Nhân hóa

Hoạt động 2: Tìm hiểu chi tiết bài học Phần I: 12 phút  Cho HS đọc đoạn trích trong bài thơ Mưa của Trần Đăng Khoa SGK/56  Trong đoạn thơ trên, bầu trời được tác giả gọi bằng gì?Từ “ô

Tiết 91

NHÂN HÓA

A.Mục tiêu cần đạt

Thông qua các hoạt động, học sinh:

 Kiến thức: Nắm được khái niệm nhân hóa, các kiểu nhân hoá Nắm được tác dụng chính của nhân hoá

 Kĩ năng: Biết dùng các kiểu nhân hoá trong bài viết của mình

 Tích hợp với phần văn ở văn bản “Đêm nay Bác không ngủ”, với phần tập làm văn ở “Luyện nói về văn tả người”.

B.Chuẩn bị

 Giáo viên: Sách Ngữ văn lớp 6 tập 2, Giáo án

 Học sinh: Sách Ngữ văn lớp 6 tập 2, Bài soạn…

C.Tiến trình dạy và học

1 Ổn định lớp (kiểm tra sĩ số)

2 Kiểm tra bài cũ

 Em hãy tìm hình ảnh so sánh trong câu dưới đây và cho biết nó thuộc kiểu so sánh nào? Qua hình ảnh so sánh này, tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?

“Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã

nghiện thuốc phiện”

 Tác giả đã so sánh dáng vẻ “gầy gò và dài lêu nghêu” của Dế Choắt với dáng vẻ của “gã nghiện thuốc phiện” nhằm gợi lên trong lòng người đọc

hình ảnh một chú Dế Choắt đi đứng xiêu vẹo, yếu ớt, lờ đờ, ngật ngưỡng, … trông rất bệ rạc, bẩn thỉu… Đây là kiểu so sánh ngang bằng

3 Bài mới

Hoạt động của thầy Hoạt

động của trò

Ghi bảng

Hoạt

động

1: Dẫn

bài

• Các em đã được học những truyện nào nói về các con vật, đồ vật, cây cối

có những hành động như con người?( Chân, tay, tai, mắt, miệng, Sự tích cây thì là, …)

• Những truyện ấy đã để lại ấn tượng gì trong em về các nhân vật không

(3

phút)

phải là người nhưng lại có tính cách, tình cảm, hành động như con người?

• Nhân hoá là một biện pháp được sử dụng rất nhiều trong tác phẩm văn học Cách diễn đạt ấy làm cho sự vật sống động, gần gũi với con người Vậy nhân hoá là gì? GV gợi dẫn cho HS hiểu nghĩa của từ nhân hoá(nhân: người;

hoá: biến thành, trở thành). Hôm nay cô trò chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu nhé!

• Bây giờ chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu phần I trong SGK Cả lớp mở sách ra và

1 bạn đọc cho cô ví dụ 1 trong SGK trang 56.

Hoạt

động

2: Tìm

hiểu

chi tiết

bài

học

(Phần

I: 12

phút)

 Cho HS đọc đoạn trích trong

bài thơ Mưa của Trần Đăng

Khoa (SGK/56)

 Trong đoạn thơ trên, bầu trời

được tác giả gọi bằng gì?(Từ

“ông” thường dùng để gọi

người, đồ vật hay loài vật?)

⇒ Ông trời

“Ông” thường dùng để chỉ

người.

 Em hãy so sánh hai văn bản

xem có gì giống và khác nhau? (bảng phụ)

Ông trời mặc

áo giáp đen

Bầu trời đầy mây đen Muôn nghìn

cây mía múa

gươm

Muôn nghìn cây mía ngả nghiêng, lá bay phấp phới Kiến hành

quân đầy đường

Kiến bò đầy đường

⇒

 Giống: cùng miêu tả các

HS đọc

HS trả lời

HS so sánh

I Nhân hóa là gì?

1.Ví dụ

Ông trời Mặc áo giáp đen

Ra trận

Muôn nghìn cây mía

Múa gươm

Kiến

Hành quân

Đầy đường

• Giống: cùng dùng

những từ ngữ để gọi,

sự vật, con vật (trời, mía, kiến)

 Khác:

- Văn bản 1: dùng những

từ ngữ để gọi hoặc tả

để chỉ hoạt động của

con người (ông/múa, hành quân)

- Văn bản 2: không dùng những từ ngữ để gọi hoặc tả để chỉ hoạt động của con người (ông/múa, hành quân)

mà chỉ dùng những từ ngữ chỉ hoạt động, trạng thái của sự vật

 Theo em, cách miêu tả của

văn bản nào hay hơn? Vì

sao?

 Cách sử dụng từ ngữ ở văn

bản 1 làm cách diễn đạt của văn

bản hay hơn, tăng tính biểu cảm

của câu thơ, làm cho quang cảnh

trước cơn mưa sống động hơn

• Cách sử dụng từ ngữ như ở

văn bản 1 người ta gọi là

nhân hóa.

 Vậy, em hiểu nhân hóa là gì?

HS trả lời

HS trả lời

miêu tả các sự vật, con vật…

• Khác: không dùng…

• Khi gọi hoặc miêu tả sự vật bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả người làm cho chúng trở nên gần gũi với con người, biểu thị những suy nghĩ của

con người được gọi là nhân hoá.

⇒ Nhân hóa là gọi hoặc tả con

vật, cây cối, đồ vật, …bằng

những từ ngữ vốn được dùng

để tả con người, làm cho thế

giới loài vật, cây cối, đồ vật,

… trở nên gần gũi với con

người, biểu thị được những

suy nghĩ, tình cảm của con

người

HS đọc phần Ghi nhớ I (SGK/

57)

HS khác

2.Ghi nhớ: SGK/57

 Cho HS tìm VD trong các bài

học có sử dụng biện pháp

nhân hóa

(Dế mèn phiêu lưu kí, Vượt thác)

 Cho HS tự tìm VD (đặt câu có

sử dụng biện pháp nhân hóa)

nhắc lại (khôg nhìn SGK)

HS tìm VD

HS đặt VD

(HS khác nhận xét)

• Để các em hiểu rõ hơn về biện pháp nhân hóa, chúng ta sẽ làm BT1 ở PBT.

Thời gian làm bài là 2 phút

 BT1: Chỉ rõ phép nhân

hóa được sử dụng trong những ví dụ sau:

a Từ đó, lão Miệng, bác

Tai, cô Mắt, cậu Chân,

cậu Tay lại thân mật sống

với nhau, mỗi người một

việc, không ai tị ai cả

⇒ lão Miệng, bác Tai, cô

Mắt, cậu Chân, cậu

Tay…

b Gậy tre, chông tre

chống lại sắt thép của

quân thù Tre xung phong

vào xe tăng, đại bác Tre

giữ làng, giữ nước, giữ

mái nhà tranh, giữ đồng

lúa chín

⇒ Gậy tre,chông tre chống

lại;Tre xung phong;Tre

HS làm PBT (2 phút)

giữ,

c Trâu ơi, ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng, trâu

cày với ta

⇒ Trâu ơi

d Dọc sông, những chòm cổ

thụ dáng mãnh liệt đừng trầm

ngâm lặng nhìn xuống nước,

[…] Nước bị cản văng bọt tứ

tung, thuyền vùng vằng cứ

chực trụt xuống, quay đầu chạy

về lại Hòa Phước.”

⇒ Chòm cổ thụ … đứng trầm

ngâm nhìn…; thuyền vùng vằng…

e Tôi lớn lên đã thấy dừa trước

ngõ

Dừa ru tôi giấc ngủ tuổi thơ

⇒ Dừa ru

• Chúng ta vừa tìm hiểu khái niệm về nhân hóa Vậy có bao nhiêu kiểu nhân hóa và đó là những kiểu nhân hóa nào? Để trả lời câu hỏi này, từ ví dụ ở BT1 – PBT các em vừa làm, chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu phần II : Các kiểu nhân hóa

(Phần

II: 15

phút)  Yêu cầu HS đọc ví dụ

a Từ đó, lão Miệng, bác

Tai, cô Mắt, cậu Chân,

cậu Tay lại thân mật sống

với nhau, mỗi người một

việc, không ai tị ai cả

b Gậy tre, chông tre

chống lại sắt thép của

quân thù Tre xung phong

vào xe tăng, đại bác Tre

giữ làng, giữ nước, giữ

mái nhà tranh, giữ đồng

HS đọc

II Các kiểu nhân hoá

1.Ví dụ

(Bảng phụ)

lúa chín.

c Trâu ơi, ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng, trâu

cày với ta.

d Dọc sông, những chòm cổ

thụ dáng mãnh liệt đứng trầm

ngâm lặng nhìn xuống nước,

[…] Nước bị cản văng bọt tứ

tung, thuyền vùng vằng cứ chực

trụt xuống, quay đầu chạy về

lại Hòa Phước.”

e.Tôi lớn lên đã thấy dừa trước

ngõ

Dừa ru tôi giấc ngủ tuổi thơ

• Có rất nhiều kiểu nhân hóa Tuy nhiên, người ta thường sử dụng nhiều nhất ba kiểu nhân hóa chính Đó là: (bảng phụ)

1.Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật.

2.Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người.

3.Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật.

 Em hãy tìm xem những

ví dụ trên đã sử dụng những kiểu nhân hóa nào?

⇒ a3 – b1 – c2 – d1 – e1

 Cho HS tự đặt VD với

mỗi kiểu nhân hóa

• Các em đã hiểu khái

niệm về nhân hóa cũng như các kiểu nhân hóa thường gặp.

 Vậy em nào cho cô

biết khi viết văn nếu biết dùng nhân hóa thích hợp sẽ có tác

HS trả lời

HS đặt VD

HS trả lời

2.Ghi nhớ: SGK/58

3.Tác dụng của phép nhân hóa (bảng phụ)

 Tăng sức biểu cảm

 Làm cho sự vật được miêu tả trở nên sống động hơn và gần

dụng gì? gũi với con người hơn.

 Thể hiện thái độ, tình cảm của người viết

• Để giúp các em hiểu rõ hơn về các kiểu nhân hóa thường gặp và tác dụng của

phép nhân hóa, các em hãy làm BT2 ở PBT Thời gian 5 phút.

 BT2

1 Trong đoạn văn dưới đây, lời

nói của Cóc trong truyện “Cóc

kiện trời” sử dụng phép nhân

hóa theo cách nào? Tác dụng của

phép nhân hóa này?

“Đến cửa Trời, chỉ nhìn thấy

một cái trống to, Cóc bảo :

- Anh Cua bò vào chum nước

này, cô Ong đợi sau cánh cửa

Còn chị Cáo, anh Gấu, anh Cọp

thì nấp ở hai bên.”

⇒ Dùng những từ ngữ vốn gọi

người để gọi vật

Tác dụng: Cách dùng những

từ ngữ như trên làm cho loài

vật trở nên gần gũi với con

người, biểu thị những suy

nghĩ của con người  Đoạn

văn trở nên sinh động, thú vị

và hấp dẫn hơn

2 Câu nào dưới đây sử dụng

phép nhân hóa? Tác dụng của

phép nhân hóa đó?

A Quê hương tôi có con sông

xanh biếc

B Tâm hồn tôi là một buổi trưa

hè

C Tôi giơ tay ôm nước vào lòng

D Sông mở nước ôm tôi vào dạ

⇒ Câu D

Tác dụng: Biện pháp nhân

hóa khiến cho con sông trở

HS làm PBT (5 phút)

nên giống với con người, cũng có hành động, tình cảm như con người  câu thơ trở nên sinh động, tăng sức gợi cảm, gợi tả Dòng sông trong mắt độc giả không còn là một dòng sông giản dị bình

thường mà đó là một sinh thể sống động, nghĩa tình tựa như chính con người

(Phần

III: 10

phút)

 Cho HS làm BT3 PBT

⇒ Đáp án C

 Bài tập1 – SGK tr58 :

Tìm và nêu tác dụng của phép nhân hoá

⇒ Phép nhân hoá được thể

hiện ở các từ ngữ :

đông vui, mẹ, con, anh

em, tíu tít, bận rộn.

Tác dụng: Làm cho quang cảnh bến cảng miêu tả được sống động hơn, người đọc dễ hình dung cảnh nhộn nhịp, bận rộn của các phương tiện trên bến cảng

 Bài tập 2 – SGK tr58 :

So sánh hai đoạn văn để tìm ra sự khác nhau trong cách diễn đạt:

Bảng so sánh

Đông vui Rất nhiều tàu

xe Tàu mẹ, tàu

con

Tàu lớn, tàu bé

Xe anh, xe em Xe to, xe nhỏ

Tíu tít nhận

hàng về và

Nhận hàng về

và chở hàng ra

III Luyện tập

chở hàng ra

Bận rộn Hoạt động

liên tục

⇒ Đoạn 1 sử dụng biện pháp nhân hoá nhờ vậy

mà sinh động, gợi cảm hơn

 Bài tập 3- SGK tr58 : So sánh 2 cách viết

⇒ a.Giống nhau: đều tả cái chổi rơm

b.Khác nhau:

- Cách 1: Có dùng nhân hóa bằng cách gọi chổi

rơm là cô bé, cô.

 Đây là văn bản biểu cảm

- Cách 2: Không dùng phép nhân hóa

 Đây là văn bản thuyết minh

 Bài tập 4 – SGK tr59: Các phép nhân hoá có trong đoạn trích – Tác dụng:

⇒

a núi ơi (trò chuyện,

xưng hô với vật như với người.)

 Tác dụng: giãi bày tâm trạng mong thấy người thương của người nói

b (cua cá) tấp nập; (cò, sếu, vạc, le …) cãi cọ om sòm: dùng từ ngữ vốn chỉ

hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động,

tính chất của vật; họ (cò,

sếu, vạc, le …), anh (cò):

dùng từ ngữ vốn gọi người

để gọi vật

 Tác dụng: làm cho đoạn văn trở nên rất sinh động, hóm hỉnh

c (chòm cổ thụ) dáng mãnh liệt, đứng trầm ngâm, lặng nhìn; (thuyền) vùng vằng: dùng từ ngữ

vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của sự vật (quay đầu chạy: hiện tượng chuyển nghĩa của

từ, không pháp biện pháp

tu từ)

 Tác dụng: Hình ảnh mới lạ, gợi suy nghĩ cho con người

d.(cây) bị thương, thâm mình, vết thương, cục máu:

dùng từ ngữ vốn chỉ hoạt động, tính chất, bộ phận của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật

 Tác dụng: Gợi sự cảm phục, lòng thương xót và căm thù nơi độc giả

 GV chốt: Dùng nhân hoá giúp cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật trở nên gần gũi hơn với con người, qua đó còn giúp bộc

lộ tâm tình, tâm sự của con người.

Hoạt

động

 GV nhắc lại kiến thức bài vừa học

3:

Củng

cố (3

phút)

 Mỗi kiểu nhân hóa đặt

2 ví dụ

 Hoàn thành nốt PBT

Hoạt

động

4: Dặn

dò(2

phút)

 Học phần Ghi nhớ

(SGK/57, 58)

 Hoàn tất phần Luyện

tập

 Soạn bài: Phương pháp tả

người

PHIẾU BÀI TẬP

Bài tập 1

Chỉ rõ phép nhân hóa được sử dụng trong những ví dụ sau:

a Từ đó, lão Miệng, bác Tai, cô

Mắt, cậu Chân, cậu Tay lại thân

mật sống với nhau, mỗi người một

việc, không ai tị ai cả

b Gậy tre, chông tre chống lại sắt

thép của quân thù Tre xung

phong vào xe tăng, đại bác Tre

giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà

tranh, giữ đồng lúa chín

c Trâu ơi, ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta

d.Dọc sông, những chòm cổ thụ

dáng mãnh liệt đừng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước, […] Nước bị cản

văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng

cứ chực trụt xuống, quay đầu chạy về lại Hòa Phước.”

e.Tôi lớn lên đã thấy dừa trước ngõ

Dừa ru tôi giấc ngủ tuổi thơ

Bài tập 2

1 Trong đoạn văn dưới đây, lời nói của Cóc trong truyện “Cóc kiện trời” sử dụng phép nhân hóa theo cách nào? Tác

dụng của phép nhân hóa này?

“Đến cửa Trời, chỉ nhìn thấy một cái

trống to, Cóc bảo :

- Anh Cua bò vào chum nước này, cô

Ong đợi sau cánh cửa Còn chị Cáo, anh

Gấu, anh Cọp thì nấp ở hai bên.”

2 Câu nào dưới đây sử dụng phép nhân

hóa? Tác dụng của phép nhân hóa đó?

A Quê hương tôi có con sông xanh biếc

B Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè

C Tôi giơ tay ôm nước vào lòng

D Sông mở nước ôm tôi vào dạ

Bài tập 3

Điền vào chữ cái in hoa ở đầu câu trả lời đúng nhất

Nhân hóa là :

A Gọi con vật như gọi người, làm cho các con vật trở nên gần gũi với con người

B Gọi đồ vật như con người, làm cho các đồ vật trở nên thân thiết với con người

C Gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, … bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con nguời, làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật… trở nên gần gũi với con người, biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người

D Gọi, tả các hoạt động của con vật, cây cối … như những hành động của con người, khiến cho nó gần gũi hơn đối với con người

 Đáp án C

Bài tập 4

Hãy viết một đoạn văn ngắn từ 5 – 7 câu miêu tả vườn hoa nhà em sau một đêm

mưa xuân ( trong đó có sử dụng ít nhất 1 hình ảnh so sánh, 1 phép nhân hóa )