7 phan 7 flow chart of childhood TB diagnosis

Cách tiếp cận chẩn đoán lao ở trẻ em theo Hướng dẫn WHO  Khai thác tiền sử và bệnh sử cẩn thận • Tiền sử tiếp xúc với nguồn lây • Các triệu chứng lâm sàng nghi lao • Đánh giá sự tăng t

CÁCH TIẾP CẬN CHẨN ĐOÁN LAO TRẺ EM

Vũ Ngọc Bảo, MD, MA

PATH

Tập huấn chẩn đoán, điều trị và dự phòng lao trẻ em

Cách tiếp cận chẩn đoán lao ở trẻ em

(theo Hướng dẫn WHO)

 Khai thác tiền sử và bệnh sử cẩn thận

• Tiền sử tiếp xúc với nguồn lây

• Các triệu chứng lâm sàng nghi lao

• Đánh giá sự tăng trưởng của trẻ (cân nặng theo tuổi)

• Khám thực thể cơ quan nghi lao

 Thử tuberculine test/Mantoux (nếu có)

 Xét nghiệm tìm vi khuẩn lao bất kỳ khi nào, với bất kỳ bệnh phẩm nào có thể lấy được để soi trực tiếp, Gene Xpert,…

 Chụp X-quang cơ quan nghi lao (phổi, xương khớp,…)

 Xét nghiệm HIV

2

Sơ đồ chẩn đoán bệnh lao phổi ở trẻ em

Triệu chứng điển hình nghi lao phổi

 Ho dai dẳng, kéo dài >2 tuần, không đáp ứng với kháng sinh phổ rộng sau 5-7 ngày

 Sút cân hoặc không tăng cân trong vòng 3 tháng, không đáp ứng với điều trị phục hồi dinh dưỡng, hoặc suy dinh dưỡng nặng

 Mệt mỏi, không chịu chơi đùa

 Sốt kéo dài >10 ngày

2 hoặc 3 triệu chứng → gợi ý chẩn đoán lao

4

Tiền sử tiếp xúc nguồn lây

• Tiếp xúc gần gũi nguồn lây (sống trong cùng hộ gia đình)

• Kết quả xét nghiệm đờm của nguồn lây (AFB + hay AFB -)

• Thời gian tiếp xúc (trong vòng 1 -2 năm)

• Nếu không xác định được nguồn lây, thì hỏi có ai trong hộ gia đình bị ho, và yêu cầu đưa người đó đến khám chẩn đoán lao

Thể lao ngoài phổi thường gặp ở trẻ em

Vị trí lao ngoài phổi

  Biểu hiện lâm sàng thường gặp Xét nghiệm

  Khuyến cáo

Lao hạch ngoại vi

− Không đối xứng, không đau, lúc đầu hạch chắc, di động, hạch tồn tại hơn 1 tháng Sau đó hạch mềm, dính và có thể rò

− Thường thấy ở vùng cổ

− Chọc hút kim nhỏ khi có điều kiện

để nuôi cấy và xét nghiệm tế bào

− Mantoux thường dương tính mạnh

− Điều trị lao hạch

− Nếu có các hạch ngoại vi to ở cùng bên tiêm BCG, xem xét khả năng viêm hạch do BCG Nếu xác định hạch viêm do biến chứng tiêm BCG chỉ xử trí tại chỗ hạch viêm

Lao màng phổi Rì rào phế nang giảm và gõ đục

Có thể có đau ngực

Chụp X-Quang Chọc dịch màng phổi #

− Điều trị lao

− Nếu chọc dò màng phổi có mủ xem khả năng viêm mủ MP và chuyển đi

6

Thể lao ngoài phổi ở trẻ em < 5 tuổi

Vị trí lao ngoài phổi

  Biểu hiện lâm sàng thường gặp Xét nghiệm

  Khuyến cáo

Lao màng não

Đau đầu, khó chịu dễ cáu gắt/bất thường, nôn , hôn mê/giảm hoặc mất ý thức, co giật, cổ cứng, thóp phồng , liệt dây thần kinh

− Chọc dò tủy sống lấy dịch não tuỷ #

− Xquang phổi

Nhập viện điều trị lao *  

Lao kê

Các dấu hiêu lâm sàng không tương xứng với tổn thương phổi, hôn mê, sốt, suy kiệt

Xquang phổi Điều trị hoặc chuyển

Thể lao ngoài phổi ở trẻ em ≥ 5 tuổi

Vị trí lao ngoài phổi

  Biểu hiện lâm sàng thường gặp Xét nghiệm

  Khuyến cáo

Lao màng bụng Bụng to dần, cổ trướng, gõ đục vùng thấp hoặc có các đám cứng trong ổ

bụng

Chọc hút dịch màng bụng # Chuyển *

Lao cột sống

Đau cột sống vùng tổn thương, đau tăng khi vận động Cột sống bị biến dạng

Có thể chân bị yếu/bị liệt

Chụp Xquang cột sống Chuyển *

Lao màng ngoài tim

Tim nhịp nhanh Tiếng tim mờ Mạch khó bắt Khó thở  

X-Quang lồng ngực Siêu âm tim, chọc dịch màng tim #

Chuyển *

Lao xương khớp Sưng ở cuối các xương dài và hạn chế vận động

Tràn dịch một bên, thường ở khớp gối hoặc khớp háng

Chụp X-quang/ hút dịch ổ khớp #

Chuyển *

8

Sơ đồ hướng dẫn

chẩn đoán bệnh lao ở trẻ em

Chỉ định nhập viện và chuyển tuyến

 Các dấu hiệu cần nhập viện

• Các thể lao phổi và lao ngoài phổi nặng (lao kê, lao màng não, lao màng tim)

• Suy dinh dưỡng nặng

• Các dấu hiệu viêm phổi nặng (khó thở, suy hô hấp)

• Bệnh khác kết hợp (thiếu máu nặng, viêm gan, suy thận)

 Cần cân nhắc chuyển bệnh nhân nếu:

• Không chắc chắn với chẩn đoán

• Cần điều trị ARV cho trẻ có HIV

• Bệnh nhân nặng lên hoặc có biến chứng do lao hoặc do thuốc

10

Cải thiện việc chẩn đoán lao ở trẻ em

 Tăng cường lấy mẫu bệnh phẩm

• Mẫu đờm thường tốt hơn mẫu dịch dạ dày

• Hai mẫu tốt hơn một

• Có thể lấy mẫu đờm tại PK ngoại trú

 Tăng cường chẩn đoán labo

• Tăng cường phương pháp nuôi cấy

• Dùng Gene Xpert

Kết luận

Có thể chẩn đoán lao chắc chắn ở hầu hết trẻ em bằng cách thăm khám lâm sàng một cách cẩn thận.

Khó khẳng định chẩn đoán lao ở nhiều trẻ em, nhưng thường không khó xác định chẩn đoán lâm sàng lao ở một trẻ

12

Không một trẻ em nào đáng bị chết vì bệnh lao! Trân trọng cảm ơn