SKKN THIẾT kế vở THỰC HÀNH hóa học lớp 12 cơ bản

Đối với bộ môn Hóa học cũng vậy, thí nghiệm thực nghiệm giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn.. Trong việc dạy học hóa học ở trường phổ

TRUNG TÂM HỌC LIỆU HÓA HỌC TRỰC TUYẾN

CHỌN LỌC-ĐẦY ĐỦ-CHẤT LƯỢNG

http://HOAHOC.edu.vn ─ http://LUUHUYNHVANLONG.com

“Học Hóa bằng sự đam mê”

Thầy LƯU HUỲNH VẠN LONG

(Giảng viên Trường ĐH Thủ Dầu Một – Bình Dương)

TUYỂN CHỌN VÀ GIỚI THIỆU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐẠT GIẢI CÁC CẤP MÔN

HÓA HỌC 12

KHÔNG tức giận vì muốn biết thì KHÔNG gợi mở cho

KHÔNG bực vì KHÔNG hiểu rõ được thì KHÔNG bày vẽ cho

Khổng Tử

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Trường THPT Chuyên Lương Thế Vinh

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM THIẾT KẾ VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC LỚP 12 CƠ BẢN Người thực hiện: Nguyễn Thanh Hương Lĩnh vực nghiên cứu: - Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: Hóa học 

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm:

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2012- 2013

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Nguyễn Thanh Hương

2 Ngày tháng năm sinh: 20/12/1989

3 Nam, nữ: Nữ

4 Địa chỉ: 843 đường Nguyễn Ái Quốc, phường Tân Hiệp, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai

5 Điện thoại: 0613 828107(CQ)/ 0613 897695(NR); ĐTDĐ:0938201289

6 Fax: E-mail: thanhhuongsphoa@gmail.com

7 Chức vụ: nhân viên phòng thí nghiệm Hóa học

8 Đơn vị công tác: trường THPT Chuyên Lương Thế Vinh

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 2011

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Hóa học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy Hóa học

Số năm có kinh nghiệm: 02

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây: 01

Tên SKKN: THIẾT KẾ VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC LỚP 12 CƠ BẢN

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

“Trong nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ sự thật vốn có, phát hiện

ra những mối liên hệ, rồi chứng minh những mối liên hệ đó bằng thực nghiệm; chứ không thể tạo ra những mối liên hệ để ghép chúng vào sự thật”

(Ăng – ghen)

Đối với bộ môn Hóa học cũng vậy, thí nghiệm thực nghiệm giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn Thí nghiệm là một yếu tố của nguồn nhận thức thế giới, là cầu nối giữa

lý thuyết và thực tiễn, giữa hiện tượng tự nhiên và nhận thức của con người Thí nghiệm còn là tiêu chuẩn đánh giá tính chân thực của kiến thức, hỗ trợ đắc lực cho tư duy sáng tạo Trong việc dạy học hóa học ở trường phổ thông, thí nghiệm giúp học sinh làm quen với những tính chất, mối quan hệ có tính quy luật giữa các đối tượng nghiên cứu, là cơ sở để nắm vững các quy luật, các khái niệm hóa học Như vậy, việc dạy học hóa học không thể tách rời thí nghiệm

Tuy nhiên, thực tế hiện nay chỉ chủ yếu dừng ở thí nghiệm minh họa cho bài mới của giáo viên, còn tiết thực hành dành cho học sinh còn khá ít, và hiệu quả chưa cao Thời lượng 1 tiết thực hành khá eo hẹp, trong khi học sinh mất không ít thời gian để nắm vững những quy tắc, cách tiến hành thí nghiệm, và viết bài báo cáo Việc trực quan hóa những thí nghiệm với hình ảnh cụ thể, kèm những lưu ý cần thiết để thực hiện thí nghiệm an toàn, thành công sẽ giúp ích rất nhiều cho các em

Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã quyết định chọn đề tài “ THIẾT

KẾ VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC LỚP 12 CƠ BẢN ”, với hy vọng sẽ giới

thiệu một công cụ hữu ích, giúp các em học sinh thực hiện thí nghiệm một cách an toàn, dễ dàng và nhanh chóng

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ THÍ NGHIỆM HÓA HỌC

1 VAI TRÒ QUAN TRỌNG CỦA THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC

Thí nghiệm có vai trò rất quan trọng trong nghiên cứu khoa học và quan trọng đặc biệt trong dạy học hoá học

1 Thí nghiệm có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển nhận thức của con người về thế giới Thí nghiệm là một phần của hiện thực khách quan được thực hiện hoặc tái tạo lại trong những điều kiện đặc biệt, trong đó con người có thể chủ động điều khiển các yếu tố tác động vào quá trình xảy ra để phục vụ cho các mục đích nhất định Thí nghiệm giúp con người gạt bỏ những cái phụ, không bản chất để tìm ra cái bản chất của sự vật hiện tượng Thí nghiệm giúp con người phát hiện ra những quy luật còn

ẩn náu trong tự nhiên Mặt khác nó còn giúp con người kiểm chứng, làm sáng tỏ những giả thuyết khoa học Đúng như Ăng ghen đã nói: “Trong nghiên cứu khoa học tự nhiên cũng như lịch sử, phải xuất phát từ những sự thật đã có, từ những hình thái hiện thực khác nhau của vật chất; cho nên trong khoa học lý luận về tự nhiên, chúng ta không thể cấu tạo ra mối liên

hệ để ghép chúng vào sự thật, mà phải từ những sự thật đó, phát hiện ra mối liên hệ ấy, rồi phải hết sức chứng minh những mối liên hệ ấy bằng thực nghiệm”

2 Thí nghiệm là nền tảng của việc dạy học hoá học Nó giúp học sinh chuyển từ tư duy cụ thể sang tư duy trừu tượng và ngược lại Khi làm thí nghiệm học sinh sẽ làm quen với các chất hoá học và trực tiếp nắm bắt

các tính chất lý, hoá của chúng Từ đó các em hiểu được các quá trình hoá học, nắm vững các khái niệm, định luật, học thuyết của hoá học Nếu không

có thí nghiệm thì:

- Giáo viên sẽ tốn nhiều thời gian để giảng giải nhưng vẫn không rõ

và hết ý vì không phải mọi thứ đều có thể diễn đạt được trọn vẹn bằng lời Lời nói rất trừu tượng còn các thí nghiệm thì cụ thể

- Học sinh tiếp thu kiến thức thiếu chính xác và vững chắc Các em

sẽ khó hiểu bài vì không có những biểu tượng rõ ràng, cụ thể về các chất, các hiện tượng hóa học Ví dụ: phản ứng tạo kết tủa đồng hyđroxit dạng keo, màu xanh Nếu không có thí nghiệm thì học sinh không thể hình dung được dạng keo như thế nào Màu xanh thì có rất nhiều màu xanh khác nhau

- Học sinh sẽ chóng quên khi không hiểu bài, không có ấn tượng sâu sắc bằng các hình ảnh cụ thể

3 Thí nghiệm là cầu nối giữa lý thuyết và thực tế Nhiều thí nghiệm rất gần gũi với đời sống, với các quy trình công nghệ Chính vì vậy thí nghiệm giúp học sinh vận dụng các điều đã học vào thực tế cuộc sống

4 Thí nghiệm giúp học sinh rèn luyện các kỹ năng thực hành (các thao tác và cách thức tiến hành thí nghiệm), hình thành những đức tính cần thiết của người lao động mới: cẩn thận, khoa học, kỷ luật

5 Thí nghiệm giúp học sinh phát triển tư duy, hình thành thế giới quan duy vật biện chứng Khi tự tay làm thí nghiệm hoặc được tận mắt nhìn thấy những hiện tượng hoá học xảy ra, học sinh sẽ tin tưởng vào kiến thức

đã học và cũng thêm tin tưởng vào chính bản thân mình

6 Khi làm thí nghiệm rất dễ gây hứng thú học tập Học sinh không thể yêu thích bộ môn và không thể say mê khoa học với những bài giảng

lý thuyết khô khan

II PHÂN LOẠI THÍ NGHIỆM

1 Thí nghiệm trong hệ thống các phương tiện dạy học

Các phương tiện dạy học cơ bản phổ biến rộng rãi trong nhà trường gồm 3 loại:

1) Phương tiện kỹ thuật dạy học (các phương tiện nghe nhìn và máy dạy học )

2) Phương tiện trực quan (đồ dùng dạy học trực quan)

3) Thí nghiệm nhà trường

Đối với hoá học thì thí nghiệm nhà trường là phương tiện dạy học quan trọng nhất

2 Phân loại thí nghiệm

Trong trường phổ thông thí nghiệm được sử dụng dưới các hình thức sau:

1) Thí nghiệm do giáo viên tự tay biểu diễn trước học sinh gọi là thí nghiệm biểu diễn của giáo viên

2) Thí nghiệm do học sinh tự làm gọi là thí nghiệm của học sinh 3) Thí nghiệm ngoại khóa là những thí nghiệm vui dùng trong các buổi hội vui về hoá học và những thí nghiệm ở ngoài trường như thí nghiệm thực hành ở nhà của học sinh

III SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC

1 Những yêu cầu sư phạm về kỹ thuật biểu diễn thí nghiệm

a) Phải đảm bảo an toàn

- Các chất độc, dễ nổ không dùng lượng lớn

-Thận trọng nghiêm túc theo đúng các quy định về bảo hiểm

b) Phải đảm bảo thành công

- Nắm vững kỹ thuật thí nghiệm

- Thao tác nhanh chóng, khéo léo

c) Thí nghiệm phải rõ ràng

- Dụng cụ dễ nhìn

- Dùng phông màu sắc thích hợp

d) Các thí nghiệm phải đơn giản, dụng cụ phải gọn gàng mỹ thuật, đảm bảo tính khoa học

e) Tốn ít thời gian

2 Những phương pháp cơ bản sử dụng thí nghiệm trong dạy học

Trong dạy học có thể sử dụng thí nghiệm theo 1 trong 2 phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu: dùng thí nghiệm để xác nhận giả thuyết,

IV CÁC NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG THÍ NGHIỆM

1 Các thí nghiệm phải gắn với chương trình hoá PTTH

Các thí nghiệm phải gắn với nội dung của từng chương, từng bài giảng của chương trình hoá học PTTH Cần chú ý đến tính cân đối trong toàn bộ chương trình, cố gắng để thí nghiệm đi vào càng nhiều bài giảng càng tốt

2 Thí nghiệm phải gắn với nội dung bài giảng, tốt nhất là chọn được các thí nghiệm giúp học sinh tiếp thu các kiến thức lõi, trọng tâm

Các thí nghiệm hoá học ở trường phổ thông dù là ở dạng nào cũng đều nhằm giúp học sinh tiếp thu tốt nội dung bài học và nắm vững hệ thống các kiến thức hoá học cần thiết của chương trình PTTH Vì vậy các thí nghiệm phải gắn với nội dung của các bài giảng cụ thể ở phổ thông Mặt

khác để việc tiếp thu kiến thức của học sinh có hiệu quả, không thể thí nghiệm một cách tràn lan mà phải có trọng tâm, trọng điểm Khi lựa chọn các thí nghiệm, tốt nhất nên chọn các thí nghiệm giúp học sinh tiếp thu các kiến thức lõi, trọng tâm Số lượng thí nghiệm trong một bài cũng không nên quá nhiều, có thể từ 3 đến 5 thí nghiệm là hợp lý

3 Thí nghiệm phải trực quan, hiện tượng rõ ràng, có tính thuyết phục Sử dụng thí nghiệm trong dạy học chính là một hình thức dạy học theo phương pháp trực quan Vì vậy thí nghiệm phải dễ quan sát, hiện tượng

rõ ràng, có tính thuyết phục Chúng ta phải lựa chọn các phản ứng, các quá trình hoá học có kèm theo hiện tượng quan sát được dễ dàng bằng mắt thường Đó là các phản ứng:

- có sự biến đổi màu sắc

- có tạo chất kết tủa, chất khí bay lên khỏi dung dịch

- có sự tỏa nhiệt hay thu nhiệt

- có hiện tượng cháy, nổ, phát quang…

4 Thí nghiệm dễ kiếm hoá chất, đơn giản, dễ làm

5 Việc thực hiện thí nghiệm không được mất quá nhiều thời gian,

6 Thí nghiệm phải an toàn, càng ít độc hại càng tốt Nên thay các thí nghiệm độc bằng các thí nghiệm không độc hoặc ít độc hơn

Thí nghiệm phải an toàn là một trong các nguyên tắc bắt buộc phải tuân theo khi lựa chọn và tiến hành thí nghiệm Mặt khác một trong những nguyên nhân làm cho học sinh “sợ” đến phòng thí nghiệm và cũng làm cho giáo viên “ngại” các giờ thực hành là do có các thí nghiệm gây độc

Vì vậy để giữ gìn sức khoẻ cho giáo viên, học sinh bên cạnh các biện pháp phòng chống độc hại sẽ nói đến ở phần sau, cách hay nhất vẫn là lựa chọn các thí nghiệm càng ít độc hại càng tốt Nếu có điều kiện nên thay các thí nghiệm độc bằng các thí nghiệm không độc hoặc ít độc hơn Vấn đề này cũng sẽ trở nên có ý nghĩa trong việc xoá bỏ dạy chay môn Hoá ở trường phổ thông Giáo viên phổ thông cũng rất ngại và thường “lẩn trốn” các thí

I MỤC ĐÍCH CÁC GIỜ THÍ NGHIỆM THỰC HÀNH

1 Rèn luyện cho học sinh có kỹ năng tiến hành thí nghiệm một cách thành thạo, nhanh chóng, hiệu quả

2 Biết kết hợp thí nghiệm với nội dung bài giảng

II CÁC BƯỚC TRONG MỘT BUỔI THỰC HÀNH

1 Giáo viên kiểm tra phần chuẩn bị của học sinh: kiểm tra vở và kiểm tra miệng

2 Giáo viên giới thiệu nội dung, mục đích, yêu cầu các công việc phải làm, đặt câu hỏi, giải đáp thắc mắc, hướng dẫn các thí nghiệm khó khi cần thiết

3 Học sinh tự tiến hành thí nghiệm theo nhóm nhỏ

4 Học sinh viết báo cáo kết quả thí nghiệm và những thu hoạch trong vở tường trình, làm vệ sinh và dọn dẹp phòng thí nghiệm

- Khi đun nóng bình cầu, ống nghiệm… phải đun từ từ và đều,

hơ nóng toàn bộ ống nghiệm rồi mới đun tập trung vào đáy Hướng miệng ống nghiệm về phiá không có người

- Tuyệt đối không để da tay tiếp xúc trực tiếp với hoá chất

- Mỗi hoá chất phải lấy bằng một dụng cụ riêng để đảm bảo sự tinh khiết

- Lấy xong cần đậy nút ngay, để về đúng vị trí quy định

4 Sử dụng chất dễ cháy (cồn, dầu hoả, xăng, benzen, axeton…)

- Không để gần lửa

- Nên chứa trong những bình nhỏ cho sinh viên, học sinh dùng

để tránh nguy hiểm

5 Sử dụng chất dễ nổ (muối clorat, nitrat và các hỗn hợp của chúng với photpho, lưu huỳnh…)

- Để riêng một chỗ, tránh sơ ý va chạm, dẫm lên các chất dễ nổ

- Không dùng với liều lượng lớn

- Nghiền từng chất trong những cối riêng, nếu cần trộn lẫn dùng lông gà để trộn một cách nhẹ nhàng

II NỘI QUY PHÒNG THÍ NGHIỆM

1 Phải nghiên cứu kỹ các thí nghiệm sẽ tiến hành trước khi đến phòng thí nghiệm

- Đọc tài liệu hướng dẫn và sách giáo khoa phổ thông để nắm vững mục đích, yêu cầu, cách tiến hành thí nghiệm

- Các thí nghiệm có chất độc phải dự kiến trước cách phòng chống

2 Khi tiến hành thí nghiệm

- Phải hết sức cẩn thận để thí nghiệm thành công, tránh tai nạn, gây độc cho bản thân và những người xung quanh

- Tuân thủ theo chỉ dẫn của tài liệu và của cán bộ phụ trách phòng thí nghiệm

- Không tự ý làm các thí nghiệm ngoài nội dung bài học

- Không đi lại lộn xộn, nói chuyện ồn ào

- Khi có tai nạn xảy ra phải báo với giáo viên hướng dẫn ngay lập tức

3 Phải giữ gìn hoá chất, dụng cụ không được để hư hỏng

- Mỗi học sinh đều phải có ý thức giữ gìn dụng cụ, tiết kiệm hoá chất mà mình sử dụng

- Lấy hoá chất đúng lượng đã ghi trong tài liệu (không nhiều quá hay ít quá), mỗi hoá chất dùng một ống hút (hoặc muỗng) riêng

- Sau khi lấy xong để lọ đúng vào vị trí cũ

- Không để hoá chất dây, bắn vào người khác

- Hoá chất rơi đổ ra ngoài phải dọn ngay

- Đổ các chất thải vào đúng nơi quy định

4 Đối với các thí nghiệm có chất độc phải hết sức chú ý

- Lấy thật đúng lượng hoá chất theo hướng dẫn

- Điều chế vừa đủ dùng thì ngưng ngay thí nghiệm

- Thiết bị thí nghiệm phải an toàn, nút và các ống dẫn khí phải kín, không để rò rỉ khí độc ra ngoài

- Khi cần thiết phải thực hiện trong tủ hốt

- Hủy chất độc ngay sau khi xong thí nghiệm

5 Cuối mỗi buổi thí nghiệm

- Làm và nộp tường trình

- Rửa sạch các dụng cụ

- Xếp lại hoá chất cho gọn gàng, đúng nơi quy định

- Dọn vệ sinh sạch sẽ

- Rửa tay bằng xà bông

- Kiểm tra lại điện, nước trước khi rời phòng thí nghiệm

III CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG ĐỘC HẠI KHI TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM

Muốn phòng chống độc hại tốt cần thực hiện những biện pháp sau đây:

1 Cần nhận thức được một cách đúng đắn, đầy đủ tác hại của các chất