BÀI THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN

CUỘC THI:VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌCMÔN: NGỮ VĂN 7PHIẾU MÔ TẢ SẢN PHẨM DỰ THI CỦA HỌC SINHI. Tên tình huống: Vận dụng kiến thức liên môn để viết bài văn cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.Tình huống như sau: Trong kỳ thi chọn học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 7 Trường THCS ……….., năm học 2016 – 2017, câu số 3 của đề thi có nêu câu hỏi như sau: Cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.Là một học sinh trong đội tuyển học sinh giỏi bộ môn Ngữ Văn được cô giáo chọn để bồi dưỡng đi thi thì em sẽ giải quyết như thế nào? Hãy vận dụng kiến thức liên môn để viết bài văn trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.II. Mục tiêu giải quyết tình huốngCó thể nói, cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học thực sự là một sân chơi trí tuệ đã và đang tạo ra những hiệu ứng tích cực đối với học sinh trong cả nước; góp phần thiết thực vào việc “đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục”; gắn liền giáo dục trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống; góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học. Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống, đẩy mạnh thực hiện theo phương châm “Học đi đôi với hành” của học sinh.Môn học Ngữ văn trong nhà trường là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội. Môn Ngữ văn còn thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Hoạt động kỹ năng sống … Học tốt môn Ngữ văn sẽ tác động tích cực tới các môn học khác và ngược lại. Cá môn học khác cũng góp phần học tốt môn Ngữ văn. Điều đó đòi hỏi người học sinh không chỉ nắm chắc kiến thức của bộ môn Ngữ Văn mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, giáo dục kĩ năng sống cũng như những kiến thức thực tế để có thể giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong bài học một cách hiệu quả nhất. Thấm nhuần tinh thần và ý nghĩa của cuộc thi do các cấp Phòng, Sở tổ chức. Được sự hướng dẫn của các thầy cô giáo trong nhà trường đặc biệt là cô giáo trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ Văn ở lớp 7A, chúng em đã tìm tòi, suy nghĩ và vận dụng kiến thức của những môn học khác liên quan đến nội dung bài học để giải quyết tình huống câu hỏi đặt ra trrong đề thi một cách có hiệu quả nhất.Qua bài viết giải quyết tình huống trên, chúng em đã được trau dồi thêm nhiều kiến thức liên môn, rèn kỹ năng khái quát, tổng hợp, cảm thụ … III. Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống: Suy nghĩ và lập ý cho bài viết. Nhớ lại những kiến thức mà cô giáo đã hướng dẫn tìm hiểu, phân tích bài thơ “Cảnh khuya” theo hướng tích hợp, liên môn; và những kiến thức liên môn liên quan có thể áp dụng để giải quyết tình huống trong đề bài.Bài viết giải quyết tình huống đảm bảo được những yêu cầu:1. Kiến thức:+ Những cảm nhận về nội dung nghệ thuật của bài thơ: Biết được thể thơ và cảm nhận, phân tích được những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ. Thấy được sự sáng tạo của nhà thơ trong việc sử dụng hình ảnh khơi gợi liên tưởng, kết hợp miêu tả, biểu cảm. Cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn với lòng yêu nước sâu nặng cùng tinh thần trách nhiệm lớn lao đối với vận mệnh dân tộc của Bác Hồ biểu hiện trong bài thơ. Qua đó làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ của Bác Hồ thể hiện trong bài thơ.2. Kỹ năng: Sử dụng kĩ năng phân tích, cảm nhận thơ; tạo lập văn bản phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học.3. Tư tưởng, tình cảmTình cảm kính yêu, biết ơn, cảm phục Bác Hồ Vị lãnh tụ, danh nhân văn hóa. Từ đó biết sống, “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.IV. Giải pháp để giải quyết tình huống: Trong tình huống trên, chúng em đã vận dụng kiến thức liên môn sau để giải quyết một cách hợp lí: Ngữ Văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Mĩ thuật, Âm nhạc, HĐNG LL lớp 7 Tư tưởng Hồ Chí Minh, rèn luyện kĩ năng sống. V. Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống1. Tình huống:Hãy vận dụng kiến thức liên môn để viết bài văn trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.2. Giải quyết tình huống:Dựa vào những kiến thức nội dung bài học mà cô giáo đã hướng dẫn tìm hiểu, phân tích bài thơ “Cảnh khuya” theo hướng tích hợp, chúng em đã vận dụng những kiến thức liên môn sau để giải quyết đề bài trên. Cụ thể:

MÔN: NGỮ VĂN 7PHIẾU MÔ TẢ SẢN PHẨM DỰ THI CỦA HỌC SINH

I Tên tình huống: Vận dụng kiến thức liên môn để viết bài văn cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.

CUỘC THI:

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC

Tình huống như sau:

Trong kỳ thi chọn học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 7 Trường THCS ……… ,

năm học 2016 – 2017, câu số 3 của đề thi có nêu câu hỏi như sau: Cảm nhận về vẻ

đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.

Là một học sinh trong đội tuyển học sinh giỏi bộ môn Ngữ Văn được cô giáochọn để bồi dưỡng đi thi thì em sẽ giải quyết như thế nào? Hãy vận dụng kiến thứcliên môn để viết bài văn trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinhthần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh

II Mục tiêu giải quyết tình huống

Có thể nói, cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thựctiễn dành cho học sinh trung học thực sự là một sân chơi trí tuệ đã và đang tạo ranhững hiệu ứng tích cực đối với học sinh trong cả nước; góp phần thiết thực vào việc

“đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục”; gắn liền giáo dục trong nhà trường với thựctiễn cuộc sống; góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trunghọc Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức các môn học khác nhau để giải quyếtcác tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học,

tự nghiên cứu của học sinh thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trongnhà trường với thực tiễn đời sống, đẩy mạnh thực hiện theo phương châm “Học điđôi với hành” của học sinh

Môn học Ngữ văn trong nhà trường là một môn học thuộc nhóm khoa học xãhội Môn Ngữ văn còn thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác như Lịch sử,Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Hoạt động kỹ năng sống … Học tốt môn Ngữvăn sẽ tác động tích cực tới các môn học khác và ngược lại Cá môn học khác cũnggóp phần học tốt môn Ngữ văn Điều đó đòi hỏi người học sinh không chỉ nắm chắckiến thức của bộ môn Ngữ Văn mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thứccác môn học khác như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, giáo dục kĩ năng sốngcũng như những kiến thức thực tế để có thể giải quyết các tình huống, các vấn đềđặt ra trong bài học một cách hiệu quả nhất

Thấm nhuần tinh thần và ý nghĩa của cuộc thi do các cấp Phòng, Sở tổ chức.Được sự hướng dẫn của các thầy cô giáo trong nhà trường đặc biệt là cô giáo trựctiếp giảng dạy bộ môn Ngữ Văn ở lớp 7A, chúng em đã tìm tòi, suy nghĩ và vậndụng kiến thức của những môn học khác liên quan đến nội dung bài học để giải quyếttình huống - câu hỏi đặt ra trrong đề thi một cách có hiệu quả nhất.

Qua bài viết giải quyết tình huống trên, chúng em đã được trau dồi thêm nhiềukiến thức liên môn, rèn kỹ năng khái quát, tổng hợp, cảm thụ …

III Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:

- Suy nghĩ và lập ý cho bài viết

- Nhớ lại những kiến thức mà cô giáo đã hướng dẫn tìm hiểu, phân tích bàithơ “Cảnh khuya” theo hướng tích hợp, liên môn; và những kiến thức liên môn liênquan có thể áp dụng để giải quyết tình huống trong đề bài

Bài viết giải quyết tình huống đảm bảo được những yêu cầu:

1 Kiến thức:

+ Những cảm nhận về nội dung nghệ thuật của bài thơ:

- Biết được thể thơ và cảm nhận, phân tích được những nét đặc sắc nghệ thuậtcủa bài thơ

- Thấy được sự sáng tạo của nhà thơ trong việc sử dụng hình ảnh khơi gợi liêntưởng, kết hợp miêu tả, biểu cảm

- Cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn với lòng yêu nước sâunặng cùng tinh thần trách nhiệm lớn lao đối với vận mệnh dân tộc của Bác Hồ biểuhiện trong bài thơ Qua đó làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ củaBác Hồ thể hiện trong bài thơ

2 Kỹ năng:

- Sử dụng kĩ năng phân tích, cảm nhận thơ; tạo lập văn bản phát biểu cảm nghĩ

về một tác phẩm văn học

3 Tư tưởng, tình cảm

Tình cảm kính yêu, biết ơn, cảm phục Bác Hồ - Vị lãnh tụ, danh nhân vănhóa Từ đó biết sống, “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.

IV Giải pháp để giải quyết tình huống:

- Trong tình huống trên, chúng em đã vận dụng kiến thức liên môn sau để giảiquyết một cách hợp lí:

Ngữ Văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Mĩ thuật, Âm nhạc, HĐNG LLlớp 7- Tư tưởng Hồ Chí Minh, rèn luyện kĩ năng sống

V Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống

1 Tình huống:

Hãy vận dụng kiến thức liên môn để viết bài văn trình bày cảm nhận của em

về vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ ChíMinh

2 Giải quyết tình huống:

Dựa vào những kiến thức nội dung bài học mà cô giáo đã hướng dẫn tìm hiểu,phân tích bài thơ “Cảnh khuya” theo hướng tích hợp, chúng em đã vận dụng nhữngkiến thức liên môn sau để giải quyết đề bài trên Cụ thể:

+ Môn Ngữ văn:

- Phân môn Tiếng Việt: Về các biện pháp tu từ khi phân tích, cảm nhận từngcâu thơ, như: Phép so sánh (ở lớp 6 – bài 19), phép điệp ngữ, các kiểu điệp ngữ ở lớp7(bài 13), Phép nhân hóa ở lớp 6 (bài 22) và một số thủ pháp nghệ thuật nổi bật củathơ cổ như: phép đối, nghệ thuật lấy động tả tĩnh

- Phân môn Văn bản:

- Thơ của Nguyễn Trãi (Bài “Côn Sơn ca” lớp 7): Khi phân tích câu thơ miêu

tả âm thanh tiếng suối, liên hệ đến câu thơ của Nguyễn Trãi hơn 600 năm về trướctrong “Côn Sơn ca” mà các em đã được tìm hiểu ở bài 16

“Côn Sơn suối chảy rì rầm

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai.”

Qua đó ta thấy được sự gần gũi, thân thiết giữa hai hồn thơ cũng như sự khácbiệt giữa Bác Hồ với các danh nho xưa: Nguyễn Trãi về với Côn Sơn là để ở ẩn; xalánh bụi trần, danh lợi; lấy suối, đá, thông, trúc làm bầu bạn Bác Hồ cũng đến vớichốn lâm tuyền Việt Bắc nhưng là để làm cách mạng, xây dựng chiến khu đánh Pháp

Và suối đã trở thành bài ca, câu hát nâng đỡ tâm hồn Bác trong suốt những năm dàikháng chiến gian khổ.

- Bài “Chinh phụ ngâm khúc” của Đặng Trần Côn – Đoàn Thị Điểm dịch (lớp

7 – Trích học đoạn: “Sau phút chia li”):

- Hình ảnh trăng, hoa trong thơ Bác gợi ta nhơ đến những vần thơ cổ đầy ước lệtrong Chinh phụ ngâm khúc của Đoàn Thị Điểm

“Hoa dãi nguyệt nguyệt in một tấm, Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông Nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng, Trước hoa dưới nguyệt trong long xiết đau.”

- Bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” của nhà thơ Minh Huệ - lớp 6): Ở phần 2,khi phân tích hai câu thơ cuối, nhằm giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn tình cảmyêu nước sâu nặng và tinh thần trách nhiệm lớn lao của Bác Hồ đối với vận mệnhdân tộc, tôi đã hướng dẫn học sinh tích hợp với bài “Đêm nay Bác không ngủ” củanhà thơ Minh Huệ mà các em đã được học ở lớp 6 (bài 23): Trong bài thơ “Đêm nayBác không ngủ”, nhà thơ Minh Huệ cũng đã viết về nỗi lo việc nước của Bác trongmột đêm không ngủ trên đường Người tham gia chiến dịch Biên Giới năm 1950:

“… Bác thương đoàn dân công Đêm nay ngủ ngoài rừng

Rải lá cây làm chiếu

Manh áo phủ làm chăn

Ngoài trời mưa lâm thâm

Làm sao cho khỏi ướt

Càng thương càng nóng ruột

Mong trời sáng mau mau”

- Thơ Hồ Chí Minh(Bài “Không ngủ được” trích tập “Nhật kí trong tù” lớp 8 –Phần tham khảo):

Bác Hồ cũng đã từng nói về nỗi lòng canh cánh ấy trong bài thơ “Không ngủđược”, trích từ tập thơ “Nhật kí trong tù” mà các em sẽ được tìm hiểu ở chương trìnhNgữ Văn lớp 8:

Một canh … hai canh … lại ba canh Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thànhCanh bốn, canh năm vừa chợp mắt Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh

- Phân môn Tập làm văn: Vận dụng sử dụng từ ngữ, phương thức biểu đạtbiểu cảm, phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học ( Bài 12,13 - Lớp 7) để thực hànhtạo lập văn bản phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học.

+ Môn lịch sử:

– Liên hệ một số nét về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Bác Hồ, quátrình ra đi tìm đường cứu nước, những ngày tháng hoạt động cách mạng ở chiến khuViệt Bắc:

“Bác Hồ sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, ở một vùng quê giàu truyềnthống văn hóa, cách mạng

Làng Sen – Nghệ An, quê nội Bác

Lớn lên chứng kiến cảnh nước mất, nhà tan, Người luôn đau đáu trong lòng một nỗi niềm cứu nước, cứu dân Ra đi tìm đường cứu nước khi mới 21 tuổi

Bác Hồ làm phụ bếp trên con tàu đã đưa Người ra đi tìm đường cứu nước năm 1911

Bác Hồ tại Đại hội Đảng Cộng sản Pháp (1920)

Trải qua hơn 30 năm bôn ba khắp năm châu Tháng 2 năm 1941, Người trở vềnước trực tiếp lãnh đạo cuộc cách mạng của dân tộc

Trong những ngày kháng chiến chống Pháp gian khổ và ác liệt, Bác đã cùng bộđội ta nếm mật nằm gai Núi rừng Việt Bắc đã trở thành thủ đô kháng chiến

Bác Hồ hoạt động cách mạng ở chiến khu Việt Bắc

“Nơi đây sống một người tóc bạcNgười không con mà có triệu conNhân dân ta gọi Người là Bác

Cả đời Người là của nước non”

Cả cuộc đời Bác đã giành trọn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc: Mộtđời vì nước, vì dân

-Trong phần cảm nhận, phân tích hai câu cuối – Nỗi lo việc nước của Bác, liên

hệ đến cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở thời điểm năm 1947; đang diễn rachiến dịch Việt Bắc – Thu Đông Qua đó, chúng ta hiểu được tình cách mạng ViệtNam trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp vô cùng khó khăn, giankhổ, gay go Đồng thời thấy được nỗi niềm day dứt non nước của nhà thơ, ngườichiến sĩ, vị lãnh tụ vĩ đại trong hoàn cảnh đó

+ Môn Địa lí:

Liên hệ một số đặc điểm địa lí về khu căn cứ địa Việt Bắc cũng như hang Pác

Bó – nơi Bác Hồ hoạt động cách mạng trong những năm đầu của cuộc kháng chiếnchống Pháp:

Lược đồ khu căn cứ địa Việt Bắc

Việt Bắc là một khu vực thuộc vùng núi phía BắcHà Nội thời kháng chiếnchống Pháp (1945-1954) bao gồm nhiều tỉnh ở Bắc Bộ Ngày nay nó thường đượchiểu là khu vực gồm 6 tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, TuyênQuang, Thái Nguyên hay còn được gọi tắt là Cao - Bắc - Lạng - Hà - Tuyên - Thái

Hang P¸c Bã

Việt Bắc chính là Thủ đô kháng chiến, bởi đây là nơi trú đóng của đầu não ĐảngCộng sản Việt Nam thời kỳ trước CM tháng Tám năm 1945, và là nơi trú đóng củađầu não chính phủ Việt Minh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954)

Trên mảnh đất này có nhiều núi non, rừng rậm, sông suối rất thuận lợi cho cácđội du kích, các cơ sở cách mạng hoạt động Và hang Pác Bó chính là nơi Bác Hồlàm việc, hoạt động cách mạng

Hang Pác Bó – Nơi Bác Hồ làm việc

+ Môn giáo dục công dân: Bài học liên hệ bản thân sau khi học xong bài thơ

“Cảnh khuya”: Tình cảm kính yêu, biết ơn, cảm phục Bác Hồ - Vị lãnh tụ, danh nhânvăn hóa Từ đó biết sống, “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”

+ Môn Mĩ Thuật: Cảm nhận về bức tranh cảnh khuya được vẽ bằng ngôn từđẹp lung linh huyền ảo; có màu sắc, đường nét, hình khối, bóng trăng, bóng lá, bónghoa đan xen hòa quyện; vừa có nhạc, vừa có họa

+ Môn HĐNG LL lớp 7- Tư tưởng Hồ Chí Minh, rèn luyện kĩ năng sống:

Hưởng ứng cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh” hiện nay, qua bài thơ “Cảnh khuya”, em học tập được rất nhiều điều ở Bác:Tình cảm yêu thiên nhiên, lòng yêu nước sâu nặng, tinh thần trách lớn lao đối vớivận mệnh dân tộc…

Đồng thời qua bài học, học sinh chúng ta cũng được giáo dục kĩ năng sống:Biết kính yêu, biết ơn, cảm phục Bác Hồ - Vị lãnh tụ, danh nhân văn hóa; biết yêuthiên nhiên, yêu gia đình, quê hương, đất nước; sống có trách nhiệm với gia đình, quêhương, đất nước bằng những việc làm cụ thể, thiết thực như nỗ lực cố gắng rèn

luyện, chăm chỉ học hành để trở thành con ngoan trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ, thựchiện lời dạy của Bác Hồ năm xưa.

+ Môn Âm nhạc: Sau khi học xong bài thơ “Cảnh khuya”, mỗi học sinhchúng ta càng cảm nhận sâu sắc hơn những tình cảm và tấm lòng bao la cùng tinhthần trách nhiệm lớn lao của Bác Hồ đối với vận mệnh dân tộc qua giai điệu bài hát

“Bác Hồ một tình yêu bao la”, sáng tác của nhạc sĩ Thuận Yến Trích dẫn một số lời

bài hát vào trong bài viết văn: “Bác Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất trong lòng

dân và trong trái tim nhân loại Cả cuộc đời Bác chăm lo cho hạnh phúc nhân dân.

Cả cuộc đời Bác hi sinh cho dân tộc Việt Nam…”

3 Các tư liệu được sử dụng, các ứng dụng Công nghệ thông tin:

- Các nội dung trong sách giáo khoa môn Ngữ văn 7, Lịch sử, Địa lí, …

- Ứng dụng Công nghệ thông tin để tìm hiểu các tư liệu, hình ảnh liên quanđến bài học; đánh máy văn bản bài viết

4 Sản phẩm giải quyết tình huống

BÀI LÀM

“Bác Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất trong lòng dân và trong trái tim nhân loại Cả cuộc đời Bác chăm lo cho hạnh phúc nhân dân Cả cuộc đời Bác hi sinh cho dân tộc Việt Nam…”

(Bác Hồ Một tình yêu bao la – Thuận Yến)

Có thể nói, Chủ tịch Hồ Chí Minh không những là vị lãnh tụ kính yêu của dântộc Việt Nam mà Người còn là nhà văn, nhà thơ lớn Ở Người, tâm hồn thi sĩ và tinh

thần chiến sĩ cách mạng luôn hòa quyện và thống nhất Trong các sáng tác thơ văncủa Người, tình yêu thiên nhiên luôn chiếm một vị trí quan trọng Trong những ngàykháng chiến chống thực dân Pháp ở chiến khu Việt Bắc, dù bận trăm công nghìn việcnhưng tâm hồn Bác vẫn luôn gần gũi với thiên nhiên Trong đêm khuya thanh vắng,nơi rừng sâu núi thẳm: một bóng cây, ánh trăng khuya, tiếng suối xa… đã khơi gợitâm hồn thi sĩ của Người “Cảnh khuya” là một trong những bài thơ được Bác viếttrong một hoàn cảnh như thế.

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa”

Phép so sánh thật độc đáo và mới lạ: Âm thanh của tự nhiên được so sánh với

âm thanh của con người Suối là vẻ đẹp của chốn lâm tuyền, của núi rừng Việt Bắc

Ví tiếng suối với tiếng hát, khúc nhạc rừng được ví với tiếng hát xa êm ái, ngọt ngàocủa con người Nghĩa là Bác đã lấy con người làm chủ Với cách miêu tả như vậylàm cho âm thanh cảnh khuya nơi chiến khu Việt Bắc trở nên gần gũi, sống động,mang hơi ấm và sức sống con người Đó chính là nét mới trong thơ của Bác

Câu thơ làm ta liên tưởng đến tiếng suối trong “Côn Sơn ca” của Ức Trai hơn

600 năm về trước:

“Côn Sơn suối chảy rì rầm

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai”

Hai hồn thơ bỗng trở nên gần gũi, thân thiết Như chúng ta biết, Nguyễn Trãi

về với Côn Sơn là để ở ẩn, xa lánh bụi trần, danh lợi; lấy suối, đá, thông, trúc làmbầu bạn Bác Hồ cũng đến với chốn lâm tuyền Việt Bắc nhưng là để làm cách mạng,xây dựng chiến khu đánh Pháp

Bác Hồ ở chiến khu Việt Bắc Hình ảnh ở Côn Sơn

Và suối đã trở thành bài ca, câu hát nâng đỡ tâm hồn Bác trong suốt nhữngnăm dài kháng chiến gian khổ Và đây cũng chính là điểm khác biệt giữa Bác Hồ vớicác danh nho xưa

Câu thơ miêu tả tiếng suối nhưng còn gợi ra được cả không gian thanh vắng,tĩnh lặng của cảnh khuya, làm tăng thêm cái thanh vắng và tĩnh mịch của núi rừng

Đó chính là nghệ thuật “lấy động tả tĩnh” – một thủ pháp nghệ thuật nổi bật của thơcổ: Lấy cái động (là tiếng suối chảy) để miêu tả cái tĩnh (là cảnh khuya) Âm thanhtiếng suối khiến cho đêm khuya vắng lặng như chợt tỉnh Cảnh vật như ngừng lặng,chỉ nghe đâu đây tiếng suối chảy, nghe văng vẳng như tiếng hát ai đó cất lên nhẹnhàng, trong trẻo, như lan tỏa, ngân vang khắp núi rừng

Nếu như câu thơ thứ nhất miêu tả âm thanh tiếng suối thì câu thơ thứ hai gợi

tả hình ảnh trăng ngàn:

“Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa”

Câu thơ gợi lên vẻ đẹp hài hoà của cảnh vật thiên nhiên Trăng được nhân hóarất thơ mộng cùng với điệp từ “lồng” làm cho cảnh vật thiên nhiên trở nên hữu tình,huyền ảo Dưới con mắt của Bác, ánh trăng bao trùm, đan dệt Một bức tranh thiênnhiên có không gian, đường nét, màu sắc Có dáng vươn cao tỏa rộng của vòm cổthụ; có dáng cao thấp của những khóm hoa Ánh trăng chiếu rọi xuống lấp loáng,lồng vào cành lá tạo thành những mảng đen – trắng, sáng – tối; bóng cây, bóng lá,bóng hoa đan xen, hòa quyện; in bóng trên mặt đất như muôn nghìn bông hoa thêudệt, lung linh, huyền ảo Thật đúng như lời người xưa thường nói: “Thi trung hữunhạc, thi trung hữu họa”

Nếu như ở câu thơ thứ nhất có nhạc thì câu thơ thứ hai có họa Nếu câu mộthay ở phép so sánh thì câu thứ hai hay ở điệp từ “lồng’ Bởi nó khiến cho bức tranhđêm trăng rừng khuya ở Việt Bắc không chỉ có lớp lang, tầng bậc mà còn mang vẻđẹp lung linh, huyền ảo Nét vẽ tinh tế, gam màu nhẹ, tươi mát, sự phối sắc tài tình

Hai câu thơ ngắn gọn, hàm súc, nhưng đã gợi ra trước mắt chúng ta một bứctranh sơn thủy về cảnh suối rừng và trăng ngàn Việt Bắc: trong sáng, tươi đẹp vừa cónhạc, vừa có họa như dẫn ta vào chốn thần tiên Ta có cảm giác như Bác đang thả tất

cả tâm hồn mình với thiên nhiên, vẻ đẹp của thiên nhiên khiến cho tâm hồn Bác thật

sự thanh thản; Người tạm quên đi những khó khăn, vất vả của cuộc kháng chiến Tâmhồn thi sĩ tỏa sáng trong những vần thơ đẹp

Nếu như hai câu thơ đầu là bức tranh thiên nhiên cảnh khuya thì hai câu sau làbức tranh tâm trạng của Bác Hồ - Tâm trạng “Người chưa ngủ”

“Cảnh khuya như vẽ, người chưa ngủ Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”