Bài 22. Tác dụng từ của dòng điện - Từ trường

- Để xác định tên từ cực của một thanh nam châm khi không có kí hiệu có thể làm theo một trong các cách sau : + Để thanh nam châm tự do.. Nếu dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng ha

V Ậ T L Ý 9

TRƯỜNG THCS MINH TÂN

GD DẦU TIẾNG Chúc các em học tập tốt

TRƯỜNG THCS MINH TÂN

Câu 1: Có 2 thanh thép luôn hút nhau bất kể đưa đầu nào lại gần Có thể kết luận 1 trong 2 thanh không phải là nam châm được không? Giải thích?

- Có thể kết luận được rằng một trong hai thanh này không phải là nam châm, vì nếu cả hai đều là nam châm thì khi đổi đầu chúng phải đẩy nhau

Câu 2: Nêu cách xác định từ cực của một thanh nam châm khi bị mất kí hiệu?

- Để xác định tên từ cực của một thanh nam châm khi không có kí hiệu có thể làm theo một trong các cách sau :

+ Để thanh nam châm tự do Dựa vào định hướng của thanh nam châm để xác định cực

+ Dùng một nam châm khác đã biết tên cực Dựa vào tương tác giữa hai nam châm để biết tên cực của thanh nam châm

+

-Nhôm Sắt (thép)

Đồng

Khi công tắc ngắt

+

-Nhôm Sắt (thép)

Đồng

Khi công tắc đóng

+

-Khi công tắc đóng

Ở lớp 7 chúng ta đã biết, cuộn dây có dòng điện chạy

qua có tác dụng từ

Phải chăng chỉ có dòng điện chạy qua cuộn dây mới có tác dụng

từ? Nếu dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay có hình dạng bất

kì thì nó có tác dụng từ hay không?

I Lực từ :

1- Thí nghiệm:

C1 Đóng công tắc K Quan sát và cho biết:

+ Hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm.

+ Khi nằm cân bằng, kim nam châm còn song song với dây dẫn nữa không?

a- Dụng cụ:

Kim nam châm, dây dẫn AB

thẳng, nguồn điện, biến trở,

ampe kế, dây nối

b- Tiến hành:

Hình 22.1

1- Thí nghiệm:

a- Dụng cụ:

Kim nam châm, dây dẫn AB

thẳng, nguồn điện, biến trở,

ampe kế, dây nối

b- Tiến hành:

C1 Đóng công tắc K Quan sát và cho biết:

+ Hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm.

+ Khi nằm cân bằng, kim nam châm còn song song với dây dẫn nữa không?

C1.

+ Lúc đã nằm cân bằng, kim

nam châm không còn song

song với dây dẫn nữa

+ Kim nam châm lệch khỏi vị

trí ban đầu

I Lực từ:

1- Thí nghiệm:

a- Dụng cụ:

b- Tiến hành:

Bài 22: TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN - TỪ TRƯỜNG

2 Kết luận:

- Dòng điện chạy qua dây dẫn

thẳng hay dây dẫn có hình dạng

bất kì đều gây ra tác dụng lực

(gọi là lực từ) lên kim nam châm

đặt gần nó Ta nói rằng dòng

điện có tác dụng từ

II Từ trường:

1- Thí nghiệm:

I/ Lực từ:

II/ Từ trường:

1 Thí nghiệm

Một kim nam châm (gọi là

nam châm thử) được đặt tự

do trên trục thẳng đứng, đang

chỉ hướng Nam-Bắc Đưa nó

đến các vị trí khác nhau xung

quanh dây dẫn có dòng điện

hoặc xung quanh nam châm

kim nam châm?

S N

Trả lời: Kim nam châm lệch khỏi hướng Nam – Bắc

I/ Lực từ:

II/ Từ trường:

1 Thí nghiệm

C3: Ở một vị trí, sau khi nam

châm đã đứng yên, xoay cho

nó khỏi hướng vừa xác định,

buông tay Nhận xét hướng của

kim nam châm sau khi đã trở

2 Kết luận:

Không gian xung quanh nam

châm, xung quanh dòng điện

đều có khả năng tác dụng lực

từ lên kim nam châm đặt trong

nó Ta nói trong không gian đó

có từ trường

Bài 22: TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN - TỪ TRƯỜNG

I/ Lực từ:

II/ Từ trường:

1 Thí nghiệm

2 Kết luận:

3 Cách nhận biết từ trường

a) Để phát hiện từ trường thông thường dùng kim nam châm (nam châm thử) để phát hiện lực từ nhờ đó phát hiện

ra từ trường

- Nơi nào trong không gian có

lực từ tác dụng lên kim nam

châm thì nơi đó có từ trường

I/ Lực từ:

II/ Từ trường:

1 Thí nghiệm

2 Kết luận:

3 Cách nhận biết từ trường

Bài 22: TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN - TỪ TRƯỜNG

châm thì em làm thế nào để phát hiện ra trong dây dẫn AB có dòng điện hay không?

C4: Đặt kim nam châm lại

gần dây dẫn AB Nếu kim nam

châm lệch khỏi hướng Nam –

Bắc thì dây dẫn AB có dòng điện

chạy qua và ngược lại

C5: Thí nghiệm nào đã làm với nam châm chứng tỏ rằng xung quanh Trái Đất có từ trường?

nam châm ở trạng thái tự do, khi

đã đứng yên, kim nam châm

luôn chỉ hướng Nam – Bắc

C6: Tại một điểm trên bàn làm việc, người ta thử đi thử lại vẫn thấy kim nam châm luôn nằm dọc theo một hướng xác định, không trùng với hướng Nam – Bắc Từ đó có thể rút ra kết luận gì về không gian xung quanh kim nam châm?

C6: Không gian xung quanh

kim nam châm có từ trường

II/ Từ trường:

III/ Vận dụng:

- Từ trường thường được phát hiện ở khu vực:

Lân cận các đường dây cao thế, cột thu lôi

- Khu vực xung quanh thiết

bị điện đang vận hành: màn hình máy vi tính, đồng hồ điện, máy sấy tóc, điện thoại

di động….

- Các dây tiếp đất

của các thiết bị

điện

 Rùa biển, cá hồi nhờ vào từ trường Trái đất để tìm chính xác nơi mà chúng sinh ra

Ơ-X tét (người thứ nhất bên trái) làm thí nghiệm tác dụng từ của dòng điện năm 1820.

Năm 1820, Oersted, nhà vật lí người Đan

Mạch nổi tiếng vì đã phát hiện ra mối

quan hệ giữa dòng điện và từ trường và

mối quan hệ này được gọi là hiện tượng

điện từ.

Phát hiện này đã tạo ra một bước ngoặc

trong lịch sử nghiên cứu điện từ.

(1777-1851)

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:

- Hoàn thành phần vận dụng vào vở.

- Học thuộc ghi nhớ.

- Làm bài tập 22.1 đến 22.6 (SBT).

- Đọc trước bài 23 “ Từ phổ - Đường sức từ”