Biến đổi khuôn mẫu ứng xử trong gia đình người việt (nghiên cứu trường hợp xã an cầu, huyện quỳnh phụ, tỉnh thái bình) tt

Gia đình là một tập hợp người có những đặc trưng về giới tính, lứa tuổi, tâm sinh lý, vị trí, vai trò, quyền lực khác nhau, tương tác với nhau trong một không gian văn hóa đặc thù - cùng

VIỆN HẦN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THANH HUYỀN

BIẾN ĐỔI KHUÔN MẪU ỨNG XỬ TRONG

GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT

(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI XÃ AN CẦU HUYỆN QUỲNH PHỤ TỈNH THÁI BÌNH)

Chuyên ngành: Xã hội học

Mã số: : 62310301

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC

HÀ NỘI – 2017

Công trình đƣợc hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học:PGS.TS Lê Ngọc Văn

Vào hồi… giờ……phút,ngày…tháng….năm

Có thể tìm hiểu luận án tại thƣ viện:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

- Thư viện trường Đại học Lao động – Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình là thiết chế có lịch sử lâu đời nhất của xã hội loài người và khuôn mẫu ứng xử (KMUX) trong gia đình cũng cổ xưa như gia đình vậy Gia đình là một tập hợp người có những đặc trưng về giới tính, lứa tuổi, tâm sinh lý, vị trí, vai trò, quyền lực khác nhau, tương tác với nhau trong một không gian văn hóa đặc thù - cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng chia

sẻ những giá trị vật chất, tinh thần, tâm linh… trên cơ sở của các mối quan

hệ hôn nhân và huyết thống - các thành viên của gia đình không ứng xử với nhau một cách ngẫu nhiên, tùy tiện mà tuân theo những quy tắc chung Những quy tắc đó được lặp đi lặp lại trong suy nghĩ và hành động của nhiều người, trải qua nhiều thế hệ, lâu dần sẽ trở thành các KMUX hay văn hóa ứng xử

Khuôn mẫu ứng xử trong gia đình được thể hiện thông qua những mối quan hệ giữa các thành viên và các thế hệ của gia đình như quan hệ giữa vợ và chồng, giữa ông bà/cha mẹ và con cháu Mỗi mối quan hệ này lại chứa đựng trong nó hàng loạt các nghi thức, cách thức giao tiếp, bao gồm cả những nghi thức thông thường, xã giao, tự nguyện và nghi thức có tính bắt buộc Các cách ứng xử này tạo thành hệ thống các KMUX mà các thành viên gia đình phải tuân thủ tùy thuộc vào vị trí, vai trò, tình cảm của các cá nhân trong các mối quan hệ Khuôn mẫu ứng xử gia đình được hình thành trong những điều kiện sống nhất định và được tiếp nối từ thế hệ này qua thế hệ khác, nhưng nó không nhất thành bất biến mà thay đổi khi điều kiện sống thay đổi

Ở Việt Nam, khuôn mẫu/văn hóa ứng xử gia đình đã hình thành, tồn tại và biến đổi trải qua nhiều thời đại lịch sử khác nhau Từ hình thái gia đình mẫu quyền đề cao quyền lực của người phụ nữ trước thời đại Hùng Vương, đến chế độ phụ hệ với sự thống trị của người đàn ông trong gia đình dưới các triều đại phong kiến ảnh hưởng văn hóa Nho giáo Tiếp theo đó là gia đình một vợ một chồng ảnh hưởng văn hóa phương Tây, và ngày nay là ảnh hưởng của văn hóa toàn cầu hóa Sự tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau dẫn đến sự học hỏi, vay mượn nhiều nét đặc trưng của các nền văn hóa đó

Trong phạm vi gia đình, sự giao lưu tiếp xúc văn hóa một mặt giúp cho gia đình loại bỏ được những khuôn mẫu văn hóa lạc hậu, tiếp thu và sáng tạo ra những khuôn mẫu văn hóa mới; nhưng mặt khác, có thể dẫn đến

sự lai căng hay lệch lạc về văn hóa Đây không chỉ là vấn đề lý luận mà còn

là vấn đề thực tiễn đặt ra trong đời sống gia đình khi mà văn hóa ứng xử trong xã hội nói chung, trong gia đình nói riêng đang vận động và biến đổi dưới tác động của công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH), kinh tế thị trường (KTTT) và hội nhập quốc tế (HNQT)

Rõ ràng đây là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu từ góc nhìn xã hội học, trước hết là xã hội học gia đình Tuy nhiên, trên bình diện khoa học, việc nghiên cứu về khuôn mẫu/văn hóa ứng xử gia đình lại chưa theo kịp nhu cầu nhận thức lý luận và sự thay đổi đang diễn ra trong cuộc sống Phần lớn các nghiên cứu mà chúng ta biết được mới chỉ dừng lại ở việc mô

tả chung chung, chưa đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống về các hợp phần của KMUX gia đình, cũng như những biến đổi của KMUX trong gia đình, chỉ ra sự vận hành của văn hóa ứng xử trong gia đình hiện nay có ảnh hưởng gì đến mục tiêu phát triển gia đình và xã hội bền vững mà Đảng và Nhà nước đang đặt ra

Làm rõ những vấn đề này cũng đồng nghĩa với việc cung cấp một bức tranh khái quát về những thay đổi đang diễn ra trong văn hóa ứng xử gia đình và những luận cứ khoa học cho việc định hướng xây dựng khuôn mẫu văn hóa gia đình Việt Nam thích ứng với thời kỳ CNH, HĐH, HNQT hiện nay và thời gian sắp tới

Từ những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài: “Biến đổi khuôn mẫu ứng xử trong gia đình người Việt (Nghiên cứu trường hợp xã An Cầu, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình)cho luận án nghiên cứu sinh của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nhận diện KMUX và xu hướng biến đổi KMUX trong gia đình người Việt hiện nay; qua đó, cung cấp những luận cứ khoa học cho việc định hướng xây dựng khuôn mẫu văn hóa ứng xử gia đình Việt Nam thích ứng với thời kỳ CNH, HĐH, HNQT

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu đã nêu, luận án thực hiện các nhiệm vụ sau đây:

- Tổng quan vấn đề nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài, bao gồm việc định nghĩa và thao tác hóa khái niệm, các cách tiếp cận lý thuyết nghiên cứu đề tài, xác định rõ phương pháp nghiên cứu đề tài

- Trình bày một số nét khái quát về khuôn mẫu/văn hóa ứng xử của gia đình Việt Nam tuyền thống

- Mô tả và phân tích các hợp phần cơ bản của KMUX và xu hướng biến đổi của KMUX trong gia đình người Việt hiện nay qua kết quả khảo sát

- Đề xuất một số khuyến nghị xây dựng KMUX trong gia đình người Việt trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Khuôn mẫu ứng xử trong gia đình của người Việt Cụ thể, đó là KMUX giữa vợ và chồng và KMUX giữa các thế hệ trong gia đình, bao gồm KMUX giữa cha mẹ với con cái vị thành niên và KMUX giữa con cháu với người cao tuổi

3.2 Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu của luận án này là các cá nhân đại diện cho các hộ gia đình Cụ thể là phụ nữ và nam giới đang sống trong các hộ gia đình thuộc các nhóm tuổi, nghề nghiệp, trình độ học vấn, mức sống khác nhau, cộng đồng nơi cá nhân sinh sống

3.3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: nghiên cứu trường hợp tại xã An Cầu,

huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình

- Phạm vi về thời gian: Luận án xem xét nghiên cứu sự biến đổi từ

xã hội nông nghiệp truyền thống đến nay

- Phạm vi vấn đề nghiên cứu: Luận án giới hạn phạm vi nghiên

cứu ở việc mô tả thực trạng và xu hướng biến đổi KMUX của người Việt ở đồng bằng châu thổ sông Hồng (trường hợp tại xã An Cầu huyện Quỳnh

Phụ tỉnh Thái Bình) Cụ thể, đề tài tiến hành nghiên cứu hai hợp phần cơ bản của KMUX trong gia đình:

1 Nghiên cứu KMUX giữa vợ và chồng

2 Nghiên cứu KMUX giữa các thế hệ trong gia đình

4 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích

4.1 Câu hỏi nghiên

Khuôn mẫu ứng xử trong gia đình truyền thống tại xã An Cầu như thế nào?

Khuôn mẫu ứng xử trong gia đình tại xã An Cầu ( Quỳnh Phụ - Thái Bình) hiện nay đã có những biến đổi như thế nào?

Có sự khác biệt nào giữa các nhóm xã hội về những biến đổi trong khuôn mẫu ứng xử trong gia đình tại xã An Cầu ( Quỳnh Phụ - Thái Bình)?

4.2 Giả thuyết nghiên cứu

Có sự khác biệt giữa khuôn mẫu ứng xử của gia đình truyền thống so với gia đình hiện nay tại xã An Cầu huyện Quỳnh Phụ tỉnh Thái Bình

Khuôn mẫu ứng xử gia đình người dân xã An Cầu có nhiều biến đổi so với gia đình truyền thống

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án cung cấp một sự hiểu biết tương đối có hệ thống về các khuôn mẫu ứng xử và xu hướng biến đổi khuôn mẫu ứng xử trong gia đình người Việt dưới tác động của biến đổi kinh tế - xã hội

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1.Ý nghĩa lý luận

Thứ nhất, luận án cung cấp những bằng chứng lý thuyết và thực

nghiệm cho việc xây dựng các giải pháp nhằm xây dựng những chuẩn mực văn hóa mang ý nghĩa điều chỉnh các hành vi xã hội, hướng hành vi xã hội đến sự biểu hiện văn hóa, giúp con người nhận thức được sắc thái văn hóa

cá nhân và cộng đồng thông qua các ứng xử xã hội trong giai đoạn hiện nay

Thứ hai, kết quả nghiên cứu của luận án tạo cơ sở cho việc định

hướng hành vi cho các cá nhân trong gia đình và ngoài xã hội, cho việc xây dựng văn hóa ứng xử trong gia đình

Thứ ba, luận án cung cấp cơ sở luận cứ khoa học, thực tiễn cho các

cơ quan hoạch định chính sách

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Thứ nhất, luận án góp phần xây dựng và hoàn thiện khái niệm khuôn

mẫu ứng xử trong gia đình Việt Nam hiện nay

Thứ hai, luận án vận dụng một số luận điểm cơ bản của lý thuyết hiện

đại hóa, lý thuyết biến đổi xã hội và tiếp biến văn hóa, lý thuyết cấu trúc – chức năng vận dụng giải thích sự vận hành và biến đổi của KMUX trong gia đình Việt Nam hiện nay Từ đó, kiểm nghiệm tính đúng đắn của các lý thuyết này trong điều kiện của xã hội Việt Nam( trường hợp tại xã An Cầu – Quỳnh Phụ - Thái Bình)

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, từ viết tắt, danh mục các bảng biểu, danh mục các công trình công bố kết quả nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án của tác giả Nội dung luận án gồm có 4 chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Chương 3:Thực trạng khuôn mẫu ứng xử trong gia đình người Việt tại xã

An Cầu

Chương 4: Biến đổi khuôn mẫu ứng xử trong gia đình người Việt tại xã An

Cầu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.2 Các nghiên cứu có liên quan đến khuôn mấu ứng xử giữa

vợ và chồng

Ứng xử giữa vợ và chồng là một bộ phận hợp thành của KMUX trong gia đình Nó được biểu hiện thông qua các mối quan hệ trong đời sống tâm lý tình cảm, trong phân công lao động và quyền lực giữa vợ chồng trong gia đình Trong các nghiên cứu về biến đổi gia đình, KMUX vợ chồng thường được mô tả theo chiều hướng có sự biến đổi từ các khuôn mẫu mang tính chất bất bình đẳng trong xã hội nông nghiệp truyền thống sang các khuôn mẫu bình đẳng hơn trong xã hội công nghiệp và hiện đại

1.2.1 Khuôn mẫu ứng xử trong đời sống tâm lý tình cảm vợ chồng

Giao tiếp là hoạt động không thể thiếu trong đời sống vợ chồng

Ngoài việc truyền đạt thông tin, giao tiếp còn có ý nghĩa biểu cảm Các nghi thức, cách thức giao tiếp thể hiện tính chất của mối quan hệ vợ chồng Báo cáo cho thấy trong gia đình người Việt hiện đại còn bảo lưu nhiều khuôn mẫu/mô hình giao tiếp truyền thống, nhưng đã xuất hiện những mô hình giao tiếp mới trong quan hệ vợ chồng

Tình yêu vợ chồng là một trong những yếu tố quan trọng để duy trì

hạnh phúc và sự bền vững của mối quan hệ vợ chồng Bởi vì người ta có thể có đầy đủ điều kiện vật chất cho cuộc sống gia đình nhưng không hẳn vì thế mà đã có hạnh phúc thật sự nếu thiếu tình yêu Tình yêu vợ chồng thường có nguồn gốc từ tình yêu đôi lứa trước hôn nhân và là sự tiếp tục của tình yêu đôi lứa trước hôn nhân Nhưng không có nghĩa là có tình yêu đôi lứa trước hôn nhân thì sẽ có tình yêu vợ chồng và có khi chưa có tình yêu đôi lứa đi trước nhưng vẫn có tình yêu vợ chồng

Sự chung thủy và đời sống tình dục vợ chồng: Chung thủy vợ chồng

theo nghĩa rộng là trước sau như một, không thay lòng đổi dạ Còn theo nghĩa hẹp là sự không chia sẻ tình dục với người khác ngoài vợ hoặc chồng của mình Sự chung thủy trong quan hệ tình dục vừa là một nhu cầu tự thân của những người yêu nhau, vừa được điều chỉnh bằng quan hệ xã hội, bao gồm cả quan hệ đạo đức và quan hệ pháp luật

Quan hệ tình dục có vai trò hết sức quan trọng trong đời sống vợ chồng

Ngoài mục đích sinh đẻ, duy trì nòi giống, hoạt động này còn có ý nghĩa trong việc thể hiện tình yêu, thỏa mãn nhu cầu tình cảm và là yếu tố tạo nên hạnh phúc và sự bền vững của gia đình

1.2.2 Khuôn mẫu ứng xử vợ chồng trong phân công lao động

Phân công lao động giữa vợ và chồng hay phân công lao động theo giới trong gia đình được coi là hình thức phân công lao động đầu tiên của lịch sử phân công lao động xã hội Nó bắt nguồn từ sự khác biệt về vai trò giới tính của nam và nữ trong việc duy trì nòi giống

Các kết quả điều tra nghiên cứu trong phạm vi cả nước cũng như giữa các vùng miền, các tộc người và các loại hình gia đình khác nhau đều cho thấy hình thức phân công lao động theo giới vẫn còn khá phổ biến Phụ

nữ vẫn là người đảm nhận chính các công việc tái sản xuất bên trong gia đình, bao gồm công việc nội trợ, nuôi dưỡng chăm sóc trẻ nhỏ, chăm sóc người già, người ốm và các thành viên khác của gia đình Đàn ông là người đảm nhận nhiều hơn các hoạt động bên ngoài gia đình, bao gồm công việc sản xuất kinh doanh, kiếm tiền, giao tiếp và hoạt động xã hội

1.2.3 Khuôn mẫu ứng xử quyền lực vợ chồng trong gia đình

Quyền lực của vợ chồng trong gia đình là khả năng người này gây ảnh hưởng đến người kia thể hiện thông qua việc đưa ra các quyết định liên quan đến đời sống gia đình Quyền lực vợ chồng là một trong những mối quan hệ rất cơ bản của thiết chế gia đình do đó đã có nhiều thảo luận cả lý luận và thực tiễn về chủ đề này

1.3 Các nghiên cứu có liên quan đến khuôn mẫu ứng xử giữa các thế hệ trong gia đình

Quan hệ giữa các thế hệ là mối quan hệ hết sức cơ bản của gia đình Nếu như quan hệ vợ chồng là mối quan hệ theo chiều ngang thì quan hệ giữa các thế hệ là quan hệ theo chiều dọc Mối quan hệ giữa các thế hệ lại

có thể được phân chia thành hai loại khác nhau, đó là quan hệ giữa cha mẹ với con cái và quan hệ giữa con cháu với người cao tuổi Mỗi loại quan hệ này đều có đặc điểm riêng và chứa trong đó những KMUX đặc thù

1.3.1 Khuôn mẫu ứng xử giữa cha mẹ và con cái

Khuôn mẫu/mô hình ứng xử giữa cha mẹ và con cái đã được quan tâm nghiên cứu từ các góc nhìn khác nhau như tâm lý học, giáo dục học, xã hội học Mỗi lĩnh vực nghiên cứu có những cách phân chia mô hình ứng xử cha mẹ con cái theo những cách nhìn khác nhau

1.3.2 Khuôn mẫu ứng xử giữa con cháu với người cao tuổi

Hai khuôn mẫu nổi bật trong cách ứng xử giữa con cháu với người cao tuổi trong gia đình Việt Nam truyền thống là “kính trên nhường dưới”

và “cha từ con hiếu” Khác với các KMUX giữa cha mẹ đối với con cái VTN và KMUX giữa vợ chồng mang nặng tính chất độc đoán gia trưởng, KMUX giữa con cháu với người người cao tuổi là một sự tương tác hai chiều Cha mẹ, ông bà được con cháu yêu thương, kính trọng, hiếu thảo nhưng họ cũng dành cho con cháu tình cảm nhân từ và sự bao dung Một số tác giả đã làm rõ nội dung của các KMUX này

1.4 Một số nhận xét và định hướng nghiên cứu của đề tài

Cần khẳng định là có nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến KMUX và KMUX trong gia đình Có nhiều định nghĩa về KMUX, khái niệm này đã được các tác giả trong và ngoài nước trình bày khá rõ ràng Đây là thành tựu rất quan trọng mà đề tài cần tiếp thu và vận dụng trong nghiên cứu của mình Tuy nhiên, khái niệm KMUX trong gia đình cũng như các hợp phần nghiên cứu của KMUX trong gia đình thì hầu như chưa được các tác giả đi trước quan tâm nghiên cứu đầy đủ Do chưa xây dựng được khái niệm “KMUX trong gia đình” cho nên các nghiên cứu chưa có

cơ sở đi sâu mô tả và phân tích về KMUX bên trong gia đình như KMUX

vợ chồng, KMUX thế hệ trong giá đình, chưa gọi tên được các KMUX trong gia đình là gì; cũng như chưa xây dựng được các hợp phần trong một chỉnh thể thống nhất nghiên cứu về văn hóa ứng xử trong gia đình Đây là nhiệm vụ mà đề tài cần phải làm rõ, cụ thể là đề tài cần tiến hành định nghĩa khái niệm và thao tác hóa khái niệm KMUX trong gia đình Trên cơ sở đó, xác định các hợp phần và phạm vi nội dung nghiên cứu về KMUX trong gia đình Việt Nam

Cũng cần phải nói thêm, ngoài việc chưa có tác giả nào gọi tên và định nghĩa rõ ràng khái niệm “khuôn mẫu ứng ứng xử trong gia đình” và việc vận dụng các lý thuyết để nghiên cứu KMUX trong gia đình cũng chưa

được đặt ra trong nghiên cứu được các tác giả đi trước Điều này là hoàn toàn có thể giải thích được, bởi vì, như tôi đã nói, những nội dung nghiên cứu có liên quan đến KMUX trong gia đình, phần lớn được tách ra từ các nghiên cứu về biến đổi gia đình nói chung, cụ thể là các nghiên cứu liên quan đến biến đổi chức năng, cấu trúc, các mối quan hệ gia đình Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu riêng về biến đổi KMUX trong gia đình

Do đó, việc lựa chọn và vận dụng các lý thuyết để tiến hành nghiên cứu về KMUX trong gia đình là nhiệm vụ tiếp theo của đề tài này

Như trên đã nói, cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu riêng

về biến đổi KMUX trong gia đình Trong tổng quan này, KMUX trong gia đình được tôi chắt lọc từ nhiều nghiên cứu đơn lẻ thuộc các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau như tâm lý học, dân tộc học, nhân học, luật học, văn hóa học, xã hội học Đây là những tư liệu rất quý giá Tuy nhiên, đó chỉ là tập hợp những tư liệu có tính chất tham khảo Vì thế, trên cơ sở tiếp thu các kết quả nghiên cứu đã có, đề tài có nhiệm vụ cung cấp một sự hiểu biết tương đối có hệ thống về KMUX trong gia đình Việt Nam Nhiệm vụ này, đòi hỏi

đề tài phải làm rõ, nói cách khác là phải hệ thống hóa được một số đặc điểm quan trọng của KMUX trong gia đình Việt Nam truyền thống làm cơ sở xuất phát điểm để chỉ ra sự vận hành và biến đổi của KMUX trong gia đình Việt Nam hiện đại dưới tác động của những biến đổi kinh tế xã hội, của quá trình CNH, HĐH và HNQT

Về phương pháp nghiên cứu, một số tác giả dựa trên sự chiêm nghiệm của bản thân cung cấp cho người đọc những tri thức chung (như Phan Kế Bính, Đào Duy Anh, Toan Ánh, ) Một số tác giả dựa trên các các quan sát thực tế cũng như các sự kiện lích sử, phong tục tập quán quan sát được, đưa ra những nhận định có tính chất định tính, không chú trọng về mặt định lượng (như Từ Chi, Trần Quốc Vượng, Insun Yu ) Sự thiếu vắng cách tiếp cận định lượng không khỏi gây khó khăn cho người đọc trong việc nhận thức về mức độ phổ biến hay không phổ biến của hiện tượng cũng như

sự khác biệt giữa các nhóm xã hội về hiện tượng được nghiên cứu Trong những thập kỷ gần đây, ở nước ta đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm về mặt định lượng nhưng cũng chưa có công trình nghiên cứu thực nghiệm nào riêng về KMUX trong gia đình

Từ thực tế trình bày trên đây, tôi đề xuất nghiên cứu đề tài Biến đổi

khuôn mẫu ứng xử trong gia đình người Việt Nghiên cứu này là sự tiếp nối

kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước, bổ sung và mở rộng kết quả nghiên cứu đã có Cách tiếp cận của tôi là dựa trên ngiên cứu xã hội học thực nghiệm Nghiên cứu tập trung vào hai hợp phần chủ yếu là KMUX giữa vợ và chồng và KMUX giữa các thế hệ qua nghiên cứu chọn mẫu tại một xã và một phường của tỉnh Thái Bình,chúng tôi hy vọng sẽ cung cấp một sự hiểu biết tương đối có hệ thống về chủ đề KMUX trong gia đình của người Việt

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số khái niệm làm việc

2.1.1.1 Khái niệm gia đình, gia đình Việt Nam truyền thống

Gia đình

Gia đình Việt Nam truyền thống

2.1.1.2 Khái niệm ứng xử, khuôn mẫu ứng xử, khuôn mẫu ứng xử trong gia đình

Ứng xử

Khuôn mẫu ứng xử

Khuôn mẫu ứng xử trong gia đình

2.1.2 Thao tác hóa Khái niệm “Khuôn mẫu ứng xử trong gia đình” Biến đổi xã hội

Biến đổi khuôn mẫu ứng xử

Biến đổi KMUX trong gia đình

2.2 Các cách tiếp cận lý thuyết của đề tài

Để triển khai đề tài, tác giả dựa vào hai lý thuyết: lý thuyết biến đổi

và tiếp biến văn hóa và lý thuyết hiện đại hóa

2.2.1 Lý thuyết biến đổi và tiếp biến văn hóa

2.2.2 Lý thuyết hiện đại hóa (Modernization theory)

2.2.3 Lý thuyết cấu trúc – chức năng

2.3 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

2.3.1.Phương pháp luận

Luận án vận dụng và sử dụng hệ thống các khái niệm công cụ và các nguyên lý cơ bản của lý thuyết hiện đại hóa, lý thuyết tiếp biến và biến đổi xã hội, lý thuyết cấu trúc chức năng trong bối cảnh xã hội và gia đình đang thay đổi nhanh chóng

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu

2.3.2.1 Phương pháp phân tích tài liệu có sẵn

2.3.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

2.3.2.3 Phương pháp thảo luận nhóm

2.3.2.4 Phương pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi