Tiểu luận thị trường hiệu quả và tâm lý hành vi của nhà đầu tư

Trong thị trường này thì không nhóm nhà đầu tư nào có thể độc quyền nắm được thông tin để tự định giá chứng khoán và không ai, không nhóm nào có thể đạt được lợi nhuận bất thường hoặc lợ

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI CHÍNH HÀNH VI

Thị trường hiệu quả và tâm lý hành vi của nhà đầu tư

1 Thị trường hiệu quả: là một thị trường có thông tin được công bố đầy đủ và giá

chứng khoán phản ánh toàn bộ, nhanh chóng và theo lý do hợp lý tất cả thông tin hiện có về chứng khoán đó Người ta nói rằng trong thị trường này thì “không ai

Có 3 mức độ hiệu quả của thị trường là thị trường kém hiệu quả, thị trường ít hiệu quả

và thị trường hiệu quả

 Thị trường kém hiệu quả có giá chứng khoán trong hiện tại, phản ảnh toàn bộ tình hình thị trường trong hiện tại Vì vậy, các giá và dữ liệu trong quá khứ không thể dùng để tính ra giá tương lai vì cả 2 giá là độc lập với nhau Trong thị trường này thì nhà đầu tư không thể sử dụng phân tích kỹ thuật từ giá trong quá khứ để tính ragiá tương lai nhằm kiếm lợi nhuận

 Thị trường ít hiệu quả có giá chứng khoán phản ứng mạnh với thông tin được công

bố Mức giá phản ánh thông tin đang có trên thị trường Mức giá trong thị trường này bao gồm giá quá khứ, tin trong quá khứ và thông tin bên lề của thị trường được công bố Trong thị trường này thì nhà đầu tư không thể dùng phân tích cơ bản để tính giá tương lai nhằm kiếm lợi

 Thị trường hiệu quả có giá chứng khoán phản ánh thông tin công bố và thông tin nội bộ Thị trường này bao gồm thông tin từ giá quá khứ, thông tin quá khứ, thông tin được công bố và thông tin nội bộ Trong thị trường này thì không nhóm nhà đầu tư nào có thể độc quyền nắm được thông tin để tự định giá chứng khoán và không ai, không nhóm nào có thể đạt được lợi nhuận bất thường hoặc lợi nhuận cực lớn

Thị trường có thể được đo lường tính hiệu quả thông qua các tiêu chí sau:

 Số lượng người tham gia thị trường: nếu có nhiều nhà đầu tư, chuyên gia phân tích, nhà đầu cơ, nhà cái, ngân hàng tham gia vào thị trường thì hiệu quả càng tăng và ngược lại

 Thông tin hiện hữu trên thị trường: nếu có nhiều loại thông tin được công bố trên thị trường và công bố đúng giờ thì thị trường càng hiệu quả và ngược lại

 Khả năng tiếp cận thông tin: nếu khả năng tiếp cận thông tin của các người tham gia càng cao thì thị trường càng hiệu quả và ngược lại

 Trở ngại trong giao dịch: nếu có ít trở ngại trong việc giao dịch thì thị trường càng hiệu quả và ngược lại Trở ngại ở đây có thể là giấy tờ chứng minh, thủ tục đăng ký, thời gian chờ đợi, chỉ cho mua một chiều, nhiều loại luật lệ, nhiều cấm đoán, v.v

 Chi phí giao dịch và chi phí cho thông tin: nếu 2 chi phí này càng thấp thì thị trường càng hiệu quả và ngược lại

Trong thị trường hiệu quả có 2 chiến lược đầu tư tiêu biểu là đầu tư chủ động và đầu

tư bị động Đầu tư chủ động là nhà đầu tư lựa chọn cổ phiếu phù hợp để đầu tư Đầu tư bịđộng là nhà đầu tư chỉ đầu tư vào các chỉ số như DJ30, SP500, NASDAQ Thị trường mua vô cổ phiếu nào thì họ mua theo cổ phiếu đó

2 Tâm lý nhà đầu tư: là một môn khoa học sử dụng tâm lý để đánh giá, dự đoán

tâm lý và hành vi của nhà đầu tư trên thị trường Có rất nhiều loại hành vi và tâm lý, dưới đây là những dạng tâm lý và hành vi tiêu biểu:

 Tâm lý sợ lỗ: đây là dạng tâm lý rất phổ biến trong các nhà đầu tư Khi nhà đầu tư

bị lỗ thì họ sẽ trở nên cực kỳ nhút nhát và sợ thua lỗ, nên họ sẽ rời khỏi thị trường.Hoặc nhà đầu tư sợ bị lỗ, nghe thấy người khác bị lỗ nên đâm ra sợ hãi, không muốn tham gia vào thị trường

 Tâm lý tự tin quá mức: đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư quá tin tưởng vào dự đoán, tính toán của mình nên đầu tư quá mức, đầu tư không theo chiến lược, không đầu tư theo danh mục rõ ràng

 Tâm lý thích nhìn theo đại diện: là dạng tâm lý mà nhà đầu tư thích nhìn theo, làm theo các nhà đầu tư ưu tú trên thị trường như Warren Buffett, Paulson, Bill Gross

và nghĩ rằng các nhà đầu tư ưu tú này rất giỏi, nên đánh theo họ là thắng, là đúng hướng

 Tâm lý ảo tưởng của kẻ cờ bạc: là dạng tâm lý mà chỉ cần một thông tin trong hiệntại sẽ làm ảnh hưởng tới đánh giá, ước lượng của nhà đầu tư về xác suất của các sựkiện diễn ra trong tương lai

 Suy nghĩ theo dạng kế toán: đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư tách riêng từng loại tài sản để xem xét riêng lẻ, thay vì xem xét theo một danh mục đầu tư

 Tâm lý bảo thủ: đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư ít khi chịu thay đổi theo tình hình và thay đổi rất chậm chạp

 Tâm lý ham thắng, sợ thua:đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư thích thắng nhưng lạikhông muốn bị thua

 Tầm nhìn thiển cận: đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư chỉ nhìn được một mặt, một khía cạnh của sự việc mà không thể nhìn thấy bức tranh toàn cảnh về tình hình thị trường.

 Nhìn nhau mà làm: đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư bên ngoài nhìn vào các hành động của các quản lý cấp cao của cty, nhà đầu tư nước ngoài để mua/bán cổ phiếu

 Tâm lý bầy đàn: đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư chạy theo các nhà đầu tư khác

để mua/bán một cách mù quáng mà không biết lý do rõ ràng, hợp lý

 Tâm lý ham gỡ thua: đây là dạng tâm lý hết sức phổ biến của nhà đầu tư, đặc biệt

là những nhà đầu tư đã, đang bị thua lỗ Họ sẽ nóng máu gỡ thua bằng cách đặt thêm tiền, nhảy vào những vụ đầu tư nguy hiểm

 Tâm lý theo lý thuyết người tù: đây là dạng tâm lý sợ hãi, e dè của nhà đầu tư đối với các nhà đầu tư khác vì họ sợ các người kia sẽ vì lợi ích cá nhân mà làm hại lợi ích của họ

 Tâm lý theo thuyết âm mưu: đây là dạng tâm lý mà nhà đầu tư sinh ra đa nghi, rồi gán ghép các diễn biến của thị trường do các thế lực bí mật nào đó gây ra

Tính hiệu quả của thị trường là khả năng và tốc độ mà tổng thể các thông tin trên thị trường ảnh hưởng tới giá chứng khoán Một thị trường được coi là hiệu quả khi nó đạt hiệu quả về mặt thông tin, hay nói các khác, giá của các loại tài sản được giao dịch

như cổ phiếu,trái phiếu, bất động sản, phản ánh được tất cả các thông tin đã biết trên thị trường Do vậy, một thị trường hiệu quả sẽ không thiên vị ai, tức là nó không làm ai có lợi hoặc chịu thiệt một cách bất hợp lý so với người khác, theo nghĩa nó phản ánh niềm tin của tất cả các nhà đầu tư về triển vọng thị trường

Giáo sư Eugene Fama của trường đại học Chicago đã có công phát triển khái

niệm "thị trường hiệu quả" như một khái niệm mang tính học thuật trong các nghiên cứu

của ông vào đầu thập niên 1960 cũng tại trường đại học này

Giả thuyết thị trường hiệu quả được nêu lên rằng nhà đầu tư không thể nào vượt mặt được thị trường bằng cách sử dụng mọi thông tin mà thị trường đã biết, trừ khi nhờ may mắn Thông tin hay tin tức trong một thị trường hiệu quả được định nghĩa là bất cứ thông tin nào có thể gây ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, mà thông tin này không thể nào biếtđược trong hiện tại và chỉ xuất hiện ngẫu nhiên trong tương lai Chính những thông tin ngẫu nhiên này sẽ làm cho giá cổ phiếu trong tương lai biến động Theo giả thuyết này, những thị trường trong đó xuất hiện giao dịch nội gián (insider trading) không thể coi là thị trường hiệu quả được

Không tính các đối tượng tìm cách tối đa hoá lợi nhuận, thì giả thuyết về thị trường hiệu quả đòi hỏi rằng mọi đối tượng phải có kì vọng, dự đoán hợp lý Điều đó có nghĩa là, cho dù không một ai đúng, thì tính bình quân ra thị trường vẫn đúng và bất cứ khi nào có thông tin mới xuất hiện, các đối tượng sẽ tự động cập nhật lại dự đoán của mình một cách thích hợp Khi đối mặt với các thông tin mới, mỗi nhà đầu tư sẽ có cách

phản ứng khác nhau, tất cả những gì mà giả thuyết thị trường hiệu quả đòi hỏi chỉ là, phản ứng của các nhà đầu tư hoàn toàn ngẫu nhiên, để ảnh hưởng ròng của chúng(sau khi

đã bù trừ lẫn nhau) lên giá thị trường không bị nhà đầu tư khai thác để kiếm lợi nhuận caomột cách bất thường, đặc biệt sau khi đã trừ chi phí giao dịch Do đó, bất cứ ai cũng có thể sai dự đoán sai về thị trường, nhưng do giá cổ phiếu bị ảnh hưởng bởi cả thị trường nên giá của nó chính là giá thị trường kì vọng, hay nói cách khác, xét trên tổng thể, thì thịtrường luôn đúng

Thị trường hiệu quả được phân ra 3 loại: thị trường hiệu quả dạng yếu, dạng trung bình và dạng mạnh

1 Thị trường hiệu quả dạng yếu: có thể kiếm được thu nhập thặng dư bằng cách

sử dụng các chiến lược đầu tư dựa trên nghiên cứu giá cổ phiếu trong giai đoạn trước hoặc các số liệu tài chính khác Trên lý thuyết, nhà đầu tư giỏi hoàn toàn

có thể tìm kiếm lợi nhuận bằng việc nghiên cứu các báo cáo tài chính, và các thông tin liên quan khác

2 Thị trường hiệu quả dạng trung bình: giá cổ phiếu điều chỉnh trong vòng một thời gian rất nhỏ và mang tính chất công bằng trước những thông tin được công

bố rộng rãi trên thị trường

3 Thị trường hiệu quả mạnh: giá cổ phiếu phản ánh tất cả những thông tin trên thịtrường và không ai có thể kiếm được lợi nhuận thặng dư trong dài hạn Tuy nhiên, cũng không có gì lạ khi trong một thị trường hiệu quả mạnh một số nhà đầu tư vẫn kiếm được mức lợi nhuận cao hơn thị trường một cách thường xuyên, vì với hàng ngàn quỹ đầu tư khắp toàn cầu thì việc ngẫu nhiên xuất hiện một vài "ngôi sao" là chuyện bình thường

Một thị trường phát triển lành mạnh đòi hỏi trước hết nó phải là một thị trường hiệu quả Tuy nhiên, trên thị trường chứng khoán có một nhân tố rất quan trọng, không thể bỏ qua, đó là yếu tố tâm lý, nó khiến thị trường có thể hoạt động lệch lạc ngay cả khi

đó là một thị trường hiệu quả Hiện tượng này được giải thích trong một lý thuyết khác,

lý thuyết " Hành vi trong tài chính"

3: Ba trụ cột tài chính hành vi

Ba trụ cột tài chính kỳ vọng là ko thể phá vỡ nổi

1) Trụ cột 1: Nhà đầu tư khôn ngoan ( rational Investors)

kỳ vọng là ko thể phá vỡ nổi

Rất khó để đưa ra 1 khái niệm đầy đủ nhất về nhà đầu tư khôn ngoan hay nhà đầu

tư duy lý Nhưng ta có thể hiều nhà đầu tư khôn ngoan là nhà đầu tư đánh giá chính xác giá trị cơ bản của chứng khoán và họ cũng phản ứng hay xử lý đúng đắn với tất cả thông tin

Bằng những thuật toán, những công cụ như mô hình CAPM, mô hình kinh doanh chênh lêch giá( APT), mô hình danh mục đầu tư của Markowitz, để đánh giá giá trị cơ bản của tài sản, đưa nó về giá trị cơ bản nếu có việc định giá sai xảy ra

Nhưng thực tế không phải ai cũng hoàn hảo như vậy, có những nhà đầu tư phản ứng bất thường trên thị trường và lý thuyết thị trường hiệu quả giả thiết rằng họ phản ứngkhông có tương quan hay mối liên hệ nào Tuy nhiên, thị trường hiệu quả cũng nhận thấy

có 1 số các nhà đầu tư bất thường ( irrational investors) và hành động của họ được giả thiết ở trụ cột 2

2) Trụ cột 2: các sai lệch không tương quan

Một vài nhà đầu tư có thể có các hành vi bất thường hay nhà giao dịch gây nhiễu (noise traders), tuy nhiên nếu những hoạt động đầu tư này chỉ mang tính ngẫu nhiên, tự phát và không tương quan với nhau, thì liền sau đó giao dịch của họ sẽ bị loại trừ bởi các nhà đầu tư khôn ngoan, và kết quả hoạt động của họ không ảnh hưởng đến giá Tính logicđằng sau giả định này là hoạt động giao dịch cua nhà đầu tư có tương quan với những người khác

Nếu hành vi của con người là ngẫu nhiên sẽ không có lo ngại về tính hiệu quả của thị trường vì giao dịch của họ có thể bị loại trừ, sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể nào đến giá Tuy nhiên chúng ta sẽ thấy, các nhà tâm lý học bằng thực nghiệm đã chỉ ra rằng các nhà đầu tư bất thường với phán đoán sai thường có xu hướng chung, nghĩa là người ta thường đi chệch khỏi sự kỳ vọng của mình theo cùng 1 phương thức tương tự nhau Hay hành vi bất thường của họ có tính tương quan nhau Nó có thể đẩy giá xa hơn nữa so với giá trị cơ bản, tuy nhiên, trong thị trường hiệu quả vẫn tồn tại trụ cột 3 có thể hòa giải hoặc ngăn chặn điều này và đưa giá trở về giá trị cơ bản, giá trị thực ban đầu, đó là

nghiệp vu kinh doanh chênh lệch giá

3) Trụ cột 3: kinh doanh chênh lệch giá không bị giới hạn

Nếu các nhà đầu tư thường có các hành vi bất thường, các hoạt động này lại có tương quan cao với nhau thì theo lý thuyết thị trường hiệu quả, các nhà đầu tư khôn ngoan nhìn thấy được việc định giá sai này, họ sẽ dùng nghiệp vụ kinh doanh chênh lẹch giá, với giả thiết không bị giới hạn kinh doanh chênh lệch giá, để điều chỉnh việc định giá sai và xóa

bỏ hành động bất thường của nhà đầu tư Từ đó họ vừa tìm được lợi nhuận, vừa đưa giá chứng khoán bị định giá sai về trạng thái giá trị thực ban đầu Bằng cách mua chứng khoán rẻ và bán chứng khoán mắc kết quả là thị trường vẫn giữ nguyên tính hiệu quả Thị trường hiệu quả cho rằng việc kinh doanh chênh lệch giá nó sẽ không tón chi phí và gánh chịu rủi ro:

Lý thuyết thị trường hiệu quả cho rằng bất kì sự định giá sai nào xảy ra trên thị trườngthì bằng 3 trụ cột trên của thị trường hiệu quả sẽ đưa về đúng giá trị thực của nó Nhưng nếu điều đó không xảy ra mà xảy ra đồng thời 3 điều kiện tài chính hành vi thì việc định giá sai sẽ trở nên trầm trọng hơn, thậm chí gây khủng hoảng tài chính

- Tồn tại hành vi không hợp lí

- Hành vi bất hợp lí mang tính hệ thống

- Giới hạn khả năng kinh doanh chênh lệch gia

Chính 3 điều này làm cho lý thuyết tài chính hành vi với nền tăng cơ bản là” thị trường luôn luôn đúng”

Sự xuất hiện các hành vi không hợp lí :

Lý thuyết triển vọng: Nhà đầu tư có khuynh hướng xem khả năng bù đắp 1 khoản lỗ quan trọng hơn khả năng kiếm được nhiều lợi nhuận hơn Khi khoản đầu tư có khuynh hướng mang lại lợi nhuận, họ thích nắm ngay khoản lợi nhuận hiện tại hơn là cố gắng tiếp tục đầu tư để thu được nhiều lợi nhuận hơn trong tương lai Nhưng ngược lại, khi khoản đầu tư có nguy cơ thua lỗ thì họ lại cố gắng duy trì với hy vọng sẽ nhận lại được khoản lời của họ trong tương lai Nhà đầu tư đã mua cổ phiếu vì những thông tin có triển vọng do thị trường cung cấp và sẽ nhanh chóng bán cổ phiếu đó khi giá tăng Bởi vì họ tin rằng giá cổ phiếu hiện đã phản ánh đầy đủ thông tin này Khi cảm thấy đã đạt được lợinhuận mong muốn thì sẽ bán cổ phiếu đi để bán lời nhanh chóng mà không phân tích khả năng tăng thêm lợi nhuận

- Định nghĩa hẹp (narow framing): cô lập một khái niệm hay phân tích một vấn đề trong mọi khuôn khổ hạn hẹp, tách biết, và cố gắng đưa ra quyết định tối ưu cho khuôn khổ hạn hẹp ấy, thay vì cho toàn cục Phương pháp này có thể hữu ích trongmột số trường hợp giới hạn về nguồn lực, hay không đủ thời gian phân tích nhiều Tuy nhiên, nó cũng có thể đưa đến sai làm

- Tính toán bất hợp lý (Mental Accounting): Nhà đầu tư có xu hướng tách riêng các quyết định mà đúng ra phải được kết hợp lại với nhau vào các tài khoản ảo trong trí tưởng tượng của chúng ta và tối đa hóa lợi ích từng tài khoản Và vì thế, họ đưa

ra quyết định nhìn tưởng là hợp lý, mà thật ra là sai lầm Sử dụng tính toán bất hợp

lý và định nghĩa hẹp, chúng ta có thể giải thích nhiều hiện tượng như sự lựa chọn nghịch với sở thích (preference reversals), sợ thua lỗ (loss aversion), và hiệu ứng phân bổ tài khoản khá phổ biến, thể hiện cơ bản ở chỗ người ta sẵn sàng thực hiện ngay những lệnh mang lại lời nhỏ, nhưng trì hoãn không thực hiện lệnh dùng lỗ khi xuất hiện những khoản lỗ nhỏ

- Tự điều chỉnh (self-control): sự điều chỉnh làm giảm nhẹ tính toán bất hợp lý và tâm lý chấp nhận hơn trong rủi ro thua lỗ.

Sự trải nghiệm thuật toán (Heuristics) và xu hướng lệch lạc (Bias)

- Sự trải nghiệm hay thuật toán : các kinh nghiệm, hay quy tắc học được thường giúp chúng ra quyết định nhanh chóng và dễ dàng hơn nhiều Nhưng trong một số trường hợp, dựa dẫm quá nhiều vào các quy tắc đôi khi dẫn đến sai lầm, đặc biệt làkhi các điều kiện bên ngoài thay đổi, và đặc biệt là ngươi ta thường đề cao hiệu quả của những qui tắc đơn giản, gần gũi và dễ nhớ, kiểu hiệu ứng Lý thuyết này giúp giải thích tại sao thị trường thỉnh thoảng hành xử một cách vô ý thức

- Xu hướng lệch lạc:

 Lệch lạc do tình huống điển hình (Representativeness)

 Sự neo vào (Anchoring)

 E ngại sự mơ hồ

Tâm lý con người:

- Lý thuyết tiếc nuối (regret theory) : tâm lý con người là cảm thấy đau khổ, hối tiếc

vì làm sai, thậm chí là lỗi nhỏ Họ cảm thấy rất hối hận về quyết định mà nó gây rakết quả xấu Nếu ai đó mong rằng có thể tránh nỗi đau của sự hối hận, họ có thể thay đổi hành vi của họ theo cách mà đôi khi là bất hợp lý

- Tâm lý sợ mất mát (loss aversion) : sợ mất mát là ám ảnh lớn của con người, việc thua lỗ sẽ gây hậu quả tâm lý nặng nề hơn niềm vui mang lại do thành công dù là thua hoặc được cùng một món tiề

- Quá tự tin (overconfidence) và phản ứng thái quá hay bi quan (overreaction or underreation): mọi người có khuynh hướng thổi phồng tài năng của mình và đánh giá thấp khả năng xảy ra của một kết quả xấu có thể xảy ra mà họ không kiểm soátđược Sự kết hợp giữa tự tin thái quá và tinh thần lạc quan làm cho người ta đánh giá quá cao khả năng tri thức của họ, đánh giá thấp rủi ro và thổi phòng khả năng của họ trong việc kiểm soát tình hình, mà nó dẫn đến việc giao dịch quá lớn và bong bóng đầu cơ

- Tâm lý bảo thủ (convervatism): tâm lý bảo thủ ám chỉ một hiện tượng tâm lý mà ở

đó người ta ngờ vực bất kì thông tin mới và đưa ra quá nhiều đối trọng đển khả năng xảy ra trước

II TÀI CHÍNH HÀNH VI

 ĐỊNH NGHĨA

Đây là một lĩnh vực tài chính đưa ra các lý thuyết đựa trên các phân tích tâm lý để giảithích những diễn biến bất thường trên thị trường chứng khoán Tài chính hành vi thường dựa trên giả định rằng cấu trúc thông tin và đặc tính của những người tham gia vào thị trường chứng khoán đều bị ảnh hưởng một cách hệ thống bởi các quyết định đầu tư cá nhân cũng như các tác động của thị trường

Đã có rất nhiều nghiên cứu viện dẫn các hiện tượng đã xảy ra trong thị trường chứng khoán đối lập với thuyết thị trường hiệu quả, không thể giải thích được một cách thoả đáng theo mô hình này nhưng lại có thể lý giải dựa trên các lý thuyết tài chính hành vi Hãy cùng xét môt ví dụ: Giả sử cho một người lựa chọn giữa việc chắc chắn nhận được 50$ và tung đồng xu, nếu được thì anh ta sẽ có 100$, nếu không được thì anh ta sẽ chẳng

có gì Một khả năng là người này lựa chọn bỏ túi 50$ Tuy nhiên anh ta cũng có thể thử vận may với trò chơi sấp ngửa, xác suất là 50:50 Thông thường thì mọi người có xu hướng tung đồng xu để kiếm thêm được 50$ mặc dù việc này có thể khiến anh ta mất luôn cả 50$ mà lẽ ra anh ta lẽ ra đã có được một cách chắc chắn

Hành vi trên cũng đúng với các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Ví dụ các nhàđầu tư vào chứng khoán của tập đoàn Nortel Networks, năm 2000 giá cổ phiếu của tập đoàn này giảm từ 100$ xuống còn chưa đầy 2$ Và cho dù giá có giảm thế nào thì các nhà đầu tư vẫn tin rằng giá sẽ sớm hồi phục, do đó họ vẫn tiếp tục nắm giữ cổ phiếu này Tài chính hành vi cũng khám phá ra rằng các nhà đầu tư có xu hướng đầu tư với giá trị lớn mà chỉ dựa trên lượng thông tin ít ỏi từ một nguồn duy nhất Thêm vào đó, niềm tin của họ thật khó mà lay chuyển nổi Vào cuối những năm 90, một niềm tin đeo đuổi các nhà đầu tư đó là bất cứ sự sụt giá đột ngột nào trên thị trường cũng là một thời điểm tốt

để mua vào Các nhà đầu tư thường quá tự tin vào phán quyết của mình và tin vào những lời đồn thổi hơn là sự thật hiển hiện trước mắt mình

Trên thực tế có rất ít các nhà đầu tư giá trị sử dụng các nguyên lý hành vi để tìm ra cổ phiếu nào rẻ nhưng lại mang lại thu nhập thực sự cho họ Lý thuyết tài chính hành vi hiệnvẫn nặng về học thuật hơn là khả năng ứng dụng để quản lý tiền tệ và đầu tư Robert Shiller, tác giả của cuốn sách"Irrational Exuberance", đã chỉ ra rằng thị trường trong cuối thập kỉ 90 là một quả bóng khổng lồ, nhưng ông lại không thể tiên liệu được là khi nào thì quả bóng đó sẽ nổ Tương tự, các chuyên gia nghiên cứu hành vi ngày nay cũng không thể dự báo khi nào thì thị trường sẽ xuống tới mức thấp nhất mà họ chỉ có thể mô

tả trạng thái hiện tại của thị trường là thế nào

Lý thuyết tài chính hành vi không thể cung cấp một phương thức đầu tư kì diệu, nhưng lại có thể giúp các nhà đầu tư cẩn trọng hơn đối với các hành vi đầu tư của mình,

từ đó có thể tránh được các sai lầm khiến họ trở nên nghèo hơn

Các bằng chứng về “bong bóng” chứng khoán thế giới trong những năm 1990 là minhchứng rõ ràng cho điều đó Bất cứ ai từng trải qua thời kỳ bong bóng Internet và tiếp theo

đó là các cuộc khủng hoảng đều nhận ra lý thuyết thị trường hiệu quả không thể giải thíchđược nguyên nhân gây nên tình trậng đó Và trong những trường hợp như vậy, nghiên

cứu về tâm lý học lại hoàn toàn có thể giúp chúng ta hiểu được thị trường tài chính Những hành vi vô lý một cách hệ thống là cách giải thích hợp lý dễ chấp nhận đối với những bất thường trên thị trường chứng khoán.

Cho ai đó một lựa chọn hoặc là sẽ có chắc chắn 50.000 đồng hoặc là sẽ chơi trò đồng xu xấp ngửa, nếu thắng sẽ nhận được 100.000 đồng, và ngược lại sẽ không nhận được gì cả

Có vẻ như trò chơi này đầy may rủi , do đó người ta chọn việc bỏ túi chắc chắn 50.000 đồng Ngược lại, nếu phải lựa chọn giữa việc mất chắc chắn 50.000 đồng hoặc cũng chơi trò đồng xu xấp ngửa và mất 100.000 đồng hoặc không mất gì cả Họ có thể sẽ chọn chơi xấp ngửa Sự may rủi trong việc tung đồng xu xấp ngửa trong cả hai trường hợp là tương đương nhau, nhưng con người lại chọn cách tham gia trò chơi để tiết kiệm những khoản

lỗ, thậm chí là trò chơi này có thể sẽ mang đến một khoản lỗ lớn hơn Điều này cho thấy khuynh hướng con người coi khả năng bù đắp một khoản lỗ còn quan trọng hơn khả năngkiếm được một lợi nhuận lớn hơn

Trong kinh doanh, sự ưu tiên về việc tránh các khoản lỗ cũng đúng đối với các nhà đầu

tư Hãy nghĩ đến điều này, khi giá trị cổ phiếu của Nortel Networks xuống giá thê thảm

từ hơn $100 một cổ phiếu vào đầu những năm 2000 xuống còn chưa đầy $2, bất chấp giá

cổ phiếu xuống như thế nào, nhà đầu tư vẫn tin rằng nó có thể sẽ lên trở lại và họ tiếp tục nắm giữ cổ phiếu Nhà đầu tư có khuynh hướng tin quá nhiều vào những giá trị dựa trên phán đoán có được ngay sau những mẫu thông tin nhỏ hoặc từ các nguồn đơn lẻ, họ quá

tự tin vào các phán đoán của mình, thậm chí còn thích chộp ngay lấy thông tin rỉ tai hơn

là những thông tin công bố rõ ràng Ví dụ như nhà đầu tư tin rằng những kỹ năng thuộc tính có thể giúp họ may mắn hơn người dùng phân tích để lựa chọn một cổ phiếu tốt Vì sao lại như vậy? Điều này chỉ có thể lý giải bằng cảm xúc Cảm xúc - một yếu tố vô cùng quan trọng chi phối hành vi con người Đừng bao giờ coi thường cảm xúc, nó có sức mạnh to lớn đến không ngờ!

bi quan có, hy vọng có, lo lắng có – tất cả mọi cảm giác đều có thể tồn tại trong cùng một

nhà đầu tư tại các thời điểm khác nhau hoặc trong vài nhà đầu tư hoặc một nhóm nhà đầu

tư tại cùng một thời điểm Và mục tiêu quan trọng nhất trong bất kỳ quyết định kinh doanh nào là hiểu được ý nghĩa của sự dồn nén về cảm xúc nào, từ đó đánh giá được tâm

lý thị trường của nhóm đông để đưa ra những chiến lược đầu tư sáng suốt

Có lẽ quyển sách nổi tiếng của Charles Mackay, Extraordinary Popular Delusions andthe Madness of Crowds (Tạm dịch: Những ảo giác cực kỳ phổ biến và sự mất trí của đámđông), là được nhắc đến nhiều nhất trong những cuộc bàn luận về các hiện tượng của thị trường chứng khoán, từ cơn sốt hoa tulip ở Hà Lan thế kỷ 17 cho đến những hiện tượng

“bong bóng” gần nhất Cốt truyện khá tương tự nhau: một thị trường chứng khoán giá lên(bull market) về một mặt hàng, đơn vị tiền tệ hoặc cổ phiếu nào đó khiến dân chúng thấy

xu hướng tăng giá là không thể ngừng Với cách suy nghĩ lạc quan như vậy mọi người mua “đối tượng” của cơn sốt vượt quá nhu cầu thật sự của mình Cùng lúc đó, những người cho vay thay phiên nhau đổ thêm dầu vào lửa Đến khi nhà đầu tư nhận ra thị trường không mạnh như họ đã kỳ vọng, sự sợ hãi tăng lên Và chắc chắn cuối cùng khi sự

lo lắng chuyển thành cơn bán đổ bán tháo thì thị trường sụp đổ, tạo ra một vực xoáy nhấnchìm thị trường sâu hơn cả trước khi có cơn sốt, và hậu quả là phải tốn nhiều năm trời thị trường mới có thể phục hồi trở lại

Do vậy trong các quyết định đầu tư thông minh thì cảm xúc chính là kẻ thù số một của chúng ta Cảm xúc khiến chúng ta hành động trái với những gì mà chúng ta nên làm Cảm xúc khiến chúng ta mua trong khi chúng ta nên bán, cảm xúc khiến chúng ta bán trong khi chúng ta nên mua Lời khuyên cho nhà đầu tư thành công là tốt nhất hãy học cách hành động ngược lại với những gì cảm xúc bảo chúng ta làm hoặc ít nhất cũng nên làm lơ với những cảm xúc đó

 TÂM LÝ BẦY ĐÀN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Nói rất nhiều về hành vi, về cảm xúc cũng chỉ muốn đưa đến một cơ sở lý luận mới đểtiếp cận Thị trường chứng khoán Việt Nam, nhìn nhận lại “tâm lý bầy đàn” cũng như giúp ích phần nào cho nhà đầu tư trong giai đoạn hiện nay

Một chân lý hiển nhiên quen thuộc là vào bất kỳ thời điểm nào, các thị trường tài chính luôn luôn bị chi phối bởi lòng tham và sự sợ hãi Những thị trường mạnh nhất là những thị trường nhộn nhịp bởi đồng thời có cả lòng tham lẫn sự sợ hãi Nói rõ hơn, bất

cứ khi nào bạn bán cổ phiếu thì người mua nó cũng sẽ nghĩ khác về những triển vọng tương lai của cổ phiếu đó Bạn nghĩ nó sẽ giảm, người mua nghĩ nó sẽ lên Hoặc bạn hoặcngười mua sẽ đúng nhưng chắc chắn chỉ thông qua sự tương tác của những thái độ khác nhau như vậy thì thị trường mới nhộn nhịp đông kẻ mua- nhiều người bán Sự sôi động của Thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua cũng đã phản ánh phần nào chân lý ấy

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2006 có mức tăng trưởng cao nhất khu vực Châu Á- Thái Bình Dương với 145% , thậm chí đứng trên Thị trường chứng khoán Thượng Hải với mức tăng 130% Và đầu năm 2007 vẫn đang tăng 46% - cao nhất trên thếgiới Thị trường tăng mãnh liệt đã gây sốc cho không ít nhà đầu tư trong nước và các

chuyên gia chứng khoán kể cả những nhà quản lý thị trường Kéo theo đó sự lo sợ nguy

cơ hình thành bong bóng trên thị trường chứng khoán đã là đề tài gây tranh cãi trên thị trường

Điều đáng nói ở đây, sự phát triển quá nóng của thị trường chứng khoán không chỉ làm tốn giấy mực của báo chí trong nước mà còn thu hút mạnh mẽ sự quan tâm của các báo giới nước ngoài Thời gian trước và sau Tết, không ngày nào mà hai từ Việt Nam không xuất hiện trên mặt báo cùng với tin tức về thị trường chứng khoán Phòng thương mại Mỹ tại Việt Nam (AMCHAM) đăng tải trên website của họ bài viết “thị trường chứng khoán Việt Nam thăng hoa thiếu cơ sở” Thời báo Tài Chính Anh (Financial Times) dẫn lời các nhà quản lý tài chính nước ngoài cảnh báo thị trường chứng khoán TP.HCM đang rơi vào tình trạng quá nóng và vượt quá giá trị thật Thậm chí tuần báo Wall Street Journal – tuần báo có uy tín vào hạng bậc nhất trên thế giới cũng có bài bình luận về Thị trường chứng khoán Việt Nam với tựa "Saigon’Miss” Đáng chú ý

là IMF cũng đã gửi bản khuyến cáo đến Chính phủ Việt Nam về sự bùng nổ của thị trường chứng khoán

Rất nhiều lý do được đưa ra để giải thích cho sự phát triển quá nóng của thị trường chứng khoán Việt Nam Nhà đầu tư trong nước đổ lỗi cho nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu

tư nước ngoài đổ lỗi cho sự "điên cuồng” của nhà đầu tư trong nước Tuy nhiên quy chung lại phần lớn đồng tình cho rằng nguyên nhân chính là do tâm lý đầu tư bầy đàn, đầu tư theo phong trào của các nhà đầu tư trong nước- thiếu kiến thức cũng như không có

kỳ vọng riêng Và chơi chứng khoán trong thời gian vừa qua đã được báo chí nói tới như một thứ “mốt”, một “phong trào” lan truyền nhanh hơn bất cứ dịch bệnh nào, trên khắp

cả nước Tờ báo này ví von: “người người chơi chứng khoán, nhà nhà chơi chứng

khoán”, tờ báo khác thì nói: “ăn chứng khoán, ngủ cũng chứng khoán”…

Không có gì phải chối cãi khi cho rằng hiệu ứng chứng khoán đã thực sự tác động tới tất cả mọi người Sáng đến cơ quan, mọi người hỏi nhau về chứng khoán, trưa ở hàng cơm bụi cũng léo nhéo mấy tiếng: “chứng khoán”, rồi tối ngồi hàng nước, quán cà phê hay bia hơi, cũng vẫn thấy ơi ới câu nói quen thuộc: “chứng khoán”

Chứng khoán ”nóng” tới mức hệ thống máy chủ của thị trường chứng khoán bị “treo”,kéo theo sàn chứng khoán của Trung tâm giao dịch chứng khoán TP.HCM phải ngừng phiên giao dịch sáng 2/2/2007 Đây là lần thứ hai Trung tâm giao dịch chứng khoán TP.HCM phải ngừng giao dịch vì các “lỗi kỹ thuật”

Các nhà quản lý thậm chí đã phải nghĩ đến các biện pháp để hạ nhiệt thị trường

Nhưng câu chuyện thị trường chứng khoán cũng không hề bớt sôi động khi mấy tuần khi chỉ số VN-Index liên tiếp giảm Rồi lại đảo chiều hồi phục ngoạn mục ngay sau đó.Đúng là thật khó tiên liệu diễn biến trên thị trường chứng khoán Mọi lý thuyết, mọi

mô hình của thị trường hiệu quả dường như vô nghĩa Mặc dù nhà đầu tư được cảnh báo chứng khoán đã vượt quá giá trị thật hơn 30% nhưng họ vẫn mua bán, thị trường vẫn không ngừng sôi động Thậm chí cung không đủ cầu Vì sao vậy? Họ đã điên thật rồi ư?