THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM từ 2008 ĐẾN NAY

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TỪ NĂM 2008 NỬA ĐẦU NĂM 2017 Chủ đề được nghiên cứu bởi Nhóm 1 Lớp Ngân hàng Chất lượng cao Khóa 57 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (National Economics University) Gồm các thành viên sau: 1. Nghiêm Thị Minh 2. Phạm Thị Thanh Hằng 3. Đặng Quang Anh 4. Vũ Mai Phương 5. Phạm Quang Hưng

A.PHẦN GIỚI THIỆU

1.1 Lý do chọn đề tài

Nền kinh tế Việt Nam khi gia nhập WTO ( ngày 7/11/2006 ) đã có sựphát triển đáng kể Trong sự phát triển đó phải kể đến thị trường tài chính mà đặcbiệt là thị trường chứng khoán (TTCK), đã đóng góp không nhỏ trong sự phát triểnchung của nền kinh tế Với quy mô thị trường tăng mạnh qua các năm Trong năm

2006, vốn hóa của thị trường chứng khoán chỉ chiếm khoảng 22% GDP thì năm

2007 đã lên tới hơn 40% GDP Về chỉ số Vn-Index đã lập kỷ lục Lần đầu tiêntrong lịch sử 7 năm hình thành TTCK, hàn thử biểu đạt đỉnh 1.170,67 điểm vàongày 12/3/2007 Nhưng từ cuối năm 2007 đến nay, tình hình kinh tế thế giới vàtrong nước có nhiều sự biến động mạnh mẽ về tỷ giá, nhiên liệu, thiên tai, dịchbệnh , đặc biết là những biến động của thị trường tài chính do ảnh hưởng bởi cuộckhủng hoảng tài chính thế giới có nguồn gốc từ khủng hoảng tài chính ở Hoa Kỳ( bắt đầu xảy ra năm 2007 và chính thức bùng nổ năm 2008 sau đó lan rộng sangcác nước khác trên thế giới cũng trong 2008) đã dẫn đến sự đổ vỡ hàng loạt hệthống ngân hàng, tình trạng đói tín dụng, tình trạng sụt giá chứng khoán và mất giátiền tệ quy mô lớn ở nhiều nước trên thế giới, …điều này thể hiện rõ nét ở thịtrường tài chính thế giới nói chung và cả châu Á nói riêng trong đó có Việt Nam

Thị trường tài chính Việt Nam cũng chịu nhiều ảnh hưởng đặc biệt làTTCK Điển hình là liên tiếp sự sụt giảm giá chứng khoán trên hai sàn giao dịch

Hà Nội và TP HCM Chỉ số VN-Index ngày 9/1/2007 đã rơi xống mức thấp nhất sovới cùng kỳ năm 2006 với 879,41 điểm Đến 9 tháng đầu năm 2008 chỉ số VN-Index biến động tăng giảm rất phức tạp Đáy thị trường đã được xác lập khi kếtthúc phiên giao dịch ngày 20/6/2008 với 366,02 điểm Nhưng đến ngày 23/10/2008thì chỉ số VN-Index đã chính thức phá đáy kỷ lục với 360,43 điểm Vì thế đã gâythiệt hại không nhỏ đến sự ổn định và phát triển chung của nền kinh tế Việt Nam

Hơn nữa, TTCK của một nước tăng trưởng cao, bền vững là biểu hiện của nền kinh

tế của quốc gia đó phát triển thịnh vượng, ổn định, và an toàn Cho nên để TTCKViệt Nam vượt qua những khó khăn do khủng hoảng tài chinh thế giới và phát triểntoàn diện , bền vững TTCK trong tương lai chúng ta phải nghiên cứu những vấn đềảnh hưởng đến sự suy giảm của TTCK để đưa ra các chính sách phát triển thíchhợp trong thời gian tới

Chính vì vậy, việc tiếp cận nghiên cứu đề tài “Phân tích tình hình thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn từ năm 2008 đến nay” là rất cần thiết.

Nó sẽ giúp cho các nhà kinh tế có được tầm nhìn đa chiều hơn để đưa ra các biệnpháp nhằm phát triển thị trường chứng khoán cũng như đẩy mạnh được nền kinh

tế nước nhà trong tương lai

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.3 Phạm vi nghiên cứu.

1.3.1 Phạm vi không gian (địa bàn nghiên cứu):

Đề tài được thực hiện trong phạm vi nước Việt Nam

1.3.2 Phạm vi thời gian (Giai đoạn hoặc thời điểm thực hiện nghiên cứu) :

Đề tài sử dụng số liệu từ năm 2008 – nửa đầu năm 2017

1.3.3 Đối tượng nghiên cứu :

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tình hình thị trường chứng khoánViệt Nam (cụ thể là những biến động của VN-Index ở sàn HOSE vàHNX-Index ở sàn HNX từ năm 2008 – nay )

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Phương pháp thu thập số liệu.

Thu thập thông tin, số liệu thứ cấp qua Internet, các báo cáo bán niên vàtạp chí, … có liên quan đến đề tài Sau đó, xử lý các thông tin để có cái nhìn toàncảnh về vấn đề nghiên cứu

1.4.2 Phương pháp phân tích số liệu.

Phương pháp phân tích thống kê mô tả và so sánh các số liệu thứ cấp đã

thu thập được từ tình hình hoạt động của TTCK Việt Nam để thực hiện mục tiêucủa đề tài

1.1.1 Khái niệm thị trường chứng khoán.

TTCK là một thị trường mà ở nơi đó người ta mua bán, chuyển nhượng, traođổi chứng khoán, các giấy ghi nợ trung và dài hạn (thường từ 1 năm trở lên) nhằmmục đích kiếm lời

Ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển, TTCK được quan niệm là mộtthị trường có tổ chức và hoạt động có điều khiển, là nơi diễn ra mua – bán các loạichứng khoán trung và dài hạn giữa những người phát hành chứng khoán và muachứng khoán hoặc kinh doanh chứng khoán Chứng khoán là chứng thư hoặc búttoán ghi sổ xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu và có thể muabán, chuyển nhượng trên thị trường

1.1.2 Cơ cấu tổ chức của thị trường chứng khoán

Bất cứ một TTCK nào của bất cứ nước nào, dù mới thành lập hay đã phát triển,điều cấu thành bởi một hai bộ phận thị trường có thổ chức khác nhau:

- Thị trường sơ cấp (primary market) còn gọi là thị trường phát hành chứng

khoán, là giai đoạn khởi đầu của TTCK

- Thị trường thứ cấp (secondary market) còn được gọi là thị trường thứ hai, là

nơi giao dịch mua – bán các chứng khoán đã được phát hành trên thị trường

sơ cấp và là một bộ phận quan trọng của TTCK, gắn bó chặt chẽ với thịtrường sơ cấp

1.1.3 Vai trò của thị trường chứng khoán

TTCK có vai trò góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, tạo điều kiệnthu hút và kiểm soát vốn đầu tư nước ngoài, kích thích các doanh nghiệp kinhdoanh có hiệu quả hơn và lành mạnh hơn TTCK là hình tức huy động vốn màkhông gây ảnh hưởng đến lạm pháp và thực thi chính sách tiền tệ, là công cụ đánhgiá hoạt động kinh doanh, là phong vũ biểu của nền kinh tế.

1.2 Phân loại thị trường chứng khoán

1.2.1 Căn cứ về phương diện pháp lý, thị trường chứng khoán được chia làm các loại sau

- Thị trường sàn giao dịch hay Sở giao dịch hoặc thị trường niêm yết tập trung

- Thị trường phi tập trung – Thị trường OTC

- Thị trường giao ngay

- Thị trường tương lai

1.2.4 Căn cứ vào đặc điểm các loại hàng hóa lưu hành trên thị trường chứng khoán, thị trường chứng khoán chia làm 3 loại:

- Thị trường cổ phiếu

- Thị trường trái phiếu

- Thị trường các công cụ có nguồn gốc chứng khoán

1.3 Các chủ thể hoạt động trên thị trường chứng khoán:

Các tổ chức và cá nhân tham gia TTCK có thể được chia thành các nhóm sau:nhà phát hành, nhà đầu tư và các tổ chức có lien quan đến chứng khoán

1.4 Các nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán:

1.4.1 Nguyên tắc trung gian:

Mọi hoạt động giao dịch, mua bán chứng khoán trên TTCK đều được thực hiệnthông qua các trung gian, hay còn gọi là các nhà mô giới Các nhà môi giới thựchiện giao dịch theo lệnh của khách hàng và hưởng hoa hồng Ngoài ra, nhà môigiới còn có thể cung cấp các dịch vụ khác nhu cung cấp thông tin và tư vấn chokhách hàng trong việc đầu tư …

Theo nguyên tắc trung gian, các nhà đầu tư không thể trực tiếp thỏa thuận vớinhau để mua bán chứng khoán Họ đều phải thông qua các nhà môi giới của mình

để đặt lệnh Các nhà môi giới sẽ nhập kệnh vào hệ thống để khớp lệnh

1.4.2 Nguyên tắc đấu giá:

Giá chứng khoán được xác định thông qua việc đấu giá giữa các lệnh mua vàcác lệnh bán Tất cả các thành viên tham gia thị trường đều không thể can thiệp vàoviệc xác định giá này Có hai hình thức đấu giá là đấu giá trực tiếp và đấu giá tựđộng:

- Đấu giá trực tiếp là việc các nhà môi giới gặp nhau trên sàn giao dịch và trựctiếp đấu giá

- Đấu giá tự động là việc các lệnh giao dịch từ các nhà mô giới được nhập vào

hệ thống máy chủ của Sở giao dịch chứng khoán Hệ thống máy chủ này sẽ

xác định mức giá cao cho tại mức giá này, chứng khoán giao dịch với khốilượng cao nhất.

1.4.3 Nguyên tắc công khai.

Tất cả các hoạt động trên TTCK đều phải đảm bảo tính công khai Sở giao dịchchứng khoán công bố các thông tin về giao dịch chứng khoán trên thị trường Các

tổ chức niêm yết công bố công khai các thông tin tài chính định kỳ hằng năm củacông ty, các sự kiện bất thường xảy ra đối với công ty, nắm giữ cổ phiếu của giámđốc, người quản lý, cổ đông đa số Các thông tin càng được công bố công khaiminh bạch, thì càng thu hút được nhà đầu tư tham gia vào TTCK

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT

NAM GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2008 - NAY

2.1 Tình hình TTCK Việt Nam trong năm 2008

- Thị trường đi xuống là xu hướng chủ đạo trong năm 2008, xu hướng nàybắt đầu từ đỉnh VN-Index 1,104 điểm vào ngày 10/10/2007 Trong năm

2008 nhà đầu tư trên cả hai sàn HOSE và HASTC đẩy mạnh việc bán ra cácloại cổ phiếu mình đang nắm giữ nhằm thu hồi vốn

- Vn-Index sụt giảm 70% giá trị, Hastc-Index xuống dưới 100 điểm

- Đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán còn khoảng 4,6 tỷ USD giảmgần 50% so với 2007

Hình 2.1 – Diễn biến của VN –Index và HASTC –Index trong năm 2008

(Nguồn: finance.vietstock.vn)

 Các yếu tố ảnh hưởng:

- Ảnh hưởng mạnh mẽ từ cuộc khủng hoảng tài chính thế giới

- Thị trường có xu hướng bán ra vì vậy giá cổ phiếu ngày càng suy giảm

- Ngân hàng Nhà nước thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ nhằm khống chế lạm phát đang ở mức cao hai con số

- NHNN thực thi chính sách thắt chặt tiền tệ , rút tiền mặt khỏi lưu thông khiến các NHTM thiếu tiền mặt buộc phải tăng lãi suất huy động vốn Do lãisuất cao khiến nhiều nhà đầu tư rời bỏ thị trường Họ đẩy mạnh bán cổ phiếu

và gửi tiền vào ngân hàng vừa có lợi nhuận cao vừa an toàn

2.2 Tình hình của TTCK Việt Nam trong năm 2009

Mặc dù chịu ảnh hưởng rất lớn từ cuộc khủng hoảng tài chính thế giới ,nhưng TTCK Việt Nam đã nhanh chóng tăng trưởng trở lại theo đà phục hồi kinh tế.

Nền kinh tế thế giới nói chung và nên kinh tế Việt Nam nói riêng đã thoát khỏi suythoái và xác lập đáy trong quý II năm 2009 năm 2009 là giai đoạn thị trường hồiphục TTCK.

- VN-Index tăng 171,96 điểm từ 312,49 lên 494,77 điểm, tương đương 58%

- Tương tự như sàn HASTC, mức tăng của chỉ số HNX-Index là 60,9%

- Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội chuyển đổi thành sở giao dịchchứng khoán

- Thành lập thêm thị trường UPCoM cho những công ty đại chúng đăng kýgiao dịch

2.3 Tình hình của TTCK Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2010 – 2014

Trong giai đoạn từ năm 2010 – 2014, thị trường chứng khoán Việt Nam

do chịu tác động của nền kinh tế vĩ mô, ảnh hưởng của các sự kiện lớn trong

và ngoài nước, do đó thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn này

xu hướng chủ yếu là suy giảm mạnh và không có nhiều tăng trưởng vượt trội.

Năm 2010, thị trường đã suy giảm sau khi tăng mạnh tù 235 điểm lên 630điểm Sự suy giảm và tích lũy của thị trường đã khiến cả năm 2010, thị trường hầunhư chỉ biến động trong khoản 485 +/- 65 điểm Kết thúc năm tại mức 484,66điểm, VN – Index đã giảm 10,11 điểm, tương đương 2% so với mức 494,77 điểmtại ngày 31/12/2009

Tóm lại xu thế chủ đạo của năm 2010 là đi ngang và giảm mạnh Thị trường đón nhận một khối lượng niêm yết mới và niêm yết bổ sung cổ phiếu kỷ lục

Hình 2.3.1 – Diễn biến của 2 chỉ số VN – Index và HNX – Index năm 2010

(Nguồn: finance.vietstock.vn)

Năm 2011 là một năm khá khó khăn của nền kinh tế Việt Nam và thế giới, nó

đã tác động tiêu cực đến TTCK Việt Nam theo đó Trong cả năm, thị trường chỉ cóđược hiếm hoi hai đợt phục hồi ngắn vào cuối tháng 5 và khoảng giữa tháng 8,toàn bộ khoảng thời gian còn lại thị trường chủ yếu đi xuống trong sự chán nản vàmệt mỏi của các nhà đầu tư Chốt phiên ngày 30/12/2011, VN Index và HNXIndex lần lượt đóng cửa ở 351,55 và 58,74 điểm, như vậy so với đầu năm 2011 sàn

Hồ Chí Minh đã giảm mạnh 27,46% còn sàn Hà Nội thì lao dốc đến hơn 48,6%.Thanh khoản của TTCK cũng giảm mạnh, so với con số của năm 2010 thì giá trịtrung bình của mỗi phiên giao dịch của mỗi sàn đều sụt giảm mạnh đến xấp xỉ60% Các công ty chứng khoán gặp rắc rối và chịu thua lỗ

Hình 2.3.2 Diễn biến VN-Index và HNX-Index trong năm 2011

(Nguồn: finance.vietstock.vn)

Năm 2012, TTCK năm 2012 được ví von như “trái táo độc” của mụ phù thủy trongtruyện cổ tích “Nàng Bạch Tuyết và 7 chú lùn” 5 tháng đầu năm 2012 sẽ như nửamàu xanh, ngon lành và hấp dẫn, trong khi 7 tháng còn lại sẽ như phần màu đỏ,ngấm thuốc độc và có thể khiến nhà đầu tư “bất tỉnh nhân sự” – giống như kết cụccủa Bạch Tuyết.

- Tính hình trở nên bi bét hơn sau ngày 21/8 – ngày được coi là “ngày thứ bađen tối” của TTCK Việt Nam khi ông Nguyễn Đức Kiên – Phó Chủ tịch Hộiđồng sáng lập của ngân hàng ACB bị bắt Tiếp theo đó, lãnh đạo ngân hàngACB bị khởi tố, Chủ tịch STB bị điều tra đã khiến lòng tin vào thị trườngngày càng lung lay Cổ phiếu ngân hàng bị bán sàn liên tiếp, bị cắt marginkhiến thị trường gần như lao dốc không phanh

- Lần đầu tiên đưu vào áp dụng hai chỉ số VN30 và HNX30 bao gồm 30 cổphiếu thanh khoản nhất trên mỗi sàn

- So với đỉnh điểm tháng 5, bất chấp sự phục hồi mạnh mẽ của tháng 12, Index vẫn giảm 20% và HNX-Index giảm 36%

VN-Hình 2.3.3 Biến động các chỉ số chứng khoán trong năm 2012

(Nguồn: finance.vietstock.vn)

Thị trường chứng khoán đã trải qua năm 2013 khá yên ả, thị trường nhận được sự

hỗ trợ tích cực từ vĩ mô như gói cứu trợ bất động sản 30,000 tỷ đồng và phương án

xử lý nợ xấu thông qua Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC),hai yếu tố này đã giúp thị trường khởi sắc trong nửa đầu năm

- VN-Index tăng gần 23%; HNX-Index tăng hơn 13% so với cuối năm 2012 Thịtrường chứng khoán Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có sựphục hồi mạnh nhất thế giới

Hình 2.3.4: Diễn biến VN-Index và HNX-Index trong năm 2013

(Nguồn: finance.vietstock.vn)

Năm 2014 là một năm đầy biến động với nhiều sự kiện bất ngờ diễn ra, nếu nhưđầu năm êm ả và thị trường tăng “đẹp” giúp túi tiền nhà đầu tư phình to thì từ giữanăm trở đi các chỉ số chứng khoán nhiều phen lao đao

Cụ thể, phiên VN-Index giảm điểm mạnh nhất năm là phiên 08/05, thời điểmTrung Quốc đặt giàn khoan trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam Trongphiên này, VN-Index đã giảm đến 32.88 điểm, ứng với 5.87% tỷ lệ giảm mạnh nhấttrong gần 13 năm, kể từ ngày 03/10/2001; HNX-Index giảm 6.4% từ mốc 76.5 rớtxuống 71.66 điểm.

Hình 2.3.5 - Diễn biến VN-Index và HNX-Index trong năm 2014

- Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 13 yêu cầu các ngân hàng tăng tỷ lệ

an toàn vốn tối từ 8% lên 9%, bảo đảm hệ số an toàn đã khiến cho nhiềungân hàng nhỏ phải chạy đua nâng vốn, tạo nên một sức ép lớn đối vớiTTCK

- Giá vàng thế giới bắt đầu tăng trở lại và liên tục lập kỷ lục mới Có thờiđiểm chỉ trong khoảng thời gian hơn mười ngày, giá vàng đã tăng một mạch

từ 32 triệu đồng/lượng lên 39 triệu đồng/lượng, khiến nhiều người thu lợilớn chỉ trong thời gian ngắn Lập tức vàng trở thành một kênh đầu tư hấpdẫn, hút một phần tiền từ TTCK Sự bùng nổ của thị trường vàng không chỉhút đi một lượng vốn nhất định từ kênh chứng khoán, mà còn tạo nên sự bất

ổn về vĩ mô khiến thị trường chứng khoán càng khó khăn

- Cùng với đó, kinh tế vĩ mô xuất hiện những dấu hiệu bất ổn, những lo ngại

về lạm phát và sự mất giá của VND đã khiến nhiều người dân “trú ẩn” vàođồng tiền này, khiến nhu cầu mua USD tăng đột biến Giá USD thị trường tự

do vào đầu tháng 11 có lúc vượt 21.500 đồng/USD

- Bên cạnh đó, lãi suất cơ bản được điều chỉnh tăng từ 8% lên 9%, đẩy lãi suấthuy động của các ngân hàng thương mại nhanh chóng tăng cao Một lần nữa

sự thay đổi đột của chính sách tiền tệ đã khiến thị trường chứng khoán bịảnh hưởng VN-Index sau một thời gian dài đi ngang đã giảm mạnh, mấthơn 30 điểm chỉ trong nửa đầu tháng 11, chạm mức 419,98 điểm, mức thấpnhất của năm 2010 vào ngày 22/11

- Lạm phát gia tăng (từ 12% trong tháng 1, lập đỉnh 23% vào tháng 8 trướckhi giảm về 18% vào cuối năm) cùng với chính sách thắt chặt tài khóa vàtiền tệ của Chính phủ (cắt giảm đầu tư công, cắt giảm tăng trưởng tổngphương tiện thanh toán và tăng trưởng tín dụng) trong năm 2011

- Tiền gửi tiết kiệm trở thành kênh đầu tư hấp dẫn với lãi suất tiền gửi 20%, đặc biệt trong khoảng 9 tháng đầu năm cho đến trước khi NHNN mạnhtay lập lại kỷ cương

18 Tâm lý bất ổn của nhà đầu tư đối với ngành ngân hàng khi nợ xấu gia tăngtrong nửa cuối năm 2011 và tâm lý chờ đợi kết quả của quá trình tái cấu trúchoạt động ngân hàng trường này