NGUỒN GỐC VẬN ĐỘNG,PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT HIỆN TƯỢNGTRONG THẾ GIỚI VẬT CHẤT.

Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất và mâu thuẩn là nguồn gốc sự vận động phát triển của sự vật hiện tượng: B.. - Biết được vận động là phương thức tồn tại của thế

CHUYÊN ĐỀ:

NGUỒN GỐC VẬN ĐỘNG,PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT HIỆN TƯỢNGTRONG THẾ GIỚI VẬT CHẤT ( 3 tiết)

Ngày soạn:1/9/2015

Ppct:4,5,6

Tuần dạy:4,5,6

Họ và tên giáo viên : Thạch Thị Tố là Tổ trưởng kí duyệt

NGUYỄN THỊ KIM LAN

A Nội dung của chuyên đề :

1 Khái niệm về vận động,phát triển,mâu thuẫn.

2 Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất và các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất:

3 Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất và mâu thuẩn là nguồn gốc sự vận động phát triển của sự vật hiện tượng:

B Tổ chức dạy học theo chuyên đề:

I. Mục tiêu

1.Kiến thức :

- Hiểu được khái niệm vận động,phát triển,mâu thuẫn theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng

- Biết được vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất.Phát triển là khuynh hướng chung của quá trình vận động của các sự vật hiện tượng trong thế giới vật chất

- Biết được sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc khách quan của mọi sự vận động phát triển sự vật hiện tượng

2.Kĩ năng :

- Phân loại được năm hình thức vận động cơ bản cuả thế giới vật chất

- So sánh sự giống và khác nhau giữa vận động và phát triển

- Biết phân tích một số mâu thuẫn trong các sự vật hiện

3.Thái độ

- Xem xét sự vật hiện tượng trong sự vận động và phát triển của chúng,khắc phục thái độ cứng nhắc,thành kiến bảo thủ trong cuộc sống

- Có ý thức tham gia giải quyết một số mâu thuẫn trong cuộc sống phù hợp với lứa tuổi

4.Định hướng các phẩm chất và năng lực hình thành:

- Phẩm chất: làm chủ bản thân; thực hiện nghĩa vụ bản thân

- Năng lực: Tự học, sáng tạo trong phát hiện và giải quyết vấn đề

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1.Chuẩn bị của giáo viên :

- SGK,SGV,sách chuẩn kiến thức, Sách bài tập GDCD 10

- Máy chiếu (nếu có), hình ảnh minh họa,sơ đồ

SGK, Tranh , ảnh có liên quan nội dung bài học.

III Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề

1.Ổn định

2.Khởi động, giới thiệu bài

3.Các hoạt động học tập

* Hoạt động 1: 45 phút

Tìm hiểu khái niệm vận động,phát triển,mâu thuẫn.

Phương pháp:giải thích,nêu vấn đề,đàm thoại.

- GV: Cho học sinh lấy ví dụ về các sự vật, hiện

tượng đang vận động xung quanh chúng ta

- HS: Lấy ví dụ:

+ Đi học từ nhà đến trường

+ Dịch chuyển bàn ghế

+ Điện sáng; quạt đang quay

- GV: Nhận xét và nêu câu hỏi:

 Vận động là gì?

- HS: Trả lời và ghi bài

- GV chuyển ý: vận đuộng và phát triển có mối

quan hệ mật thiết với nhau, không có vận động thì

không có phát triển, vậy phát triển là gì?

GV: Cho học sinh trả lời các câu hỏi dựa vào các ví

dụ

 Những sự vật, hiện tượng trên vận động theo

chiều hướng nào?

 Những vận động nào nói lên sự phát triển?

 Vận động và phát triển có mối quan hệ mật thiết

với nhau không?

 Quan điểm cho rằng tất cả sự vận động đều phát

triển đúng hay sai?

- HS: Trả lời ý kiến cá nhân

- GV: Nhận xét, bổ sung: Sự vật có thể đi theo

chiều hướng khác nhau Vận động theo hướng tiến

lên, theo chiều hướng thụt lùi, theo chiều hướng

phát triển

- GV: Nêu câu hỏi:

 Phát triển là gì?

- HS: Trả lời và ghi bài

- GV: Cho học sinh lấy ví dụ về sự phát triển.

GV Chuyển ý: Mọi sự vật, hiện tượng trong thế

1 Tìm hiểu khái niệm vận động,phát triển,mâu thuẫn.

Thế nào là vận động

Vận động là mọi sự biến đổi (biến hóa) nói chung của các sự vật và hiện tượng trong giới tự nhiên và đời sống

xã hội

Thế nào là phát triển?

Phát triển là khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay ra đời thay thế cái lạc hậu

Thế nào là mâu thuẫn

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CHÍNH

giới đều nằm trong quá trình vận động và phát

triển Nguyên nhân nào dẫn đến sự vận động, phát

triển ấy?

GV: Đặt vấn đề: Triết học duy vật biện chứng

nghiên cứu sự vận động, phát triển của sự vật, hiện

tượng Hạt nhân của phép biện chứng là quy luật

mâu thuẫn

- GV: Chia lớp thành 3 nhóm và giao câu hỏi

 Nhóm 1: Em hãy đưa ra một vài ví dụ về mâu

thuẫn? Em có nhân xét gì về các ví dụ trên?

 Nhóm 2: Em có nhận xét gì về các ví dụ sau:

 Mỗi nguyên tử có hai mặt: - Điện tích ( + )

- Điện tích ( – )

 Xã hội phong kiến có hai giai cấp: - Địa chủ

- Nông dân

 Nhận thức có hai mặt: - Tích cực

- Tiêu cực

Hai mặt của các sự vật, hiện tượng trên có ràng

buộc, tác động và đấu tranh với nhau không?

 Nhóm 3: Cho 2 ví dụ

 Ví dụ 1: Mặt đồng hóa của cơ thể

Mặt dị hóa của cơ thể

 Ví dụ 2: Mỗi sinh vật có hai mặt: - Đồng hóa

- Dị hóa

 Em hãy so sánh và rút ra kết luận về 2 ví dụ

trên?

 Thế nào được gọi là một mâu thuẫn Mỗi sự vật,

hiện tượng có nhiều mâu thuẫn không?

- HS: Các nhóm thảo luận và cử đại diện nhóm

trình bày

- GV: Khắc sâu kiến thức

Mâu thuẫn (thông thường) là trạng thái xung đột

chống đối nhau

Mâu thuẫn (Triết học): hai mặt đối lập ràng buộc

nhau tác động lên nhau

- HS: Ghi bài

- GV: Chuyển ý: Để hiểu về một mâu thuẫn, tính

thống nhất của các mặt đối lập chúng ta sẽ cùng

sang phần tiếp theo

- GV: Cho học sinh lấy ví dụ về mâu thuẫn của sự

vật, hiện tượng

- HS: Nêu ví dụ:

+ Sinh vật: đồng hóa – dị hóa

+ Kinh tế: sản xuất – tiêu dùng

Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó hai mặt đối lập vừa thống nhất với nhau vừa đấu tranh với nhau

a Mặt đối lập của mâu thuẫn

A B

+ Vật lý: lực hút – lực đấy.

+ Nhận thức: tích cực – tiêu cực

- GV: Đặt câu hỏi

 Hai mặt đối lập phản ánh những gì?

 Hai mặt vận động, phát triển theo chiều hướng

nào? Giải thích?

 Các sự vật, hiện tượng trên nếu thiếu đi một mặt

đối lập có được không? Vì sao?

 Mặt đối lập bất kỳ giữa sự vật, hiện tượng này

với mặt đối lập của sự vật, hiện tượng kia được

không? Vì sao?

- HS: Giải thích

- GV: Bổ sung ý kiến và kết luận

- HS: Ghi bài

- GV: Đặt câu hỏi:

 Sự thống nhất giữa các mặt đối lập là gì?

- HS: Ghi ý kiến vào giấy nháp và trả lời

- GV: Liệt kê ý kiến, tìm ra những điểm chung và

kết luận

- HS: Ghi bài

- GV: Lấy ví dụ cho học sinh phân biệt: Sự “thống

nhất” trong quy luật mâu thuẫn với cách nói sự

thống nhất được dùng hàng ngày (thống nhất quan

điểm, thống nhất lực lượng…)

- GV: Cho HS lấy ví dụ về các mặt đối lập.

- HS: Lấy ví dụ:

+ Nguyên tử: Điện tích ( – ), điện tích ( + )

+ Xã hội TBCN: giai cấp tư sản, giai cấp vô sản

+ Lối sống: có văn hóa, không có văn hóa

- GV: Cho HS trả lời các câu hỏi:

1 Các mặt đối lập trên chúng có biểu hiện gì?

2 Những biểu hiện đó có ý nghĩa gì đối với mâu

thuẫn?

3 Triết học nói về khái niệm đấu tranh như thế

nào?

- HS: Trả lời ý kiến cá nhân.

- GV: Nhận xét, bổ sung ý kiến.

- HS: Ghi bài

Mặt đối lập của mâu thuẫn là những khuynh hướng, tính chất, đặc điểm…

mà trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, chúng phát triển theo chiều hướng trái ngược nhau

b Sự thống nhất của các mặt đối lập.

Trong mỗi mâu thuẫn, hai mặt đối lập liên hệ gắn bó với nhau Triết học gọi

đó là sự thống nhất giữa các mặt đối lập

c Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập

Hai mặt đối lập luôn luôn tác động, bài trừ, gạt bỏ nhau Triết học gọi đó

là sự đấu tranh giữa các mặt đối lập

* Hoạt động 2: Thời gian : 45 phút

Tìm hiểu vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất và các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

Phương pháp:giải thích,nêu vấn đề,kích thích tư duy

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CHÍNH

- GV:Sự vận động của các sự vật phản ánh sự

vật đang tồn tại Nếu không vận động thì sẽ

không không tồn tại.

- GV: Yêu cầu học sinh lấy ví dụ

- HS: Lấy ví dụ: Con gà đang gáy, bông hoa

nở, ca sỹ đang hát, trái đất tự quay quanh trực

của nó và quanh mặt trời, cây tồn tại khi trao

đổi chất, cá đang bơi trong nước, học sinh học

bài mới.

- GV: Nhận xét, kết luận: Bất kỳ sự vật, hiện

tượng nào cũng luôn luôn vận động Bằng vận

động, thông qua vận động mà sự vật, hiện

tượng tồn tại và thể hiện đặc tính của mình.

- HS: Ghi bài

- GV: Chuyển ý: Thế giới vật chất rất phong

phú và đa dạng, vì vậy hình thức vận động của

nó cũng rất phong phú, đa dạng Triết học Mác

– Lênin khái quát thành 5 hình thức vận động

cơ bản của thế giới vật chất từ thấp đến cao.

- GV: Cho học sinh quan sát và giải thích sự

vận động của các sự vật, hiện tượng sau:

+ Sự dịch chuyển của ròng rọc

+ Vận động của các điện tích âm, điện tích

dương

+ Sự đi lên từ xã hội CXNT, CHNL, PK,

TBCN đến XHCN.

- HS: Trình bày ý kiến các nhân

- GV: Nhận xét, bổ sung Cho học sinh trao đổi

các câu hỏi sau:

 Vận động của mỗi sự vật, hiện tượng có đặc

điểm riêng hay không? Vì sao? (Các hình thức

có đặc điểm riêng)

 Các hình thức vận động có mối liên hệ hữu

2.Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất và các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

a Vận động là phương thức

tồn tại của thế giới vật chất:

Vận động là thuộc tính vốn có, là phương thức tồn tại của các sự vật, hiện tượng.

b Các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

cơ chuyển hóa với nhau không? Vì sao? (Có

mối quan hệ hữu cơ với nhau)

 Các hình thức vận động theo trình tự nào?

(từ thấp đến cao)

- GV: Từ các ví dụ, GV nêu câu hỏi:

 Có mấy hình thức vận động? Đó là những

hình thức vận động nào?

- HS: Trả lời và ghi bài

- GV: Cho HS xem sơ đồ quan hệ giữa 5 hình

thức vận động.

XH S H

L

C

- Vận động cơ học: Sự di chuyển của các vật thể trong không gian.

- Vận động vật lý: Sự vận động của các phân tử, các hạt cơ bản, các quá trình nhiệt điện…

- Vận động hóa học: Quá trình hóa hợp và phân giải các chất.

- Vận động sinh học: Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống với môi trường.

- Vận động xã hội: Sự biến đổi, thay thế của các xã hội trong lịch sử.

* Hoạt động 3: thời gian : 45 phút

Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất và mâu thuẫn là nguồn gốc vận động,phát triển của sự vật hiện tượng

Phương pháp: nêu và giải quyết vấn đề,giải thích

3.Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế

giới vật chất và mâu thuẫn là nguồn gốc vận

động,phát triển của sự vật hiện tượng

GV: Sự vận động và phát triển của sự vật, hiện

tượng có mối quan hệ mật thiết với nhau, không có

vận động thì không có sự phát triển nào cả Sự vận

động đi theo chiều hướng khác nhau, song vận

3.Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất và mâu thuẫn là nguồn gốc vận

động,phát triển của sự vật hiện tượng

a.Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất :

Chú thích:

- C: Vận động cơ học.

- L: Vận động vật lý.

- H: Vận động hóa học.

- S: Vận động sinh học.

- XH: Vận động xã hội.

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CHÍNH

động tiến lên vẫn là khuynh hướng chung của sự

phát triển

- GV: Cho học sinh trả lời câu hỏi:

 Phân tích cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của

nước ta từ 1930 – 1945?

- HS: Trả lời theo gợi ý

+ Giai đoạn cách mạng diễn ra đơn giản hay phức

tạp?

+ Có gặp khó khăn không?

+ Có lúc quanh co, thụt lùi không?

+ Kết quả cuối cùng là gì?

- GV: Nhận xét, bổ sung ý kiến và kết luận

- HS: Ghi bài

- GV: Chuyển ý: Sự vật, hiện tượng nào cũng bao

gồm những mâu thuẫn Mâu thuẫn là sự thống nhất

và đấu tranh giữa các mặt đối lập Mục đích đấu

tranh giữa các mặt đối lập là giải quyết mâu thuẫn

Quá trình giải quyết mâu thuẫn đó sẽ diễn ra như

thế nào? Ý nghĩa của mâu thuẫn với sự vận động,

phát triển của sự vật, hiện tượng?

- GV: Đưa ra tình huống để HS thảo luận:

+ Tình huống 1: Mâu thuẫn giữa 2 mặt đồng hóa và

dị hóa của sinh vật được giải quyết có tác dụng như

thế nào?

+ Tình huống 2: Mâu thuẫn cơ bản giữa nhân dân

Việt Nam với đế quốc Mỹ trong cuộc kháng chiến

chống Mỹ được giải quyết có tác dụng như thế

nào?

+ Tình huống 3: Mâu thuẫn giữa chăm học, lười

học nếu được giải quyết nó có tác dụng như thế

nào?

- HS: Trả lời từng tình huống.

- GV: Nhận xét, chốt lại kiến thức: Sự vật, hiện

tượng nào cũng bao gồm những mâu thuẫn khác

nhau Khi mâu thuẫn cơ bản được giải quyết thì sự

Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất, đó là cái mới

ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay thế cái lạc hậu

b.Mâu thuẫn là nguồn gốc vận động,phát triển của sự vật hiện tượng:

Giải quyết mâu thuẫn

vật, hiện tượng chứa đựng nó cũng chuyển hóa

thành sự vật, hiện tượng khác Đây là ý nghĩa của

việc giải quyết mâu thuẫn

- GV: Lấy ví dụ:

+ Sinh vật: biến dị, di truyền

+ Xã hội chiếm hữu nô lệ: giai cấp chủ nô, giai cấp

nô lệ

+ Nhận thức: đúng, sai

- HS: Phân tích ví dụ:

- GV: Nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức: Mỗi

mâu thuẫn đều bao hàm sự thống nhất và đấu tranh

giữa các mặt đối lập Sự đấu tranh giữa các mặt đối

lập làm cho sự vật, hiện tượng không giữ nguyên

trạng thái cũ, mà cái cũ mất đi, mâu thuẫn mới hình

thành, sự vật, hiện tượng mới ra đời thay thế cái cũ

Quá trình này tạo nên sự vận động, phát triển của

sự vật, hiện tượng và cứ như vậy sự vật, hiện tượng

luôn vận động, phát triển không ngừng

- HS: Ghi bài.

- GV: Diễn giảng: Đấu tranh giữa các mặt đối lập là

điều kiện tiên quyết để giải quyết mâu thuẫn Mâu

thuẫn chỉ được giải quyết khi sự đấu tranh giữa các

mặt đối lập lên đến đỉnh điểm và có điều kiện thích

hợp

Khi nghiên cứu về mâu thuẫn chúng ta cần đặc biệt

quan tâm đến nguyên tắc:

- GV: Cho HS giải quyết các tình huống sau:

+ Mâu thuẫn trong nhận thức của HS hiện nay

+ Giải quyết mâu thuẫn về chất lượng và số lượng

trong ngành giáo dục hiện nay

+ Đấu tranh với những lạc hậu, bảo thủ

+ Đấu tranh với đói nghèo đưa xã hội ngày càng

giàu có

+ Đấu tranh với lối sống thiếu lành mạnh

- HS: Cả lớp bàn bạc trao đổi.

- GV: Giảng giải, phân tích, rút ra bài học.

- HS: Ghi bài

- GV: Kết luận toàn bài: Sự phát triển diễn ra trên

mọi lĩnh vực của thế giới (tự nhiên, xã hội, tư duy

con người) mọi sự vật, hiện tượng đều phát triển

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng

Mâu thuẫn chỉ được giải quyết bằng đấu tranh

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CHÍNH

theo quy luật tất yếu của chúng

Nguyên lý về sự phát triển giúp chúng ta khi xem

xét sự vật, hiện tượng luôn luôn có xu hướng phát

triển, có như vậy chúng ta mới chủ động và đạt

được mục đích

Bài học:

- Để giải quyết mâu thuẫn phải có phương pháp

đúng phải phân tích mâu thuẫn cụ thể

- Phân tích điểm mạnh và điểm yếu của từng mặt

đối lập Phân tích mối quan hệ giữa các mặt của

mâu thuẫn

- Phải biết phân biệt đúng, sai, tiến bộ, lạc hậu

- Nâng cao nhận thức xã hội, phát triển nhân cách

- Biết đấu tranh phê và tự phê

- Tránh tư tưởng “dĩ hòa vi quý”

Mâu thuẫn chỉ được giải quyết bằng

sự đấu tranh giữa các mặt đối lập, không phải bằng con đường đều hòa mâu thuẫn

C.Xây dựng bảng mô tả các yêu cầu và biên soạn câu hỏi, bài tập về

kiểm tra đánh giá

1 Bảng mô tả các mức độ yêu cầu cần đạt cho mỗi loại câu hỏi/bài tập trong chuyên đề

cao

Khái niệm vận

động,phát

triển,mâu thuẫn

Nêu được khái niệm vận động,phát triển,mâu thuẫn

Cho ví dụ về vận động,phát

triển,mâu thuẫn

Tìm ra được sự giống nhau và khác nhau giữa vận động và phát triển

Vận động là

phương thức tồn

tại của thế giới

vật chất và các

hình thức vận

động cơ bản của

thế giới vật chất

Nêu được các hình thức vận động

Cho ví dụ về các hình thức vận động

Xác định được các hình thức vận động trong một số hiện tượng

Phát triển là

khuynh hướng

tất yếu của thế

giới vật chất và

mâu thuẫn là

nguồn gốc vận

động,phát triển

của sự vật hiện

tượng

Nhận biết được mâu thuẫn chỉ được giải quyết khi nào

Cho ví dụ về sự phát triển trên các lĩnh vực trong đời sống

Vận dụng kiến thức về sự phát triển để phân tích vấn đề tong xã hội

Vận dụng sự thống nhất

và đấu tranh giữa các mặt đối lập,bản thân đã rút

ra được bài học gì?

2 Hệ thống câu hỏi/bài tập đánh giá theo các mức độ mô tả

Câu 1: Vận động là gì? Phát triển là gì?Mâu thuẫn là gì? Cho ví dụ?

Câu 3: Sự vận động và phát triển có điểm giống và khác nhau như thế nào?

Câu 4: Nêu các hình thức vận động? Cho ví dụ

Câu 5: Hãy xác định trong các ví dụ sau thuộc hình thức vận động nào?(cây cối ra hoa kết

quả;sự thay đổi của các chế độ xã hội từ cộng sản nguyên thủy đến nay)

Câu 6: Hãy vận dụng kiến thức trong bài học để giải quyết vấn đề sau: một học sinh chuyển

từ cấp THCS lên cấp THPT có được coi là bước phát triển hay không?Vì Sao?

Câu 7:Vận dụng kiến thức đã học hãy phân tích cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nước

ta trong giai đoạn từ 1930-1945?

IV Củng cố và hướng dẫn học tập

4.1 Củng cố

- Thế nào là “thống nhất” giữa các mặt đối lập?

- Thế nào là “đấu tranh” giữa các mặt đối lập?

4.2 Hướng dẫn học tập

- Về nhà học bài và làm bài tập trong SGK

- Chuẩn bị trước bài 5: Cách thức vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng

- Sưu tầm tục ngữ, ca dao, danh ngôn nói về nguồn gốc của sự phát triển, cách thức vận động

và phát triển của sự vật, hiện tượng