kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã tại kho bạc nhà nước khoái châu, tỉnh hưng yên

Hoàn thiện quy trình giao dịch “một cửa”trong KSC thường xuyên NSNN qua Kho bạc; Tuy nhiên, để thực hiện tốt các giải pháp trên đây cần phải có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều cơ quan, ban

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 22 tháng 6 năm 2016

Tác giả luận văn

Phạm Trung Kiên

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng

và biết ơn sâu sắc Thầy giáo, PGS.TS Bùi Bằng Đoàn đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo,

Bộ môn Kế toán Quản trị và kiểm toán, Khoa Kế toán và Quản trị kinh doanh - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ, công chức Kho bạc Nhà nước Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn

Hà Nội, ngày 22 tháng 6 năm 2016

Tác giả luận văn

Phạm Trung Kiên

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các chữ viết tắt vi

Danh mục các bảng vii

Danh mục các hình, sơ đồ viii

Trích yếu luận văn ix

Thesis Abstract xi

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

1.4 Bố cục của đề tài 3

1.5 Câu hỏi nghiên cứu 3

Phần 2 Tổng quan tài liệu 4

2.1 Khái quát chung về chi ngân sách nhà nước 4

2.1.1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước và chi thường xuyên ngân sách nhà nước 4

2.1.2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước và chi thường xuyên ngân sách nhà nước 5

2.1.3 Phân loại chi ngân sách nhà nước 7

2.1.4 Phân cấp ngân sách nhà nước 8

2.1.5 Chu trình quản lý ngân sách nhà nước 9

2.2 Chi thường xuyên ngân sách xã 12

2.2.1 Ngân sách xã 12

2.2.2 Đối tượng chi trả, thanh toán theo dự toán ngân sách xã 16

2.2.3 Quy trình chi trả, thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước 17

2.2.4 Trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan, đơn vị trong việc quản lý, kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã 17

2.3 Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua kho bạc 20

2.3.1 Vai trò, nguyên tắc kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc 20

2.3.2 Đặc điểm kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc 21

2.3.3 Nội dung công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho

bạc 23

2.3.4 Chỉ tiêu đánh giá kết quả công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước 25

2.3.5 Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước 26

2.3.6 Dự án cải cách quản lý tài chính công nhằm đổi mới công tác kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước 29

2.4 Cơ sở thực tiễn của đề tài 30

2.4.1 Bài học kinh nghiệm về kiểm soát, quản lý chi tiêu ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, chống lãng phí 30

2.4.2 Một số công trình nghiên cứu liên quan 38

Phần 3 Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu 40

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 40

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Khoái Châu 40

3.1.2 Khái quát về Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 42

3.1.3 Tổ chức bộ máy của Kho bạc Nhà nước Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên 43

3.2 Phương pháp nghiên cứu 45

3.2.1 Phương pháp chọn điểm, đối tượng nghiên cứu, khảo sát 45

3.2.2 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu 46

3.2.3 Phương pháp xử lý, phân tích số liệu 46

3.2.4 Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo 47

3.2.5 Hệ thống chỉ tiêu sử dụng trong nghiên cứu đề tài 47

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 48

4.1 Khái quát tình hình chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 48

4.2 Thực trạng kiểm soát, thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 50

4.2.1 Quy trình chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 50

4.2.2 Mục tiêu kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 54

4.2.3 Nguyên tắc kiểm soát, thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 55

4.2.4 Tình hình kết quả công tác kiểm soát, thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 56

4.3 Đánh giá kết quả kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho

bạc Nhà nước Khoái Châu 66

4.4 Đánh giá chung công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 70

4.4.1 Thành tựu chính đạt được 70

4.4.2 Những tồn tại trong quá trình thực hiện 72

4.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 74

4.6 Giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 78

4.6.1 Định hướng và mục tiêu hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã 78

4.6.2 Giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 81

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 89

5.1 Kết luận 89

5.2 Kiến nghị 91

Tài liệu tham khảo 94

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Giá trị sản xuất các ngành kinh tế huyện Khoái Châu giai đoạn

2013 – 2015 42

Bảng 4.1 Tình hình chi ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước trên địa bàn huyện Khoái Châu 49

Bảng 4.2 Dự toán chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 57

Bảng 4.3 Tình hình chi thường xuyên ngân sách xã theo nhóm, mục chiError! Bookmark not defined Bảng 4.4 Quyết toán chi thường xuyên ngân sách xã năm 2013-2015 64

Bảng 4.5 Số tiền từ chối thanh toán chi thương xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 67

Bảng 4.6 Số liệu dự toán chi không hết cuối năm bị hủy của khối ngân sách xã 68

Bảng 4.7 Ý kiến đánh giá về Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 69

Bảng 4.8 Ý kiến đánh giá về cán bộ xã, thị trấn 70

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Chu trình lập dự toán ngân sách nhà nước 10

Sơ đồ 2.2 Quy trình thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã qua KBNN 17

Sơ đồ 3.1 Tổ chức bộ máy của Kho bạc Nhà nước Khoái Châu 43

Sơ đồ 4.1 Sơ đồ quy trình kiểm soát chi “một cửa” ngân sách xã qua Kho bạc

Nhà nước Khoái Châu 50

Sơ đồ 4.2 Quy trình kiểm soát chi “một cửa” ngân sách xã qua Kho bạc Nhà

nước 86

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

1 Tóm tắt

- Tên tác giả: Phạm Trung Kiên

- Tên luận văn: Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc

Nhà nước Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên

- Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

- Mã số: 60.34.01.02

- Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

2 Nội dung bản trích yếu

- Mục đích nghiên cứu của luận văn: Nhằm hệ thống hóa cơ sở lý

luận và thực tiễn về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Phân tích, đánh giá thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên những năm qua và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả chi thường xuyên ngân sách xã trên địa bàn

- Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng:

+ Phương pháp chọn mẫu khảo sát: Chọn xã đại diện, chọn cán bộ quản lý

cấp trên trực tiếp quản lý ngân sách xã

+ Phương pháp thu thập dữ liệu:

Dữ liệu thứ cấp phục vụ nghiên cứu này bao gồm: Thực hiện kế thừa những nội dung qua sách báo, tạp chí, niên giám thống kê, báo cáo tổng kết, các tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Khoái Châu, kết quả của các công trình nghiên cứu có liên quan đã được công bố Thu thập tài liệu có sẵn tại các tổ chuyên môn của Kho bạc Nhà nước Khoái Châu, Phòng Tài chính huyện Các bài báo, bản tin trên các phương tiện truyền thông, thông tin trên các trang

website của Ngành Kho bạc, Cổng thông tin Điện tử Bộ Tài chính

Dữ liệu sơ cấp phục vụ cho quá trình nghên cứu gồm: Các dữ liệu có liên quan đến công tác quản lý ngân sách xã tại huyện Khoái Châu được thu thập tại các điểm khảo sát điển hình thông qua việc tham khảo ý kiến của cán bộ phòng Tài chính - kế hoạch huyện, Kho bạc Nhà nước huyện, Chủ tịch, cán bộ Ban tài

chính các xã, thị trấn tại huyện Khoái Châu

+ Phương pháp phân tích thông tin: Phương pháp thống kê mô tả, phương

pháp phân tích so sánh

- Các kết quả nghiên cứu đã đạt được:

+ Cơ sở lý luận và thực tiễn về tăng cường quản lý ngân sách xã thông qua các khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung quản lý ngân sách xã và các yếu ảnh hưởng đến công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước

+ Thực trạng tổ chức, triển khai thực hiện quản lý ngân sách xã; kết quả thực hiện kiểm soát, thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã; đánh giá công tác lập dự toán, chấp hành dự toán, công tác hạch toán, kế toán, quyết toán, những kết quả đạt được và hạn chế trong công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp giải quyết

Những hạn chế trong việc quản lý ngân sách xã đó là việc lập dự toán, chấp hành dự toán chưa được chú trọng, còn mang tính hình thức, không tuân thủ theo định mức quy định của Nhà nước ban hành Còn nhiều xã, trong đó UBND

xã và ban tài chính xã chưa xác định được khả năng thu, nguồn thu, tình hình thu thuế, phí, lệ phí, tỷ lệ điều tiết để chủ động điều hành ngân sách; phương pháp quản lý, điều hành ngân sách rất thụ động chủ yếu lấy số liệu từ KBNN Đây là

sự chưa tương thích về trình độ với nhu cầu quản lý nói chung, quản lý ngân sách tại địa phương nói riêng, nên cần chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ một cách thường xuyên

+ Để thực hiện tốt công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã trên địa bàn huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên trong các năm tiếp theo, cần áp dụng đồng bộ các giải pháp sau: Tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ngân sách xã; hoàn thiện quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã Hoàn thiện ứng dụng công nghệ thông tin và thực hiện tốt quy định thanh toán không dùng tiền mặt qua Kho bạc, trực tiếp cấp phát ngân sách đến người cung cấp hàng hoá, dịch vụ Hoàn thiện quy trình giao dịch

“một cửa”trong KSC thường xuyên NSNN qua Kho bạc;

Tuy nhiên, để thực hiện tốt các giải pháp trên đây cần phải có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều cơ quan, ban ngành ở các cấp, đặc biệt là hệ thống Kho bạc Nhà nước phải thường xuyên hoàn thiện cơ chế chính sách liên quan, đặc biệt cần có chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm soát chi thường xuyên ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước để nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chi

ABSTRACT OF THE DISSERTATION

1 Summary

- Name of candidate: Phạm Trung Kiên

- Topic of the dissertation: Control recurrent expenditure budget of

commune at the State Treasury , Khoai Chau district , Hung Yen province

- Specialized in: Business Administration

- Code number: 60.34.01.02

- Institution: Vietnam national university of agriculture

2 Content

Research purpose of dissertation:

In order to systematize the rationale and practice of controlling recurrent expenditure budget of commune through the State Treasury Analyze and evaluate the status of the control recurrent expenditure budget of commune at the State Treasury Khoai Chau district, Hung Yen province in the past years and propose solutions in order to improve the control of recurrent expenditure in the budget commune, Khoai Chau State Treasury, to meet the requirements of economic development - social, and improve the efficiency of recurrent expenditure budget of commune in the Hưng Yen province

The research methods were used:

+ Survey Sampling method: Selected representative communal, selected upper management personnel directly manage the communal budget of commune

+ Data collection methods:

Secondary data for research include:

Implement inheriting the content from books, magazines, statistical yearbooks, final reports, the document of natural conditions, social economic of Khoai Chau district, Results of the study are related has been announced Collecting available documents at the organization has expertise at State Treasury of Khoai Chau District, District Finance Office The articles and news reports in the media, Information on the website of the Treasury sector, Electronic Portal Ministry of Finance

Primary data service for research process including: The data related to the management budget of commune, Khoai Chau district which were collected

in a typical survey points through the consultation of staff of Finance - Plan of district , the State Treasury of District, President, financial officer of the commune, town of Khoai Chau District

+ Information analysis method: The statistic described methods, comparative analysis methods

The main research results:

+ Rationale and practices enhance budget management through social concepts, characteristics, roles, content of management and the factors affecting

to the control of recurrent expenditure budget through the State Treasury of commune

+ Status of organization, management implemented the communal budget; results of implementation control, regular payment of communal budget; evaluation of the estimation and implementation of cost estimates, accounting activities, accounting and settlements, the achievements and limitations in the control of recurrent expenditure budgets of communes, causes and proposal solutions to settlement

The limitations in the management of the communal budget that is the estimation, Executive estimates that have not been paid attention, still formal, not obey with regulations of the state which were issued And many communes, including People's Committees and social finance department unidentified of revenue, tax revenue situation, fees and charges, the rate regulatory to active for operating budget; management methods, operational budgets are mostly passive which get data from the State Treasury This is not compatible of qualifications with the needs in general management, management of local budgets in particular, which should pay attention to the training and retraining of staff on a regular basis

+ To implement the control of recurrent expenditure budget of commune, Khoai Chau district, Hung Yen province in the next year, we should apply in the following solutions: Continuing to improve decentralized of communal budget following management, improvement the process control recurrent expenditure budget of commune through State Treasury while improvement the quality of staff working to control regular expenditures budget of commune.Completing the application of information technology and implement the provisions of non-cash

payment through the state treasury, goods and services were directly allocated by budget provision Completing the transaction process "one entrance policy " through State Treasury

However, to implement the above solution requires the participation of many synchronous agencies and departments at all levels, especially the State Treasury system must constantly improve the related mechanism policies, Special we need to sanction of administrative violations in the field of regular expenditures control of the state budget through the State Treasury to improve the effective expenditure control

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hiện nay chúng ta đang tiến hành cải cách hành chính, trong đó ngành Tài chính đã triển khai đồng bộ và mạnh mẽ các hoạt động cải cách, từ lĩnh vực phân cấp quản lý ngân sách nhà nước (NSNN), quản lý thu, chi NSNN cũng như quản lý các quỹ công khác của Nhà nước Hoạt động cải cách diễn ra đồng

bộ trên mọi lĩnh vực, từ cải cách cơ chế quản lý, hiện đại hoá công nghệ cũng như nâng cao năng lực và chất lượng nguồn nhân lực của toàn ngành Tài chính Trong đó, cải cách quản lý chi NSNN là một trong số các nội dung trọng tâm,

có mức độ ảnh hưởng sâu rộng tới mọi thành phần kinh tế; đóng vai trò quyết định tới kết quả của quá trình cải cách, đồng thời góp phần xây dựng nền tài chính quốc gia lành mạnh, bảo đảm giữ vững an ninh tài chính, tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững

Để đạt được mục tiêu cải cách nêu trên thì việc quản lý và kiểm soát chặt chẽ các khoản chi nhằm bảo đảm các khoản chi ngân sách được sử dụng đúng mục đích, chế độ, bảo đảm tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa rất quan trọng

Đặc biệt đối với nước ta hiện nay, trong điều kiện nền kinh tế chưa thật sự phát triển, nguồn thu vào NSNN không lớn như các quốc gia tương đương trong khu vực Trong khi đó Nhà nước đang phải giải quyết bài toán cho đầu tư phát triển để hội nhập, vừa tập trung giải quyết rất nhiều vấn đề xã hội, an ninh - quốc phòng thì việc quản lý chặt chi tiêu ngân sách là vấn đề nóng bỏng hơn bao giờ hết Bên cạnh đó tình hình sử dụng công quỹ còn nhiều lãng phí, tình trạng tuỳ tiện sử dụng NSNN chưa được ngăn chặn triệt để, công tác quản lý ngân sách còn bộc lộ nhiều khiếm khuyết cần phải được điều chỉnh Nhà nước đã giao cho

hệ thống Kho bạc thực hiện chức năng kiểm soát các khoản chi ngân sách các cấp Từ năm 2004, thực hiện Luật NSNN mới, công tác quản lý, kiểm soát chi NSNN qua KBNN đã có những chuyển biến tích cực; công tác lập, duyệt, phân

bổ dự toán được chú trọng hơn về chất lượng và thời gian; việc quản lý điều hành NSNN đã có những thay đổi lớn và đạt được thành tựu quan trọng, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển và giải quyết tốt các vấn đề xã hội

Những năm qua, công tác kiểm soát chi (KSC) NSNN qua Kho bạc Nhà nước (KBNN) nói chung và KBNN Khoái Châu – Hưng Yên nói riêng đã có những chuyển biến tích cực, cơ chế KSC thường xuyên NSNN đã từng bước được hoàn thiện, ngày một chặt chẽ và đúng mục đích hơn cả về quy mô và chất

lượng Tuy nhiên, việc quản lý và KSC NSNN qua KBNN trên địa bàn huyện Khoái Châu còn có nhiều vấn đề chưa phù hợp Trong nhiều trường hợp việc giải quyết công việc còn bị động, chưa kịp thời, nhất là những vấn đề có tính cấp bách chưa được giải quyết kịp thời, chưa xử lý thích hợp và còn lúng túng Công tác điều hành NSNN của các cấp chính quyền trên địa bàn huyện đôi lúc còn bất cập; vai trò quản lý quỹ NSNN của KBNN trên địa bàn chưa được coi trọng đúng mức; cơ chế KSC thường xuyên NSNN chưa đáp ứng được với yêu cầu đổi mới của ngành Cùng với đó, công tác KSC NSNN qua KBNN Khoái Châu chưa đáp

ứng được yêu cầu quản lý và cải cách tài chính công ( Kho bạc Nhà nước Khoái Châu, 2013- 2015)

Ngân sách xã là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN, có vai trò quan trọng trong hệ thống NSNN Việc tổ chức, quản lý ngân sách xã hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết được những vấn đề bức thiết của xã hội trên địa bàn huyện

Từ những lý do đã nêu trên, cho thấy việc tăng cường KSC thường xuyên NSNN, trong đó có ngân sách xã (NSX) qua KBNN là vấn đề rất được quan tâm của Chính phủ, Bộ Tài chính (BTC) Đó cũng chính là vấn đề luôn phải quan tâm của mọi công chức trong hệ thống tài chính nói chung và trong ngành KBNN nói

riêng.Với những ý nghĩa trên, chúng tôi chọn đề tài “Kiểm soát chi thường

xuyên ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên” để

nghiên cứu làm luận văn thạc sỹ của mình

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về KSC thường xuyên NSX qua KBNN và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện KSC thường xuyên NSX qua KBNN cơ sở, góp phần tăng cường quản lý sử dụng NSNN trên địa bàn nghiên cứu

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các nghiệp vụ kiểm soát chi (KSC) thường xuyên NSX qua KBNN tại Kho bạc huyện và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của công tác này tại các kho bạc địa phương

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Phạm vi nghiên cứu là công tác KSC thường xuyên NSX xã qua KBNN huyện và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác này nhằm nâng cao hiệu quả các khoản chi thường xuyên ngân sách thuộc NSX

- Phạm vi không gian nghiên cứu: Đề tài thực hiện tại KBNN Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên

- Phạm vi thời gian nghiên cứu: Đề tài sử dụng số liệu trong 3 năm, giai đoạn từ 2013 – 2015, thời gian thực hiện luận văn từ 2015 đến 2016 và đề xuất định hướng, giải pháp đến năm 2020

1.4 BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI

Ngoài danh mục chữ viết tắt, danh mục bảng biểu đồ, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung của luận văn gồm 5 phần:

Phần 1: Mở đầu

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần 3: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

1.5 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

Để tập trung giải quyết mục tiêu của đề tài đặt ra, các câu hỏi sau đây cần được trả lời là:

1 Các vấn đề lý luận chung liên quan đến chi thường xuyên và kiểm soát chi thường xuyên NSX qua KBNN? Nội dung và các chỉ tiêu đánh giá KSC thường xuyên NSX qua KBNN?

2 Thực trạng kết quả công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách

xã tại KBNN Khoái Châu? Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân?

3 Giải pháp nào nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc tại KBNN Khoái Châu trong thời gian tới và các ý kiến đề xuất liên quan?

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

2.1.1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước và chi thường xuyên ngân sách nhà nước

- Khái niệm ngân sách nhà nước

Thực chất NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định

Ngân sách nhà nước được quy định như sau: “Ngân sách nhà nước là toàn

bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước” NSNN là một hệ thống thống nhất, bao gồm ngân

sách trung ương và ngân sách các cấp chính quyền địa phương (gọi chung là

ngân sách địa phương) (Quốc hội, 2002)

Ngân sách xã là một bộ phận của Ngân sách Nhà nước

- Khái niệm chi ngân sách nhà nước

Chi NSNN là toàn bộ các khoản chi của Nhà nước trong dự toán đã được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

Chi NSNN là quá trình nhà nước phân phối và sử dụng quỹ NSNN vào việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định

Như vậy, chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào quỹ NSNN cho từng mục tiêu, từng hoạt động, từng công việc cụ thể thuộc chức năng của Nhà nước

Chi NSNN bao gồm hai quá trình, đó là: phân phối và sử dụng quỹ NSNN

Quá trình phân phối là quá trình phân bổ kinh phí từ quỹ NSNN theo những tiêu chí, tỷ lệ nhất định để hình thành các quỹ tiền tệ nhỏ hơn trước khi đưa vào sử dụng Nói cách khác, đó là quá trình phân bổ quỹ NSNN thành nhiều phần với những cơ cấu nhất định cho những nội dung, đối tượng thụ hưởng NSNN khác nhau đảm bảo với một nguồn lực tài chính có hạn nhưng lại phải đáp ứng các nhu cầu chi tiêu trong quá trình thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước

Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng các khoản tiền được cấp phát từ quỹ NSNN cho các công việc cụ thể theo các mục đích đã định

Trong quá trình sử dụng, các khoản chi của ngân sách cần phải sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng, tiết kiệm và đem lại hiệu quả kinh tế, xã hội một cách tối đa nhất Việc phân biệt hai quá trình này có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý chi NSNN, trong việc đề ra những cơ chế quản lý thích hợp Việc nhận thức hai quá trình trên như hai mặt thống nhất của chi NSNN giúp cho các cơ quan tham gia quản lý NSNN nói chung và quản lý chi NSNN, kiểm soát chi NSNN nói riêng hiểu rõ tính mục đích và tính nguyên tắc của từng khoản chi trong cơ cấu tổng thể chung để đưa ra những cơ chế, quy trình kiểm soát thích hợp

- Khái niệm chi thường xuyên ngân sách nhà nước:

Chi thường xuyên NSNN là quá trình phân phối, sử dụng nguồn lực tài chính nhà nước nhằm trang trải những nhu cầu của cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội thuộc khu vực công, qua đó thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước ở các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, văn hoá thông tin, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ môi trường và các hoạt động

sự nghiệp khác (Quốc hội, 2002)

Tóm lại, chi thường xuyên NSNN là quá trình phân phối, sử dụng vốn từ quỹ NSNN để đáp ứng nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của nhà nước về quản lý kinh tế, xã hội

2.1.2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước và chi thường xuyên ngân sách nhà nước

- Đặc điểm chi ngân sách nhà nước:

Trong mỗi chế độ xã hội, mỗi giai đoạn lịch sử, chi NSNN mang những nội dung cơ cấu khác nhau, song chúng đều có cùng những đặc điểm sau:

Thứ nhất, chi NSNN luôn gắn chặt với bộ máy nhà nước và những nhiệm

vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà nhà nước phải đảm đương trong từng thời kỳ

Nhà nước với bộ máy càng lớn, phải đảm đương càng nhiều nhiệm vụ thì mức độ

và phạm vi chi của NSNN càng lớn

Thứ hai, chi NSNN gắn với quyền lực Nhà nước Quốc hội là cơ quan

quyền lực cao nhất quyết định quy mô, nội dung, cơ cấu chi và phân bổ nguồn tài chính cho các mục tiêu quan trọng nhất Chính phủ là cơ quan hành pháp có nhiệm vụ quản lý và quyết định các khoản chi NSNN

Thứ ba, các khoản chi của NSNN được xem xét hiệu quả trên tầm vĩ mô

Điều đó có nghĩa là các khoản chi của NSNN phải được xem xét một cách toàn diện dựa trên cơ sở của việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội đề ra

Thứ tư, các khoản chi của NSNN mang tính không hoàn trả trực tiếp Điều

này được thể hiện qua việc các tổ chức hoặc cá nhân nhận được vốn, kinh phí từ NSNN không phải ghi nợ và cũng không phải hoàn trả lại một cách trực tiếp cho ngân sách Mặt khác, không phải mọi khoản thu với mức độ, số lượng của những địa chỉ cụ thể đều được hoàn lại dưới các khoản chi của NSNN

Thứ năm, các khoản chi của NSNN luôn gắn chặt với sự vận động của các

cặp phạm trù giá trị khác như giá cả, tiền lương, lãi suất, tỷ giá hối đoái… Nhận thức rõ mối quan hệ này có ý nghĩa quan trọng trong việc kết hợp chặt chẽ giữa chính sách ngân sách với chính sách tiền tệ, chính sách thu nhập trong quá trình thực hiện các mục tiêu của kinh tế vĩ mô (như tăng trưởng, việc làm, ổn định giá

cả, cân bằng cán cân thanh toán,…)

- Đặc điểm chi thường xuyên ngân sách nhà nước:

+ Nguồn lực tài chính để trang trải cho các khoản chi thường xuyên NSNN được phân bổ tương đối đều giữa các quý trong năm, giữa các tháng trong quý và giữa các năm trong kỳ kế hoạch

+ Việc sử dụng kinh phí thường xuyên được thực hiện thông qua hai hình thức, đó là: cấp phát thanh toán và cấp tạm ứng Cũng như các khoản chi khác của NSNN, việc sử dụng kinh phí thường xuyên phải đúng mục đích, tiết kiệm và

2.1.3 Phân loại chi ngân sách nhà nước

2.1.3.1 Căn cứ theo yếu tố thời hạn và phương thức quản lý

Nếu căn cứ vào yếu tố thời hạn và phương thức quản lý, chi NSNN được phân thành các nội dung dưới đây:

Một là, chi thường xuyên, bao gồm: các khoản chi nhằm duy trì hoạt

động thường xuyên của ngân sách như các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, văn hoá thông tin, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, các sự nghiệp xã hội khác; các hoạt động sự nghiệp kinh tế; quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội; hoạt động của các cơ quan Nhà nước; hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam; tổ chức chính trị - xã hội; trợ giá theo chính sách của Nhà nước; chương trình mục tiêu quốc gia, dự án của Nhà nước; hỗ trợ Quỹ Bảo hiểm xã hội; trợ cấp cho các đối tượng chính sách xã hội;

hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội- nghề nghiệp; các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật

Dự toán chi thường xuyên có tính ổn định tương đối qua hàng năm Đây là nhóm chi đang từng bước được nhà nước thực hiện khoán chỉ tiêu biên chế và kinh phí hoạt động trong một số lĩnh vực công nhằm tạo động lực cho các đơn vị sử dụng kinh phí tiết kiệm chi tiêu để tăng thu nhập cho công chức, viên chức, người lao động

Hai là, chi đầu tư phát triển, nhằm làm tăng cơ sở vật chất của đất nước

và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bao gồm: đầu tư xây dựng các công trình kết cấu

hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn; đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhà nước; góp vốn

cổ phần, liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước; chi bổ sung dự trữ Nhà nước; chi đầu tư phát triển thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia, dự án Nhà nước; các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

Ba là, chi trả nợ và viện trợ bao gồm các khoản chi để nhà nước thực hiện

nghĩa vụ trả nợ các khoản đã vay trong nước, vay nước ngoài khi đến hạn và các

khoản chi làm nghĩa vụ quốc tế

Bốn là, chi dự trữ là những khoản chi ngân sách nhà nước để bổ sung quỹ

dự trữ nhà nước và quỹ dự trữ tài chính

Năm là, chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới

Sáu là, chi khác (chi bằng lệnh chi tiền, chi hỗ trợ các chương trình

mục tiêu )

2.1.3.2 Căn cứ theo mục đích kinh tế - xã hội

Nếu căn cứ theo mục đích kinh tế- xã hội, chi NSNN bao gồm:

Một là, Chi tích lũy của ngân sách nhà nước là những khoản chi làm tăng

cơ sở vật chất và tiềm lực cho nền kinh tế, tăng trưởng kinh tế; là những khoản chi đầu tư phát triển và các khoản tích lũy khác

Hai là, Chi tiêu dùng của ngân sách nhà nước là các khoản chi không tạo

ra sản phẩm vật chất để tiêu dùng trong tương lai; bao gồm chi cho hoạt động sự nghiệp, quản lý hành chính, quốc phòng, an ninh

2.1.4 Phân cấp ngân sách nhà nước

Hệ thống ngân sách nhà nước ở nước ta được tổ chức gắn liền với cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước Theo quy định của pháp luật, mỗi cấp chính quyền có ngân sách riêng Do đó, gắn với bốn cấp chính quyền có bốn cấp ngân sách tương ứng, bao gồm: Ngân sách trung ương; Ngân sách tỉnh, Thành phố trực thuộc trung ương; Ngân sách huyện, quận, thị xã; Ngân sách xã, phường, thị trấn (gọi tắt là ngân sách xã)

Ngân sách trung ương quản lý thu, chi theo ngành kinh tế, nó luôn giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống ngân sách nhà nước Ngân sách trung ương cấp phát kinh phí cho yêu cầu thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trung ương (sự nghiệp văn hóa - xã hội; sự nghiệp kinh tế; an ninh - quốc phòng; trật tự

an toàn xã hội; đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng ) Trên thực tế Ngân sách trung ương là Ngân sách của cả nước, tập trung đại bộ phận nguồn thu

và đảm bảo các nhu cầu chi mang tính quốc gia

Ngân sách địa phương quản lý thu NSNN trên địa bàn và chi ngân sách nhà nước địa phương HĐND tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung

là NSNN cấp tỉnh) quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền địa phương phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và trình độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn

Quan hệ giữa các cấp Ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước được thực hiện theo các nguyên tắc sau:

Ngân sách trung ương và Ngân sách các cấp chính quyền địa phương được phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể;

Thực hiện việc bổ sung từ Ngân sách cấp trên cho Ngân sách cấp dưới nhằm đảm bảo sự công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng lãnh thổ, các địa phương Số bổ sung này là khoản thu của Ngân sách cấp dưới;

Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước cấp trên uỷ quyền cho cơ quan quản lý nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi thuộc chức năng của mình thì phải chuyển kinh phí từ Ngân sách cấp trên cho Ngân sách cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ chi đó (kinh phí uỷ quyền)

Không được dùng Ngân sách của cấp này chi cho nhiệm vụ của Ngân sách cấp khác, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ

2.1.5 Chu trình quản lý ngân sách nhà nước

Chu trình Ngân sách nhà nước được hiểu là một vòng tròn khép kín lặp đi lặp lại từ khi lập dự toán, chấp hành Ngân sách nhà nước cho đến khi quyết toán Ngân sách nhà nước (Lập dự toán - chấp hành ngân sách - quyết toán ngân sách)

2.1.5.1 Lập dự toán Ngân sách nhà nước

Lập dự toán là công việc ban đầu rất quan trọng, nhất là năm đầu thời kỳ

ổn định ngân sách định kỳ 5 năm, đặt cơ sở nền tảng và có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, hiệu quả của toàn bộ các khâu trong chu trình NSNN

Ghi chú:

Hướng đi của dự toán đơn vị tổng hợp trình Hướng đi của dự toán cơ quan Tài chính tổng hợp trình Bước 1: Ban Tài chính xã tổ chức lập dự toán thu, chi ngân sách trong nhiệm vụ được giao và trình lên UBND xã

Bước 2: UBND xã có trách nhiệm kiểm tra, xem xét dự toán ngân sách của cấp mình trình HĐND xã

Bước 3a, 3b: HĐND xã quyết định và báo cáo cơ quan Tài chính huyện, UBND huyện

Bước 4: Phòng Tài chính huyện tổng hợp dự toán ngân sách xã và các phòng ban, đơn vị do huyện quản lý trình UBND huyện

Bước 5: UBND huyện có trách nhiệm kiểm tra, xem xét dự toán ngân sách của cấp mình trình HĐND huyện

Bước 6a, 6b: HĐND huyện quyết định và báo cáo Sở Tài chính, UBND tỉnh

Bước 7: Sở Tài chính tổng hợp dự toán ngân sách huyện và các sở ban ngành, các đơn vị do tỉnh quản lý trình UBND tỉnh

Bước 8: UBND tỉnh có trách nhiệm kiểm tra, xem xét dự toán ngân sách của toàn tỉnh trình HĐND tỉnh

Bước 9a, 9b: HĐND tỉnh, thành phố quyết định và gửi về Bộ Tài chính, Chính phủ

Bước 10: Bộ Tài chính tổng hợp và trình lên Chính phủ

Bước 11: Chính phủ xem xét, quyết định trình lên Quốc hội

Sơ đồ 2.1 Chu trình lập dự toán ngân sách nhà nước

(Nguồn: Tác giả tổng hợp)

Dự toán NSNN sau khi được Quốc hội phê chuẩn trở thành các chỉ tiêu pháp lệnh; các cơ quan nhà nước, các đơn vị dự toán ngân sách các cấp khi nhận được số phân bổ về ngân sách có trách nhiệm giao nhiệm vụ cho các đơn vị dự toán trực thuộc bảo đảm đúng với dự toán Ngân sách được phê duyệt, không một

tổ chức, cá nhân nào được thay đổi nhiệm vụ ngân sách đã được phân bổ khi chưa có sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền

UBND tỉnh, thành phố

(3a)

(6a)

(9a)

Lập dự toán là công việc ban đầu rất quan trọng, đặt cơ sở nền tảng và có

ý nghĩa quyết định đến chất lượng, hiệu quả của toàn bộ các khâu trong chu trình ngân sách nhà nước Một dự toán ngân sách nhà nước đúng đắn, có cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn sẽ có tác dụng quan trọng đối với việc phát triển kinh tế - xã hội, đối với việc đảm bảo cân đối về tài chính, ngân sách; đồng thời cũng tạo điều kiện thuận lợi rất lớn cho các khâu tiếp theo, đặc biệt là khâu chấp hành ngân sách nhà nước

2.1.5.2 Chấp hành ngân sách nhà nước

Sau khi được giao kế hoạch ngân sách, các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương có trách nhiệm phân bổ dự toán ngân sách được giao cho các đơn vị sử dụng ngân sách (ĐVSDNS) đúng với dự toán được giao kể cả về tổng mức chi và chi tiết, đồng thời thông báo cho cơ quan Tài chính cùng cấp và Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để theo dõi, cấp phát và quản lý

Thu NSNN do ngành Thuế, Hải quan, Tài chính và cơ quan khác được Bộ

Tài chính uỷ quyền thu

Căn cứ vào nhiệm vụ thu cả năm được giao và các nguồn thu dự kiến phát sinh trong quý, cơ quan thu lập dự toán thu ngân sách từng quý, phải chia theo từng khu vực kinh tế, địa bàn và các đối tượng thu chủ yếu và hình thức thu gửi

cơ quan Tài chính đồng cấp

Chi NSNN: Căn cứ vào dự toán chi NSNN năm được giao và dự toán ngân

sách quý, căn cứ vào yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi, KBNN tiến hành thanh toán, chi trả cho các đơn vị dự toán

Chủ tài khoản căn cứ vào dự toán chi được duyệt ra lệnh chuẩn chi kèm theo hồ sơ thanh toán gửi KBNN nơi giao dịch KBNN kiểm tra hồ sơ và lệnh chuẩn chi của chủ tài khoản thực hiện việc thanh toán, chi trả

Như vậy, chấp hành NSNN là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế - tài chính và hành chính nhằm hiện thực hoá các chỉ tiêu ghi trong dự toán ngân sách nhà nước năm Nội dung của quá trình này là việc bố trí NSNN cho các nhu cầu đã được phê chuẩn Việc chấp hành NSNN thuộc về tất cả các pháp nhân

và dưới sự điều hành của Chính phủ và Uỷ ban Nhân dân các cấp, trong đó cơ quan Tài chính có vai trò quan trọng Cũng trong quá trình này, những cơ quan quản lý nhà nước được pháp luật quy định có trách nhiệm kiểm soát mọi khoản chi NSNN đảm bảo đúng dự toán, đúng chế độ hiện hành của Nhà nước Thực chất của quá trình chấp hành ngân sách nhà nước trong chu trình ngân sách nhà nước là

tổ chức thu NSNN và cấp phát, sử dụng kinh phí NSNN sao cho đúng mục đích và

có hiệu quả

2.1.5.3 Quyết toán ngân sách nhà nước

Là khâu cuối cùng trong chu trình quản lý ngân sách nhà nước Nó bao gồm các công việc lập, tổng hợp báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước, phân tích, đánh giá các khoản thu, chi ngân sách nhà nước đã thực hiện trong năm Quyết toán thu, chi ngân sách nhà nước được thực hiện theo phương pháp từ cơ

sở, tổng hợp từ dưới lên trên và phải được Hội đồng nhân dân các cấp và Quốc hội phê chuẩn Đó cũng chính là sự tổng kết tình hình thực hiện các khoản thu, chi của năm trước, thông qua đó chúng ta có thể thấy được hoạt động kinh tế - xã hội của Nhà nước trong năm ngân sách, thấy được hoạt động ngân sách nhà nước với tư cách là công cụ quản lý vĩ mô của Nhà nước Từ đó, rút ra được những kinh nghiệm cần thiết cho việc điều hành chi ngân sách nhà nước trong những năm sau

2.2 CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ

2.2.1 Ngân sách xã

2.2.1.1 Khái niệm về ngân sách xã

Theo quy định của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 và Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003, Ngân sách xã là một bộ phận của hệ thống ngân sách Nhà nước Các khoản thu, chi của ngân sách xã là những khoản thu, chi của Ngân sách nhà nước giao cho Uỷ ban nhân dân xã xây dựng, tổ chức quản lý, Hội đồng nhân dân xã quyết định và giám sát thực hiện theo nhiệm vụ quyền hạn của Luật Ngân sách nhà nước quy định Là một bộ phận trong hệ thống Ngân sách nhà nước nên ngân sách xã cũng mang những đặc trưng chung của ngân sách đó là: về bản chất ngân sách xã là hệ thống các quan

hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác, phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp cơ

sở Tuy nhiên, điểm khác biệt giữa ngân sách xã với các cấp ngân sách khác trong hệ thống ngân sách nhà nước, đó là: Ngân sách xã vừa là một cấp ngân

sách lại vừa như một đơn vị dự toán ngân sách

2.2.1.2 Đặc điểm của ngân sách xã

Từ định nghĩa đã đưa ra về ngân sách xã ta có thể rút ra một số đặc điểm

về ngân sách xã như sau:

Thứ nhất: Ngân sách xã là một quỹ tập trung của cơ quan chính quyền

Nhà nước cấp cơ sở Hoạt động của quỹ này thể hiện trên hai phương diện: Huy động nguồn thu vào quỹ (gọi là thu ngân sách xã) và nhiệm vụ phân phối sử dụng nguồn vốn của quỹ (gọi là chi ngân sách xã)

Thứ hai: Các hoạt động thu - chi của ngân sách xã luôn gắn với chức

năng, nhiệm vụ của chính quyền xã theo luật định, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã Chính vì vậy các chỉ tiêu thu - chi của ngân sách xã luôn mang tính pháp lý

Thứ ba: Đằng sau các hình thức thu, chi của ngân sách xã chính là các

quan hệ lợi ích giữa một bên là lợi ích chung của cộng đồng các cơ sở mà chính quyền xã là người đại diện với một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế xã hội khác (tổ chức hoặc cá nhân) Các quan hệ này phát sinh trong cả quá trình thu và chi ngân sách xã

Thứ tư: Các quan hệ thu - chi ngân sách xã rất đa dạng và biểu hiện dưới

nhiều hình thức khác nhau, nhưng các khoản thu - chi này chỉ được thừa nhận khi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt

Thứ năm: Ngân sách xã vừa là một cấp trong hệ thống NSNN vừa là một

đơn vị dự toán Bởi vì ngân sách xã vừa thực hiện nhiệm vụ thu-chi của một cấp ngân sách nói chung (mặc dù nguồn thu và nhiệm vụ chi rất nhỏ) vừa là đơn vị nhận bổ sung từ ngân sách cấp trên mà không phải cấp bổ sung cho cấp ngân sách khác và sử dụng luôn nguồn vốn đó Với đặc thù là đơn vị hành chính cấp

cơ sở có mối liên hệ trực tiếp với dân, do dân, vì dân, giải quyết các mối liên hệ giữa Nhà nước và nhân dân, cho nên đây là đơn vị hành chính giúp Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ trực tiếp tới mọi người dân

2.2.1.3 Vai trò của ngân sách xã

Ngân sách xã là một bộ phận hữu cơ của hệ thống ngân sách nhà nước Là phương tiện vật chất để chính quyền cấp xã thực hiện các chức năng, nhiệm vụ theo luật định, là nhân tố đảm bảo cho sự tồn tại và hoạt động bình thường của bộ máy chính quyền cấp xã - một đơn vị hành chính cơ sở có tầm quan trọng đặt biệt trong hệ thống phân cấp quản lý hành chính nước ta Do vậy, việc hình thành ngân sách cấp xã thuộc ngân sách Nhà nước là hoàn toàn cần thiết, để đảm bảo chức năng quản lý nhà nước trong phạm vi và trách nhiệm được phân công Nhất

là đối với nước ta, một nước đi lên từ nông nghiệp, điểm xuất phát thấp, dân cư

sống chủ yếu ở các làng xã, thì xã là một cấp hành chính cơ sở trực tiếp quan hệ với dân Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, đất nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nền kinh tế càng có nhiều chuyển biến sâu sắc và chuyển dần sang nền kinh tế thị trường – NSX là công cụ đặc biệt quan trọng để chính quyền xã thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế xã hội tại địa phương

Xã là một đại diện của Nhà nước, là một cấp chính quyền cơ sở của bộ máy quản lý Nhà nước, nó trực tiếp giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước với người dân, từ đó mới biết được chính sách, chế độ của Nhà nước được thực thi tới mức độ nào, mọi quan tâm của Nhà nước cho đến tâm tư, nguyện vọng của người dân ra sao đều được thể hiện ở đây và giúp chính quyền giải quyết các mối quan hệ thì công cụ đắc lực nhất chính là Ngân sách xã Thông qua NSX để giải quyết mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa người dân với Nhà nước

Thông qua hoạt động thu ngân sách, không chỉ đạt mục đích là tạo lập dự toán ngân sách - quỹ tiền tệ ngân sách mà còn thể hiện việc kiểm tra, kiểm soát, điều chỉnh các hoạt động kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động khác trên địa bàn nông thôn tuân thủ theo đúng hành lang pháp lý quy định Việc kiểm tra giám sát

đó thông qua cơ cấu ngành nghề kinh doanh, qua mặt hàng kinh doanh, qua sự lưu chuyển hàng hóa

Từ đây có những điều tiết, tác động nhằm kích thích hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ nông thôn phát triển theo hướng tích cực, góp phần ngăn chặn những hành vi làm ảnh hưởng đến an ninh, trật tự trên địa bàn xã quản lý

Thông qua chi ngân sách, các hoạt động của Đảng, chính quyền, các đoàn thể chính trị xã hội được duy trì ổn định và phát triển không ngừng, qua đó nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước ở cơ sở Với các khoản chi cho sự nghiệp giáo dục, sự nghiệp y tế của ngân sách xã đã thiết thực làm nâng cao dân trí, sức khỏe cho mọi người dân và cộng đồng xã hội Các khoản chi cho xây dựng cơ bản của ngân sách xã ngày càng làm cho bộ mặt nông thôn đổi mới khang trang, đưa nông nghiệp nông thôn ra khỏi lạc hậu

Xét trong hệ thống ngân sách nhà nước thì ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở và nắm giữ một vị trí rất quan trọng trong hệ thống ngân sách

Ngân sách xã chiếm giữ vai trò tích cực đối với sự nghiệp phát triển kinh

tế - văn hóa – xã hội, xúc tiến quá trình đô thị hóa, đổi mới bộ mặt nông thôn, đồng thời góp phần đưa nông thôn Việt Nam phát triển đi lên công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước

Bất kể tổ chức, cá nhân nào hoạt động nhất thiết phải có nguồn kinh phí từ các nguồn khác nhau Hoạt động của chính quyền và các tổ chức đoàn thể, xã hội cấp xã có vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống quản lý các cấp của Nhà nước nên được Ngân sách nhà nước cấp kinh phí hoạt động và chủ yếu là chi thường xuyên Chi thường xuyên ngân sách xã giúp cho bộ máy nhà nước cấp xã duy trì hoạt động bình thường để thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước; đảm bảo an ninh, an toàn xã hội, đảm bảo sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia

Việc sử dụng kinh phí thường xuyên ngân sách xã chủ yếu chi cho con người, công việc nên nó không làm tăng thêm tài sản hữu hình của quốc gia Hiệu quả của chi thường xuyên ngân sách xã không thể đánh giá, xác định cụ thể như chi cho đầu tư phát triển và chi chương trình, dự án khác Tuy nhiên, với số lượng bộ máy quản lý cấp xã lớn và đông đảo sẽ cần một lượng ngân sách lớn nên nhất thiết việc sử dụng phải được kiểm soát chặt chẽ, vừa để nâng cao hiệu lực quản lý chính quyền cấp xã, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách nhà nước

Chi thường xuyên NSX hiệu quả và tiết kiệm sẽ là nguồn bổ sung tăng tích lũy vốn Ngân sách nhà nước để chi cho đầu tư phát triển, thúc đẩy nền kinh

tế phát triển, nâng cao niềm tin của nhân dân vào vai trò quản lý điều hành của Nhà nước

2.2.1.4 Phân loại và phân cấp chi ngân sách xã

Chi ngân sách xã gồm: Chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách xã Việc phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách xã phải căn cứ vào chế độ phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng của Nhà nước, các chính sách chế

độ về hoạt động của các cơ quan Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị xã hội; đồng thời phải phù hợp với trình độ, khả năng quản lý của chính quyền xã

Dự toán chi ngân sách xã được bố trí khoản dự phòng bằng 2% - 5% tổng

số chi để chi phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, hoả hoạn, nhiệm vụ quan trọng về trật tự an toàn xã hội và nhiệm vụ cấp bách khác phát sinh ngoài dự toán Uỷ ban nhân dân xã quyết định sử dụng dự phòng ngân sách xã và định kỳ

3 tháng báo cáo Chủ tịch, Phó chủ tịch Hội đồng nhân dân và báo cáo Hội đồng nhân dân xã tại kỳ họp gần nhất

Cân đối ngân sách xã phải bảo đảm nguyên tắc chi không vượt quá nguồn thu quy định Nghiêm cấm đi vay hoặc chiếm dụng vốn dưới mọi hình thức để

cân đối ngân sách xã

Ngân sách xã do Uỷ ban nhân dân xã xây dựng và quản lý, Hội đồng nhân dân xã quyết định và giám sát

Mọi khoản thu, chi ngân sách xã phải thực hiện quản lý qua Kho bạc Nhà nước theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước Đối với các xã có khó khăn ở miền núi và vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện quản lý thu, chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước; Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (dưới đây gọi chung là tỉnh) quy định cơ chế quản lý phù hợp và báo cáo Bộ Tài chính

Thu, chi ngân sách xã phải hạch toán kế toán và quyết toán theo mục lục ngân sách nhà nước và chế độ kế toán của Nhà nước

Hoạt động tài chính khác của xã theo quy định của pháp luật bao gồm: các quỹ công chuyên dùng của xã; tài chính các hoạt động sự nghiệp của xã; tài chính thôn bản (các khoản thu, chi từ các khoản đóng góp của dân trên nguyên tắc tự nguyện do thôn bản huy động) và một số hoạt động tài chính khác theo quy định của pháp luật Xã được mở tài khoản tiền gửi tại Kho bạc Nhà nước để gửi các khoản tiền không thuộc ngân sách xã, Kho bạc Nhà nước quản lý các khoản tiền gửi này theo chế độ tiền gửi Các khoản thu, chi tài chính khác của xã phải hạch toán rõ ràng, minh bạch theo từng loại hoạt động

Uỷ ban nhân dân xã tổ chức quản lý thống nhất các hoạt động tài chính có liên quan đến các loại tài sản công của xã, tài sản của nhà nước và tài sản khác theo chế độ quy định (Bộ Tài chính, 2003)

2.2.2 Đối tượng chi trả, thanh toán theo dự toán ngân sách xã

Các khoản chi thường xuyên trong dự toán được thực hiện cho các đối tượng các cơ quan, ban ngành ở xã, bao gồm các tổ chức chính trị xã hội, chính trị xã hội- nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội- nghề nghiệp được ngân sách nhà nước hỗ trợ kinh phí thường xuyên và các đối tượng khác theo hướng dẫn riêng của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Nội dung chi thường xuyên ngân sách xã chủ yếu gồm:

- Chi thanh toán cá nhân, gồm tiền lương và các khoản liên quan cá nhân đối với người được hưởng các chế độ từ Ngân sách

- Chi nghiệp vụ chuyên môn, gồm các khoản chi liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đoàn thể, tổ chức… theo quy định của luật pháp

- Các khoản chi khác theo quy định của Luật ngân sách

2.2.3 Quy trình chi trả, thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước

Sơ đồ 2.2 Quy trình thanh toán chi thường xuyên ngân sách xã qua KBNN

(Nguồn: Tác giả tổng hợp) Bước 1: Ban Tài chính xã gửi chứng từ đến cán bộ kiểm soát chi của KBNN

Bước 2a, 2b: Cán bộ kiểm soát chi kiểm tra chứng từ nếu hợp pháp, hợp lệ

và đủ điều kiện thanh toán thì nhập máy trình lên kế toán trưởng phê duyệt Nếu kiểm tra chứng từ không đủ điều kiện thanh toán thì trả lại Ban Tài chính xã

Bước 3: Kế toán trưởng kiểm soát và ký chứng từ, trình lên Giám đốc ký duyệt

Bước 4: Giám đốc xem xét hồ sơ, chứng từ và ký duyệt Cán bộ kiểm soát chi nhận lại hồ sơ, chứng từ

Bước 5: Cán bộ kiểm soát chi trả lại chứng từ cho đơn vị

2.2.4 Trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan, đơn vị trong việc quản lý, kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã

2.2.4.1 Đơn vị sử dụng ngân sách cấp xã

Đơn vị sử dụng ngân sách cấp xã thường xuyên mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước; chịu sự kiểm tra, kiểm soát của KBNN trong quá trình thực hiện dự toán ngân sách được giao và quyết toán ngân sách theo đúng chế độ quy định Lập chứng từ thanh toán theo đúng mẫu do Bộ Tài chính quy định; chịu trách nhiệm về tính chính xác của các nội dung chi đã kê trên bảng kê chứng từ thanh toán gửi Kho bạc Nhà nước

Cán bộ KSC của KB

+ Các tổ chức đơn vị thuộc xã:

Chi đúng dự toán được giao, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, đúng mục đích, đối tượng và tiết kiệm có hiệu quả

Lập dự toán sử dụng kinh phí hàng quý (có chia tháng) gửi Ban tài chính

xã Khi có nhu cầu chi, làm các thủ tục đề nghị Ban tài chính xã rút tiền tại Kho bạc hoặc quỹ tại xã để thanh toán

Chấp hành đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống kê và quyết toán

sử dụng kinh phí với Ban Tài chính xã và công khai kết quả thu, chi tài chính của

+ Ban Tài chính xã:

Thẩm tra nhu cầu sử dụng kinh phí của các tổ chức đơn vị

Bố trí nguồn theo dự toán năm và dự toán quý để đáp ứng nhu cầu chi, trường hợp nhu cầu chi lớn hơn thu trong quý cần có biện pháp đề nghị cấp trên tăng tiến độ cấp bổ sung hoặc tạm thời sắp xếp lại nhu cầu chi phù hợp với nguồn thu, theo nguyên tắc đảm bảo chi lương, có tính chất lương đầy đủ kịp thời

Kiểm tra giám sát việc thực hiện chi Ngân sách, sử dụng tài sản của các tổ chức, đơn vị sử dụng ngân sách, phát hiện và báo cáo đề xuất kịp thời Chủ tịch

Ủy ban Nhân dân xã về những vi phạm chế độ, tiêu chuẩn, định mức để có biện pháp đảm bảo thực hiện mục tiêu và tiến độ quy định

+ Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã hoặc người được ủy quyền quyết định chi:

Việc quyết định chi phải theo đúng chế độ, tiêu chuẩn và mức chi trong phạm vi dự toán được phê duyệt và người ra quyết định chi phải chịu trách nhiệm

về quyết định của mình, nếu chi sai phải bồi hoàn công quỹ và tùy theo tính chất, mức độ vi phạm còn bị xử lý theo pháp luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

2.2.4.2 Cơ quan quản lý cấp huyện

Theo quy định, Phòng Tài chính - kế hoạch quận, huyện, thị xã, thành phố

có trách nhiệm:

a) Thẩm tra việc phân bổ dự toán ngân sách nhà nước cho các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước Trường hợp việc phân bổ không phù hợp với nội dung trong dự toán do cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao, không đúng chính sách, chế độ thì yêu cầu cơ quan phân bổ ngân sách điều chỉnh lại;

b) Đảm bảo tồn quỹ ngân sách nhà nước các cấp để đáp ứng các nhu cầu chi của ngân sách nhà nước theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước;

c) Kiểm tra, giám sát việc thực hiện chi tiêu và sử dụng ngân sách ở các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, trường hợp phát hiện các khoản chi vượt nguồn cho phép, không đúng chế độ quy định hoặc đơn vị không chấp hành chế

độ báo cáo, thì có quyền yêu cầu Kho bạc Nhà nước tạm dừng thanh toán

d) Chịu trách nhiệm nhập dự toán chi ngân sách vào hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc (sau đây gọi tắt là TABMIS) theo quy định về hướng dẫn quản lý điều hành ngân sách nhà nước trong điều kiện áp dụng hệ thống TABMIS (Bộ Tài chính, 2012)

2.2.4.3 Kho bạc Nhà nước

Kho bạc Nhà nước có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát các hồ sơ, chứng từ chi và thực hiện thanh toán kịp thời các khoản chi ngân sách đủ điều kiện thanh toán theo quy định

Kho bạc Nhà nước tham gia với cơ quan tài chính, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong việc kiểm tra tình hình sử dụng ngân sách; xác nhận

số thực chi, số tạm ứng, số dư kinh phí cuối năm ngân sách của các ĐVSDNS tại Kho bạc Nhà nước

Kho bạc Nhà nước có quyền tạm đình chỉ, từ chối thanh toán và thông báo bằng văn bản cho ĐVSDNS biết; đồng thời, chịu trách nhiệm về quyết định của mình trong các trường hợp:

- Chi không đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi do cơ quan nhà nước

Kho bạc Nhà nước có trách nhiệm tạm dừng thanh toán theo yêu cầu của

cơ quan tài chính bằng văn bản khi tồn quỹ ngân sách không đáp ứng đủ nhu cầu chi; các khoản chi vượt nguồn cho phép, không đúng chế độ quy định hoặc đơn

vị không chấp hành chế độ báo cáo

Thời hạn xử lý hồ sơ được tính từ thời điểm cán bộ kiểm soát chi NSNN của Kho bạc Nhà nước nhận đầy đủ hồ sơ, chứng từ kiểm soát chi theo quy định Đối với các khoản tạm ứng, các khoản chi có hồ sơ đơn giản thời hạn xử lý trong một ngày làm việc; trường hợp thanh toán các khoản chi có hồ sơ phức tạp thời hạn xử lý là 02 ngày làm việc; trường hợp thanh toán tạm ứng thời hạn xử lý tối

đa là 03 ngày làm việc

2.3 KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ QUA KHO BẠC 2.3.1 Vai trò, nguyên tắc kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc

Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã là việc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi ngân sách xã diễn ra tại tất cả các khâu của quá trình chi ngân sách, nhằm đảm bảo mỗi khoản chi ngân sách đều được dự toán từ trước, được thực hiện đúng dự toán được duyệt, đúng chế độ, định mức, tiêu chuẩn quy định và có hiệu quả kinh tế- xã hội

Vì vậy, kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã có ý nghĩa quan trọng sau:

Một là, quản lý các khoản chi thường xuyên ngân sách xã đảm bảo tiết

kiệm, có hiệu quả Kiểm soát chặt chẽ các khoản chi thường xuyên ngân sách xã

có ý nghĩa quan trọng trong việc tập trung nguồn lực tài chính để phát triển kinh

tế - xã hội; thực hành tiết kiệm, chống các hiện tượng tiêu cực, chi tiêu lãng phí; góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định tiền tệ và làm lành mạnh hoá nền tài chính quốc gia

Hai là, các khoản chi thường xuyên ngân sách thường mang tính hoàn trả

trực tiếp, diễn ra trên phạm vi rộng, liên quan đến nhiều đối tượng trong xã hội; hoạt động chi thường xuyên ngân sách cũng ngày càng đa dạng hơn, phức tạp hơn Do vậy, cần thiết phải có các cơ quan chức năng có thẩm quyền thực hiện kiểm tra, kiểm soát các khoản chi thường xuyên ngân sách để ngăn chặn kịp thời những hiện tượng tiêu cực; đồng thời phát hiện những kẽ hở trong cơ chế quản

lý, đảm bảo cho việc Nhà nước sẽ nhận được những kết quả tương xứng với số tiền mà Nhà nước đã bỏ ra

Ba là, hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế là xu thế tất yếu và là một yêu

cầu khách quan đối với mỗi quốc gia trên con đường phát triển Một nền kinh tế hướng tới mở cửa và hội nhập hết sức năng động và đầy những thách thức gay gắt cũng đã và đang đặt ra yêu cầu về sự hoàn thiện chức năng của tài chính Hội nhập là sự thừa nhận và vận hành nền kinh tế tài chính tuân thủ các nguyên tắc, các thông lệ, các chuẩn mực quốc tế Chính vì vậy, vai trò của kiểm soát chi lại càng cần thiết, nhằm quản lý chặt chẽ ngân quỹ quốc gia, đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả

Về nguyên tắc kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã:

1 Tất cả các khoản chi ngân sách nhà nước phải được kiểm tra, kiểm soát trong quá trình chi trả, thanh toán Các khoản chi phải có trong dự toán ngân sách nhà nước được giao, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định và đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi

2 Mọi khoản chi ngân sách nhà nước được hạch toán bằng đồng Việt Nam theo niên độ ngân sách, cấp ngân sách và mục lục ngân sách nhà nước Các khoản chi ngân sách nhà nước bằng ngoại tệ, hiện vật, ngày công lao động được quy đổi và hạch toán bằng đồng Việt Nam theo tỷ giá ngoại tệ, giá hiện vật, ngày công lao động do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định

3 Việc thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước thực hiện theo nguyên tắc trực tiếp từ Kho bạc Nhà nước cho người hưởng lương, trợ cấp xã hội và người cung cấp hàng hóa dịch vụ; trường hợp chưa thực hiện được việc thanh toán trực tiếp, Kho bạc Nhà nước thực hiện thanh toán qua đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước

4 Trong quá trình kiểm soát, thanh toán, quyết toán chi ngân sách nhà nước các khoản chi sai phải thu hồi giảm chi hoặc nộp ngân sách Căn cứ vào quyết định của cơ quan tài chính hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, Kho bạc Nhà nước thực hiện việc thu hồi cho ngân sách nhà nước theo đúng trình tự quy định (Bộ Tài chính, 2012)

2.3.2 Đặc điểm kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc

Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước được

quy định thực hiện theo nguyên tắc kiểm soát tuân thủ (tuân thủ nguyên tắc quản

lý tài chính, tuân thủ chế độ, tuân thủ chính sách, tuân thủ tiêu chuẩn, định mức

của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, tuân thủ chế độ kế toán…) và kiểm soát chuẩn theo quy định pháp lý Nhà nước được biểu hiện qua hình thức chuẩn biểu mẫu chứng từ chi ngân sách và các quy định mã hoá như: mã đơn vị sử dụng NSNN, mã cấp NS, mã hệ thống mục lục NSNN…

Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước là quá trình kiểm soát ngay trong quá trình chi tiêu ngân sách của đơn vị sử dụng NSNN, được tiến hành thường xuyên khi phát sinh chi tiêu ngân sách và được thực hiện trên từng khoản chi ngân sách (không kiểm soát theo hình thức chọn mẫu) Những khoản chi thường xuyên ngân sách xã được ghi vào dự toán chi và

đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt và được coi là chi tiêu pháp lệnh Số chi thường xuyên đã được ghi trong dự toán thể hiện sự cam kết của cơ quan chức năng quản lý tài chính nhà nước với các đơn vị thụ hưởng NSNN, từ

đó nảy sinh nguyên tắc quản lý chi thường xuyên theo dự toán

Theo Điều 3 của Thông tư số: 161/2012/TT-BTC có quy định điều kiện chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Kho bạc Nhà nước chỉ thực hiện thanh toán các khoản chi Ngân sách Nhà nước khi có đủ các điều kiện sau:

1 Đã có trong dự toán chi Ngân sách Nhà nước được giao, trừ các trường hợp sau:

- Tạm cấp kinh phí theo quy định tại Điều 45 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 6/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách Nhà nước

- Chi từ nguồn tăng thu so với dự toán được giao theo quy định tại Điều

54 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP và từ nguồn dự phòng ngân sách theo quy định tại Điều 7 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP

- Chi ứng trước dự toán Ngân sách Nhà nước năm sau theo quyết định của cấp có thẩm quyền quy định tại Điều 61 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP

2 Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền qui định

3 Đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi

4 Có đủ hồ sơ, chứng từ thanh toán theo quy định tại điều 7 Thông tư số: 161/2012/TT-BTC

Ngoài các điều kiện quy định tại khoản 1, 2, 3, 4 Điều này, trường hợp sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước để mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc và các công việc khác thuộc phạm vi phải đấu thầu thì phải có đầy đủ quyết định trúng thầu hoặc quyết định chỉ định đơn vị cung cấp hàng hóa của cơ quan

có thẩm quyền theo quy định của pháp luật

2.3.3 Nội dung kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc

2.3.3.1 Kiểm soát việc lập dự toán

Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của Uỷ ban nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân xã hoàn chỉnh dự toán ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã trình Hội đồng nhân dân xã quyết định Sau khi dự toán ngân sách xã được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Uỷ ban nhân dân xã báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện, Phòng tài chính huyện, đồng thời thông báo công khai dự toán ngân sách xã cho nhân dân biết theo chế độ công khai tài chính về ngân sách nhà nước

UBND cấp xã thực hiện phân bổ dự toán chi thường xuyên chi tiết đến loại, khoản của Mục lục ngân sách nhà nước theo quy định, đồng thời gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch (01 bản) làm căn cứ nhập vào chương trình và thanh toán, kiểm soát chi theo quy định Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của bản dự toán do Uỷ ban nhân dân cấp xã gửi đến trước khi thực hiện nhập vào chương trình

Căn cứ vào dự toán cả năm và khả năng thu, nhu cầu chi của từng quý, Uỷ ban nhân dân xã lập dự toán thu, chi quý (có chia ra tháng) gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch Đối với những xã có các nguồn thu chủ yếu theo mùa vụ, Uỷ ban nhân dân xã đề nghị cơ quan tài chính cấp trên thực hiện tiến độ cấp số bổ sung cân đối trong dự toán đã được giao (nếu có) cho phù hợp để điều hành chi theo tiến độ công việc Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã (hoặc người được uỷ quyền)

là chủ tài khoản thu, chi ngân sách xã (Bộ Tài chính, 2003)

2.3.3.2 Kiểm soát chấp hành dự toán

Kho bạc Nhà nước tiến hành thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi thường xuyên ngân sách xã phù hợp với các chính sách, chế độ, định mức chi tiêu do nhà nước quy định theo những nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý tài chính trong quá trình cấp phát và thanh toán các khoản chi thường xuyên NSNN

Đơn vị sử dụng NSNN gửi Kho bạc Nhà nước toàn bộ hồ sơ, chứng từ liên quan để kiểm tra, kiểm soát Nội dung KSC thường xuyên ngân sách xã của KBNN bao gồm:

- Kiểm tra, kiểm soát tính hợp pháp, hợp lệ của các chứng từ chi thường xuyên ngân sách xã gồm kiểm tra đối chiếu mẫu dấu, chữ ký của Thủ trưởng và

Kế toán đơn vị sử dụng ngân sách xã;

- Kiểm tra, kiểm soát các điều kiện chi theo chế độ quy định, bao gồm: + KBNN tiến hành kiểm soát, đối chiếu các khoản chi so với dự toán ngân sách nhà nước, đảm bảo các khoản chi phải có trong dự toán NSNN được cấp có thẩm quyền giao, số dư tài khoản dự toán của đơn vị còn đủ để chi

+ Kiểm tra, kiểm soát các khoản chi đảm bảo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách nhà nước do cơ quan có thẩm quyền quy định Đối với các khoản chi chưa có chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi NSNN, KBNN căn cứ vào dự toán NSNN đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao để kiểm soát

+ Các khoản chi phải được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách chuẩn chi Thẩm quyền chuẩn chi phải là người đứng đầu cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách, đồng thời là chủ tài khoản Chủ tài khoản phải đăng ký chữ ký mẫu và con dấu của cơ quan, đơn vị tại KBNN nơi đơn vị sử dụng ngân sách giao dịch (Bộ Tài chính, 2012)

Ngoài những nội dung trên, trong quá trình KSC thường xuyên ngân sách

xã qua KBNN cần thực hiện một số yêu cầu như: Trường hợp sử dụng vốn, kinh phí thường xuyên NSNN để đầu tư sửa chữa, mua sắm trang thiết bị phương tiện làm việc phải thực hiện đúng các quy định về định mức trang bị, hình thức đấu thầu, chọn nhà thầu phù hợp

Việc thanh toán các khoản chi NSNN qua KBNN thực hiện theo nguyên tắc trực tiếp từ KBNN cho người hưởng lương, trợ cấp xã hội và người cung cấp hàng hóa dịch vụ; trường hợp chưa thực hiện được việc thanh toán trực tiếp

KBNN thực hiện thanh toán qua ĐVSDNS nhà nước

2.3.3.3 Kiểm soát quyết toán chi ngân sách xã

Là quá trình tổng kết việc thực hiện dự toán ngân sách năm Nội dung của khâu này là việc kiểm soát tính chính xác các báo cáo tài chính năm của các đơn

vị sử dụng ngân sách nhà nước Rà soát lại các số liệu tổng hợp do đơn vị gửi

đến, đối chiếu với báo cáo kế toán tổng hợp của KBNN, từ đó tìm ra các sai sót của số liệu để thực hiện điều chỉnh hoặc thu hồi, hay tìm ra các thiếu sót của chế

độ để có kiến nghị tới các cơ quan có thẩm quyền…khâu này là khâu cuối cùng của một chu trình ngân sách, nó được thực hiện khi năm ngân sách kết thúc Nội dung kiểm soát nếu phân theo thời gian sẽ có kiểm soát trước, kiểm soát trong và kiểm soát sau hoạt động Nếu theo tính chất sẽ có kiểm soát thường xuyên định kỳ, kiểm soát đột xuất Tùy thuộc vào yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể mà hoạt động kiểm soát được thực hiện theo từng nội dung, tính chất cho thích hợp Ban Tài chính xã lập báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã hàng năm, trình Uỷ ban nhân dân xã xem xét để trình Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng Tài chính huyện để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho Phòng Tài chính huyện do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định Quyết toán chi ngân sách xã không được lớn hơn quyết toán thu ngân sách xã Kết dư ngân sách xã là số chênh lệch lớn hơn giữa số thực thu và số thực chi ngân sách xã Toàn bộ kết dư năm trước (nếu có) được chuyển vào thu ngân sách năm sau Sau khi Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 05 bản để gửi cho Hội đồng nhân dân xã, Uỷ ban nhân dân xã, Phòng Tài chính huyện, Kho bạc Nhà nước nơi xã giao dịch (để làm thủ tục ghi thu kết

dư ngân sách), lưu Ban tài chính xã và thông báo công khai nơi công cộng cho nhân dân trong xã biết

Phòng Tài chính huyện có trách nhiệm thẩm định báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã, trường hợp có sai sót phải báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện yêu cầu Hội đồng nhân dân xã điều chỉnh

2.3.4 Chỉ tiêu đánh giá kết quả công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước

Căn cứ kiểm soát chi thực hiện theo quy định tại Nghị định

60/2003/NĐ-CP ngày 06 tháng 06 năm 2003 Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật NSNN Căn cứ Quyết định số 108/2009/QĐ-TTg ngày 26 tháng 08 năm 2009 và Quyết định số 26/2015/QĐ-TTg ngày 08/7/2015 của Thủ tướng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của KBNN trực thuộc BTC Thông tư 161/2012/TT-BTC ngày 02/10/2012 Quy định chế độ kiểm soát, thanh toán các khoản chi NSNN qua KBNN; Quyết định 161/QĐ – KBNN ngày 19/02/2013 về việc ban hành một số quy trình nghiệp vụ

kế toán nhà nước trong điều kiện áp dụng TABMIS, như các khoản chi thường

xuyên phải đảm bảo có trong dự toán được duyệt và đã được phân khai chi tiết; việc chấp hành thủ tục thanh toán, các tiêu chuẩn định mức cho cấp xã phải đảm bảo đúng chế độ định mức quy định; việc chấp hành chế độ hoá đơn, chứng từ trong chi thường xuyên; việc chấp hành thủ tục hạch toán ghi thu - ghi chi theo quy định… Qua quá trình kiểm soát chi đã phát hiện ra:

- Số tiền từ chối thanh toán là số tiền chi sai chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi của cấp có thẩm quyền quy định, sai mục lục ngân sách; các yếu tố trên chứng từ chi không đúng theo quy định hiện hành

- Số món thiếu hồ sơ, thủ tục thanh toán là những khoản chi ngân sách thiếu hồ sơ, chứng từ được quy định cụ thể cho từng khoản chi như quyết định phê duyệt kết quả đấu thầu, quyết định chỉ định thầu, quyết định phê duyệt kết quả chào hàng cạnh tranh của cấp có thẩm quyền, hợp đồng mua bán, sửa chữa

- Số tiền hủy bỏ cuối năm là toàn bộ số dư dự toán không khoán sử dụng không hết cuối năm sẽ bị hủy bỏ

Từ các chỉ tiêu đánh giá kết quả công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua KBNN đã nêu cao được nhận thức, ý thức của các đơn vị sử dụng ngân sách, từ đó quản lý và sử dụng ngân sách đúng hơn, tiết kiệm hơn và hiệu quả thiết thực hơn; tăng cường công tác quản lý NSNN xã là một nhiệm vụ bức thiết của Đảng và chính quyền cấp xã nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tiền, tài sản của Nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, đồng thời tạo niềm tin cho nhân dân trong xã

2.3.5 Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước

Công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước

có phạm vi rộng, chu trình quản lý kéo dài vì vậy có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến công tác kiểm soát chi, cơ bản có các nhân tố sau:

2.3.5.1 Nhân tố khách quan

Thứ nhất: Hệ thống pháp luật Trong xu thế xây dựng Nhà nước pháp quyền

của nước ta hiện nay đòi hỏi việc kiểm soát chi NSNN phải theo khuôn khổ pháp luật

Hệ thống quản lý, kiểm soát chi của nước ta hiện nay là luật NSNN và các văn bản hướng dẫn thực hiện, cùng các văn bản pháp quy khác vừa là nhân tố quan trọng vừa là điều kiện quyết định đến chất lượng công tác kiểm soát chi thường xuyên