SKKN một số LIÊN hệ THỰC TIỄN TRONG bài dạy hóa học 10

Để môn học không còn mang tính đặc thù, khó hiểu tôi chọn đề tài: MỘT SỐ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC 10, với mục đích làm cho môn Hóa học ngày càng gần gũi, thiết thực với đờ

TRUNG TÂM HỌC LIỆU HÓA HỌC TRỰC TUYẾN CHỌN LỌC-ĐẦY ĐỦ-CHẤT LƯỢNG

http://HOAHOC.edu.vn ─ http://LUUHUYNHVANLONG.com

“Học Hóa bằng sự đam mê”

Thầy LƯU HUỲNH VẠN LONG

(Giảng viên Trường ĐH Thủ Dầu Một – Bình Dương)

TUYỂN CHỌN VÀ GIỚI THIỆU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐẠT GIẢI CÁC CẤP MÔN

HÓA HỌC 10

KHÔNG tức giận vì muốn biết thì KHÔNG gợi mở cho

KHÔNG bực vì KHÔNG hiểu rõ được thì KHÔNG bày vẽ cho

Khổng Tử

1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRUNG TÂM GDTX TP BIÊN HÒA

Mã số: (Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TRONG BÀI

Có đính kèm: Các sản phẩm không thề hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2012-2013

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRUNG TÂM GDTX TP BIÊN HÒA

Mã số: (Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TRONG BÀI

Có đính kèm: Các sản phẩm không thề hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2012-2013

2

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Trần Thị Hoa Sen

2 Ngày tháng năm sinh: 12/12/1981

8 Đơn vị công tác: Trung tâm GDTX TP Biên Hòa

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 2005

- Chuyên ngành đào tạo: Hóa học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy Hóa học

Số năm có kinh nghiệm: 7

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây: 4

BM02-LLKHSKKN

3

MỘT SỐ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TRONG BÀI

DẠY HÓA HỌC 10 A.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

“Môn Hóa khó quá, môn Hóa rất khô khan, khó học, môn Hóa mình không nhớ

gì hết….” Đó là những lời than thở mà tôi vẫn thường nghe các học viên của mình than thở sau mỗi khi ngồi trao đổi tại trung tâm Là giáo viên dạy tại Trung tâm giáo dục thường xuyên tôi luôn ý thức rằng các học viên của mình là những người

có hoàn cảnh khó khăn, vừa đi học, vừa đi làm, có những bạn đã gián đoạn việc học khá lâu cho nên việc tiếp thu kiến thức mới là cực kì khó khăn Vì thế trong tôi luôn đặt ra câu hỏi “làm sao để học viên của mình học hóa dễ hơn, yêu hóa nhiều hơn” Và trong quá trình dạy học, nghiên cứu bộ môn hóa học tôi thấy nếu không

có những bài giảng, phương pháp hợp lí, phù hợp thì dễ làm cho học viên thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận Để môn học không còn mang tính đặc thù, khó hiểu tôi chọn đề tài: MỘT SỐ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC

10, với mục đích làm cho môn Hóa học ngày càng gần gũi, thiết thực với đời sống

và tạo hứng thú cho học viên khi học

B TỔ CHỨC THỰC HIỆN

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Hóa học có vai trò to lớn trong sản xuất, đời sống, trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong nhiều lĩnh vực như: Lương thực thực phẩm, may mặc, sức khỏe, an ninh quốc phòng… Môn hoá học giữ một vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển trí dục của học viên Mục đích của môn học là giúp cho học viên hiểu đúng đắn và hoàn chỉnh, nâng cao cho học viên những tri thức, hiểu biết về thế giới, con người thông qua các bài học, giờ thực hành của hoá học Học hoá để hiểu, giải thích được các vấn đề thực tiễn thông qua cơ sở cấu tạo nguyên tử, phân tử, sự chuyển hoá của các chất bằng các phương trình phản ứng hoá học Đồng thời khởi nguồn, là cơ sở phát huy tính sáng tạo những ứng dụng

4

phục vụ trong đời sống của con người Hoá học góp phần giải tỏa, xoá bỏ hiểu biết sai lệch làm hại đến đời sống, tinh thần của con người Để đạt được mục đích của

học hoá học trong phổ thông thì giáo viên dạy hoá học là nhân tố tham gia quyết

định chất lượng Do vậy, ngoài những hiểu biết về hoá học, người giáo viên dạy hoá học còn phải có phương pháp truyền đạt thu hút gây hứng thú khi lĩnh hội kiến thức hoá học Đó là vấn đề cần quan tâm và nghiên cứu, trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi có đề cập đến một khía cạnh “MỘT SỐ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC 10” với mục đích góp phần sao cho học viên học hóa học dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với đời sống và lôi cuốn học viên khi học -Trước tình hình học hoá học phải đổi mới phương pháp dạy đã và đang thực sự

là yếu tố quyết định hiệu quả giờ dạy Một trong những yếu tố để đạt giờ dạy có hiệu quả và tiến bộ là phải phát huy tính thực tiễn, giáo dục về môi trờng Tuy nhiên mỗi tiết học có thể không nhất thiết phải hội tụ tất cả những quan điểm nêu trên, cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng, đừng quá lạm dụng khi lượng kiến thức không đồng nhất

Thực tế giảng dạy cho thấy:Môn hoá học là một môn học khó, đặc biệt là môn

hóa học lớp 10, đây là năm học đầu tiên của cấp THPT, một số học viên vì hoàn cảnh đã nghỉ học rất lâu vì vậy nếu không có những bài giảng và phương pháp hợp

lý phù hợp với thế hệ học trò dễ làm cho học viên chán Đã có hiện tượng một số

bộ phận học viên không muốn học hoá học, ngày càng lạnh nhạt với giá trị thực

tiễn của hoá học Nhiều giáo viên chưa quan tâm đúng mức đối tượng giáo dục

chưa đặt ra cho mình nhiệm vụ và trách nhiệm nghiên cứu, hiện tượng dùng đồng loạt cùng một cách dạy, một bài giảng cho nhiều lớp, nhiều thế hệ học trò là không

ít Do phương pháp ít có tiến bộ mà người giáo viên đã trở thành người cảm nhận, truyền thụ tri thức một chiều, và ngày càng biến học viên xa rời thực tiễn

II NỘI DUNG

1.Một số hình thức áp dụng để liên hệ thực tiễn

1.1.Đặt tình huống vào bài mới

5

Bất kỳ một hoạt động nào đều có sự mở đầu Trong mỗi tiết học, mở đầu bài giảng là một khâu quan trọng góp phần quyết định đến hiệu quả của cả giờ học Đây chính là thời điểm để giáo viên tìm mọi cách tạo động cơ và hứng thú học tập cho học viên Thực tế cho thấy, nhiều giáo viên còn xem nhẹ vai trò của mở đầu bài giảng, chưa chú ý nhiều đến việc phải bắt đầu tiết học như thế nào để học viên cảm thấy hứng thú và tham gia vào bài học một cách tích cực nhất Vì thế nếu ta biết đặt ra một tình huống thực tiễn hoặc một tình huống giả định, gần gũi xung quanh đời sống của học viên sau đó yêu cầu các em cùng tìm hiểu, giải thích qua bài học sẽ cuốn hút được sự chú ý của học viên trong tiết dạy

1.2.Tích hợp môi trường trong bài học

Môi trường ngày nay đang là một trong những vấn đề lớn của toàn nhân loại, là mối quan tâm của tất cả các quốc gia Môi trường và bảo vệ môi trường đang là một vấn đề toàn cầu, giáo dục môi trường cho nhân loại ngày càng trở nên quan trọng và cấp thiết Trong đời sống hằng ngày, các học viên đã thấy, biết được những ảnh hưởng của môi trường đối với con người nên giáo viên cần phải tích hợp, lồng ghép các hiện tượng ô nhiễm môi trường vào các bài học sẽ tạo được sự chú ý của học viên, ngoài ra còn giáo dục ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường cho từng học viên Đặc biệt là các học viên hiện đang làm công nhân trong một số nhà máy khu công nghiệp, đây chính là lực lượng lớn có thể phát hiện và góp phần bảo vệ môi trường

1.3.Cho học viên làm các bài tập thực tiễn

Bài tập hoá học thực tiễn là một trong số loại bài tập có tác dụng củng cố

lí thuyết, rèn luyện kĩ năng, có ý nghĩa lớn trong việc gắn liền lí thuyết và thực tiễn Bài tập hoá học thực tiễn giúp cho Hv hiểu sâu thêm kiến thức, có thể mở rộng tri thức, rèn khả năng tư duy, tính kiên nhẫn trong việc giải bài tập và vận dụng những kiến thức được học vào giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt ra.Vì vậy sau mỗi tiết học tùy thuộc vào đặc trưng của bài, giáo viên có thể đưa ra một

số bài tập thực tiễn dưới dạng trắc nghiệm hoặc tự luận và qua đó tạo được sự

hứng thú, óc sáng tạo của học viên, giúp học viên yêu thích bộ môn hóa học

6

1.4.Giải thích các hiện tượng thực tiễn liên quan tới bài học

Khi học xong vấn đề gì học viên thấy có ứng dụng thực tiễn cho cuộc sống thì các em sẽ chú ý hơn, tìm tòi, chủ động tư duy để tìm hiểu, để nhớ hơn Do đó trong mỗi bài học giáo viên cần đưa ra được một số hiện tượng thực tiễn liên quan cho học viên giải thích sẽ lôi cuốn được sự chú ý của học viên

2 Hệ thống các liên hệ thực tiễn dùng cho các bài giảng trong chương trình Hóa học 10

Tình huống 1: “ Khi sử dụng nước máy

chúng ta thường ngửi thấy có mùi khác với nước bình thường, đó là mùi của khí clo, vậy tại sao người ta lại cho clo vào nước?”

(chắc chắn lúc này học viên sẽ trả lời là để khử trùng nước), “Vậy clo có những tính chất gì, và vì sao cho vào nước sẽ có tính khử trùng thì chúng ta sẽ cùng nghiên cứu trong bài học hôm nay”

Tình huống 2: “Như các em thấy, nước

ta thường hay bị lũ lụt, khi lũ đi qua cuốn theo tất cả các chất bẩn xống dòng nước sinh hoạt, vậy người ta sẽ làm gì để xử lý nguồn nước này?” “Lúc này để có nước sạch người ta sẽ cho một lượng cloramin

-Bài clo có rất nhiều ứng dụng quan trọng và gần gũi với các em vì vậy bắt đầu vào bài mới Giáo viên có thể đặt câu hỏi trực tiếp yêu cầu học viên trả lời hoặc có thể tổ chức cho học viên hoạt động nhóm bằng các phiếu học tập

7

vào nước, khi hòa tan chất này sẽ tạo ra clo

có tính khử trùng, vậy clo là gì, có tính chất như thế nào thì chúng ta sẽ được biết trong tiết học hôm nay”

Ý nghĩa: Khi giáo viên đặt tình huống

như trên, học viên sẽ thấy rất gần gũi và muốn biết, muốn trả lời được câu hỏi mà gv nêu ra, từ đây các em sẽ chú ý hơn và hiệu quả tiết học sẽ cao hơn

b.Giải thích các hiện tượng thực tiễn:

Khi học đến phần tính chất clo tác dụng với nước, giáo viên có thể đặt câu hỏi giải thích hiện tượng như sau:

Câu hỏi 1: Cloramin là chất gì mà sát trùng được nguồn nước ?

Giải thích: Là chất NH2Cl và NHCl2 Khi hoà tan cloramin vào nước sẽ giải phóng ra clo Clo tác dụng với nước tạo ra HOCl

Cl2 + H2O HOCl + HCl HOCl là phần tử rất nhỏ, dễ hấp thụ trên màng sinh học của vi sinh vật, phá huỷ protein của màng, cản trở tính bán thấm của màng, thay đổi áp suất thẩm thấu của tế bào

và làm chết vi khuẩn, nấm

HOCl có tính oxi hoá rất mạnh nên phá hoại hoạt tính một số enzim trong vi sinh vật, gây chết cho vi sinh vật

Cloramin không gây độc hại cho người

- Giáo viên có thể đặt câu hỏi, cho học viên thảo luận nhóm

8

dùng nước đã được khử trùng bằng chất này

Câu hỏi 2: Tại sao nước máy thường dùng ở các thành phố lại có mùi khí clo?

Giải thích:Trong hệ thống nước máy ở

thành phố, người ta cho vào một lượng nhỏ khí clo vào để có tác dụng diệt khuẩn Một phần khí clo gây mùi và một phần tác dụng với nước Axit hipoclorơ HClO sinh ra có tính oxi hóa rất mạnh nên có tác dụng khử trùng, sát khuẩn nước

Tuy nhiên, giáo viên cũng nên đưa ra vấn đề cần chú ý khi sử dụng nước máy:

“Clo là một khí độc, vì vậy, buổi sáng trước khi sử dụng nước máy chúng ta nên xả nước khoảng 2 - 3 phút để cho lượng Clo bị giữ lại trong ống dẫn nước máy sau một đêm có thể thoát hết ra ngoài, như vậy sẽ không gây độc cho người sử dụng.”

Ý nghĩa:Vấn đề này đang được sử dụng

làm sạch nước hiện nay ở các nhà máy nước cung cấp nước cho các thành phố, thị xã, thị trấn Giải thích được hiện tượng này giúp học viên hiểu được vai trò và ứng dụng của clo trong cuộc sống mà học viên có thể kiểm nghiệm thật dể dàng Giáo viên cũng

có thể đặt câu hỏi cho học sinh suy nghĩ để trả lời trong phần ứng dụng của clo

c Giáo viên có thể giáo dục môi trường -Giáo viên kể

9

và tác hại của khí clo qua việc kể mẩu chuyện quân Đức sử dụng clo trong chiến tranh

Tháng 4 năm 1915, ở phòng tuyến phía Tây, quân Anh - Pháp đang giao chiến với quân Đức Quân Anh - Pháp đang bày trận chờ quân Đức, chuẩn bị tổng tiến công, bỗng nhiên một đám khói màu lục bay đến bao trùm quân Anh - Pháp Cái gì vậy? có người ưỡn ngực hướng về làn khí lạ Khi làn khí đã bao trùm, có người cố hít vài hơi xem cái gì Nhưng đột nhiên họ thấy mờ mắt, cổ họng nóng rát và đau Toàn bộ trận tuyến dài mấy chục cây số bỗng náo động kinh hoàng, nhiều người cứ tưởng trúng pháp thuật của địch, ôm đầu bỏ chạy Đến lúc này

họ mới thấy làn khí màu vàng lục này thật đáng sợ Lần đánh khí độc này, quân Đức đứng ở trên cao, đầu chiều gió, bố trí mấy ngàn thùng khí độc, phóng về phía liên quân Anh - Pháp 160 tấn khí Clo trong thời gian 5 phút Kết quả, 1,5 vạn người trúng độc; 5000 người chết, khiến trận tuyến quân Anh - Pháp vỡ ra một khoảng trông dài 6km, quân Đức không tốn bao công mà đạt được chiến thắng

chuyện kết hợp đặt

ra một số câu hỏi cho học viên thảo luận

GV đặt câu hỏi: Trong dạ dày của chúng

ta có một loại axit góp phần vào việc tiêu hóa thức ăn, đó là axit gì?

A HCl B H2SO4 C HBr D HNO3

Đáp án: A

GV đặt vấn đề: HCl với nồng độ thấp trong dạ dày giúp cho quá trình tiêu hóa thức ăn dễ dàng, để hiểu thêm về HCl cũng như ứng dụng của nó trong thực tế chúng ta cùng tìm hiểu qua bài học hôm nay

b.Giải thích các hiện tượng thực tiễn:

Câu 1: Axit clohiđric có vai trò như thế nào đối với cơ thể ?

Giải thích: Axit clohiđric có vai trò rất

quan trọng trong quá trình trao đổi chất của

cơ thể Trong dịch dạ dày của người có axit clohiđric với nồng độ khoảng chừng 0,0001 đến 0,001 mol/l (có độ pH tương ứng là 4 và 3) Ngoài việc hòa tan các muối khó tan, nó còn là chất xúc tác cho các phản ứng phân hủy các chất gluxit (chất đường, bột) và chất protein (đạm) thành các chất đơn giản hơn

để cơ thể có thể hấp thụ được

Lượng axit trong dịch dạ dày nhỏ hơn hay lớn hơn mức bình thường đều gây bệnh cho người Khi trong dịch dạ dày có nồng

độ axit nhỏ hơn 0,0001 mol/l (pH>4,5) người ta mắc bệnh khó tiêu, ngược lại nồng

độ axit lớn hơn 0,001 mol/l (pH<3,5) người

bảng và cho học viên tự thảo luận trả lời

- Giáo viên có thể đặt 2 câu hỏi này sau khi học xong tiết 1 của bài, chia lớp thành 2 nhóm cho các em về nhà chuẩn bị, tiết sau cho hv trình bày

11

ta mắc bệnh ợ chua Một số thuốc chữa đau

dạ dày chứa muối hiđrocacbonat NaHCO3

(còn gọi là thuốc muối) có tác dụng trung hòa bớt lượng axit trong dạ dày

NaHCO3 + HCl  NaCl + CO2 + H2O

Câu 2:Vì sao trước khi luộc rau muống cần cho thêm một ít muối ăn NaCl ?

Giải thích: Dưới áp suất khí quyển 1atm

thì nước sôi ở 100oC Nếu cho thêm một ít muối ăn vào nước thì nhiệt độ sôi cao hơn

100oC Khi đó luộc rau sẽ mau mềm, xanh

và chín nhanh hơn là luộc bằng nước không

Thời gian rau chín nhanh nên ít bị mất vitamin

Ý nghĩa: Đây là những vấn đề rất quen

thuộc mà nếu không chú ý thì học viên sẽ không biết Học viên dễ dàng làm thí nghiệm ngay khi nấu ăn Từ đó góp phần tạo nên kinh nghiệm nấu ăn cho học viên,

rất thiết thực trong cuộc sống

Giải thích: Trong nước Gia-ven, ClO-

có tính oxi hóa mạnh do Clo có số oxi hóa

GV dùng phiếu học tập, tổ chức cho học viên trả lời các câu hỏi

12

+1 dễ nhận e tạo thành Cl-, nó oxi hóa được

chất có màu thành chất không màu

Trong không khí có CO2, clorua vôi tác dụng với CO2 giải phóng HClO nên có ứng dụng tương tự nước Gia-ven

2CaOCl2 + CO2 + H2O → CaCO3 + CaCl2 + 2HClO

Clorua vôi cũng được dùng để tẩy trắng vải sợi, giấy, tẩy uế các hố rác, cống rãnh,

xử lí các chất độc hữu cơ Một lượng lớn clorua vôi được dùng để tinh chế dầu mỏ

So với nước Gia-ven, clorua vôi rẻ tiền hơn, hàm lượng hipoclorit cao hơn, dễ bảo quản và chuyên chở hơn nên được sử dụng nhiều hơn

4 Bài 25:

FLO-

BROM-IOT

a Bài tập thực tiễn: Dùng Clo để khử

trùng nước sinh hoạt là một phương pháp rẻ tiền và dễ sử dụng Tuy nhiên, cần phải thường xuyên kiểm tra nồng độ clo dư ở trong nước bởi vì lượng clo dư sẽ gây nguy hiểm cho con người và môi trường Cách đơn giản để kiểm tra lượng clo dư là dùng kali iotua và hồ tinh bột Hãy nêu hiện tượng của quá trình này và viết phương

trình hóa học (nếu có)

Giải thích: Cho nước máy đã xử lí bằng

clo vào ống nghiệm chứa dd KI không màu, thêm 1ml hồ tinh bột Nếu nước máy còn dư

Cho học viên thảo luận, nêu hiện

tượng và viết ptpu