Trong 2 module vừa qua – module Quản lý bệnh viện và module Kinh tế y tế có rất nhiều vấn đề được đặt ra, hầu hết đều là những vấn đề nổi bật, trọng yếu trong ngành y tế. Tuy nhiên với thời lượng yêu cầu của bài báo cáo cũng với những kiến thức em có được từ liên module vùa qua, em xinh trình bày về những cơ hội và thách thức của sự phát triển mạng lưới y tế cơ sở tại Việt Nam trước tình hình mới. Y tế cơ sở không phải là một vấn đề mới, nó đã được quan tâm và phát triển hơn 30 năm nay nhưng tại sao chúng ta vẫn chưa có một mạng lưới tốt và ổn định để kéo theo rất nhiều vấn đề liên quan khác trong hệ thống y tế hiện nay, và hơn hết trước những đổi mới của thế giới và Việt Nam hiện nay chúng ta cần đối mặt với những gì và có những giải pháp thiết thực nào để vượt qua không? Trong giới hạn bài viết em sẽ cố gắng nêu bật lên những vấn đề nổi cộm trong nội dung này dẫn chứng bằng các câu chuyện, số liệu thống kê, tìm cách lý giải, tìm ra nguyên nhân vì sao như vậy. Có các yếu tố nào ảnh hưởng, tác động đến hay không? Nếu có thì những yếu tố nào có thể can thiệp được, khắc phục được để từ đó tìm ra và nêu lên ý kiến của bản thân em về giải pháp cho các vấn đề nêu trên.
Trang 1i
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trên thực tế không có thành công nào mà thiếu đi những sự giúp đỡ dù ít haynhiều, chắc chắn điều đó đúng với bài báo cáo cũng như toàn bộ khóa học Quản lý y
tế - Kinh tế y tế của em Lời cảm ơn trân trọng này em xin gửi đến toàn bộ Qúy Thầy
Cô và các anh chị trong liên module vừa qua, chỉ một tháng ngắn ngủi em đã đượctiếp xúc với những Thầy Cô nhiệt huyết và đầy năng lượng lăn xả trong nghề, vàchính những kinh nghiệm của Thầy Cô là thứ quí giá mà em may mắn có được Vớinhững câu chuyện thật về nghề của chúng ta dưới góc nhìn của những nhà quản lýkhông chỉ cho em thấy được cái nhìn tổng quát cùng với những hiện trạng mà nền y tếnước nhà đang gặp phải mà còn giúp chúng em định hình và có những lựa chọn phùhợp với những sự đổi mới sắp tới Lòng đam mê và tận tâm của các Thầy Cô đãtruyền lửa và tiếp sức cho tụi em theo đuổi và trau dồi kiến thức nghề nghiệp, và từ đóchúng em tự tin hơn với những suy nghĩ và định hướng của mình
Hơn hết là lời cảm ơn thành kính em xin gửi đến người Thầy đã truyền ngonlửa đam mê cho em cả 5 năm nay, Thầy Nguyễn Thế Dũng, những câu chuyện đời vànhững câu chuyện nghề của Thầy dù nghe bao nhiêu lần em cũng cảm thấy thật hữuích và mang những ý nghĩa màu sắc mới Không ngại thời gian Thầy luôn dành tối đathời gian có thể bên chúng em, giải quyết những khúc mắc nhỏ nhất và cũng sẵn sànglắng nghe những ý kiến khó khả thi nhất từ xây dựng môn học cho đến nhưng vẫn đề
to lớn liên quan đến nghề nghiệp
Bên cạnh đó em xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám Đốc bệnh viện bệnh nhiệtđới đã luôn tạo điều kiện tốt nhất về cơ sở vật chất cho chúng em học tập những ngàyqua
Cuối cùng em xin được gửi lời cảm ơn đến Ban Chủ nhiệm Khoa Y – ĐHQGTPHCM đã tạo điều kiện cho chúng em được học hai module vô cùng cần thiết khôngchỉ cho công tác quản lý sau này mà còn là quản lý chình cuộc đời hành nghề y củamình
Chắc hẳn sẽ có những thiếu sót trong bài báo cáo này vì vốn kiến thức hạn hẹpcũng như những suy nghĩ còn non trẻ, kính mong sự thông cảm và những ý kiến đónggóp từ quý Thầy Cô
Trang 4TÓM TẮT
Trong 2 module vừa qua – module Quản lý bệnh viện và module Kinh tế y tế
có rất nhiều vấn đề được đặt ra, hầu hết đều là những vấn đề nổi bật, trọng yếu trongngành y tế Tuy nhiên với thời lượng yêu cầu của bài báo cáo cũng với những kiếnthức em có được từ liên module vùa qua, em xinh trình bày về những cơ hội và tháchthức của sự phát triển mạng lưới y tế cơ sở tại Việt Nam trước tình hình mới Y tế cơ
sở không phải là một vấn đề mới, nó đã được quan tâm và phát triển hơn 30 năm naynhưng tại sao chúng ta vẫn chưa có một mạng lưới tốt và ổn định để kéo theo rất nhiềuvấn đề liên quan khác trong hệ thống y tế hiện nay, và hơn hết trước những đổi mớicủa thế giới và Việt Nam hiện nay chúng ta cần đối mặt với những gì và có những giảipháp thiết thực nào để vượt qua không?
Trong giới hạn bài viết em sẽ cố gắng nêu bật lên những vấn đề nổi cộm trongnội dung này dẫn chứng bằng các câu chuyện, số liệu thống kê, tìm cách lý giải, tìm ranguyên nhân vì sao như vậy Có các yếu tố nào ảnh hưởng, tác động đến hay không?Nếu có thì những yếu tố nào có thể can thiệp được, khắc phục được để từ đó tìm ra vànêu lên ý kiến của bản thân em về giải pháp cho các vấn đề nêu trên
iv
Trang 5MỤC LỤC
Lời cảm ơn i
Tóm tắt ii
Mục lục iii
Danh sách hình vẽ iv
Danh sách bảng biểu v
Danh sách các thuật ngữ viết tắt vi
CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1
CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 3
2.1/Tuyên ngôn Alma–Ata 1978 3 2.2/ Tháp y tế dựa trên CSSKBĐ 4
2.3/ So sánh đặc trưng của chăm sóc sức khỏe ban đầu trước đây và hiện nay 5 2.4/ Mô hình chung của tổ chức hệ thống y tế ở Việt Nam 6
2.5/ Chức năng, nhiệm vụ của YTCS theo Thông tư 33/2015/TT-BYT 6
2.6/ Nhiệm vụ của nhân viên YTCS theo Thông tư 07/2013/TT-BYT 8
CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG 10 3.1/ Sự phát triển của YTCS tại Việt Nam hiện nay 11
3.2/ Những thuận lợi cho sự phát triển mạng lưới YTCS trước tình hình mới 11
3.3/ Những khó khăn và thách thức của mạng lưới YTCS 13
trongtìnhhìnhmới CHƯƠNG 4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 15
Tài liệu tham khảo 18
Phụ lục:TUYÊN NGÔN ALMA – ATA 1978 19
v
Trang 7DANH SÁCH BẢNG BIỂU
Danh sách bảng biểu
ban đầu trước đây và hiện nay
17,18
vii
Trang 8DANH SÁCH CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
WHO: World Health Organization - Tổ chức Y tế thế giới BYT: Bộ Y tế.
YTCS: Y Tế Cơ Sở.
CSSKBĐ: Chăm sóc sức khỏe ban đầu.
viii
Trang 9CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU
Như chúng ta đã biết, hệ thống y tế Việt Nam đã có nhiều phát triển vượt bậc
so với trước đây nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập Dễ nhận thấy nhất có lẽ là tình trạngquá tải ở những bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến trung ương, hình ảnh 3-4 bệnh nhânchung một giường bệnh hay bệnh nhân nằm dọc các hành lang đã không còn xa lạ.Không chỉ vậy, những bệnh viện tuyến trên có lượt bệnh nhân đến khám hàng ngàylên đến 4000 – 5000, rất nhiều bệnh nhân ở tỉnh phải lặn lội vượt quãng đường xa đếncác bệnh viện này, chờ đợi bốc số từ đêm hôm trước để được khám mặc dù trong số
đó có những bệnh có thể điều trị tại tuyến dưới, trái ngược hoàn toàn với cảnh vắngbóng bệnh nhân của những bệnh viện huyện hay các trạm y tế xã, phường Theo Luậtkhám chữa bệnh của chính phủ ban hành năm 2009, người bệnh có quyền đến khám
và chữa bệnh ở bất cứ cơ sở y tế nào mà họ mong muốn và các cơ sở y tế kể cả tuyếntrên không được từ chối dịch vụ, vậy thì cách duy nhất để cải thiện tình trạng nàychính là đầu tư cải thiện chất lượng tuyến YTCS hay nâng cao chất lượng CSSKBĐ
Vài năm trở lại đây cùng với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước cũng như sựnhận định đúng đắn về tầm quan trọng của YTCS trong chiến lược phát triển mạnglưới chăm sóc sức khỏe quốc gia, các chính sách về y tế nói chung và hệ thống YTCSnói riêng đã có những biến chuyển bước ngoặt để thích ứng với tình hình mới Phátbiểu tại Hội nghị “ Tăng cường y tế cơ sở cho chăm sóc sức khỏe ban đầu hướng tớibao phủ sức khỏe toàn dân”, Bộ trưởng bộ y tế PGS.TS Nguyễn Thị Kim Tiến khẳng
định: ‘’ Y tế cơ sở là nền tảng, là xương sống của hệ thống y tế Việt Nam bảo đảm cho người dân được chăm sóc sức khỏe cơ bản với chi phí thấp, góp phần thực hiện công bằng trong chăm sóc, bảo vệ sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội ” [1]
Với sự quan tâm đầu tư cùng hàng loạt chính sách, đề án phát triển và mởrộng, YTCS ngày càng khẳng định được vai trò “ xương sống” của mình trong hệthống y tế nước nhà, thê nhưng liệu sự phát triển ấy có đáp ứng đủ và đúng nhu cầuhiện tại của người dân hiện nay khi mô hình bệnh tật đã thay đổi rất nhiều và nổi cộm
là tần suất ngày càng tăng của những bệnh mãn tính không lây và tai nạn thương tích?
Ở quê tôi không khó bắt gặp hình ảnh người dân cứ hàng tuần hàng tháng lại rủ nhaulên bệnh viện tỉnh hay những gia đình có điều kiện hơn thì lên hẳn bệnh viện tuyếntrung ương tận Tp Hồ Chí Minh để khám bệnh dù chỉ là bệnh ho, cảm sốt thôngthường, ngược lại có những người đi ra thẳng tiệm thuốc tây mô tả vài câu về sự khóchịu trong người để mua thuốc nhanh gọn, những điều đó vô hình chung trạm y tế trởthành nơi chỉ dành cho người không có điều kiện đến lấy thuốc bảo hiểm, và nhiều khitôi vẫn nghe rằng “ uống đỡ chứ mai mốt có tiền lên bệnh viện ở Sài Gòn lấy chứthuốc này sao khỏi bệnh được” Đi xa hơn một chút về thành phố nhỏ cạnh quê tôi,không khó để nhận ra trạm xa được xây dựng khá khang trang, hệ thống xử lý nước,rác thải hiện đại nhưng thật sự mà nói nó chỉ có người ra vào là khi đến đợt tiêmphòng của trẻ nhỏ, lâu lâu đến mùa mưa thì những băng rôn về diệt lăng quăng phòngbệnh sốt xuất huyết được treo lên Và chắc
[1]http://moh.gov.vn/news/pages/
hoinghitangcuongytecosochochamsocsuckhoebandauhuongtoibaophusuckhoetoandan
ix
Trang 10chắn sẽ còn rất nhiều trạm y tế mọc đầy rêu phong còn đang tồn tại song song với sựquá tải chật kín bệnh nhân ở những bệnh viện lớn Tầm quan trọng của YTCS luônđược đề cao, luôn được ưu tiên nguồn vốn nhưng với thực trạng chưa phát huy hếtcông năng như vậy cộng thêm hệ thống y dược tư nhân xuất hiện khắp nơi, từ thànhthị đến nông thôn, rất đa dạng và phong phú, liệu YTCS còn giữ vững được những thếmạnh của nó hay không? Và YTCS hiện nay có những cơ hội nào để phát huy vai tròhay thách thức nào làm cản trở hiệu quả đặc biệt trong tình hình đổi mới hiện naykhông.
x
Trang 11CHƯƠNG II: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
2.1/ Tuyên ngôn Alma – Ata 1978
CSSKBĐ không phải là sự săn sóc sức khỏe cơ bản, ở tuyến trước, dành chocác nước đang phát triển, cho người nghèo, dân quê; trái lại nó là một chiến lược y tếnền tảng, phổ quát, có tính nhân bản, công bằng và bình đẳng, trong đó sức khỏe đượccoi là yếu tố của sự phát triển, với sự cam kết chính trị (political commitment) của mỗiquốc gia CSSKBĐ hiện vẫn là nền tảng triết lý và chính sách y tế của WHO, nhằmxây dựng một hệ thống y tế phù hợp, đáp ứng tình hình mới với sự thay đổi nhanhchóng về mô hình bệnh tật, về dân số học và về kinh tế- xã hội
Hội nghị quốc tế về Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu được tổ chức vào tháng 9-1978 tạiAlma-Ata, Kazakhstan, do WHO và UNICEF bảo trợ với chủ đề “ Chăm sóc sức khỏe
ban đầu: Bây giờ hơn bao giờ hết!” Hội nghị đưa ra Bản Tuyên ngôn nổi tiếng về
CSSKBĐ là Tuyên ngôn Alma-Ata, gồm 10 điểm, là chiến lược y tế toàn cầu nhằmđạt mục tiêu “Sức khỏe cho mọi người”, trong đó, tại điểm thứ VI, CSSKBĐ được
định nghĩa: “Primary health care is essential health care based on practical, scientifically sound and socially acceptable methods and technology made universally accessible to individuals and families in the community through their full participation and at a cost that the community and country can afford to maintain at every stage of their development in the spirit of selfreliance and self-determination It forms an integral part both of the country's health system, of which it is the central function and main focus, and of the overall social and economic development of the community It is the first level of contact of individuals, the family and community with the national health system bringing health care as close as possible to where people live and work, and constitutes the first element of a continuing health care process”.[2] Có thể tạm dịch như sau: CSSKBĐ là sự chăm sóc sức khỏe thiết yếu,
dựa trên những phương pháp và kỹ thuật học thực tiễn, có cơ sở khoa học và đượcchấp nhận về mặt xã hội, phổ biến đến tận mọi cá nhân và gia đình trong cộng đồng,qua sự tham gia tích cực của họ với một phí tổn mà cộng đồng và quốc gia có thể đàithọ được ở bất cứ giai đoạn phát triển nào, trên tinh thần tự lực và tự quyết Nó là một
bộ phận hợp thành vừa của hệ thống y tế Nhà nước – mà trong đó, nó giữ vai trò trọngtâm và là tiêu điểm chính – vừa của sự phát triển chung về kinh tế xã hội của cộngđồng Nó là nơi tiếp xúc đầu tiên của người dân với hệ thống y tế, đưa sự chăm sócsức khỏe đến càng gần càng tốt nơi người dân sống và lao động, trở thành yếu tố đầutiên của một quá trình săn sóc sức khỏe lâu dài Từ “ Ban đầu” dịch từ “ Primary” ở
Đó là sự chăm sóc:
Thiết yếu
Kỹ thuật học thực tiễn, khoa học, được xã hội chấp nhận
Phổ biến đến tận cá nhân và gia đình
Tự lực, tự quyết
[2] Nội dung thứ 6 trong tuyên ngôn Alma-Ata 1978
Tham gia tích cực
xi
Trang 12 Phí tổn vừa phải
Gần gũi nơi người dân sống và lao động
Nằm trong sự phát triển chung về kinh tế - xã hội của địa phương
2.2/ Tháp y tế dựa trên CSSKBĐ [3]
Hình dưới đây ( Hình 01) minh họa sơ đồ phân tuyến của hệ thống y tế, trong
đó mạng lưới YTCS được coi là tầng móng vững chắc nhất Dễ nhận thấy rằng cáctrạm xá phường, xã được đặt gần dân nhất, là nơi tiếp nhận và cung cấp dịch vụchăm sóc sức khỏe đầu tiên Không chỉ vậy, với sự dịch vụ tốt, sẽ giảm đáng kểlượng bệnh nhân lên tuyến trên, tránh gây sự quá tải của bệnh viện tuyến trên
Hình 01 Tháp y tế dựa trên CSSKBĐ
[3] Thanh Hiệp, Nguyễn (2017) Tổng quan về BSGĐ và các điều kiện phát triển
2.3/ So sánh đặc trưng của chăm sóc sức khỏe ban đầu trước đây và hiện nay [4]
xii
Trang 13Chăm sóc sức khỏe ban đầu trước đây
(1978)
Những quan tâm đổi mới chăm sóc sức khỏe ban đầu hiện nay (2008)
Mở rộng khả năng tiếp cận gói can thiệp y tế
cơ bản và thuốc thiết yếu cho người nghèo ở
nông thôn
Đổi mới hệ thống y tế nhắm bảo đảm khảnăng tiếp cận toàn dân và ann sinh sứckhỏe xã hội
Tập trung chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em Chăm lo sức khỏe cho tất cả mọi người
trong cộng đồngTập trung vào một số bệnh nhất định, chủ
yếu là bệnh lây nhiễm và cấp tính Đáp ứng toàn diện mong đợi và nhu cầucủa người dân, mở rộng sự quan tâm tới tất
cả các nguy cơ và bệnh tậtCải thiện điều kiện vệ sinh, nước, truyền
thông giáo dục sức khỏe ở cấp làng xã
Thúc đẩy lối sống lành mạnh, giảm tác hạicủa các nguy cơ môi trường và xã hội
Kỹ thuật đơn giản cho nhân viên y tế cộng
đồng, cộng tác viên không chuyên nghiệp Hỗ trợ đội ngũ nhân viên y tế tiếp cận vàsử dụng kỹ thuật và thuốc thích hợp
Sự tham gia của người dân thông qua huy
động các nguồn lực địa phương và quản lý cơ
sở y tế thông qua ban chăm sóc sức khỏe địa
phương
Sự tham gia của xã hội dân sự được thể chếhóa trong các cơ chế đối thoại và tráchnhiệm giải trình
Dịch vụ do Nhà nước cấp tài chính và cung
ứng, có sự quản lý tập trung
Hệ thống y tế nhiều thành phần (công lập,ngoài công lập, từ thiện…) hoạt động trongmôi trường xã hội và toàn cầu hóa
Quản lý trong hoàn cảnh khan hiếm nguồn
lực và tinh giảm biên chế
Ưu tiên nguồn lực tăng thêm cho y tế vàoviệc chăm sóc sức khỏe toàn dân
Viện trợ song phương, hỗ trợ kỹ thuật Hợp tác toàn cầu, cùng đào tạo và rút kinh
nghiệm với nhauChăm sóc sức khỏe ban đầu đối lập với chăm
sóc bệnh viện
Chăm sóc sức khỏe ban đầu có vai trò điềuphối “sự đáp ứng” toàn diện ở các tuyếnbệnh viện
Chăm sóc sức khỏe ban đầu rẻ tiền, chỉ cần
đầu tư khiêm tốn
Chăm sóc sức khỏe ban đầu không rẻ, cầnđược đầu tư thỏa đáng, tuy nhiên hiệu quảmang lại từ đầu tư đó cao hơn so với cácphương án đầu tư khác
Bảng 01 So sánh đặc trưng của chăm sóc sức khỏe ban đầu trước đây và hiện
nay
[4] http://vhea.org.vn/NewsDetails.aspx?NewsID=250&CateID=158
2.4/ Mô hình chung của tổ chức hệ thống y tế ở Việt Nam
• Tuyến y tế trung ương: BYT và các đơn vị sự nghiệp trực thuộc BYT
• Tuyến y tế địa phương ( cấp tỉnh): Sở y tế và các đơn vị trưc thuộc Sở y tế
• Tuyến YTCS: TTYT huyện, bệnh viện huyện, TYT xã…
Mạng lưới YTCS ( y tế thôn, bản, xã, phường, quận, huyện, thị xã) làtuyến y tế trực tiếp gần dân nhất, đảm bảo cho mọi người dân đượcCSSKBĐ
2.5/ Chức năng, nhiệm vụ của YTCS theo Thông tư 33/2015/TT-BYT [5]
xiii
Trang 14• Chức năng:
Trạm Y tế xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là Trạm Y tếxã) có chức năng cung cấp, thực hiện các dịch vụ chăm sóc sức khoẻban đầu cho nhân dân trên địa bàn xã
Trạm Y tế xã có trụ sở riêng, có con dấu để giao dịch và phục vụ côngtác chuyên môn nghiệp vụ
- Hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật về vệ sinh môi trường, các yếu tố nguy cơảnh hưởng đến sức khỏe tại cộng đồng; phòng chống tai nạn thương tích, xâydựng cộng đồng an toàn; y tế học đường; dinh dưỡng cộng đồng theo quy địnhcủa pháp luật;
- Tham gia kiểm tra, giám sát và triển khai các hoạt động về an toàn thực phẩmtrên địa bàn xã theo quy định của pháp luật
b) Về khám bệnh, chữa bệnh; kết hợp, ứng dụng y học cổ truyềntrong phòng bệnh và chữa bệnh:
- Thực hiện sơ cứu, cấp cứu ban đầu;
- Tổ chức khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng theo phân tuyến kỹ thuật
và phạm vi hoạt động chuyên môn theo quy định của pháp luật;
- Kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong khám bệnh, chữa bệnhbằng các phương pháp dùng thuốc và các phương pháp không dùng thuốc; ứngdụng, kế thừa kinh nghiệm, bài thuốc, phương pháp điều trị hiệu quả,
[5] Điều 01 và 02 Thông tư 33/2015/TT-BYT Hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ của trạm y
tế xã, phường, thị trấn
bảo tồn cây thuốc quý tại địa phương trong chăm sóc sức khỏe nhân dân;
- Tham gia khám sơ tuyển nghĩa vụ quân sự
c) Về chăm sóc sức khỏe sinh sản:
- Triển khai các hoạt động chuyên môn, kỹ thuật về quản lý thai; hỗ trợ đẻ và đỡ
đẻ thường;
- Thực hiện các kỹ thuật chuyên môn về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em theophân tuyến kỹ thuật và phạm vi hoạt động chuyên môn theo quy định của phápluật
xiv
