SKKN dạy học phân hoá bằng hệ thống bài tập ở phần phản ứng oxi hoá khử và phi kim lớp 10

Dạy học đề cao vai trò chủ thể hoạt động của học sinh trong học tập là yếu tố cấp bách của sự nghiệp giáo dục hiện nay và phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới.Để phát huy vai trò

TRUNG TÂM HỌC LIỆU HÓA HỌC TRỰC TUYẾN

CHỌN LỌC-ĐẦY ĐỦ-CHẤT LƯỢNG

http://HOAHOC.edu.vn ─ http://LUUHUYNHVANLONG.com

“Học Hóa bằng sự đam mê”

Thầy LƯU HUỲNH VẠN LONG

(Giảng viên Trường ĐH Thủ Dầu Một – Bình Dương)

TUYỂN CHỌN VÀ GIỚI THIỆU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐẠT GIẢI CÁC CẤP MÔN

HÓA HỌC 10

KHÔNG tức giận vì muốn biết thì KHÔNG gợi mở cho

KHÔNG bực vì KHÔNG hiểu rõ được thì KHÔNG bày vẽ cho

Khổng Tử

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ đã ảnh hưởng lớn đến mọi lĩnh vực của đời sống con người, nhịp độ cuộc sống tăng nhanh, xã hội đòi hỏi một đội ngũ lao động lành nghề, năng động sáng tạo, tự chủ, thích ứng trong mọi tình huống, sẵn sàng hòa nhập với thế giới Để đáp ứng nhu cầu của xã hội thì trước hết phải cần đổi mới cơ bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo Trong báo cáo của BCH TW Đảng khóa VIII tại Đại hội IX

Đảng Cộng Sản Việt Nam có đề ra chiến lược phát triển kinh tế xã hội “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay”

Dạy học đề cao vai trò chủ thể hoạt động của học sinh trong học tập là yếu tố cấp bách của sự nghiệp giáo dục hiện nay và phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới.Để phát huy vai trò chủ động của tất cả học sinh trong lớp, giáo viên phải “thiết kế” bài giảng, bài tập để phù hợp với từng đối tượng học sinh khi đó các em học sinh trong lớp tiếp thu kiến thức phù hợp với khả năng của bản thân gọi là tính vừa sức Hiện nay trong các nhà trường đang tiến hành dạy đồng loạt, tuy nhiên khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh khác nhau dẫn đến cùng một vấn đề mà thầy cô truyền đạt sẽ dễ đối với học sinh này nhưng sẽ khó đối với học sinh khác, hậu quả là chất lượng dạy học bị giảm Để khắc phục những hạn chế của dạy học đồng loạt đồng thời mang lại những hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập tôi đã

quyết định chọn đề tài: “Dạy học phân hoá bằng hệ thống bài tập ở phần phản ứng oxi hoá khử và phi kim lớp 10(cơ bản) trung học phổ thông ” là cần thiết

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

+Thực trạng học sinh tại trường THPT Sông Ray:

- Đa số học sinh sau khi học xong chương trình lớp 9 các em được vào học lớp 10 ( vì điểm chuẩn vào lớp 10 tương đối thấp , 25 điểm năm 2012) Do đó chất lượng học của học sinh cũng không đồng đều, giáo viên phải nghiên cứu đưa ra những phương pháp dạy phù hợp cho từng đối tượng học sinh trong trường

+ Tính mới của đề tài:Trong đề tài này tôi đã soạn ra những câu hỏi, bài tập phù hợp

với từng mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh như : Các em học sinh yếu kém tôi soạn câu hỏi chủ yếu ở mức độ biết hoặc cao hơn một ít Đối với học sinh trung bình chủ yếu soạn ở mức độ hiểu

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

2.1 Nội dung của dạy học phân hóa:

Dạy học phân hóa không đơn thuần là phân loại học sinh theo năng lực nhận thức mà ở đây là phương pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng học sinh trên cơ sở am hiểu từng cá thể, giáo viên tiếp cận học sinh ở nhiều phương diện khác nhau, như là về năng lực nhận thức, hoàn cảnh sống, tâm lí, năng khiếu, về mơ ước trong cuộc sống, …có thể nói trong

phương pháp dạy học phân hóa giáo viên phải “tìm để giảng dạy và hiểu để giáo dục”

+Sự phân hóa học sinh

Phân loại ở đây không có nghĩa là tách biệt mà có thể là ngược lại, làm cho các em hòa nhập với nhau hơn trong quá trình học tập Giáo viên có thể lợi dụng quy luật lây lan về tâm

lí để có thể lấy học sinh học giỏi làm động lực, làm gương cho học sinh học yếu hoặc là lấy

học sinh giỏi để giúp đỡ em yếu hơn “học thầy không tày học bạn” Trên cơ sở phân loại

học sinh giáo viên sẽ xây dựng kế hoạch giảng dạy phù hợp, có thể chia học sinh thành ba nhóm theo khả năng nhận thức như sau:

2.2 Biện pháp thực hiện đề tài

2.2 1.Cơ sở để xây dựng bài tập phân hóa

Bài tập phân hóa là loại bài tập vừa sức với từng đối tượng học sinh Độ khó của bài tập phải dựa vào trình độ nhận thức của từng học sinh, khi giao bài tập các em có thể cố gắng hoàn thành

+Trong phần phản ứng oxi hóa khử

- Với học sinh yếu- kém : Cho học sinh xác định số oxi hóa của các nguyên tố trong

hợp chất

Ví dụ: Hãy tìm số OXH của các nguyên tố trong các hợp chất sau đây :

a) Số OXH của Mn trong: MnO, MnO2, KMnO4, K2MnO4

b) Số OXH của clo trong: CaCl2, CaOCl2, HClO2, KClO3, HClO4,

c) Số OXH của lưu huỳnh trong: H2S, Na2S, FeS2, KHSO3,

Giáo viên hướng dẫn học sinh như sau

- Với học sinh trung bình :

+Loại bài tập cân bằng phương trình của phản ứng OXH - khử ở mức độ hiểu ,các em có thể áp dụng được các bước cân bằng phương trình của phản ứng

Ví dụ: Cân bằng phản ứng oxi hóa khử

a Cu2O + H2SO4(đn)   CuSO4 + SO2 + H2O

b Cl2 + NaOH   NaCl + NaClO + H2O

c Zn + HNO3   Zn(NO3)2 + NO + H2O

Giải:

a Lưu huỳnh trong các chất sau: CuS, Cu2S2, Na2S2O3,

b Crom trong các hợp chất sau: K2CrO4, K2Cr2O7, Cr2O3

- Loại bài tập cân bằng phương trình của phản ứng OXH- khử

Ví dụ 2: Cân bằng phương trình của phản ứng OXH- khử sau bằng phương pháp thăng

2.2.2 Tác dụng của bài tập phân hóa

Bài tập đóng một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình nhận thức của học sinh, nó không chỉ là thước đo khả năng nhận thức, củng cố kiến thức của học sinh mà còn là phương tiện để rèn cho học sinh các kĩ năng giải bài tập Trong quá trình giảng dạy với mỗi đối tượng học sinh giáo viên nên giao cho các em những loại bài tập vừa sức trong khi giải bài tập cảm thấy thích thú ngoài ra còn kích thích trí tò mò của các em để khi học sinh giải xong bài tập này lại muốn giải những bài tập khác ở mức độ cao hơn

Ví dụ: Bài axit H2SO4 giáo viên có thể giao cho các em một số bài tập về nhà làm thêm và yêu cầu các em hoàn thành với sự hướng dẫn của giáo viên như sau:

- Với học sinh yếu- kém : Làm từ câu 1 đến câu 5

Câu 1: Căn cứ vào số oxi hoá của S là +6 trong phân tử H2SO4 ta có thể kết luận:

Câu 2: Không dùng H2SO4 đậm đặc để làm khô khí nào trong các khí sau?

Câu 4: Trường hợp nào không xảy ra phản ứng hóa học?

A Cho Fe vào dung dịch H2SO4 loãng, nguội

B Sục khí Cl2 vào dung dịch FeCl2.

C Sục khí H2S vào dung dịch CuCl2.

D Sục khí H2S vào dung dịch FeCl2

Câu 5: Thuốc thử dùng để nhận biết hai dung dịch HCl và H2SO4 loãng là:

A Kim loại Fe B Kim loại Cu

C Cu(OH)2 D Dung dịch BaCl2

- Với học sinh trung bình :làm từ câu 6 đến câu 10

Câu 6: Dãy gồm những chất tác dụng được với dung dịch H2SO4 là:

A Cu, SO3, Al2O3, CaO B CuO, SO3, SO2, Fe2O3

C CuO, FeO, Al2O3, CaO. D Al2O3, CaO, SO2, P2O5

Câu 7: Những chất nào sau đây đều không tác dụng với H2SO4 đặc nguội

A Al, Cu B Fe, Al C Mg, Fe D Al, Zn

Câu 8: Số oxi hóa của lưu huỳnh trong H2SO4 bằng:

A +2 B +3 C +4 D +6

Câu 9: Thể tích khí SO2 (đktc) thoát ra khi cho 5,6g Fe tác dụng với axit H2SO4 đậm đặc, nóng là:

A 1,86 lít B 3,36 lít C 4,28 lít D 3,62 lít

Câu 10: Một hỗn hợp gồm 13g kẽm và 5,6g sắt tác dụng với dd axit sunfuric loãng dư

Thể tích khí hydro (đktc) được giải phóng sau phản ứng là:

A 4,48 lít B 2,24 lít C 6,72 lít D 67,2 lít

- Với học sinh khá- giỏi : Các em làm thêm các câu 11 đến 17

Câu 11: Hoà tan hoàn toàn 4,8g kim loại R trong H2SO4 đặc nóng thu được 1,68 lít SO2

(đkc) Lượng SO2 thu được cho hấp thụ hoàn toàn vào dd NaOH dư thu được muối A

Kim loại R và khối lượng muối A thu được là:

A Zn và 13g B Fe và 11,2g

C Cu và 9,45g D Ag và 10,8g

Câu 12: Lấy 5,3g hh gồm Na và 1 kim loại kiềm cho tác dụng với dd H2SO4 loãng dư thu được 3,36 lít khí (đkc) Kim loại kiềm và thành phần phần trăm theo khối lượng của nó trong hh là:

A Hg và Zn B Cu và Zn

C Cu và Ca D Kết quả khác

Câu 15: Hỗn hợp X gồm kim loại kiềm M và Al Hòa tan 2,54 gam hỗn hợp X trong

H2SO4 vừa đủ thu được 2,464 lít khí (đktc) và dung dịch A Cho dung dịch A tác dụng với lượng vừa đủ Ba(OH)2 cho tới hết ion SO42- thu được 27,19 gam kết tủa Kim loại M là:

A K B Na C Mg D Li

Câu 16: Cho muối cacbonat của kim loại M (MCO3) Cho 5,8 gam muối cacbonat hòa tan hoàn toàn trong dung dịch H2SO4 loãng vừa đủ, thu được một chất khí và dung dịch A

Cô cạn A, được 7,6 gam mối sunfat trung hòa, khan Công thức phân tử của muối MCO3 là:

A CaCO3 B FeCO3 C CuCO3 D MgCO3

Câu 17: Cho x mol Fe tan hoàn toàn trong dung dịch chứa y mol H2SO4 (tỉ lệ x:y =

2:5), thu được một sản phẩm khử duy nhất và dung dịch chỉ chứa muối sunfat Số mol electron do lượng Fe trên nhường khi bị hòa tan là:

A 3x B y C 2x D 2y

2.2 4 Sử dụng bài tập phân hóa trong dạy học bài mới

Trong dạy bài mới với thời gian ít ỏi 45 phút bình thường giáo viên sử dụng để truyền thụ kiến thức của bài mới thậm chí là không đủ

Khi dạy học bài mới có những kiến thức mà học sinh có thể tự đọc SGK được thì chúng

ta chi cần đưa ra những câu hỏi để học sinh dựa vào SGK trả lời, ngoài ra GV sẽ đưa bài tập vào để học sinh áp dụng và vận dụng để củng cố kiến thức một cách có hệ thống để giải các bài tập từ cơ bản đến nâng cao Làm như vậy bài học sẽ trở nên sinh động hơn và cuốn hút hơn

Ví dụ khi dạy bài:

Bài 23 HIĐRO CLORUA - AXIT CLOHIĐRIC VÀ MUỐI CLORUA (Tiết 1,hóa học 10

CB)

Giáo viên phát phiếu học tập về các nhóm học sinh:

Phiếu học tập số 1(dành cho học sinh yếu kém)

Câu 1: Hãy biểu diễn công thức electron và công thức cấu tạo của HCl?

Câu 2: Thả một mẫu giấy qùy ẩm vào bình đựng khí HCl thì hiện tượng nào chúng ta

quan sát được?

A Mẫu giấy qùy chuyển sang màu xanh

B Mẫu giấy quỳ chuyển sang màu đỏ

C Mẫu giấy quỳ không thay đổi màu

D Mẫu giấy quỳ mất màu

Câu 3: Để nhận biết các dung dịch sau: HCl, NaOH, H2O ta có thể dùng:

A Phenolphtalein B Na2CO3 C Quỳ tím D AgNO3.

Câu 4: 1 mol các kim loại nào sau đây: Fe, Zn, Cu, Al, khi tác dụng vơi dung dịch HCl

dư thì thu được lượng H2 như nhau:

A Zn, Cu B Fe, Zn C.Fe, Cu; Zn D Zn, Al

Câu 5: Lấy 5,6 gam Fe cho tác dụng với Vml dung dịch HCl 1M thu được 1,12 lít khí

(đktc) Tính V:

A 100ml B 150ml C 75ml D 50ml

Phiếu học tập số 2: (dành cho học sinh trung bình)

Câu 1:Cho các cách biểu diễn công thức electron sau:

.

(i) H : Cl :

.

(ii) H : Cl :

.

.

cách nào đúng:

A (i) và (iii) B (iii) C (i), (ii) và (iii) D (vi)

Câu 2: Sục khí X vào 100 ml dung dịch NaOH 1M có thêm vài giọt phenolphtalein cho

đến khi mất màu thì dừng lại sau đó đem cân thì thấy khối lượng dung dịch tăng 3,65 gam X là:

A CO2 B SO2 C HCl D NH3

Câu 3: Cho các dung dịch mất nhãn sau: HCl, NaOH, H2O, H2SO4 Chỉ dùng 2 thuốc thử để nhận biết các dung dịch trên đó là :

A Phenolphtalein và quỳ tím B Quỳ tím và AgNO3

C Quỳ tím và BaCl2 . D Phenolphtalein và BaCl2

Câu 4: Các kim loại nào sau đây: Fe, Zn, Cu, Al, có số mol bằng nhau, nếu lấy từng

cặp kim loại một cho tác dụng với dung dịch HCl dư thì cặp nào cho sản phẩm khí H2

ít nhất

A Fe và Zn B Fe và Al C Zn và Cu D Al và Cu

Câu 5: Hoà tan hoàn toàn 20g hỗn hợp Mg và Fe vào dung dịch axit HCl dư thấy có

11,2 lít khí thoát ra ở đktc và dung dịch X Cô cạn dung dịch X thì thu được bao nhiêu gam muối khan ?

A 55,5g B 91,0g C 90,0g D 71,0g

Phiếu học tập số 3: (dành cho học sinh khá - giỏi)

Câu 1: Cho các phân tử CO2, SO2, HCl, H2S liên kết trong phân tử nào có

độ phân cực mạnh nhất

A CO2 B HCl, C SO2 H2S

Câu 2: Có hai bình đựng hai chất khí X và Y, nếu bơm thêm khí Y vào bình

đựng khí X thì thấy áp suất trong bình giảm so với áp suất ban đầu, sau đó

nếu thêm dung dịch NaOH vào thì thấy áp suất trong bình X tăng lên lại X

và Y lần lượt là:

A SO2 và HCl B CO2 và SO2

C SO2 và NH3. D HCl và NH3

Câu 3: Cho các dung dịch mất nhãn sau: HCl, NaOH, NaCO3, H2O chỉ dùng

thêm một thuốc thử có thể phân biệt được các dung dịch trên đó là:

A.Quỳ tím B AgNO3 C Phenolphtalein D Ca(OH)2

Câu 4: Hai miếng sắt có khối lượng bằng nhau và bằng 2,8g Một miếng

cho tác dụng với Cl2 và 1 miếng tác dụng với dd HCl Tổng khối lượng

muối clorua thu được là:

A 14,475g B 16,475g C 17,475g D Kết quả khác

Câu 5: Cho 2,13 gam hỗn hợp X gồm ba kim loại Mg, Cu và Al ở dạng bột

tác dụng hoàn toàn với oxi thu được hỗn hợp Y gồm các oxit có khối lượng

3,33 gam Thể tích dung dịch HCl 2M vừa đủ để phản ứng hết với Y là

A 90 ml B 57 ml C 75 ml D 50 ml

Học sinh hoàn thành phiếu học tập trong vòng 15phút

Ví dụ để rèn luyện khả năng cân bằng phản ứng oxi hóa khử:

Ngoài làm hết những bài tập trong SGK học sinh cần làm thêm

Ví dụ: Bài tập cân bằng phản ứng oxi hóa khử :

- Với học sinh yếu kém: FeO + O2 → Fe2O3

- Với học sinh khá giỏi:

1 Al + HNO3 → Al(NO3)3 + N2O + NO + H2O (tỉ lệ về số mol N2O và NO là 1:2) 2.FeS2 + H2SO4đn→ Fe2(SO4)3 + SO2 + H2O

Ví dụ: Chương halogen giáo viên soạn bài tập cho từng nhóm học sinh và yêu cầu học sinh hoàn thành trước khi học bài tiếp theo

- Với học sinh yếu kém dạng bài tập ở mức độ tái hiện kiến thức đã học, số lượng bài tập nhiều hơn và độ phân bậc mịn

Câu 1: Tìm câu đúng trong các câu sau đây:

A Clo là chất khí không tan trong nước

B Clo có số oxi hoá -1 trong mọi hợp chất

C Clo có tính oxi hoá mạnh hơn Br2 và iot

D Clo tồn tại trong tự nhiên dưới dạng đơn chất và hợp chất

Câu 2: Trong các dãy chất dưới đây, dãy nào gồm các chất đều tác dụng được với dd

HCl:

A Fe2O3, KMnO4, Cu B Fe, CuO, Ba(OH)2

C CaCO3, H2SO4, Mg(OH)2 D.AgNO3 dd, MgCO3, BaSO4.

Câu 3: Trong các dãy chất dưới đây,dãy nào gồm toàn các chất có thể tác dụng với

Clo?

A Na, H2, N2 C KOH , H2O, KF

B NaOH , NaBr , NaI D Fe, K, O2

Câu 4: Dd nào trong các dd axit sau đây không được chứa trong bình bằng thuỷ tinh:

A HCl B H2SO4 C HF D HNO3

Câu 5: Trong dãy 4 dd axit HF, HCl, HBr, HI:

A Tính axit giảm dần từ trái qua phải

B Tính axit tăng dần từ trái qua phải

C Tính axit biến đổi không theo quy luật

D Tính axit như nhau

Câu 6: Trong các halogen, clo là nguyên tố:

A Có độ âm điện lớn nhất

B Có tính phi kim mạnh nhất

C Tồn tại trong vỏ trái đất (dưới dạng hợp chất) với trữ lượng lớn nhất

D Có số oxi hoá -1 trong mọi hợp chất

Câu 7: Trong các tính chất sau, những tính chất nào là chung cho các đơn chất halogen:

A Phân tử A gồm 2 nguyên tử C Có tính oxi hoá

B Ở nhiệt độ thường, chất ở thể rắn D a và c

Câu 8: Thành phần hoá học chính của nước Clo là:

C CaOCl2, CaCl2, Ca(OH)2, H2O D.HCl,KCl,KClO3, H2O

Câu 9: Thuốc thử dùng để nhận biết ion clorua có trong dd muối clorua hoặc dd axit

HCl là:

A AgBr B Ca(NO3)2 C AgNO3 D Ag2SO4

Câu 10: Trong nhóm halogen, khả năng oxi hoá của các chất luôn:

A Tăng dần từ Flo đến Iot C Tăng dần từ Clo đến Iot trừ Flo

B Giảm dần từ Flo đến Iot D Giảm dần từ Clo đến Iot trừ

Câu 11: Tìm câu sai trong các câu sau đây:

A Clo tác dụng với dd kiềm

Câu 12: Clo có thể được điều chế bằng các phản ứng sau:

A Cho MnO2 tác dụng với axit HCl đặc

B Cho KMnO4 tác dụng với axit HCl đặc

C Cho K2SO4 tác dụng với axit HCl đặc

D Cho K2Cr2O7 tác dụng với axit HCl đặc

Phản ứng nào không xảy ra

Câu 13: Flo là:

A Nguyên tố phi kim hoạt động mạnh nhất

B Nguyên tố phi kim bền nhất

C Nguyên tố có tính oxi hoá mạnh nhất

D Nguyên tố có độ âm điện lớn nhất

Hãy cho biết ý nào không đúng

Câu 14: Axit HCl, HBr, HI không ăn mòn thuỷ tinh, chỉ có axit HF ăn mòn thuỷ tinh

vì:

A Axit HF là axit mạnh nhất

B Axit HF có tính oxi hoá mạnh nhất

C Axit HF có tính khử mạnh nhất