Vào thời khoa học kĩ thuật, công nghệ thông tin tiến nhanh như bão lốc với những bước thần kì, người thầy không chỉ biết sách vở, phải tiếp thu những phương pháp dạy học của những nền gi
Trang 1Một số giải pháp nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu của GV trường
THPT vùng sâu
08-12-2013
Huỳnh Văn Thế - Giáo viên trường THPT Măng Thít - Vĩnh Long
Nguồn: Kỷ yếu hội thảo "Nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu của giáo viên phổ thông đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục"
1 Đặt vấn đề
Xưa nay, người thầy luôn giữ vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân tài cho xã hội Người thầy đó phải có đủ tài
năng và đức độ Vì, người ta quan niệm "danh sư xuất cao đồ", có thầy giỏi mới có trò giỏi Sự giỏi của thầy không
chỉ là kiến thức mà còn là phương pháp truyền đạt, phương pháp tìm hiểu và giải quyết vấn đề Chính phương pháp ấy sẽ hình thành cho người học kĩ năng tự chiếm lĩnh kiến thức, học tập suốt đời
Thời hiện đại, sự học không còn quanh quẩn ở việc "tầm chương trích cú" từ "Tứ thư", "Ngũ kinh" nữa Người thầy không chỉ biết vài con chữ thì có thể "gõ đầu trẻ" Vào thời khoa học kĩ thuật, công nghệ thông tin tiến
nhanh như bão lốc với những bước thần kì, người thầy không chỉ biết sách vở, phải tiếp thu những phương pháp dạy học của những nền giáo dục tiên tiến, học hỏi công nghệ thông tin để dạy học hiệu quả Một thời, vì những điều kiện khách quan và chủ quan, người thầy chỉ chú ý đến dạy chữ mà thiếu dạy người, dạy chữ và trò vẫn thiếu những kĩ năng sống Đó là điều cần bổ khuyết ở những trường phổ thông vùng sâu hiện nay
Kiến thức từ trường đại học không đủ để người giáo viên có thể đáp ứng nhu cầu người học, nhu cầu xã hội và đất nước, mỗi ngày mỗi mới, mỗi lúc mỗi cao hơn Kiến thức nơi đó là nấc thang, là bước đệm để người học bước xa hơn Vì, trường đại học là nơi rèn luyện phương pháp nghiên cứu, tự học tự rèn cho sinh viên Phương pháp ấy giống như cần câu, là con đường mà người câu hay người đi trên đường sẽ nhặt được những thành quả của riêng mình
Chúng tôi nhớ mãi câu chuyện về cha đẻ của "Thuyết tiến hóa" Trong đêm khuya, bên áng sách, bên những vấn đề nghiên cứu còn ngổn ngang, Đác-uyn đã dạy con: "Bác học không có nghĩa là ngừng học", dù khi đó ông đã là nhà bác học nổi tiếng Và Lê-nin cũng đã nhắn nhủ: "Học, học nữa, học mãi" Những điều đó mãi là bài
học vở lòng đi theo suốt đời mỗi người, nhất là người thầy dạy
Vậy người giáo viên phải luôn luôn cố gắng tự học Không tự học, tự nghiên cứu cũng như thanh gươm không mài bén, ngày nào đó cũng thành thứ gươm cùn Biết mười để dạy một Muốn dạy được một phải biết đến
mười Không luyện rèn, kiến thức sẽ rơi rụng dần Ngày nào đó, thầy chỉ còn một lượng kiến thức đủ "câu cơm", đủ
lãnh lương là được, thì người học, xã hội, tương lai của thế hệ trẻ sẽ đi về đâu?
Hiện nay, có nhiều cuộc thi cấp quốc gia dành cho sinh viên, học sinh nghiên cứu khoa học Nếu vậy, người thầy ở THPT không bắt tay nghiên cứu khoa học có phải là điều đáng lo?
Là giáo viên vùng sâu, Trường THPT Mang Thít, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long, so với nhiều trường ở
TP Vĩnh Long, TP Hồ Chí Minh, chúng tôi không khỏi thua thiệt về điều kiện tự học, điều kiện được nâng mình lên;
nơi mà đôi khi, mỗi sáng kiến kinh nghiệm, mỗi năm chỉ sửa có cái năm; nơi mà việc "nghiên cứu khoa học" còn là
điều ít được quan tâm và tôi trăn trở tìm hướng đi cho mình, cho đồng nghiệp tôi tâm huyết hơn trong quá
trình "dạy chữ - dạy người" Cũng vì vậy, chúng tôi chọn đề tài: "Một số giải pháp nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu cho giáo viên ở trường trung học phổ thông vùng sâu".
2 Thực trạng vấn đề
Những vấn đề chúng tôi nêu ra dưới đây là được khảo sát, ghi nhận từ trường THPT Mang Thít, nơi tôi đang công tác Trường được đặt ở thị trấn Cái Nhum thuộc huyện Mang Thít, Vĩnh Long Nơi đây, đời sống dân cư còn khó khăn, cuộc sống thuần nông, kinh tế kém phát triển Công việc tự học, tự nghiên cứu vẫn chưa được nhiều giáo viên, lãnh đạo quan tâm
Ngôi trường chúng tôi cũng giống như nhiều trường ở nông thôn sâu khác Trường có lực lượng nhà giáo trẻ nhiều đam mê nghiên cứu khoa học Nhưng những công việc dạy dỗ hằng ngày đã làm họ không đủ thời gian
để thực hiện đam mê
2.1 Những điều kiện khách quan để người giáo viên nói rằng "không có thời gian tự học, tự nghiên cứu"
- Về giáo án, đủ các loại: Giáo án theo lớp (lớp khá, lớp yếu, giáo án phải khác nhau, hoặc thể hiện sự khác nhau trong giáo án), giáo án tự chọn (chủ đề bám sát, chủ đề nâng cao), giáo án trái buổi, giáo án ngoài giờ lên lớp, giáo
án hướng nghiệp Hai tuần kiểm một lần
- Về số tiết dự giờ: 1 năm 18 tiết dự giờ Dự giờ học được rất nhiều kinh nghiệm, nhưng cũng rất tốn thời gian Thời gian đi về, thời gian dự, thời gian góp ý xếp loại
- Về số tiết thao giảng: Mỗi người 1 năm 2 tiết thao giảng Một tổ 10 người thì có 20 tiết thao giảng Người giáo viên
cứ loay hoay, hết thao giảng rồi đến dự giờ
- Hồ sơ, sổ sách: Sổ hội họp, sổ chủ nhiệm, phiếu liên lạc, sổ điểm lớn, sổ điểm cá nhân, vào điểm trên Vietschool
Trang 2- Viết sáng kiến kinh nghiệm: Mỗi năm tổ (cũng là giáo viên) viết 2 sáng kiến Mỗi giáo viên là 1 sáng kiến kinh nghiệm Thời gian dùng để viết sáng kiến kinh nghiệm chiếm không ít thời gian nhưng thường thiếu tính thực tế, thiếu sự đánh giá khoa học và sự áp dụng thực tiễn
- Hội họp: Họp tổ, họp hội đồng, họp giáo viên chủ nhiệm, họp Công đoàn, họp Đoàn, họp phụ huynh Những cuộc họp cứ kéo dài suốt năm
- Công tác chủ nhiệm: Khen thưởng học sinh ngoan, uốn nắn và vào nhà gặp phụ huynh khi học sinh chưa ngoan
- Thời gian dạy: bắt đầu từ tháng 8 và kết thúc vào tháng 5 Tháng 6, thì gác thi, chấm thi Tháng 7 dạy thi lại, chấm thi lại Rồi lại vào tháng 8, giáo viên lại bắt đầu vòng tuần hoàn mới
- Đồng lương ít ỏi Vì thế, nhiều giáo viên lao vào dạy thêm, có bao nhiêu chữ nghĩa cũng đem ra sử dụng hết để đổi lấy chén cơm manh áo Hoặc nhiều người bán bảo hiểm nhân thọ Nói chung rất nhiều nghề tay trái
- Nhiều giáo viên, hoàn cảnh rất khá giả Dạy học chỉ là trò tiêu khiển Thời gian rảnh về nhà cũng chỉ vui chơi Đối
với họ tiền lương không quan trọng nên cũng không cần "sống chết" với nghề.
- Giáo viên độc thân thì còn chút thời gian Giáo viên đã có gia đình, nhất là nữ, thì phần lớn là chăm sóc chồng con
2.2 Nghiên cứu, rồi để làm gì?
- Soạn giáo án là một cơ hội để tự học tự nghiên cứu Nhưng vì nghiên cứu mà chậm trễ thời gian thì giáo viên vẫn
bị nhắc nhở, kiểm điểm Vì vậy, họ ít có sự nghiên cứu kĩ càng để có bài dạy hay
- Viết sáng kiến kinh nghiệm cũng là một cơ hội để tự học, tự nghiên cứu Kinh nghiệm thường là do đúc kết thực tiễn Người viết cần phải nghiên cứu thêm ánh sáng của lí luận Thế nhưng, họ sợ lắm việc viết sáng kiến kinh nghiệm Đôi khi, vì lí do này khác, nhà trường hoặc cá nhân đòi số lượng, không cần chất lượng Mỗi năm phải có một sáng kiến kinh nghiệm của cá nhân Giáo viên không quen nghiên cứu nên đã copy lại của người khác, sửa sang lại thành ra sáng kiến kinh nghiệm của mình Thậm chí, viết sáng kiến kinh nghiệm rồi cũng chỉ đọc qua tổ, rồi nộp về trường, trường khóa lại trong tủ Hành trình sáng kiến thế là dừng lại Đôi khi có một số sáng kiến gửi về Sở GD-ĐT được xếp loại A, B Rồi giáo viên cũng mang về xếp xó Quan trọng là họ có sáng kiến để được xét chiến sĩ thi đua Hiệu quả có nhân rộng không thì không cần biết Bởi thế nói đến tự học, tự nghiên cứu, nhiều giáo viên không mặn mà, tâm huyết
- Trường chúng tôi vẫn chưa có Hội đồng khoa học Mà nếu có Hội đồng khoa học, không ai dám khẳng định nó khoa học thật không Bởi khoa học không phải là viễn tưởng mà khoa học là ứng dụng; và ứng dụng hiệu quả
- Bây giờ, nghiên cứu khoa học gửi về đâu, để làm gì? Có lợi ích gì cho họ không? Họ không biết Không ai chỉ họ biết Từ đó, nhiều người vẫn chưa thiết tha với tự học, tự nghiên cứu Chúng tôi thực hiện cuộc khảo sát về những giáo viên đã học xong Cao học của trường Câu hỏi đặt ra: Anh/chị đã có bao nhiêu bài nghiên cứu khoa học được gửi đến hội thảo khoa học, đăng tạp chí khoa học? Và dưới đây là bảng trả lời
Bảng 1 Thống kê số lượng bài nghiên cứu khoa học của GV có bằng Thạc sĩ
học
Trong số 10 người được khảo sát thì chỉ có 1 người có bài tham luận tham gia hội thảo khoa học Chúng tôi nhận thấy, giáo viên chưa thể hiện hết năng lực của mình trong nghiên cứu khoa học Bởi họ nhận thấy điều mình nghiên cứu không mang lại lợi ích trực tiếp cho bản thân
- Do thói quen thụ động, chờ đợi sự tập huấn, chỉ đạo từ lãnh đạo nên họ cũng không quen tự tìm tòi, nghiên cứu Điều gì cũng phải chờ hướng dẫn, chờ chỉ đạo
Trang 33 Giải pháp
3.1 Xác định mục tiêu
Mục tiêu giống như ánh sáng soi đường trong đêm tối Nó giúp chúng ta định hướng, thêm động lực, quyết tâm tiến về phía trước và thành công Có thể khẳng định, xác định mục tiêu là công việc đầu tiên và quan trọng của người tự học, tự nghiên cứu
Mục tiêu đầu tiên của người giáo viên tự học, tự nghiên cứu là vì học trò Người thầy giỏi sẽ góp phần xây dựng môi trường giáo dục toàn diện cho người học Học sinh được dạy chữ và cả dạy người
Mục tiêu thứ hai, người giáo viên tự học, tự nghiên cứu là vì bản thân Điều quan trọng của quá trình tự học là để người thầy thêm vững vàng về chuyên môn Muốn được vậy, không phải một ngày một bữa, mà là cả quá trình tự học của người thầy Người thầy không chỉ dạy chữ, chính năng lực tự học ấy cũng là một bài học quý để học sinh noi theo Xưa nay những người thầy giỏi, sự ảnh hưởng của họ không chỉ là con chữ, kiến thức họ có, mà đó còn
là bản thân họ cũng trở thành tấm gương sáng cho việc học suốt đời
Mục tiêu thứ ba sẽ có khi ta đạt được hai mục tiêu trên Quá trình tự học, tự nghiên cứu của giáo viên, sự ứng dụng hiệu quả sẽ góp phần xây dựng hội đồng khoa học nhà trường thêm vững mạnh Người thầy dạy và người học sẽ hòa chung dòng chảy, xu thế tiến bộ của đất nước, khu vực Có mục tiêu, người thầy cảm thấy hưng phấn, quyết tâm hơn trong quá trình tự học, tự nghiên cứu
3.2 Những yêu cầu của người tự học, tự nghiên cứu
Muốn đạt mục tiêu, người thầy phải nhận thức được: điểm mạnh, điểm yếu về học tập của mình Họ biết những điểm mạnh, những khả năng vượt trội để phát huy nó lên cao độ Chẳng hạn, trong môn Ngữ Văn, ngoài giáo viên yêu thích môn Văn, có giáo viên thích phương pháp Người thích phương pháp thì đi sâu tìm hiểu phương pháp để dạy học hiệu quả hơn Nghiên cứu sâu hơn vấn đề bản thân thích thú, đam mê sẽ giúp việc tự học, tự rèn đạt kết quả cao hơn
Để tự học, tự nghiên cứu hiệu quả, điều cần thiết ở người thầy là phải có:
- Sự chủ động: Giáo viên tự ý thức hoạt động tự học tự rèn Họ biết làm thế nào để đối phó với những trở ngại hay thất bại Họ biết cách điều chỉnh, thay đổi để quá trình học, nghiên cứu phù hợp hơn
- Sự kiên trì: Người giáo viên cần duy trì hoạt động tự học bất chấp khó khăn Chúng ta không quên câu chuyện về
Thomas Edison có 1999 thất bại để phát minh ra bóng đèn dây tóc ở lần thứ 2000 Thiếu kiên trì trong khoa học thì khó thành công
- Tính kỉ luật: Đặt ra kế hoạch và cố gắng thực hiện một cách tốt nhất Chẳng hạn, học ngoại ngữ, bữa học bữa quên thì cũng khó thành công Quỹ thời gian cho mỗi phần việc, mỗi vấn đề phải theo đúng tiến độ, rèn luyện bản thân phải tuân thủ thời gian Nên nhớ, thời gian không phải vô hạn Người thầy phải biết tận dụng thời gian để có thể hoàn thành nhiệm vụ, còn để nghiên cứu khoa học nữa
- Tính tự lực: Khả năng độc lập giải quyết vấn đề hoặc để thông tin nghiên cứu là cần thiết Muốn học tập theo nhóm, làm việc theo nhóm, người học phải tự giác, tự ý thức
- Kĩ năng tìm đọc tài liệu qua các nguồn sách, báo, mạng Tìm theo từ khóa, cách tải về hoặc liên hệ mua sách báo qua mạng, thuận tiện và ít tốn kém hơn
- Sự tự tin: Sự tự học, tự rèn sẽ mang lại kết quả tốt Điều bản thân giáo viên nghiên cứu, viết ra, đó là kinh nghiệm, là nhận thức, là sáng tạo của bản thân Có thể không là một công trình lớn lao với mọi người nhưng đây là
tiếng nói của mình trong quá trình dạy; như Lê-nin đã từng nói: "Chiến thắng bản thân là chiến thắng vĩ đại nhất".
Người thầy phải chiến thắng những cảm giác yếu đuối, tự ti
Trang 4Bảng 2 Những yếu tố cần thiết của người tự học, tự nghiên cứu
- Hứng thú và say mê Đây là những yêu tố duy trì việc tự học, tự nghiên cứu Chính những cảm xúc ấy giúp người
tự học thêm vững vàng hơn Để việc học thêm động lực, người giáo viên phải biết học tập gương tự học của người khác, các thầy giáo xưa, những nhà khoa học Chẳng hạn gương tự học của Chu Văn An, A.Lincoln, Marie Curie,
3.3 Cá nhân tự học, tự nghiên cứu
3.3.1 Những công việc chuẩn bị
* Kế hoạch tự học, tự nghiên cứu
Bản thân người tự học, tự nghiên cứu phải biết lập kế hoạch và quyết tâm thực hiện:
- Kế hoạch mỗi ngày, mỗi tuần: Việc tự học, tự nghiên cứu cần hoàn thành trong ngày, trong tuần Có thể là đọc sách, viết bài, thảo luận
- Kế hoạch tháng, năm: Thường là những công việc có mục tiêu lớn lao, dài lâu, đòi hỏi tốn nhiều thời gian và công sức để hoàn thành Có thể tham gia vào viết chuyên đề, tham luận, thực nghiệm để học sinh có thể đạt kết quả tốt nhất
* Cá nhân tự nghiên cứu chương trình dạy học
- Chương trình dạy chính thức: Dạy THPT, giáo viên phải nắm vững từng bài học của cả 3 khối lớp Ở đây, chúng tôi tạm chia 2 loại kiến thức: kiến thức chuẩn và kiến thức mở rộng Kiến thức mở rộng ấy phải được tìm tòi, nghiên cứu thêm ngoài sách giáo khoa và chuẩn kiến thức để dạy học sinh giỏi
- Chương trình khối lớp THCS: Dạy THPT, giáo viên không thể mù mờ, không biết học sinh của mình đã học những gì, đã được rèn luyện kĩ năng nào từ chương trình các lớp THCS Chẳng hạn chương trình lớp 10, dạy
bài "Đại cáo bình Ngô", giáo viên phải biết được chương trình lớp 8 em đã học phần đầu qua đoạn trích: "Nước Đại Việt ta".Có như thế, giáo viên sẽ phát huy khả năng đã có của học sinh, bổ sung cái mới, tránh được sự nhàm
chán Chúng tôi có làm cuộc khảo sát ngẫu nhiên về một số giáo viên của trường, với câu hỏi: Anh/ chị có nắm vững nội dung chương trình THCS hay không? Có 3 phương án lựa chọn: Không biết, có biết và biết rõ, biết sâu
Stt Họ tên - môn dạy Không biết Có biết Biết rõ
Trang 58 Trương Thành Song - Ngữ Văn
Bảng 3 Tìm hiểu nội dung chương trình THCS
Chúng tôi nhận ra rằng, đa số giáo viên đều có nghiên cứu nội dung chương trình bộ môn của mình ở bậc học THCS Nếu nắm vững nội dung kiến thức THCS, giáo viên đã biết học sinh mình đạt mức độ nào và nâng cao ở điểm nào
- Ghi chép kinh nghiệm Nó giống như sổ tay để ghi những thắc mắc về chương trình, vướng mắc về bài dạy,
vướng mắt của học sinh, của phương pháp Thường thì giáo viên có nhiều "hoài nghi" rất khoa học Nhưng hoài
nghi ấy chỉ xuất hiện vào những chuyện phím và cũng chẳng có sự giải quyết thấu đáo
* Cá nhân tự tìm đọc kiến thức
Cổ nhân dạy: "Biết người biết ta" Biết mình là điệu kiện tiên quyết để "trăm trận trăm thắng" Mình yếu chỗ
nào, cần khắc phục Mình mạnh chỗ nào, cần phát huy Giáo viên phải thấy mình cần bổ sung loại kiến thức nào để quá trình dạy đạt hiệu quả
- Đối tượng tìm đọc: Sách (sách in giấy và ebook) và tài nguyên (trên các trang Web của một số trường đại học, viện nghiên cứu ) Người thầy có thể đọc sách trực tiếp trên mạng Họ cũng có thể tìm đến các thư viện, nhà sách Một số thư viện lớn, trung tâm học liệu thường có buổi hội thảo, giới thiệu sách, triển lãm sách theo chủ đề
Đó là những cơ hội cho người học tìm đến sách Ngày nay, nhờ vào công nghệ thông tin, người thầy có thể học tập
từ xa, học tập trực tuyến Chỉ vài cái click chuột, chúng ta sẽ được nghe, được đọc những thông tin bổ ích
- Những chủ đề thường đọc:
+ Chuyên môn: tự điển chuyên ngành, các đầu sách nghiên cứu về các tác giả, tác phẩm liên quan đến bài học trong trường; các đầu sách nghiên cứu về các tác giả, tác phẩm bản thân yêu thích
+ Phương pháp: dạy học nêu vấn đề, dạy học hiệu quả Nói chung là những đầu sách về lí luận và phương pháp dạy Tiết học sẽ hiệu quả hơn vì từ những phương pháp sẽ hình thành kĩ năng học hiệu quả cho học sinh
+ Rèn kĩ năng sống: kĩ năng học tập, làm việc, bồi dưỡng tâm hồn Loại sách này sẽ bồi dưỡng tâm hồn của người dạy trước Người thầy, nhất là người dạy Văn, cũng sẽ cảm được cuộc sống và học tập có nhiều ý vị và đam mê + Những kiến thức liên quan đến chuyên môn Chẳng hạn, chúng tôi là giáo viên Ngữ Văn thì không thể không biết kiến thức xã hội, lịch sử, địa lí Giáo viên không thể không biết gì về xã hội xung quanh Những kiến thức về lịch sử giúp cho người dạy Ngữ Văn vững vàng hơn Bởi tác phẩm văn chương cũng đi cùng sự kiện lịch sử qua nhiều năm tháng
Chẳng hạn việc dạy một bài học cụ thể: Ca dao than thân yêu thương, tình nghĩa (chương trình lớp 10) Đối với giáo viên dạy bình thường thì sách giáo khoa (SGK), sách giáo viên (SGV), chuẩn kiến thức kĩ năng và những kiến thức về phương pháp dạy đã đạt yêu cầu để soạn giáo án
Ca dao than thân
yêu thương, tình
nghĩa
Chuẩn kiến thức kĩ năng Chuẩn kiến thức kĩ năng
Kiến thức về phương pháp dạy học
Kiến thức về phương pháp dạy học hiệu quả
Kiến thức lí luận, phê bình
Kiến thức về văn hóa, lịch sử vùng miền dân ca Quan họ, dân ca Nam bộ,
Giáo dục tích hợp, rèn kĩ năng
Bảng 4 So sánh việc nghiên cứu bài dạy bình thường và theo hướng nghiên cứu bài học
Nhưng, theo chúng tôi, để có một bài dạy hay, những yếu tố đó vẫn chưa đủ Chẳng hạn, phương pháp dạy học phải là phương pháp hiệu quả Nghĩa là phương pháp phải phù hợp với đối tượng học sinh, đối tượng bài dạy và
cả sự phù hợp với bản sắc văn hóa người Việt Mấy năm nay, nhiều giáo viên đã rơi vào "hội chứng thảo luận" Khi được tập huấn đổi mới phương pháp, nhiều giáo viên máy móc, tiết nào cũng "thảo luận nhóm", thảo luận không
đúng trọng tâm vấn đề Bên cạnh đó, bài dạy hay còn đòi hỏi kiến thức về lí luận, phê bình Nói về ca dao dân ca thì có hàng chục đầu sách, hàng trăm bài nghiên cứu về chúng Nếu giáo viên không đọc được một trong số chúng thì cũng thật đáng tiếc Giờ học hôm nay không chỉ là phấn trắng bảng xanh nữa, tiết học có hình ảnh, có âm thanh của tiếng nhạc Giáo viên có thể tìm những câu dân ca được diễn xướng trên mạng Internet để học sinh được nghe, được tắm mình trong suối nguồn ca dao dân gian Bài học cũng được khắc sâu hơn Để có một tiết dạy như thế, người thầy phải luôn tự học, nghiên cứu, làm mới mình
Trang 6* Học ngoại ngữ
Mỗi giáo viên chọn cho mình một ngoại ngữ Có thể là tiếng Anh, tiếng Pháp hay tiếng Hoa, tiếng Nhật Nhiều người có bằng ngoại ngữ B, C nhưng khả năng đọc hiểu, nghe nói cũng chưa đạt yêu cầu Người thầy cần học thật sự để có khả năng đọc tài liệu nước ngoài, giao tiếp với người nước ngoài Bản thân tôi, gặp người nước
ngoài, tôi không tự tin giao tiếp với họ bởi vì vốn ngoại ngữ ít ỏi của mình Trong quyển "Gương kiên nhẫn", học giả
Nguyễn Hiến Lê có kể việc học ngoại ngữ của Heinrinch Schlemann, sáu tháng nói, viết tiếng Anh Sáu tháng sau nữa, ông đã nói được tiếng Pháp Trên chục thứ tiếng nói được viết được là do quá trình học tập miệt mài của ông Siêng năng và quyết tâm, ắt hẳn ta cũng có được chút thành tích ngoại ngữ Học ngoại ngữ tốt, người thầy có thể cập nhật những thông tin bổ ích từ sách báo, mạng nước ngoài
3.3.2 Thực hiện
* Cá nhân phải luôn tự đánh giá bản thân, quá trình tự học, tự nghiên cứu
Ở mỗi công việc, mỗi chặng đường, bản thân người tự học cũng cần nhìn nhận lại mình, đánh giá mình Theo kế hoạch, mình đã đạt bao nhiêu khối lượng công việc Quá trình tự học, tự nghiên cứu có đạt hiểu quả như mong muốn Đâu là tồn tại cần khắc phục Người thầy phải biết đánh giá mình, tự thấy chỗ kém cõi, quyết tâm sửa đổi, bổ sung
Tự học tự nghiên cứu nhưng chúng ta không được chủ quan Mỗi đơn vị kiến thức, mỗi phương pháp cần
có thời gian để kiểm chứng Nhiều giáo viên phải trải qua kinh nghiệm xương máu, nhiều năm dạy câu thơ ấy nghĩ
là đúng, hóa ra đọc sai nên đã hiểu sai Như Mác đã nói: "Hoài nghi tất cả"; Đó là tinh thần khoa học cần có ở
chúng ta Nhiều điều không phải có giá trị bất biến, luôn luôn đúng Dưới ánh sáng khoa học, thầy và trò phải có vị thế ngang hàng nhau và đôi khi giáo viên nên biết lắng nghe ý kiến từ người học Hơn ai hết, đối tượng học sinh là người biết mình rõ nhất, họ biết họ cần điều gì ở người thầy
* Hướng dẫn kĩ năng sống
- Bồi dưỡng kiến thức xã hội Ở môn Ngữ Văn có kiểu bài nghị luận xã hội Đôi khi vì thờ ơ, thiếu tìm hiểu, học sinh
đã không làm tốt kiểu bài này, Các em thiếu dẫn chứng từ đời sống thực tế Giáo viên có thể yêu cầu các em quan sát những hiện tượng xung quanh để bày tỏ ý kiến Các em phải biết về cuộc sống con người, về quê hương đất nước
- Bồi dưỡng tâm hồn Tâm hồn con người cũng giống như cây cần ánh nắng, cần tưới nước mỗi ngày Nếu không, cây sẽ héo khô, tàn lụi Tâm hồn con người cũng cần bồi đắp thêm lòng vị tha, nhân hậu, yêu thương, chân thành, trung thực và tự trọng Người thầy đã thấm đẫm những bài học cuộc sống ấy Chính họ sẽ giúp cho những người
trò nhỏ biết rung động trước tình người, tình đời Chẳng hạn, giáo viên cho học sinh xem "Bữa trưa thiên đường" và
ra đề "hãy viết về bữa cơm của gia đình em" Nguồn tư liệu ấy, giáo viên có thể giới thiệu những loại sách, những
đoạn clip về gương người xưa, quà tặng cuộc sống Khi một số người quay lưng lại với những giá trị sống cao đẹp để chạy theo đồng tiền thì bồi dưỡng tâm hồn học sinh là điều luôn quan tâm
- Kĩ năng học tập, làm việc: Đó có thể là kĩ năng đọc hiểu văn bản, kĩ năng tạo lập văn bản, kĩ năng học hợp tác Khi trang bị cho mình những kĩ năng học tập, làm việc hiệu quả thì việc hướng dẫn kĩ năng cho học sinh mới có tác dụng Người Việt Nam thường được đánh giá là thông minh, nhưng kĩ năng làm việc nhóm, hợp tác dường như còn rất yếu Người thầy giỏi là người hướng dẫn học sinh đi tìm kiến thức
* Cá nhân tham gia vào nhóm giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi
Bồi dưỡng học sinh giỏi là quá trình có sự tương tác hai chiều Người dạy và người học học hỏi được lẫn nhau Học sinh giỏi thường có khả năng tự học tốt Người thầy muốn dạy học sinh giỏi phải hiểu sâu sắc vấn đề mình sắp bồi dưỡng Cả hai phải xem vấn đề cần nghiên cứu, giải quyết thỏa đáng
Trường tôi là trường vùng sâu, học trò có học lực trung bình Nhiều năm nhà trường chỉ quan tâm đến giáo dục đại trà, ôn học sinh đậu tốt nghiệp Tuy có lịch sử gần 60 năm nhưng chưa có học sinh giỏi quốc gia nào Bản thân tôi bước vào địa hạt này với trăm điều khó khăn Trường khoán cho mình tôi ôn học sinh giỏi Văn từ lớp 10 đến 12 Năng lực có hạn nhưng vì không có tiền (giờ dạy sẽ bị tính vào số tiết năm học nếu dạy thiếu 17 tiết/tuần) nên không ai làm cả Những buổi dạy đầu tiên, học trò hỏi những kiến thức bên ngoài, hoặc phải tra sách, hoặc phải tra google Kiến thức và phương pháp ôn là kinh nghiệm, là nhận thức sau nhiều năm làm công tác
Khi tham gia vào biên soạn chuyên đề dạy học sinh giỏi, giáo viên có điều kiện bắt buộc mình phải nghiên cứu để có một chuyên đề hay, một bài giảng tốt và một kết quả tốt Đó là cách tự làm mới, làm lớn mình hơn Giáo viên cảm thấy văn chương là thế giới đầy đam mê để khám phá những bài dạy trên lớp bay bổng hơn, cảm xúc hơn
* Tham gia nghiên cứu khoa học cấp trường, tỉnh
Thường thì nghe đến nghiên cứu khoa học, giáo viên chỉ nghĩ đến các vị GS, TS mới là người đảm nhiệm điều đó Bởi nó quá khó khăn, xa vời Hơn ai hết, giáo viên là người gần với đối tượng nghiên cứu nhất - người học, bài học Điều mà giáo viên thiếu là phương pháp luận để nghiên cứu
Giáo viên tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng phương pháp luận ấy Nghiên cứu đề tài nào? Phương pháp thu thập thông tin, xử lí? Thực trạng vấn đề? Giải pháp? Đề tài nghiên cứu phải sát với thực tiễn dạy và học Mục đích nghiên cứu ấy cũng để phục vụ cho công việc dạy học tốt hơn
Trang 7Nếu được tổ chức, viện khoa học mở các cuộc hội thảo thì giáo viên xem vấn đề đưa ra dạy học có là điều bức thiết đối với bản thân, người học thì có thể viết bài tham gia Lúc đầu bản thân tôi bị đặt vào tình huống viết bài tham luận báo cáo khoa học cho các cụm trường A của tỉnh nhưng sau đó, tôi đã cảm thấy yêu thích công việc này Với tôi, được nghiên cứu, được bày tỏ ý kiến của mình là hạnh phúc Thời sinh viên tôi cũng đã tập nghiên cứu Tuy những bài nghiên cứu ấy còn non nớt nhưng tôi cảm ơn ĐHCT đã tổ chức hội thảo nghiên cứu khoa học cho sinh viên Lửa yêu khoa học cũng từ đó mà có
Năm học 2010-2011, ở Vĩnh Long có hội thảo khoa học môn Ngữ Văn cấp tỉnh, cấp đồng bằng Đây là những cuộc hội thảo đầy ý nghĩa Nếu đây là sân chơi được tổ chức định kì thì ắt hẳn có nhiều người tự nguyện tham gia Viết sáng kiến kinh nghiệm còn mang nặng tính hình thức (SKKN là một trong những điều kiện xét chiến sĩ thi đua),
số lượng (mỗi năm mỗi sáng kiến), chủ quan (những số liệu chưa chính xác, phân tích đánh giá một chiều) Nên chăng, mỗi năm một tổ chỉ cần một bài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng Từ phương pháp tiếp cận vấn đề khoa học, nhà trường sẽ nhận được kết quả phổ quát hơn, khách quan và ứng dụng rộng hơn
* Học sau đại học
Bảng 5 Số lượng học viên cao học của Trường THPT Mang Thít
Từ năm 2002 đến 2013
Tên môn học có giáo viên có bằng Thạc sĩ Số lượng
Học nâng cao là nhu cầu của giáo viên Những người học nâng cao tay nghề đã góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng học sinh Nếu những giáo viên này dạy tốt, nghiên cứu tốt thì hiệu quả dạy học càng hiệu quả hơn
3.4 Những kiến nghị
Ngoài bản thân người giáo viên phải có lửa đam mê, có nhiệt tình làm mới mình thì những điều kiện khách quan cũng là nhân tố quan trọng Trường, Sở GD-ĐT cần:
- Bồi dưỡng năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên Đây là công việc thường năm Nên chăng, các cơ quan chức năng chú ý nhiều hơn các năng lực:
+ Nhóm năng lực dạy học (năng lực thiết kế bài dạy, năng lực tổ chức các hoạt động dạy học, năng lực quản lí dạy học, năng lực làm việc nhóm);
+ Nhóm năng lực giáo dục, dạy kĩ năng sống;
- Bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học cho đội ngũ giáo viên Điều này thì hiếm có hơn Công cụ nghiên cứu hoặc được tích lũy từ thời sinh viên, hoặc tự tìm tòi Giáo viên cũng cần những năng lực tự hoàn thiện bản thân Bên cạnh đó, nhà trường cần khuyến khích nghiên cứu khoa học Hội đồng khoa học của trường phải là giáo viên
tâm huyết, đam mê khoa học thật sự Chính cái nôi nhà trường sẽ đem những "nhà khoa học ứng dụng" nảy nở,
phát triển Chúng tôi khảo sát ý kiến của giáo viên: Theo anh/chị, giáo viên có thể nghiên cứu khoa học được không? Để nghiên cứu khoa học, theo anh/ chị, cần có những điều kiện gì?
Trang 8stt Họ tên - môn dạy không thể có thể
Tất cả đều cho là có thể Điều kiện họ đưa ra là: thời gian, tài liệu tham khảo, sự hướng dẫn, nhiệt huyết, đam mê Điều kiện chủ quan là mỗi giáo viên cần có nhiệt huyết, đam mê, hoài nghi khoa học Điều kiện khách quan chính là thời gian Nhưng mỗi ngày 24 giờ, không thể dài thêm Vậy mỗi giáo viên cũng biết sắp xếp thời gian hợp lí để dạy tốt, để nghiên cứu khoa học
Sở Giáo dục và Đào tạo, nên khuyến khích nghiên cứu khoa học trong giáo viên Hội đồng bộ môn là người đánh giá, đòi hỏi khoa học và công tâm Các trường đại học, khi nghiên cứu khoa học ứng dụng về dạy và học ở trường THPT, nên chăng cũng mời những người trực tiếp giảng dạy ở các trường THPT Hiện nay, nhiều trường ĐHSP đều có TH Thực hành Đây là sự gắn kết hai chiều Lí thuyết nghiên cứu dạy học THPT có nơi thực hành Thực hành là điều kiện kiểm nghiệm lí thuyết Tuy nhiên, những trường vùng sâu, tỉnh lẻ thường rất chậm tiếp cận những kiến thức mới mẻ ấy
Khi một bài nghiên cứu khoa học có tính ứng dụng tốt, được sự đánh giá cao của Hội đồng khoa học thì nhà trường, Sở GD-ĐT nên để công trình ấy được nhân rộng Khoa học không phải để tủ kính, người giáo viên phải mạnh dạn tìm tòi và thể nghiệm Đối tượng người học không bất biến thì giáo viên đừng nghĩ kiến thức và phương pháp nào là bất biến
Ở trường đại học, chương trình đào tạo chú ý nhiều hơn việc đào tạo sinh viên, nhất là sinh viên sư phạm, năng lực, lòng yêu thích và đam mê nghiên cứu khoa học Trong tương lai, họ sẽ là những giáo viên thành công trong quá trình dạy và học Chúng ta hãy nhớ "học tập là việc suốt đời" (Hồ Chí Minh)
Tài liệu tham khảo
1 Kỉ yếu Hội thảo khoa học, Đổi mới dạy học Ngữ Văn theo hướng tích cực, Vĩnh Long, 2011
2 Kỉ yếu Hội thảo khoa học Khu vực đồng bằng sông Cửu Long, Vĩnh Long, Đổi mới kiểm tra đánh giá thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ Văn, 2011
3 Dự án Việt Bỉ (2010), Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng, NXB Đại học Sư phạm, 2010
4 Ủy ban khoa học về hành vi - xã hội và giáo dục (2000), Phương pháp học tập tối ưu, NXB Tổng hợp TP HCM, 2000
5 Adam Koo (2013), Tôi tài giỏi, bạn cũng thế, NXB Phụ nữ, 2013