skkn giảng dạy tích hợp chuyên đề cacbohiđrat theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Xác định nội dung chuyên đề Nội dung 1: Tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên của glucozơ, fructozơ,saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ Nội dung 2: Cấu tạo của glucozơ, fructozơ, saccarozơ, t

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐĂK NÔNG

TRƯỜNG THPT KRÔNG NÔ

Tên tác giả: TRẦN THỊ THU HƯƠNG

Giáo viên môn: HOÁ HỌC

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐĂK NÔNG

TRƯỜNG THPT KRÔNG NÔ

Tên tác giả: Trần Thị Thu Hương

Giáo viên môn: Hoá Học

Đơn vị công tác: Trường THPT Krông Nô

KRÔNG NÔ, NĂM HỌC 2016 - 2017

MỤC LỤC

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI 2

II GIỚI THIỆU 4

1 Hiện trạng 4

2 Giải pháp thay thế 4

3 Nghiên cứu gần đây liên quan đến đề tài ……… 4

4 Vấn đề nghiên cứu 4

5 Giả thuyết nghiên cứu 4

III PHƯƠNG PHÁP 5

1 Khách thể nghiên cứu 5

2 Thiết kế 5

3 Quy trình nghiên cứu 7

4 Đo lường 21

IV PHÂN TÍCH KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 25

1 Phân tích kết quả 25

2 Bàn luận 25

V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 26

1 Kết luận 26

2 Kiến nghị 26

TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Nền giáo dục nước ta đang trong giai đoạn đổi mới căn bản và toàn diện.Cùng với đó là việc thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cậnnội dung sang tiếp cận năng lực người học Trong những năm qua, đa số giáoviên được tiếp cận với những phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Tuynhiên việc áp dụng những phương pháp và kĩ thuật dạy học đó vẫn còn nhữngvướng mắc, chẳng hạn như tâm lí lo sợ rằng sẽ bị cháy giáo án do học sinhkhông hoàn thành các hoạt động được giao trong 45 phút , hay việc thiết kếtiến trình bài học phù hợp với phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực vẫncòn gò bó trong phạm vi từng bài, từng tiết… Do đó vẫn chưa phát huy hiệuquả của các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Vì vậy, theo địnhhướng của Bộ giáo dục hiên nay cho phép các cơ sở giáo dục, tổ chuyên môn,giáo viên được chủ động, linh hoạt trong việc xây dựng kế hoạch giáo dụcđịnh hướng phát triển năng lực học sinh phù hợp với điều kiện thực tế của nhàtrường Theo đó, thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài,từng tiết trong sách giáo khao như hiện nay các tổ chuyên môn có thể lựachọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp Ngoài ra, kết hợp

sự đánh giá của giáo viên và sự sự tự đánh giá của học sinh sẽ đánh giá đượckhả năng vận dụng sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề…Với mong muốntiếp cận, làm quen với sự đổi mới về phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánhgiá, đề tài “giảng dạy tích hợp chuyên đề cacbohiđrat theo định hướng pháttriển năng lực học sinh” được thực hiện và áp dụng tại lớp 12A5 trườngTHPT Krông Nô

Trong đề tài này tôi đã mạnh dạn thiết kế tích hợp các nội dung vềcacbohiđrat trong chương 2- SGK hoá học 12 ban cơ bản thành một chyên đề.Trong chuyên đề chia thành 4 nội dung Mỗi nội dung được phân chia số tiếtphù hợp và sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

Hiệu quả của đề tài được kiểm chứng thông qua việc giảng dạy trên 2 lớp cóhọc lực tương đương Kết quả cho thấy khả năng lĩnh hội và nắm bắt kiến

thức của nhóm thực nghiệm tốt hơn hẳn nhóm đối chứng Điều này cho thấyviệc “giảng dạy tích hợp chuyên đề cacbohiđrat theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh” là có ý nghĩa

II GIỚI THIỆU

1 Hiện trạng

Trong chương trình hóa học lớp 12 THPT, nội dung kiến thức về cacbohiđrat

là một trong những phần hết sức quan trọng Trong phạm vi từng bài, từng tiếtthì không đủ thời gian cho các hoạt động của học sinh theo tiến trình sư phạmcủa của phương pháp dạy học tích cực Do đó, việc biên soạn tích hợp thànhchuyên đề với thời lượng phù hợp trở nên hết sức cần thiết Đề tài ‘giảng dạytích hợp chuyên đề cacbohiđrat theo định hướng phát triển năng lực học sinh”được thực hiện phần nào giúp học sinh làm quen với phương pháp dạy họcmới cũng như nâng cao hiệu quả việc lĩnh hội tri thức, phát triển tư duy tíchcực, sáng tạo cho học sinh

2 Giải pháp thay thế

Thay vì dạy học theo từng bài, từng tiết như hiện nay, tôi mạnh dạn tích nộidung kiến thức về cacbohiđrat thành một chuyên đề Trong chuyên đề chiathành từng nội dung, mỗi nội dung được thực hiện liên tục trong nhiềutiết/buổi và sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực phù hợp vớitừng nội dung đó

3 Nghiên cứu gần đây liên quan đến đề tài

Chưa có

4 Vấn đề nghiên cứu

Việc giảng dạy tích hợp kiến thức chương cacbohiđrat trong sách giáo khoahoá học 12 ban cơ bản có thực sự đem lại hiệu quả so với dạy học theo từngbài, từng tiết như hiện nay hay không

5 Giả thuyết nghiên cứu

Giảng dạy tích hợp chuyên đề cacbohiđrat với việc sử dụng các phương pháp

và kĩ thuật dạy học tích cực góp phần gia tăng hứng thú của học sinh với mônhọc, giúp học sinh vừa nắm được kiến thức mới, vừa nắm được phương pháplĩnh hội tri thức cũng như kĩ năng phát hiện và giải quyết các vấn đề nảy sinh

III PHƯƠNG PHÁP

1 Khách thể nghiên cứu

Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về tỉ

lệ giới tính, dân tộc Cụ thể như sau:

Bảng 1 Giới tính và thành phần dân tộc của học sinh

Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương (được mô tả ở

Bảng 3 i u tra ban đ u v k t qu h c t p c a h c sinh l p 12A8 và 12 A5 khi ầu về kết quả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ết quả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ọc tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ủa học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ọc tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ớp 12A8 và 12 A5 khi

ch a áp d ng gi ng d y tích h p theo đ nh h ng phát tri n n ng l c cho h c sinh thông ả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ợp theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh thông ịnh hướng phát triển năng lực cho học sinh thông ớp 12A8 và 12 A5 khi ển năng lực cho học sinh thông ăng lực cho học sinh thông ực cho học sinh thông ọc tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi qua bài ki m tra đ u n m ển năng lực cho học sinh thông ầu về kết quả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ăng lực cho học sinh thông

LỚP 12A5 (lớp thực nghiệm) LỚP 12A8 (lớp đối chứng)

STT Họ và tên Điểm STT Họ và tên Điểm

19 Nguyễn Thị Phương 19 Nguyễn Thị Hồng Nhung

Bảng 4 Kết quả khảo sát sau khi áp dụng giảng dạy tích hợp theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

LỚP 12A5 (lớp thực nghiệm) LỚP 12A8 (lớp đối chứng)

STT Họ và tên Điểm STT Họ và tên Điểm

19 Nguyễn Thị Phương 19 Nguyễn Thị Hồng Nhung

3 Quy trình nghiên cứu

3.1 Xác định nội dung chuyên đề

Nội dung 1: Tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên của glucozơ, fructozơ,saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ

Nội dung 2: Cấu tạo của glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ Nội dung 3: Tính chất hoá học của glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột,xenlulozơ

Nội dung 4: Điều chế, ứng dụng của glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột,xenlulozơ

3.2 Tổ chức dạy học chuyên đề

3.2.1 Mục tiêu

Kiến thức

+ Nắm được cấu trúc phân tử của cacbohiđrat

+ Các nhóm chức chứa trong phân tử các hợp chất monosaccarit, đisaccarit vàpolisaccarit tiêu biểu

+ Từ cấu tạo dự đoán tính chất hoá học của chúng

+ Rèn luyện cho học sinh tính cẩn thận, trung thực và nghiêm túc trong khoahọc

Định hướng các năng lực hình thành

+ Hoá chất: glucozơ, saccarozơ, các dung dịch: AgNO3, CuSO4, NaOH, I2.

2.2 Chuẩn bị của học sinh

+ Mẫu vật thí nghiệm: đường, khoai lang, bông nõn

+ Kiến thức bài anđehit, ancol

+ Chuẩn bị bài mới

3.2.3 Phương pháp

Sử dụng phương pháp dạy học hợp tác kết hợp kĩ thuật mảnh ghép

3.2.4 Thiết kế tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Giới thiệu chung về cacbohiđrat

HS: nêu một số hiểu biết của mình về các hợp chất hữu cơ thường gặp trong

đời sống như gạo, ngô, đường, mật ong, giấy, gỗ…

GV: Cung cấp thông tin về công thức tổng quát và phân loại cacbohiđrat cũng

như một số cacbohiđrat tiêu biểu

Hoạt động 2: Tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo, tính chất hoá học, điều chế, ứng dụng của glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ

Bước 1: Làm việc chung cả lớp (GV nêu vấn đề học tập, chia nhóm, giao

nhiệm vụ và hướng dẫn hoạt động nhóm)

- Cách chia nhóm:

“Nhóm chuyên sâu”: chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm 8 học sinh, trong

mỗi nhóm đánh số thứ tự các thành viên từ 1 đến 8 Đặt tên 4 nhóm là xanh,

đỏ, tím, vàng

“nhóm mảnh ghép”: cứ 4 học sinh chuyên sâu có cùng số thứ tự thành viên

trong nhóm xanh, đỏ, tím, vàng hợp lại thành 1 nhóm mảnh ghép Như vậy sẽ

có 8 nhóm mảnh ghép

Nhiệm vụ của các nhóm

“Nhóm chuyên sâu”:

+ Nhóm màu xanh: nghiên cứu tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo,

tính chất hóa học, điều chế, ứng dụng của glucozơ, fructozơ

+ Nhóm màu đỏ: nghiên cứu tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo, tính

chất hóa học, điều chế, ứng dụng của saccarozơ

+ Nhóm màu tím: nghiên cứu tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo, tính

chất hóa học, điều chế, ứng dụng của tinh bột

+ Nhóm màu vàng: nghiên cứu tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo,

tính chất hóa học, điều chế, ứng dụng của xenlulozơ

Mỗi nhóm chuyên sâu làm việc trong khoảng thời gian 30 phút

“nhóm mảnh ghép”

+ Các học sinh chuyên sâu lần lượt trình bày về nội dung nghiên cứu sau đónhóm mảnh ghép thảo luận, tổng kết các nội dung và ghi vào giấy A0 theo yêucầu của giáo viên

Mỗi nhóm mảnh ghép làm việc trong khoảng thời gian 30 phút

- N i dung các phi u h c t p ội dung các phiếu học tập ết quả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ọc tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi

Phiếu màu xanh: Nhiệm vụ học tập của nhóm màu xanh

1 Nội dung thảo luận

1) Glucozơ, fructozơ có những tính chất vật lí nào?

2) Trong tự nhiên glucozơ, fructozơ tồn tại ở những dạng nào, ở đâu?

3) Cho biết công thức phân tử, công thức cấu tạo của glucozơ và fructozơ?Trong phân tử glucozơ và fructozơ có những loại nhóm chức nào? Cơ sởthực nghiệm nào đã chứng minh được cấu tạo của glucozơ?

4) Dựa vào cấu tạo của glucozơ và fructozơ, hãy dự đoán tính chất hóa họccủa chúng?

5) Hãy nêu các ứng dụng của glucozơ, fructozơ trong thực tiễn?

6) Glucozơ, fructozơ được điều chế bằng cách nào?

2 Chuẩn bị nội dung thảo luận chia sẻ ở nhóm mảnh ghép

1) Trình bày tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo, tính chất hóa học,

điều chế, ứng dụng của glucozơ và fructozơ

2) Tiến hành thí nghiệm phản ứng của glucozơ với dung dịch CuSO4 vàNaOH, phản ứng tráng gương của glucozơ?

Phiếu màu đỏ: Nhiệm vụ học tập của nhóm màu đỏ

1 Nội dung thảo luận

1) Saccarozơ có những tính chất vật lí nào?

2) Trong tự nhiên saccarozơ tồn tại ở những dạng nào, ở đâu?

3) Cho biết công thức phân tử, công thức cấu tạo của saccarozơ? Trong phân

tử saccarozơ có những loại nhóm chức nào?

4) Dựa vào cấu tạo hãy dự đoán tính chất hóa học của saccarozơ?

5) Hãy nêu các ứng dụng của saccarozơ trong thực tiễn?

6) Saccarozơ được điều chế bằng cách nào?

2 Chuẩn bị nội dung thảo luận chia sẻ ở nhóm mảnh ghép

Trình bày tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo, tính chất hóa học, điều

chế, ứng dụng của saccarozơ

Phiếu màu tím: Nhiệm vụ học tập của nhóm màu tím

1 Nội dung thảo luận

1) tinh bột có những tính chất vật lí nào?

2) Trong tự nhiêntinh bột tồn tại ở những dạng nào, ở đâu?

3) Cho biết công thức phân tử, cấu tạo của tinh bột?

4) Hãy cho biết tính chất hóa học của tinh bột? Để nhận biết tinh bột thườngdùng hóa chất nào?

5) tinh bột có những ứng dụng nào?

6) Tinh bột được tạo ra trong tự nhiên bằng phản ứng nào?

1) Trình bày tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo, tính chất hóa học,

điều chế, ứng dụng của tinh bột

2) Tiến hành thí nghiệm phản ứng của hồ tinh bột với Iot?

Phiếu màu vàng: Nhiệm vụ học tập của nhóm màu vàng

1 Nội dung thảo luận

1) xenlulozơ có những tính chất vật lí nào?

2) Trong tự nhiên xenlulozơ tồn tại ở những dạng nào, ở đâu?

3) Cho biết công thức phân tử, công thức cấu tạo của xenlulozơ? Trong phân

tử xenlulozơ có những loại nhóm chức nào?

4) Dựa vào cấu tạo hãy dự đoán tính chất hóa học của xenlulozơ?

5) xenlulozơ có những ứng dụng nào?

2 Chuẩn bị nội dung thảo luận chia sẻ ở nhóm mảnh ghép

Trình bày tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, cấu tạo, tính chất hóa học, điều

Tích hợp đa môn Tích hợp

liên môn Nội bộ môn học Lồng ghép

– Hoá hữu cơ– Hoá lý– Hoá sinh

– Thực tế cuộc sống

–Vật lý–Sinh học

– Bệnh

– Tính chất vật lí fructozơ

– Hoá hữu cơ– Hoá sinh

– Thực tế cuộc

– Lịch sử ra – Hoá hữu cơ – Lịch sử hoá – Sinh học

đời của saccarozơ – Hoá sinh học

II Cấu trúc

phân tử

– Giải thích

vì sao cơm nếp lại dẻo

– Hoá lý– Hoá sinh

– Hoá hữu cơ– Hoá sinh

– Lịch sử hoá học

– Giáo dục sức khỏe

Bước 3: Thảo luận chung

HS các nhóm mảnh ghép thảo luận và hoàn thành các nội dung vào các bảng sau:

* Tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên của glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ

Tính chất vật lí Trạng thái tự nhiênglucozơ

Công thức phân tử Công thức cấu tạo

* Tính chất hóa học glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ

HS các nhóm mảnh ghép trình bày tính chất hóa học của glucozơ, fructozơ,saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ?

Đánh dấu + vào các phản ứng có xảy ra, dấu – vào các phản ứng không xảy ra

* Ứng dụng và điều chế glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ

3.2.5 Xây dựng bảng mô tả các yêu cầu và biên soạn câu hỏi / bài tập kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học chuyên đề

1 Xây d ng b ng mô t ực cho học sinh thông ả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi ả học tập của học sinh lớp 12A8 và 12 A5 khi

Loại câu hỏi/

bài tập

Mức độ Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao

Câu hỏi/ bài

tập định tính

- Tính chấtvật lí, trạngthái tự nhiêncác

cacbohiđrattiêu biểu

- đặc điểmcấu tạo phân

cacbohiđrattiêu biểu

- Tính chấthóa học cáccacbohiđrattiêu biểu

- ứng dụng vàđiều chế cáccacbohiđrattiêu biểu

- phân loạicacbohiđrat

- Viết cácphương trình

chứng minhtính chất hóahọc cơ bản

cacbohiđrattiêu biểu

- xác định vai

glucozơ,fructozơtrong cácphản ứng oxihóa khử

- phân biệtđược cáccacbohiđrattiêu biểu

- dự đoántính chất,kiểm tra dựđoán, kếtluận tínhchất hóahọc dựavào cấu tạo

- Phân biệtcác

cacbohiđratvới các hợpchất ancol,anđehit

- So sánhtính chấtcủa

cacbohiđrat

- Viết được cácphương trìnhchuyển hóa từcacbohiddrat

- Vận dụng kiếnthức tổng hợp

để giải các bàitập phức tạp

Bài tập định

lượng

- Tính khốilượng củachất tham giahoặc sản

- Tính khốilượng,nồng độ

- Xác định côngthức phân tửcủa cacbohiđrat

- tính thể tích

thành trongcác phản ứngthủy phân,lên men,tráng gươngđơn giản

độ % củachất thamgia hoặcsản phẩmtạo thànhtrong dãyphản ứngthủy phân,lên men,tráng

gương

- Tính hiệusuất củacác phảnứng đơngiản

thu được từ quastrinhf lên men

xenlulozơ-Các bài tậptổng hợp phứctạp

Bài tập thực

hành/ thí

nghiệm

Giải thíchđược các hiệntượng thínghiệm

Giải thíchđược cáchiện tượngthí nghiệmliên quanđến thựctiễn

Phát hiện đượcmột số hiệntượng thực tiễn

và sự dụng kiếnthức hóa học đểgiải thích

2 Bài tập minh họa

Mức độ biết

Câu 1 Chất thuộc loại monosaccarit là

A glucozơ B saccarozơ C xenlulozơ D mantozo Câu 2 Saccarozơ và glucozơ đều có

A phản ứng với AgNO3 trong dung dịch NH3, đun nóng

C phản ứng với Cu(OH)2 ở nhiệt độ thường tạo thành dung dịch xanh lam.

D phản ứng thuỷ phân trong môi trường axit.

Câu 3 Đun nóng xenlulozơ trong dung dịch axit vô cơ, thu được sản phẩm là

A saccarozơ B glucozơ C fructozơ D mantozơ.

Câu 4 Cho dãy các chất: glucozơ, xenlulozơ, saccarozơ, tinh bột, fructozơ.

Số chất trong dãy tham gia phản ứng tráng gương là:

Câu 6 Phản ứng nào sau đây glucozơ đóng vai trò là chất oxi hoá?

A Tráng gương B Tác dụng với Cu(OH)2/OH-, to.

C Tác dụng với H2 xúc tác Ni D Tác dụng với nước brom.

Câu 7 Fructozơ không phản ứng được với:

A H2/Ni, nhiệt độ B Cu(OH)2.

C [Ag(NH3)2]OH D dung dịch brom.

Câu 8 Trong các nhận xét dưới đây, nhận xét nào không đúng?

A Cho glucozơ và fructozơ vào dung dịch AgNO3/NH3 (đun nóng) xảy ra

phản ứng tráng bạc

B Glucozơ và fructozơ có thể tác dụng với hiđro sinh ra cùng một sản phẩm.

C Glucozơ và fructozơ có thể tác dụng với Cu(OH)2 tạo cùng một loại phức

đồng

D Glucozơ và fructozơ có công thức phân tử giống nhau.

Câu 9 Phát biểu nào sau đây không đúng?

A Dung dịch glucozơ tác dụng với Cu(OH)2 trong môi trường kiềm khi đun

nóng cho kết tủa Cu2O

B Dung dịch AgNO3/NH3 oxi hoá glucozơ thành amoni gluconat và tạo ra