Kinh nghiệm quản lý giá chuyển nhượng của một số nước trên thế giới và bài học đối với việt nam

Kinh nghiệm từ chính sách giá chuyển nhượng của Mỹ: Các quy định về giá chuyển giao đã trở thành một phần trong luật thuế của Mỹ kể từ thời chiến tranh thế giới lần thứ nhất.. Theo đó, g

Đề tài: Kinh nghiệm quản lý giá chuyển nhượng của một số nước trên thế giới và bài học đối với Việt

Nam

Nội dung:

Chương 1: Kinh nghiệm quốc tế về chính sách và quản lý giá chuyển nhượng: 2

1.1 Kinh nghiệm về chính sách giá chuyển nhượng: 2

1.1.1 Kinh nghiệm từ chính sách giá chuyển nhượng của Mỹ: 2

1.1.2 Kinh nghiệm từ chính sách giá chuyển nhượng của Trung Quốc: 4

1.2 Kinh nghiệm về quản lý giá chuyển nhượng: 7

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý của Mỹ: 7

1.2.2 Kinh nghiệm quản lý giá chuyển nhượng cuả Trung Quốc 9

Chương 2: Thực trạng giá chuyển nhượng tại Việt Nam: 12

2.1 Thực trạng về quy định chính sách giá chuyển nhượng tại Việt Nam 12

2.2 Thực trạng về quản lý giá chuyển nhượng ở Việt Nam 15

Chương 3: Bài học kinh nghiệm, đề xuất ý kiến về quản lý chống chuyển giá cho Việt Nam 20

Tài liệu tham khảo 22

Chương 1: Kinh nghiệm quốc tế về chính sách và quản lý giá chuyển nhượng:

1.1 Kinh nghiệm về chính sách giá chuyển nhượng:

1.1.1 Kinh nghiệm từ chính sách giá chuyển nhượng của Mỹ:

Các quy định về giá chuyển giao đã trở thành một phần trong luật thuế của

Mỹ kể từ thời chiến tranh thế giới lần thứ nhất

Khởi đầu là phần 482 của Luật Thu nội địa (IRC- International Rescue Committee) ban hành năm 1968 Điều khoản 482 này được xây dựng nhằm cải

thiện tình hình thất thu thuế của cơ quan Thuế Theo đó, giá chuyển giao tài sảnhữu hình và vô hình giữa các chi nhánh của một doanh nghiệp ở các nước khácnhau phải được xác định tương đương với giá cung cấp cho bên thứ ba, hoặc tươngđương với giá của một doanh nghiệp khác có sản phẩm tương tự

Khi giá chuyển nhượng của doanh nghiệp làm thay đổi đáng kể số thuế thunhập phải nộp, điều khoản này cho phép cơ quan thuế xác định lại giá chuyển giaonhằm tính lại lợi nhuận trước thuế để tính thuế thu nhập doanh nghiệp Ví dụtrường hợp của Nissan, công ty này chuyển nhượng ô tô và các phụ tùng với giácao cho các chi nhánh ở Mỹ, làm cho lợi nhuận chi nhánh ở Mỹ giảm và lợi nhuậncủa công ty mẹ ở Nhật tăng lên gần 1 tỷ USD Điều này đồng nghĩa với việc mộtphần số thuế thu nhập doanh nghiệp đúng ra phải nộp ở Mỹ đã được chuyển về choNhật Năm 1993, Cơ quan Thuế nội địa của Mỹ (IRS) đã điều tra và phán quyếtrằng hãng ô tô Nissan của Nhật Bản đã tránh thuế bằng cách định giá rất cao cácloại xe nhập khẩu vào Mỹ, cuối cùng Nissan phải nộp một khoản tiền phạt là 170triệu USD

Theo báo cáo của Cơ quan thuế nội địa Mỹ (IRS), từ năm 1998 đến 2005,khoảng 2/3 các công ty Mỹ và khoảng 68% các công ty nước ngoài hoạt động kinhdoanh tại Mỹ trốn thuế thu nhập doanh nghiệp thông qua việc chuyển một lượnglớn thu nhập ra nước ngoài để tránh một khoản tiền thuế lên đến 8 tỷ USD mỗinăm Thực tế cho thấy, thuế suất ở Mỹ khoảng 40% cao hơn nhiều quốc gia khác,

vì vậy hiện tượng chuyển giá của các tập đoàn đa quốc gia hoạt động tại Mỹ là kháphổ biến Nhằm chống lại hiện tượng trên, Mỹ đã có một số biện pháp chốngchuyển giá tương đối nghiêm ngặt

Tháng 10/1988, Cơ quan Thuế nội địa Mỹ (IRS) đề nghị hai phương phápnhằm thiết lập tiêu chuẩn cân xứng với thu nhập Một là, dựa trên phân tích cácgiao dịch có thể so sánh Hai là, dựa trên việc tách lợi nhuận giữa các bên có liênkết

Tháng 1/1992, IRS ban hành quy định giới thiệu phương pháp định giá mới,tất cả dựa trên việc đối chiếu các tài liệu về kết quả giao dịch Tháng 1/1993, IRSban hành quy định tạm thời

Ngày 1/7/1994, quy định chính thức được ban hành, có hiệu lực từ ngày8/7/1994 cho đến nay Điều quan trọng nhất của các quy định này đối với giáchuyển nhượng là các quy định được ủy quyền bởi IRC Section 482 Các quy địnhnày được đặt tại 26 CFR 1.482

§1.482-1 Phân bổ thu nhập và khấu trừ giữa các đối tượng nộp thuế

§1.482-2 Xác định thu nhập chịu thuế trong các tình huống cụ thể

§1.482-3 Các phương pháp xác định thu nhập chịu thuế liên quan đến việc chuyểngiao tài sản hữu hình.

§1.482-4 Các phương pháp xác định thu nhập chịu thuế liên quan đến việc chuyểngiao tài sản vô hình

§1.482-5 Phương pháp lợi nhuận tương đương

§1.482-6 Phương pháp chia lợi nhuận

§1.482-7 Chia sẻ chi phí

§1.482-8 Ví dụ về quy tắc phương pháp tốt nhất

Vào ngày 1 tháng 8 năm 2006, IRS ban hành các quy định cuối cùng và đềxuất sửa đổi mục này đối với "Phân bổ thu nhập và khấu trừ từ các tài sản vô hình(intangiable: phi vật chất) " và được sử dụng cho đến thời điểm hiện tại

Quy định yêu cầu giá chuyển giao tài sản vô hình phải được xác địnhtheo một trong bốn phương pháp sau: Phương pháp giao dịch không liên kết có thể

so sánh (CUT); Phương pháp lợi nhuận có thể so sánh (CPM); Phương pháp táchlợi nhuận; và các phương pháp khác không định rõ Đây là đạo luật cơ bản và đầy

đủ nhất về việc chống chuyển giá Mỹ Đạo luật này quy định nguyên tắc căn bảngiá thị trường là cơ sở cho thực hiện định giá chuyển giao giữa các MNC(multinational coporation) với nhau nhưng đồng thời là cổ vũ cho việc vận dụngphương pháp định giá chuyển giao trên cơ sở chiết tách lợi nhuận

Hiện nay Những phương pháp mà Mỹ thường sử dụng là: (i) Phương pháp sosánh giá thị trường tự do; (ii) Phương pháp dựa vào giá bán ra; (iii) Phương pháp

cộng chi phí vào giá vốn; (iv) Phương pháp phân chia lợi nhuận; (v) Phương pháp

so sánh lợi nhuận

1.1.2 Kinh nghiệm từ chính sách giá chuyển nhượng của Trung Quốc:

Trước năm 2008, Trung Quốc duy trì song song hai hệ thống thuế, một chodoanh nghiệp trong nước và một cho các doanh nghiệp nước ngoài Một cuộckhảo sát năm 2005 cho thấy hai hệ thống thuế tạo ra một sự chênh lệch về thuế suất

có hiệu lực gần 10% giữa doanh nghiệp trong và ngoài nước, điều này được cácdoanh nghiệp nước ngoài ưa chuộng Tuy nhiên, ngày 16 tháng 3 năm 2007, Quốchội Trung Quốc đã ban hành Luật TNDN mới đã thống nhất một mức thế suấtchung cho hai hệ thống này Thuế TNDN có hiệu lực từ ngày 01/01/2008, áp đặtmột mức thuế suất thống nhất 25% cho tất cả các doanh nghiệp, trong nước vànước ngoài nó cũng chú trọng đáng kể về định giá chuyển giao, khuyến khích cácgiám sát chặt chẽ hơn các giao dịch của các bên liên kết Trung Quốc cũng gia tăngcủng cố hệ thống thuế Pháp luật điều chỉnh chuyển giá hiện nay Trung Quốc đang

áp dụng các quy định chủ yếu theo các luật sau: Luật Thuế TNDN (2007); Thựchiện Quy phạm pháp luật thuế TNDN (2007); Thông tư Guoshuifa số 2 (2009)

Mục đích của thuế TNDN là để mang lại nhiều quy định về giá chuyểngiao cho Trung Quốc phù hợp với các quy tắc áp dụng trong các nền kinh tế pháttriển khác trên thế giới Nó cung cấp cho cơ quan quản lý thuế cơ sở để điều chỉnhthu nhập chịu thuế của người nộp thuế khi họ thực hiện các giao dịch với các bênliên kết chưa đúng theo hướng dẫn của “nguyên tắc ALP” Luật thuế này cũng yêucầu những người nộp thuế có liên quan đến giao dịch với các bên liên kết phải gửitài liệu trình bày rõ về giao dịch với bên liên kết đó cùng với tờ khai thuế hàngnăm của họ Người nộp thuế cũng được yêu cầu nộp các tài liệu liên quan về giao

dịch với các bên liên kết như giá cả, tiêu chuẩn xác định chi phí, phương pháp tínhtoán và giải thích khi được kiểm toán Cụ thể Luật thuế TNDN qui định như sau:các doanh nghiệp có các giao dịch tài sản hữu hình liên quan đến các bên liên kết

có giá trị hằng năm trên 200 triệu Nhân Dân Tệ hoặc có các giao dịch giữa các bênliên kết trên 40 triệu Nhân Dân Tệ phải chuẩn bị tài liệu đương thời giải trình rõ

Các qui định chống chuyển giá của Trung Quốc cũng xây dựng dựa trên cở sởhướng dẫn của OECD, tuy nhiên luật chống chuyển giá của Trung Quốc có một sốđiểm khác cơ bản so với luật chống chuyển giá của Mỹ như sau:

Nghĩa vụ nộp thuế ở Trung Quốc không được hợp nhất, nếu một tậpđoàn kinh tế có các chi nhánh tại các tỉnh thành khác nhau của Trung Quốc sẽ chịuthanh tra về thuế chống chuyển giá nhiều lần

Một điểm khác nữa là, khi cơ quan thuế của tỉnh này chấp nhận một vấn đềnào đó về thuế thì chưa chắc cơ quan thuế ở địa phương khác chấp nhận Điềunày khác hoàn toàn nếu các tập đoàn kinh tế có nhiều chi nhánh tại Mỹ, các vấn đề

về thuế được cơ quan thuế tiểu bang chấp nhận thì xem như là được chấp nhận tạicác tiểu bang khác

Nếu bị xác định là có hành vi chuyển giá tại công ty, thì các điều chỉnh vềđịnh giá chuyển giao do cơ quan thuế Trung Quốc đưa ra sẽ được áp đặt chotất cả các loại thuế có liên quan như: thuế TNDN, thuế GTGT, thuế xất nhập khẩu

… Trong khi tại Mỹ chỉ áp đặt tính lại thuế TNDN mà thôi

Tại Mỹ, các chỉ số về mức nâng giá hợp lý do cơ quan thuế lập nên dựa trêncác nguồn thông tin đại chúng và mọi người đều biết Nhưng tại Trung Quốc thì cơquan thuế Trung Quốc xây dựng các nguồn dữ liệu từ việc so sánh bí mật.

Đặc biệt ngoài việc có lợi nhuận thấp hoặc lỗ, cơ quan thuế còn tập trung vàocác công ty chi trả số lượng lớn tiền bản quyền cho các bên liên quan ở nước ngoàihoặc một tỷ lệ lớn các hoạt động kinh doanh chính của họ là giao dịch với các bênliên quan

Trung Quốc đồng thời cũng đưa ra các biện pháp xử phạt cụ thể đối vớihành vi chuyển giá Điều 60-73 của Luật quản lý thuế quy định rằng hành vi viphạm luật có thể bị phạt tiền, và những vi phạm nghiêm trọng như trốn thuế, gianlận thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Hiện nay, các phòng thuế cũng tăng cường các công cụ như công nghệ thôngtin và cơ sở dữ liệu để hỗ trợ cho công tác chống tránh thuế Phòng thuế cũng đanggia tăng huấn luyện cho các chuyên gia chống trốn thuế bao gồm cả đào tạo ngắnhạn và dài hạn, cả đào tạo trong nước và đào tạo nước ngoài Ngoài ra, các sởthuế cũng đã tuyển dụng thêm sinh viên tốt nghiệp đại học các ngành liên quan để

bổ sung thêm vào lực lượng chống trốn thuế

1.2 Kinh nghiệm về quản lý giá chuyển nhượng:

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý của Mỹ:

Các quy định về giá chuyển giao đã trở thành một phần trong luật thuế của

Mỹ kể từ thời chiến tranh thế giới lần thứ nhất Khởi đầu là phần 482 của Luật Thu

nội địa (IRC) ban hành năm 1968: Phân bổ thu nhập và khấu trừ giữa các đốitượng nộp thuế Trong đó có quy định:

- Trong bất kỳ trường hợp nào của hai hoặc nhiều tổ chức, ngành nghề, hoặccác doanh nghiệp (dù có hoặc không có tổ chức, có hoặc không có tổ chức tại Hoa

Kỳ, và có hoặc không liên kết) sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp bởicùng một quyền lợi thì Bộ trưởng có thể phân phối, Phân bổ hoặc phân bổ thu nhậpgộp, khấu trừ, tín dụng hoặc trợ cấp giữa hoặc giữa các tổ chức, ngành, nghề đó,nếu xác định việc chia, phân bổ hoặc phân bổ đó là cần thiết để ngăn ngừa trốnthuế hoặc phản ánh rõ ràng thu nhập Của bất kỳ tổ chức, ngành nghề, hoặc doanhnghiệp nào Trong trường hợp chuyển nhượng bất động sản bất động sản, thu nhậpliên quan đến chuyển nhượng hoặc giấy phép đó tương ứng với thu nhập của tàisản vô hình

Tháng 10/1988, Cơ quan Thuế nội địa Mỹ (IRS) đề nghị hai phương pháp

nhằm thiết lập tiêu chuẩn cân xứng với thu nhập: dựa trên phân tích các giao dịch

có thể so sánh và dựa trên việc tách lợi nhuận giữa các bên có liên kết Tháng

1/1992, IRS ban hành quy định giới thiệu ba phương pháp định giá mới, tất cả dựatrên việc đối chiếu các tài liệu về kết quả giao dịch Tháng 1/1993, IRS ban hànhquy định tạm thời Ngày 1/7/1994, quy định chính thức được ban hành, có hiệu lực

từ ngày 8/7/1994 cho đến nay Mỹ rất quan tâm đến vấn đề kiểm soát chuyển giácủa các công ty đa quốc gia Điều này thể hiện trên các giác độ sau:

- Mỹ quan tâm đến khung pháp lý điều chỉnh định giá chuyển nhượng trongnội bộ tập đoàn Điều đó thể hiện rõ nét trong Bộ luật thu nội địa của Mỹ và cácvăn bản hướng dẫn của Cục Thu nội địa điển hình các văn bản đó có tên gọi là

“Sách Trắng” “Sách Trắng” hướng dẫn các phương pháp định giá chuyển nhượng

căn bản dựa trên phương pháp lợi nhuận Phương pháp này xem xét giới hạn lợinhuận ròng trong mối quan hệ với các chỉ tiêu: giá, phí, doanh số bán hàng, lợinhuận mà đối tượng nộp thuế thực hiện từ hoạt động chuyển giao kiểm soát được.

- Đi đôi với việc xây dựng khuôn khổ pháp lý, IRS cũng đã xác định rõ đối

tượng áp dụng điều chỉnh chuyển giá là các công ty liên kết tham gia kinh doanhquốc tế Các đối tượng đó là: (i) Các doanh nghiệp (DN) Mỹ nắm giữ và kiểm soátmột cách trực tiếp hoặc gián tiếp một DN ở nước ngoài; (ii) Các DN Mỹ dưới sựnắm giữ và kiểm soát trực tiếp hay gián tiếp của một DN nước ngoài; (iii) DN cùngvới một hoặc nhiều DN nước ngoài cùng chịu sự kiểm soát chung của một DN haymột tập đoàn nước ngoài Tác dụng của việc xác định đối tượng là nhằm giới hạnphân vùng các DN trong quá trình xem xét điều tra và đồng thời được coi là biệnpháp để chống lại hình thức chuyển giá với mục đích giảm nghĩa vụ thuế

- Sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp điều chỉnh giá chuyển nhượng Nhữngphương pháp mà Mỹ thường sử dụng là: (i) Phương pháp so sánh giá thị trường tựdo; (ii) Phương pháp dựa vào giá bán ra; (iii) Phương pháp cộng chi phí vào giávốn; (iv) Phương pháp phân chia lợi nhuận; (v) Phương pháp so sánh lợi nhuận

- Thực hiện bắt buộc xuất trình các tài liệu minh chứng Kể từ khi có yêu cầu,công ty phải gửi đầy đủ tài liệu đến IRS trong vòng tối đa 30 ngày Điểm nổi bật ở

Mỹ trong những năm qua trong quá trình triển khai là ban hành các quy tắc điềuchỉnh hoạt động nghiệp vụ của các bên liên kết Theo đó, các quy tắc này đòi hỏicông ty phải xuất trình các tài liệu minh chứng cần thiết để xác định kết quả cácnghiệp vụ chuyển giao giữa các công ty liên kết

- Coi trọng các biện pháp xử lý khi có bằng chứng vi phạm Khi cơ quan thuế

chứng minh được có sự vi phạm trong việc định giá chuyển giao nhằm trốn thuếthì cơ quan thuế có quyền điều chỉnh lại thu nhập của đối tượng nộp thuế và ápdụng mức phạt tối thiểu 20% số thuế khai thiếu bị phát hiện do gian lận qua định

giá chuyển giao (Location in U.S Code: Mục 26F, Chương 68-A, Phần II khoản

6662 Áp dụng hình phạt liên quan đến tính chính xác về các khoản thanh toánthiếu)

- Cùng với việc bổ sung các quy định pháp lý, trong năm 2009, cơ quan thuếcủa Mỹ đã tuyển thêm 1.200 nhân viên và năm 2010 là 800 nhân viên để thực hiệnviệc rà sóat, giám sát giá chuyển nhượng Công tác thanh tra chuyển giá cũng đượcthực hiện trong 5 nhóm ngành chính của Mỹ đó là: thông tin liên lạc, công nghệ vàtruyền thông, nhóm ngành bán lẻ, thực phẩm, dược và nhóm ngành công nghiệpchăm sóc sức khỏe

1.2.2 Kinh nghiệm quản lý giá chuyển nhượng cuả Trung Quốc

Trong những năm gần đây, việc Trung Quốc trở thành một trung tâm tăngtrưởng “nóng” đã khiến nước này trở thành nơi thu hút nguồn vốn FDI lớn thứ 2thế giới (sau Mỹ) Đây là một quốc gia đầy tiềm năng về nguồn lực cũng như thịtrường tiêu thụ rộng lớn vì vậy mà các doanh nghiệp nước ngoài đều muốn có thịphần của mình tại nước này

Vấn đề chuyển giá luôn là một trong những mối quan tâm lớn của các nhà làmluật Trung Quốc Bằng chứng là Trung Quốc đã đưa ra Luật Chống chuyển giángay từ đầu năm 2008 và liên tục có những cải cách trong luật thuế cũng như thủtục hành chính thuế, hải quan với mong muốn hạn chế được những tiêu cực trongchuyển giá mà cụ thể là tránh thất thu thuế cho ngân sách Hiện nay, thuế thu nhậpdoanh nghiệp đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp nước ngoài được thay thế bởithuế thu nhập doanh nghiệp Theo đó, thuế thu nhập doanh nghiệp được áp dụngchung cho doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài có trụ sở chính tại Trung Quốc thì chịu thuế thunhập trên thu nhập toàn cầu Doanh nghiệp nước ngoài chỉ chịu thuế thu nhập trênthu nhập có nguồn gốc phát sinh tại Trung Quốc Doanh nghiệp nước ngoài không

có cơ sở ở Trung Quốc nhưng có thu nhập như lợi nhuận, tiền lãi, tiền bản quyền

và các thu nhập khác phát sinh ở Trung Quốc, thì các khoản thu nhập này bị đánhthuế trên khoản thu nhập ròng

Trung Quốc cũng đưa ra các biện pháp xử phạt cụ thể đối với hành vi chuyểngiá Điều 60-73 của Luật Quản lý thuế quy định rằng, hành vi vi phạm luật có thể

bị phạt tiền, và những vi phạm nghiêm trọng như trốn thuế, gian lận thuế có thể bịtruy cứu trách nhiệm hình sự Luật Thuế TNDN Trung Quốc cũng nêu rõ, cáckhoản thuế bị tính thiếu liên quan đến giao dịch giữa các bên liên kết sẽ bị lãi Lãisuất được tính bằng lãi suất cho vay cơ bản NDT của Ngân hàng Nhân dân TrungQuốc cùng kỳ cộng 5% phí Tuy nhiên, nếu DN cung cấp được các tài liệu vàthông tin liên quan khác theo quy định này thì 5% phí tăng thêm này có thể đượcgiảm bớt hoặc loại bỏ hoàn toàn

Trung Quốc cũng khuyến cáo những hậu quả bất lợi mà những người khôngtuân thủ quy định giá chuyển nhượng có thể gặp Đó là người nộp thuế có thể sẽ

bị đưa vào một trong những mục tiêu đầu tiên cho một cuộc thanh tra về vấn đềđịnh giá chuyển giao Thông thường, người nộp thuế không được chấp nhậntham gia vào các thỏa thuận giá trước

Trung Quốc cũng đã nới lỏng các quy định để tham gia vào các thỏa thuận giátrước Do đó các doanh nghiệp sẽ được tham gia nhiều hơn Để hội đủ điều kiện 31

để trở thành ứng viên cho APA các công ty phải có tổng giá trị các giao dịchhằng năm với các bên liên quan lớn hơn 40 triệu Nhân Dân Tệ, đã chuẩn bị hoặc