Hoàn thiện kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty TNHH kiểm toán AFA (tt)

Công ty chưa hướng dẫn cụ thể kỹ thuật chọn mẫu trong thử nghiệm kiểm soát, vì vậy kiểm toán viên chủ yếu dựa vào xét đoán nghề nghiệp mà chưa chú trọng việc áp dụng kỹ thuật chọn mẫu th

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN KHƯƠNG ĐẠI

HOÀN THIỆN KỸ THUẬT CHỌN MẪU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY

TNHH KIỂM TOÁN AFA

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Mã số: 60.34.03.01

Đà Nẵng - Năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm thông tin – học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đi học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, lĩnh vực hoạt động chính của các công ty kiểm toán vẫn là dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính Trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính, việc thu thập bằng chứng kiểm toán có vai trò đặc biệt quan trọng Tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính phụ thuộc vào bằng chứng kiểm toán mà kiểm toán viên thu thập làm

cơ sở đưa ra ý kiến kiểm toán Nhưng chúng ta biết rằng số lượng tài liệu cần được kiểm toán trong mỗi công ty không phải nhỏ, vậy làm sao để kiểm toán viên vừa có thể thu thập đầy đủ những tài liệu thích hợp, vừa đảm bảo được thời hạn kiểm toán đã đặt ra?

Thu thập bằng chứng kiểm toán có nhiều phương pháp khác nhau

và cũng vì lý do đó mà các kiểm toán viên cần xác định kỹ thuật chọn mẫu thích hợp Kỹ thuật này sẽ giúp kiểm toán viên tiết kiệm thời gian nhưng vẫn đảm bảo thu thập được những bằng chứng kiểm toán cần thiết để thoả mãn các mục tiêu kiểm toán đặt ra Đánh giá thích hợp về bằng chứng kiểm toán, kiểm toán viên mới có thể đưa ra nhận xét hợp lý về báo cáo tài chính của doanh nghiệp

Đến thời điểm hiện tại, kỹ thuật chọn mẫu tại Công ty TNHH Kiểm toán AFA vẫn còn nhiều bất cập trong việc áp dụng vào cuộc kiểm toán Công ty chưa hướng dẫn cụ thể kỹ thuật chọn mẫu trong thử nghiệm kiểm soát, vì vậy kiểm toán viên chủ yếu dựa vào xét đoán nghề nghiệp mà chưa chú trọng việc áp dụng kỹ thuật chọn mẫu thuộc tính thống kê để đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, rủi

ro kết luận sai về hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng vẫn có khả năng xảy ra Đối với thử nghiệm kiểm tra chi tiết, Công ty áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phi thống kê và kỹ thuật chọn mẫu thống kê

theo đơn vị tiền tệ lũy kế Tuy nhiên, Công ty chưa tiến hành đánh giá kết quả mẫu được chọn có phù hợp với tổng thể hay chưa Chính điều này dẫn đến trường hợp, mẫu được chọn để kiểm tra không có sai sót nhưng tổng thể vẫn có khả năng xảy ra sai sót cao do mẫu được chọn không đại diện cho tổng thể Do đó, tác giả chọn đề tài

“Hoàn thiện kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán AFA” làm đề tài Luận văn Thạc sĩ của

mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng vận dụng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán AFA tại các công ty khách hàng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện việc vận dụng kỹ thuật chọn mẫu tại Công ty AFA

3 Câu hỏi hay giả thuyết nghiên cứu

Thực trạng việc áp dụng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán AFA hiện nay như thế nào?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm

toán báo cáo tài chính áp dụng tại Công ty TNHH Kiểm toán AFA

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán BCTC áp dụng tại Công ty AFA trong năm 2016

5 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống, được tiến hành qua

các bước như sau:

- Phỏng vấn Trưởng phòng kiểm toán và Phó Tổng Giám đốc về

các tình huống, các khoản mục thường áp dụng kỹ thuật chọn mẫu

- Khảo sát hồ sơ kiểm toán có vận dụng kỹ thuật chọn mẫu kết hợp phỏng vấn kiểm toán viên trực tiếp thực hiện để đánh giá về thực

trạng vận dụng kỹ thuật chọn mẫu tại Công ty AFA

Từ kết quả khảo sát, tác giả sẽ đề xuất các giải pháp hoàn thiện

kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty

AFA

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về mặt khoa học, luận văn góp phần làm rõ thêm các vấn đề có liên quan đến kỹ thuật chọn mẫu cũng như ảnh hưởng của việc vận dụng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán BCTC

Về mặt thực tiễn, luận văn làm rõ hơn thực trạng áp dụng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán BCTC tại Công ty AFA cũng như nêu ra việc ưu và khuyết điểm của việc áp dụng tại Công ty AFA Ngoài ra, luận văn cũng góp phần đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện việc vận dụng kỹ thuật chọn mẫu tại Công ty AFA

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

8 Bố cục của đề tài

Đề tài có kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính

Chương 2: Nghiên cứu thực trạng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính áp dụng tại Công ty AFA

Chương 3: Hoàn thiện kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty AFA

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ THUẬT CHỌN MẪU TRONG

KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KỸ THUẬT CHỌN MẪU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.1.1 Khái niệm về kiểm toán báo cáo tài chính

Kiểm toán báo cáo tài chính là hoạt động của các kiểm toán viên độc lập và có năng lực tiến hành thu thập và đánh giá các bằng chứng kiểm toán về các báo cáo tài chính được kiểm toán nhằm kiểm tra và báo cáo về mức độ trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính được kiểm toán với các tiêu chuẩn, chuẩn mực đã được thiết lập

1.1.2 Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính

Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính được thực hiện qua ba giai đoạn là: giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán, giai đoạn thực hiện kiểm toán và giai đoạn kết thúc kiểm toán

a Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán

b Giai đoạn thực hiện kiểm toán

c Giai đoạn kết thúc kiểm toán

1.1.3 Các kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính

a Các khái niệm liên quan đến chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính

Chọn mẫu kiểm toán là quá trình chọn một nhóm các phần tử hoặc đơn vị (gọi là mẫu) từ một tập hợp lớn các phần tử hoặc đơn vị (gọi là tổng thể) và sử dụng các đặc trưng của mẫu để suy rộng cho các đặc trưng của toàn bộ tổng thể

Tổng thể là toàn bộ dữ liệu mà từ đó kiểm toán viên lấy mẫu nhằm rút ra kết luậnvề toàn bộ dữ liệu đó

Đơn vị lấy mẫu là các phần tử riêng biệt cấu thành tổng thể

Cỡ mẫu là số lượng các phần tử trong tổng thể được lựa chọn theo tiêu thức nhất định vào mẫu để kiểm tra

Phân nhóm là việc phân chia một tổng thể thành các tổng thể con, mỗi tổng thể con là một nhóm các đơn vị lấy mẫu có cùng tính chất (thường là chỉ tiêu giá trị)

b Sự cần thiết và ý nghĩa của kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán báo cáo tài chính

c Các kỹ thuật chọn mẫu áp dụng trong các thử nghiệm kiểm toán

Các kỹ thuật chọn mẫu áp dụng trong các thử nghiệm kiểm toán bao gồm kỹ thuật chọn mẫu thống kê và kỹ thuật chọn mẫu phi thống

kê

Các phương pháp lựa chọn các phần tử vào mẫu bao gồm phương pháp ngẫu nhiên (xác suất) và phương pháp phi ngẫu nhiên (phi xác suất) Đối với kỹ thuật chọn mẫu thống kê yêu cầu kiểm toán viên phải lựa chọn các phần tử vào mẫu theo phương pháp ngẫu nhiên Phương pháp lựa chọn các phần tử vào mẫu ngẫu nhiên là một phương pháp lựa chọn các phần tử vào mẫu theo nguyên tắc mỗi phần tử trong tổng thể đều có cơ hội như nhau để được chọn vào mẫu Phương pháp lựa chọn các phần tử vào mẫu ngẫu nhiên bao gồm lựa chọn theo bảng số ngẫu nhiên, lựa chọn theo chương trình máy tính và chọn mẫu hệ thống

Đối với phương pháp lựa chọn các phần tử vào mẫu phi ngẫu nhiên, các phần tử không có cơ hội như nhau để được lựa chọn vào mẫu Kiểm toán viên dựa vào nhận định nghề nghiệp để phán xét và

quyết định chọn phần tử nào vào mẫu Phương pháp lựa chọn các phần tử vào mẫu phi ngẫu nhiên bao gồm chọn mẫu theo khối (theo lô) và chọn mẫu theo nhận định

d Các loại thử nghiệm kiểm toán có thể áp dụng kỹ thuật chọn mẫu

Các thử nghiệm kiểm toán áp dụng trong kiểm toán báo cáo tài chính bao gồm thử nghiệm kiểm soát và thử nghiệm cơ bản Thử nghiệm kiểm soát nhằm đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng có hoạt động hữu hiệu và hiệu quả hay không, do đó, đối với các thủ tục kiểm soát để lại dấu vết về sự thực hiện thì kiểm toán viên mới áp dụng kỹ thuật chọn mẫu

Thử nghiệm cơ bản bao gồm thủ tục phân tích và kiểm tra chi tiết các nghiệp vụ và số dư Trong đó, kiểm toán viên chỉ áp dụng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm tra chi tiết các nghiệp vụ và số dư Kiểm tra nghiệp vụ là kiểm tra chi tiết một số ít hay toàn bộ nghiệp vụ phát sinh để xem xét về mức độ trung thực của khoản mục Kiểm tra số

dư là kiểm tra để đánh giá về mức độ trung thực của số dư các tài khoản có nhiều nghiệp vụ phát sinh

Hiện nay, chọn mẫu thuộc tính được sử dụng rộng rãi đối với thử nghiệm kiểm soát khi mà kiểm toán viên muốn ước lượng tỷ lệ sai lệch của các hoạt động kiểm soát so với thiết kế nhằm xác định mức đánh giá thích hợp của rủi ro kiểm soát Đối với thử nghiệm kiểm tra chi tiết, kiểm toán viên thường áp dụng chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ Phương pháp này sử dụng lý thuyết chọn mẫu thuộc tính thể hiện kết luận bằng đơn vị tiền tệ, mỗi đơn vị tiền tệ là một đơn vị tổng thể

1.2 KỸ THUẬT CHỌN MẪU TRONG THỬ NGHIỆM KIỂM SOÁT

1.2.1 Lập kế hoạch chọn mẫu

a Xác định mục tiêu của những thử nghiệm kiểm soát

b Xác định sai lệch từ chính sách và thủ tục kiểm soát

c Xác định tổng thể

d Xác định cỡ mẫu

1.2.2 Thực hiện kỹ thuật chọn mẫu

1.2.3 Đánh giá kết quả mẫu

a Tính toán kết quả chọn mẫu

b Thực hiện phân tích sai lệch

c Đưa ra kết luận cuối cùng

1.3 KỸ THUẬT CHỌN MẪU TRONG THỬ NGHIỆM CƠ BẢN

1.3.1 Lập kế hoạch chọn mẫu

a Xác định mục tiêu của những thử nghiệm chi tiết

b Xác định tổng thể

c Xác định cỡ mẫu

1.3.2 Thực hiện kỹ thuật chọn mẫu

1.3.3 Đánh giá kết quả mẫu

a Tính toán kết quả chọn mẫu

b Thực hiện phân tích sai số

c Đưa ra kết luận cuối cùng

CHƯƠNG 2 NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG KỸ THUẬT CHỌN MẪU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH ÁP DỤNG TẠI

CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN AFA

2.1 GIỚI THIỆU VỀ CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN AFA 2.1.1 Các thông tin chung về công ty kiểm toán AFA

2.1.2 Phương châm hoạt động

2.1.3 Chức năng và lĩnh vực hoạt động

2.1.4 Bộ máy tổ chức

2.1.5 Giới thiệu về cơ cấu của một nhóm kiểm toán

2.2 QUY TRÌNH KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH ÁP DỤNG THỰC TẾ TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN AFA 2.2.1 Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán

2.2.2 Giai đoạn thực hiện kiểm toán

2.2.3 Giai đoạn kết thúc kiểm toán

2.3 NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG KỸ THUẬT CHỌN MẪU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH ÁP DỤNG TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN AFA

2.3.1 Phỏng vấn về các khoản mục có áp dụng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán BCTC

a Mục đích phỏng vấn

Mục đích của việc phỏng vấn là giúp cho tác giả tìm hiểu chi tiết các khoản mục nào được KTV áp dụng kỹ thuật chọn mẫu trong kiểm toán BCTC tại Công ty AFA

b Đối tượng phỏng vấn

Đối tượng được phỏng vấn trong phần này là Trưởng phòng kiểm toán và Phó Tổng Giám đốc phụ trách soát xét báo cáo tài chính đang công tác tại Công ty TNHH kiểm toán AFA

Trưởng phòng kiểm toán BCTC là người trực tiếp làm việc với khách hàng, nắm vững quy trình cũng như các kỹ thuật chọn mẫu được áp dụng trong kiểm toán BCTC của Công ty AFA

Sau khi nhóm kiểm toán thực hiện trực tiếp tại khách hàng kết thúc, Phó Tổng Giám đốc là người trực tiếp soát xét hồ sơ làm việc của nhóm kiểm toán, là người chịu trách nhiệm tổng quát về toàn bộ

hồ sơ liên quan đến đơn vị được kiểm toán

áp dụng kỹ thuật chọn mẫu, quy mô càng lớn và phức tạp thì áp dụng

kỹ thuật chọn mẫu càng nhiều Dựa vào số lượng khách hàng hiện có của Công ty, kiểm toán viên ít tin tưởng vào hệ thống KSNB đơn vị được kiểm toán Nguyên nhân không tin tưởng vào hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng xuất phát từ kinh nghiệm kiểm toán những năm trước, hệ thống kiểm soát nội bộ khách hàng không hoạt động hiệu quả hoặc do quy mô đơn vị nhỏ KTV tập trung vào kiểm

tra chi tiết để rút ngắn thời gian kiểm toán nhưng vẫn đạt được mục tiêu kiểm toán mong muốn

Đối với những trường hợp tin tưởng vào hệ thống KSNB của khách hàng, nhóm kiểm toán sẽ tiến hành thực hiện các thử nghiệm kiểm soát, phần lớn chọn mẫu trong thử nghiệm kiểm soát dựa trên tiêu chí số lượng nghiệp vụ phát sinh Kiểm toán viên thông thường chọn mẫu theo nhận định để đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ và các nghiệp vụ như thu tiền, chi tiền, ghi nhận chi phí hay ghi nhận doanh thu sẽ được KTV áp dụng thử nghiệm kiểm soát trong kiểm toán báo cáo tài chính Hiện nay, Công ty AFA chưa hướng dẫn cụ thể kỹ thuật chọn mẫu trong thử nghiệm kiểm soát, do đó, KTV nhận định mục đích chính của thử nghiệm kiểm soát là đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ liên quan đến khoản mục đánh giá có hoạt động hiệu quả hay không Nguyên nhân này dẫn đến kiểm toán viên Công

ty chưa chú trọng việc áp dụng kỹ thuật chọn mẫu thuộc tính để đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ Hầu hết mẫu được chọn dựa vào kinh nghiệm và xét đoán của KTV, do đó, rủi ro chọn mẫu không đại diện cho tổng thể vẫn tồn tại, gây ra rủi ro kết luận sai về hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng

Đối với những trường hợp không tin tưởng vào hệ thống KSNB của đơn vị thì nhóm kiểm toán sẽ bỏ qua các thử nghiệm kiểm soát

và trực tiếp thực hiện các thử nghiệm cơ bản Phần lớn các KTV đều

áp dụng phương pháp chọn mẫu thống kê để thực hiện các thử nghiệm cơ bản Tại công ty AFA, kiểm toán viên áp dụng phương pháp chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ lũy kế, đây là chương trình công

ty tự xây dựng Nếu chọn mẫu phi thống kê, KTV sẽ ưu tiên lựa chọn các mẫu có số tiền phát sinh lớn Các khoản mục mà KTV thường áp

dụng phương pháp chọn mẫu kiểm tra là doanh thu, chi phí bản hàng

và quản lý doanh nghiệp, công nợ phải thu, phải trả, tiền mặt

Theo kết quả phỏng vấn Phó Tổng Giám đốc phụ trách soát sét hồ sơ kiểm toán thì phần lớn kiểm toán viên chọn mẫu theo nhận định khi thực hiện các thử nghiệm kiểm soát và áp dụng kỹ thuật chọn mẫu thống kê theo đơn vị tiền tệ lũy kế khi thực hiện các thử nghiệm cơ bản Thông thường KTV sẽ thực hiện tìm hiểu

về hệ thống KSNB của công ty khách hàng để xác định liệu mình

có thể tin tưởng vào hệ thống KSNB đó hay không Nếu tin tưởng,

họ sẽ thực hiện các thử nghiệm kiểm soát để giảm bớt các thử nghiệm cơ bản, còn nếu không họ sẽ trực tiếp đi vào thực hiện các thử nghiệm cơ bản Hầu hết các kiểm toán viên áp dụng thử nghiệm kiểm soát trong kiểm toán báo cáo tài chính bằng cách chọn mẫu các nghiệp vụ như thu tiền, chi tiền, ghi nhận chi phí hay ghi nhận doanh thu Và các khoản mục như doanh thu, chi phí bản hàng và quản lý doanh nghiệp, công nợ phải thu, phải trả, tiền, thường được áp dụng phương pháp chọn mẫu kiểm tra trong thử nghiệm cơ bản

Sau khi phỏng vấn Trưởng phòng và Phó Tổng Giám đốc phụ trách soát xét, tác giả tiến hành lựa chọn hồ sơ năm 2016 tại Công ty AFA để xem xét việc áp dụng kỹ thuật chọn mẫu áp dụng thực tế tại công ty khách hàng Cách thức chọn hồ sơ để khảo sát dựa trên quy

mô của đơn vị, quy mô được đo lường thông qua chỉ tiêu doanh thu, chi phí, tổng tài sản Đặc biệt, ngành nghề kinh doanh có ảnh hưởng quan trọng đến việc áp dụng các kỹ thuật chọn mẫu Đối với những doanh nghiệp sản xuất, số lượng nghiệp vụ xảy ra tương đối lớn trong năm, KTV cần áp dụng kỹ thuật chọn mẫu để giảm bớt khối