cực hợp tác giữa gia đình và nhà trường có vai trò quan trọng trọng trong công tác giáo dục trẻ Gần đây, Phạm Thành Nghị (2013), đã quan tâm nghiên cứu hoạt động hợp tác cùng nhau giữa gia đình và giáo viên, tác giả xem gia đình chính là đối tác của trường học, cha mẹ và giáo viên chia sẻ cùng một cách biểu đạt và ủng hộ nhau, họ có thể tạo ra môi trường lớp học tích cực hơn cho giảng dạy

và học tập

* Nghiên cứu ở góc độ giáo dục học

Nghiên cứu thái độ hợp tác của CMHS với GVCN lớp được nhiều nhà giáo dục học quan tâm, chẳng hạn như: Phạm Khắc Chương, Hà Nhật Thăng, Lê Tiến Hùng (1995), Thái Duy Tuyên (2001), Trần Thị Tuyết Oanh (2006), Phan Thanh Long (2009) Trong các công trình nghiên cứu của mình phần lớn các tác giả này đều thống nhất quan điểm cho rằng, trong việc hợp tác với các lực lượng giáo dục cần chú trọng đến lực lượng gia đình học sinh vì đó là lực lượng quan trọng nhất cần phải quan tâm GVCN lớp cần có thái

độ hợp tác tích cực với gia đình bằng nhiều hình thức khác nhau

Tóm lại, từ trước tới nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã

có nhiều công trình nghiên cứu về TĐHT tác giữa nhà trường với gia đình và xã hội trong công tác giáo dục học sinh Các kết quả nghiên cứu đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề mang tính lý luận về TĐHT của CMHS, nhà trường và xã hội; đã xác định được vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết của sự hợp tác trong công tác giáo dục Tuy nhiên, những nghiên cứu này vẫn còn mang tính chất chung chung, định hướng nghiên cứa là chủ yếu, đặc biệt những nghiên cứa liên quan đến TĐHT của CMHS với GVCN lớp ở trường THCS chưa có công trình nào

nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống và sâu sắc Nghiên cứu “Thái độ

hợp tác của cha mẹ với giáo viên chủ nhiệm trường trường trung học

cơ sở” sẽ góp phần làm sáng tỏ vấn đề trên

CHƯƠNG 2

LÝ LUẬN VỀ THÁI ĐỘ HỢP TÁC CỦA CHA MẸ VỚI GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 2.1 Hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo chủ nhiệm lớp trường trung học cơ sở

2.1.1 Hợp tác

Hợp tác là sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của các chủ thể nhằm thực hiện các hoạt động để đạt được mục đích chung

2.1.2 Hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp trường trung học cơ sở

Hợp tác của cha/mẹ học sinh với GVCN lớp trường THCS là sự

phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp nhằm thực hiện các hoạt động giáo dục nhằm nâng cao

hiểu quả công tác giáo dục học sinh

2.2 Thái độ hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường trung học cơ sở

2.2.1 Thái độ

2.2.1.1 Khái niệm thái độ

Thái độ là sự sẵn sàng phản ứng có chọn lọc của chủ thể đối với đối tượng nào đó, được bộc lộ ra bên ngoài thông qua nhận thức, xúc cảm và hành vi của chủ thể trong những tình huống và điều kiện cụ thể

2.2.1.2 Các mặt biểu hiện của thái độ

*Biểu hiện nhận thức:

Nhận thức làm cho sự vật hiện tượng trở nên sáng tỏ hơn, giúp

cá nhân nhận ra được bản chất sự vật hiện tượng đó là gì?, giá trị, lợi

ích của nó có đáp ứng được nhu cầu, lợi ích của chủ thể hay không?

*Biểu hiện xúc cảm

Xúc cảm thể hiện sự rung động của cá nhân đối với giá trị của đối tượng, liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu, động cơ của chủ thể, là thành phần cốt lõi, đóng vai trò động lực tạo

ra sự sẵn sàng phản ứng đối với đối tượng của thái độ Xúc cảm mạnh mẽ, tích cực sẽ thúc đẩy sự sẵn sàng tâm lý mạnh mẽ hơn, xúc cảm ổn định tạo nên tính ổn định trong thái độ và ngược lại

*Biểu hiện hành vi:

Hành vi là một cấp độ biểu hiện ra bên ngoài của thái độ, là hệ thống các thao tác biểu hiện mức độ sẵn sàng lựa chọn của nhận thức, trạng thái xúc cảm trong thái độ và nhờ cường độ, mức độ tần số của các thao tác hành vi tác động vào đối tượng làm cho nhận thức được bộc lộ, xúc cảm được sáng tỏ, thông qua đó mà chúng ta có thể nhận biết được thái độ của cá nhân rõ ràng hơn

Tóm lại: Ba thành phần biểu hiện của thái độ có quan hệ mật

thiết với nhau, sự thống nhất giữa các thành phần đó tạo nên một thái

độ xác định của chủ thể

2.2.2 Thái độ hợp tác

2.2.2.1 Khái niệm thái độ hợp tác

Thái độ hợp tác là sự sẵn sàng phản ứng có chọn lọc của chủ thể đối với sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ trong các hoạt động, được bộc lộ ra bên ngoài thông qua nhận thức, xúc cảm và hành vi của các chủ thể trong những tình huống và điều kiện cụ thể nhằm đạt được mục đích chung

2.2.2.2 Các mặt biểu hiện của thái độ hợp tác

Biểu hiện nhận thức; xúc cảm; hành vi trong thái độ hợp tác

2.2.3 Thái độ hợp tác của cha/mẹ học sinh với giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường trung học cơ sở