SKKN xây DỰNG TÌNH HUỐNG học tập gắn với THỰC TIỄN TRONG bài GIẢNG hóa học 12

Trang 1 XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG HỌC TẬP GẮN VỚI THỰC TIỄN TRONG BÀI GIẢNG HÓA HỌC 12 I.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đào tạo những người lao động phát triển toàn diện, có tư duy sáng tạo, có năng lực

TRUNG TÂM HỌC LIỆU HÓA HỌC TRỰC TUYẾN CHỌN LỌC-ĐẦY ĐỦ-CHẤT LƯỢNG

http://HOAHOC.edu.vn ─ http://LUUHUYNHVANLONG.com

“Học Hóa bằng sự đam mê”

Thầy LƯU HUỲNH VẠN LONG

(Giảng viên Trường ĐH Thủ Dầu Một – Bình Dương)

TUYỂN CHỌN VÀ GIỚI THIỆU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐẠT GIẢI CÁC CẤP MÔN

HÓA HỌC 12

KHÔNG tức giận vì muốn biết thì KHÔNG gợi mở cho

KHÔNG bực vì KHÔNG hiểu rõ được thì KHÔNG bày vẽ cho

Khổng Tử

Trang 1

XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG HỌC TẬP GẮN VỚI THỰC TIỄN TRONG

BÀI GIẢNG HÓA HỌC 12

I.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đào tạo những người lao động phát triển toàn diện, có tư duy sáng tạo, có năng lực thực hành giỏi, có khả năng đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá gắn với phát triển nền kinh tế trí thức và

xu hướng toàn cầu hoá là nhiệm vụ cấp bách đối với ngành giáo dục nước ta hiện nay Để thực hiện được nhiệm vụ đó sự nghiệp giáo dục cần được đổi mới Một trong những nhiệm vụ và giải pháp lớn về giáo dục được đề ra trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng là: "Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Đổi mới cơ cấu, tổ chức, nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá” Phát huy trí sáng tạo, khả năng vận dụng, thực hành của người học Đề cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội"

"Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh"

Mặc dù là ngành khoa học có tính trừu tượng cao nhưng Hóa học có mối liên hệ chặt chẽ với thực tiễn và có thể ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau: nghiên cứu nhiều ngành khoa học và là công cụ để hoạt động trong sản xuất và đời sống thực tế Mặc dù vậy, do nhiều lí do khác nhau mà SGK Hóa phổ thông nói chung, sách Hóa Học nói riêng, chưa thực sự quan tâm đúng mức, thường xuyên tới việc làm rõ mối liên hệ với thực tiễn, nhằm bồi dưỡng cho học sinh ý thức và năng lực vận dụng những hiểu biết Hóa học vào việc học tập các môn học khác, giải quyết nhiều tình huống đặt ra trong cuộc sống lao động sản xuất Bên cạnh đó, thực trạng dạy học Hóa ở trường phổ thông cho thấy rằng, đa

số giáo viên chỉ quan tâm tới việc truyền thụ lí thuyết, thiếu thực hành và liên hệ kiến thức với thực tiễn Định hướng đổi mới phương pháp dạy học và nội dung sách giáo khoa của Bộ giáo dục và Đào tạo đã xác định rõ: Cần dạy học theo cách sao cho học sinh có thể nắm vững tri thức, kĩ năng và sẵn sàng vận dụng vào thực tiễn Tạo cơ sở để học sinh học tiếp hoặc đi vào cuộc sống lao động

Vì những lí do trên đây, tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm là:

"XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG HỌC TẬP GẮN VỚI THỰC TIỄN TRONG BÀI GIẢNG HÓA HỌC 12"

Trong lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo, chủ tịch Hồ Chí Minh là người có quan điểm và hành động chiến lược vượt tầm thời đại Về mục đích việc học Bác

xác định rõ: học tập để giúp dân cứu nước, học để làm việc Còn về phương pháp học tập Người xác định: học phải gắn liền với hành; học tập suốt đời; học ở mọi

lúc, mọi nơi, mọi người Quan điểm này được người nhấn mạnh: “Học để hành:

học với hành phải đi đôi, học mà không hành thì vô ích, hành mà không học thì không trôi chảy” Đồng chí Trường Chinh cũng đã nêu: “dạy tốt…là khi giảng bài phải liên hệ với thực tiễn, làm cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ và có thể áp dụng điều mình đã học vào công tác thực tiễn được”

2.1.2 Dạy học tình huống

Theo PGS TS Trịnh Văn Biều “dạy học tình huống là một phương pháp dạy học được tổ chức theo những tình huống có thực của cuộc sống, trong đó người học được kiến tạo nên tri thức qua việc giải quyết các vấn đề có tính xã hội của việc học tập’ Dạy học tình huống là một hình thức dạy học gây hứng thú và

có tính thực tiễn cao Thông qua các tình huống người học có thể học được cách đưa ra những câu hỏi chuyên biệt, cách tìm ra giải pháp, chứng minh được câu trả lời bằng kiến thức đã học hay nghiên cứu

Như vậy việc thiết kế tình huống gắn liền giảng dạy bộ môn hóa học với thực tiễn đời sống thường ngày là một tất yếu có tác dụng kích thích tính chủ động, sáng tạo, hứng thú trong môn học; làm cho hoá học không khô khan, bớt đi tính đặc thù và phức tạp từ đó mở ra con đường để người học đến gần hơn với môn hóa học

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Thuận lợi

Môn hóa học là môn học trong nhóm môn Khoa học tự nhiên Môn Hóa học cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học phổ thông, cơ bản về chất, sự biến đổi các chất, mối liên hệ qua lại giữa công nghệ hóa học, môi trường và con

người Những tri thức này giúp học sinh có nhận thức khoa học về thế giới vật

Trang 3

chất, góp phần phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động, hình thành nhân cách con người mới năng động, sáng tạo Hóa học là bộ môn khoa học gắn liền với thực tế cuộc sống Chương trình Hóa học phổ thông gồm kiến thức hóa học cơ sở nói chung, kiến thức hóa học vô cơ, kiến thức hóa học hữu cơ, với mỗi phần kiến thức đó đều có thể bắt gặp nhiều ví dụ, hình ảnh sinh động từ thực tế, xung quanh cuộc sống chúng ta có hàng ngàn hàng vạn điều có thể lý giải nhờ vào hóa học chính vì thể bộ môn có sức hấp dẫn lớn đối vớinhiều học sinh

Đội ngũ giáo viên trường THPT Dầu Giây năng động, nhiệt tình trong công tác giảng dạy, không ngừng tìm tòi học hỏi nâng cao năng lực nhằm đáp ứng

nhiệm vụ cấp bách đổi mới giáo dục hiện nay

Được sự giúp đỡ nhiệt tình từ phía lãnh đạo, các tổ chức trong nhà trường đặc biệt là sự quan tâm giúp đỡ của các thầy cô giáo trong tổ cùng với sự góp sức của các em học sinh

2.2.2 Khó khăn

Môn hoá học trong trường phổ thông là một trong môn học khó, vị trí và tình cảm của học sinh dành cho môn học còn hạn chế Nhiều học sinh lớp 12 mang tâm lý môn học phụ dẫn đến không dành thời gian nhiều cho môn học, thờ ơ ngày càng lạnh nhạt với giá trị thực tiễn của hoá học

Một lí do khác dẫn đến học sinh chưa thích học môn hóa học xuất phát từ phía giáo viên Sự kém đầu tư về giáo án, phương pháp giảng dạy chưa linh hoạt chưa sử dụng đa dạng các phương pháp, cũng như chưa tạo ra được môi trường học tập thân thiện càng làm tăng thêm sự nhàm chán trong mỗi tiết học Một số giáo viên giảng dạy môn hóa học còn nặng về lý thuyết chưa đầu tư nhiều về phần ứng dụng trong thực tiễn cuộc sống

Những lí do trên đã góp phần giải thích cho kết quả chưa cao của bộ môn,

sự thiếu nhiệt tình, thiếu tích cực và tự giác từ phía học sinh trong mỗi giờ học

2.2.3 Các hướng giải pháp

Giải pháp thực hiện đề tài dựa trên thức tế giảng dạy tại trường THPT Dầu Giây Trước đây đã có rất nhiều đề tài sử dụng hiện tượng thực tiễn trong giảng dạy hóa học Tuy nhiên với giải pháp của đề tài thực hiện tại trường THPT Dầu Giây tôi đã thu được những kết quả nhất định Đây là giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có

Trang 4

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

3.1 Biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tình huống trong dạy học hóa học

- Lựa chọn xây dựng một hệ thống tình huống có tính khoa học, thiết thực, hấp dẫn

- Chuẩn bị tốt các câu hỏi dẫn dắt gợi mở

- Khai thác tính vấn đề của tình huống một cách khéo léo

- Phát huy tối đa tính tích cực sáng tạo của người học, tạo điều kiện cho người học hoạt động

- Khéo léo dẫn dắt điều khiển, sử dụng thời gian hợp lý

3.2 Một số tình huống dạy học gắn với thực tiễn

Tình huống 1: áp dụng dạy phần tinh bột

Tại sao khi ăn cơm nhai kỹ sẽ thấy vị ngọt ?

Hướng dẫn: Cơm chứa một lượng lớn tinh bột, khi ăn cơm trong tuyến nước bọt

của người có các enzim Khi nhai kỹ cơm trong nước bọt sẽ xảy ra sự thủy phân một phần tinh bột thành glucozơ nên có vị ngọt

Vì sao gạo nếp lại dẻo ?

Hướng dẫn: Tinh bột là hỗn hợp của hai thành phần: amilozơ và amilopectin Hai loại này thường không tách rời nhau được Trong mỗi hạt tinh bột, amilopectin là

vỏ bọc nhân amilozơ Amilozơ tan được trong nước còn amilopectin hầu như không tan, trong nước nóng amilopectin trương lên tạo thành hồ Tính chất này quyết định đến tính dẻo của hạt có tinh bột

Trong tinh bột, lượng amilopectin chiếm 80%, amilozơ chiếm khoảng 20% nên cơm gạo tẻ, ngô tẻ, bánh mì thường có độ dẻo bình thường Tinh bột trong gạo nếp, ngô nếp chứa lượng amilopectin rất cao, khoảng 90% làm cho cơm nếp, xôi nếp,… rất dẻo, dẻo đến mức dính

Vì sao ban đêm không nên để nhiều cây xanh trong nhà?

Hướng dẫn: Ban ngày, do có ánh sáng mặt trời nên cây xanh tiến hành quá trình

sáng mặt trời, cây xanh không quang hợp, chỉ có quá trình hô hấp nên cây hấp thụ

Trang 5

Tình huống 2: áp dụng khi dạy bài amin

Ở nhà khi phụ mẹ đi chợ nấu ăn, ta thường thấy một số loại cá mẹ mua về có mùi tanh khó chịu Liệu em có tự hỏi tại sao cá lại có mùi tanh? Làm cách nào để khử mùi tanh của cá?

Hướng dẫn: Mùi tanh của cá gây ra do các hợp chất amin (có tính bazơ) có trong

cá, đặc biệt là lớp màng đen bám bên trong bụng cá

Vì amin có tính bazơ, ta dùng giấm, mẻ hoặc các quả có vị chua như khế,

chanh có tính axit sẽ trung hòa amin tạo ra muối do vậy sẽ làm giảm hoặc làm mất vị tanh của cá

Tình huống 3: áp dụng dạy bài peptit và protein

Tại sao khi nấu thịt, cá cùng với rau quả có vị chua thì sẽ nhanh mềm hơn?

Hướng dẫn: Trong môi trường axit là các rau, quả có vị chua sẽ xúc tác cho sự thủy phân protein tạo thành aminoaxit và những protein đơn giản hơn, nên thịt cá nhanh nhừ hơn

Tình huống 4: áp dụng khi dạy bài tính chất hóa học chung của kim loại

Thủy ngân dễ bay hơi và rất độc Nếu chẳng may nhiệt kế thủy ngân bị vỡ thì có thể dùng chất gì để khử độc thủy ngân?

Hướng dẫn: Thủy ngân (Hg) là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơi và hơi thủy ngân

là một chất độc Vì vậy khi làm rơi nhiệt kế thủy ngân nếu như ta dùng chổi quét thì thủy ngân sẽ bị phân tán nhỏ, làm tăng quá trình bay hơi và làm cho quá trình thu gom khó khăn hơn Ta phải dùng bột S rắc lên những chỗ có thủy ngân, vì S

có thể tác dụng với thủy ngân ở điều kiện thường tạo thành HgS dạng rắn và không bay hơi

Hg + S → HgS↓

Quá trình thu gom thủy ngân cũng đơn giản hơn

Tình huống 5: áp dụng khi dạy bài sự ăn mòn kim loại

Vì sao sắt lại bị gỉ?

Hướng dẫn: Sắt là kim loại rất dễ bị gỉ Hầu như các đồ vật bằng sắt bày trong viện bảo tàng đều bị gỉ Dao thái rau nếu để mấy tháng không dùng đến sẽ bị gỉ Hàng năm, trên toàn thế giới có đến hàng triệu tấn thép biến thành sắt gỉ

Sắt bị gỉ ngoài việc do tính hoạt động hóa học của sắt còn do các điều kiện ngoại cảnh Nước là một điều kiện làm cho sắt bị gỉ Các nhà hóa học đã chứng minh nếu để sắt trong bầu không khí không có nước thì dù có trải qua mấy năm cũng không hề bị gỉ Tuy nhiên nếu chỉ riêng một mình nước cũng không hề làm sắt bị

gỉ Nếu cho mảnh sắt vào trong bình đun sôi với nước cất trong bình kín thìsắt cũng không bị gỉ Nguyên nhân là chỉ khi có nước và oxi tác dụng đồng thời mới

Trang 6

làm cho sắt bị gỉ Ngoài ra khí cacbon đioxit hòa tan trong nước cũng làm cho sắt

bị gỉ Thành phần của gỉ sắt rất phức tạp, chủ yếu gồm sắt oxit, hiđroxit sắt, cacbonat sắt v.v

Gỉ sắt vừa xốp, vừa mềm giống như bọt biển Một mảnh sắt bị gỉ hoàn toàn sẽ tăng thể tích khoảng 8 lần Một mảnh sắt gỉ có trạng thái như bọt biển sẽ dễ dàng hấp thụ nước và nhanh chóng bị rã nát

Còn có nhiều nhân tố làm sắt dễ bị gỉ: như các muối hòa tan trong nước, bề mặt trên các đồ vật bằng sắt không sạch, độ thô ráp, thành phần cacbon trong thép v.v…

Người ta đã nghĩ ra nhiều biện pháp để chống sắt thép bị gỉ Phương pháp thông dụng nhất là khoác cho các đồ vật bằng sắt thép một bộ “áo khoác” Sơn và mạ là các biện pháp đơn giản để chống gỉ sắt Trên các cầu sắt cho xe hỏa người ta thường sơn, trong các ống phun khí nóng người ta phủ lớp sơn xì bằng bột nhôm, trên các đồ đựng người ta mạ thiếc, các tấm tôn được mạ kẽm v.v…

Biện pháp triệt để nhất để chống sắt gỉ là cấp cho sắt một “lõi bền”, là thêm các kim loại khác để tạo thép hợp kim không gỉ Loại thép hợp kim trơ , không rỉ chính là do người ta đã đưa vào sắt các kim loại niken, crom chế tạo thành thép không gỉ

Vì sao để bảo vệ vỏ tàu biển bằng thép, người ta gắn các tấm kẽm vào phía ngoài

vỏ tàu ở phần chìm trong nước biển?

Hướng dẫn: Khi thép và kẽm cùng ở trong nước biển thì sẽ xuất hiện cặp pin điện hóa.Kẽm là cực âm, thép (thành phần chính là Fe) là cực dương và nước biển là dung dịch điện li Trong quá trình ăn mòn điện hóa thì kẽm sẽ bị ăn mòn Do đó,

vỏ tàu biển được bảo vệ Đây là phương pháp bảo vệ kim loại bằng phương pháp điện hóa

Tình huống 6: áp dụng khi dạy bài kim loại kiềm và hợp chất quan trọng của kim

loại kiềm

Hướng dẫn: Trong dạ dày, có chứa dung dịch HCl Người bị đau dạ dày là người

thuốc đau dạ dày vì nó trung hòa bớt dung dịch HCl có trong dạ dày nhờ phản ứng:

dùng trong nấu ăn, tạo xốp cho nhiều loại bánh như cookies, muffins, biscuits, quẩy…

Trang 7

Tình huống 7: áp dụng khi dạy bài kim loại kiềm và hợp chất quan trọng của kim

loại kiềm

Vì sao khi luộc rau nên cho vào trước một ít muối ( NaCl)

Hướng dẫn: do nhiệt độ sôi của nước ở 1atm là 100oC, nếu ta thêm thì lúc đó

này cao hơn nhiệt độ sôi của nước nên rau sẽ nhanh chín hơn, thời gian luộc

nhanh rau ít mất vitamin Vì vậy rau khi đó sẽ mềm và xanh hơn

Tình huống 8: áp dụng khi dạy bài kim loại kiềm thổ và hợp chất quan trọng của

kim loại kiềm thổ

Hiện tượng tạo hang động và thạch nhũ với những hình dạng phong phú đa dạng được hình thành như thế nào ?

Hướng dẫn: Ở các vùng núi đá vôi, thành phần chủ yếu là CaCO3 Khi trời mưa

giọt mưa rơi xuống sẽ bào mòn đá thành những hình dạng đa dạng:

đổi về nhiệt độ và áp suất nên khi giọt nước nhỏ từ từ có cân bằng:

thù đa dạng

Tình huống 9: áp dụng khi dạy bài nhôm và hợp chất của nhôm

Vì sao phèn chua lại làm sạch nước ?

Hướng dẫn: Phèn chua là muối sunfat kép của nhôm và kali ở dạng tinh thể ngậm

Phèn chua không độc, có vị chát chua, ít tan trong nước lạnh nhưng tan rất nhiều

nước, nó kết dính các hạt đất nhỏ lơ lửng trong nước đục thành hạt đất to hơn, nặng và chìm xuống làm trong nước Nên trong dân gian có câu:

“ Anh đừng bắc bậc làm cao

Phèn chua em đánh nước nào cũng trong”

Phèn chua rất có ích cho việc xử lí nước đục ở các vùng lũ để có nước trong dùng cho tắm, giặc

Trang 8

3.3 Một số bài giảng sử dụng tình huống

3.3.1 Giáo án bài 9 SGK 12 “Amin”

AMIN

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức

Học sinh biết

- Khái niệm, phân loại, cách gọi tên (theo danh pháp thay thế và gốc - chức)

- Đặc điểm cấu tạo phân tử , tính chất vật lí (trạng thái, màu, mùi, độ tan) của amin

- Quan sát mô hình, thí nghiệm, rút ra được nhận xét về cấu tạo và tính chất

- Dự đoán được tính chất hóa học của amin và anilin

- Viết các PTHH minh họa tính chất Phân biệt anilin và phenol bằng phương pháp hoá học

- Xác định công thức phân tử theo số liệu đã cho

II Trọng tâm

- Cấu tạo phân tử và cách gọi tên (theo danh pháp thay thế và gốc – chức)

- Tính chất hóa học điển hình: tính bazơ và phản ứng thế brom vào nhân thơm III Chuẩn bị

 GV: giáo án, máy chiếu

IV Phương pháp: đàm thoại gợi mở, nêu vấn đề, thuyết trình

V Tiến trình dạy học

Trang 9

1) Ổn định lớp

2) Vào bài mới

Sử dụng tình huống 2: Ở nhà khi phụ mẹ đi chợ nấu ăn ta thấy một số loại cá mẹ

mua về có mùi tanh khó chịu Liệu em có tự hỏi tại sao cá lại có mùi tanh? À đó là

vì trong cá có chứa một số amin gây nên mùi tanh Vậy amin là chất gì? Tính chất như thế nào? Có cách gì để khử mùi tanh của cá không? Các em sẽ tìm hiểu câu trả lời trong bài học hôm nay nhé

Hoạt động 1: tìm hiểu về khái

niệm, phân loại amin

GV cho ví dụ

CH3 , C6H5NH2 ,

Yêu cầu HS cho biết mối quan hệ

giữa cấu tạo của ammoniac và các

C6H5NH2 , Phenylamin Benzenamin (anilin)

 Amin là hợp chất hữu cơ được tạo ra khi thay thế một hay nhiều nguyên tử hidro trong

Trang 10

- HS lên bảng xác định

GV: người ta dựa vào tiêu chí nào

để phân loại amin? Theo đó có

những loại amin nào?

GV: dựa vào đặc điểm cấu tạo

của amin hãy cho biết amin có thể

có những loại đồng phân nào?

GV lưu ý HS : khi viết công thức

các đồng phân cấu tạo của amin,

cần viết đồng phân mạch cacbon

Trang 11

bậc II, amin bậc III

GV: Tương tự yêu cầu HS về nhà

Hoạt động 2 : tìm hiểu về danh

pháp

GV nêu cách gọi tên amin theo

tên gốc chức và tên thay thế, cho

ví dụ sau đó yêu cầu HS gọi tên

Hoạt động 4: tìm hiểu cấu tạo

phân tử của amin

GV: Yêu cầu HS cho biết amin có

cấu tạo phân tử tương tự hợp chất

nào đã học

GV: dựa vào đặc điểm cấu tạo

phân tử amin em hãy dự đoán tính

2 Danh pháp

- Tên gốc – chức : tên gốc HC + amin

- Tên thay thế : tên HC + vị trí + amin

- Các amin thơm là chất lỏng hay rắn và dễ bị oxi hóa

- Các amin đều độc

III Cấu tạo phân tử và tính chất hóa học

1 Cấu tạo phân tử

- Phân tử amin có nguyên tử N tương tự như amoniac, nên có tính bazơ Ngoài ra còn có tính chất gốc HC

2 Tính chất hóa học