SKKN BẬC 4 MÔN NGỮ VĂ THCS VÀ PT. TÍCH HỢP BỘ MÔN ÂM NHẠC VÀO TRONG GIỜ DẠY NGỮ VĂN

SKKN BẬC 4 MÔN NGỮ VĂ THCS VÀ PT. TÍCH HỢP BỘ MÔN ÂM NHẠC VÀO TRONG GIỜ DẠY NGỮ VĂN

ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“ MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC TÍCH HỢP BỘ MÔN ÂM NHẠC

VÀO GIỜ DẠY NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THCS ”

- Đối với phương pháp dạy học hiện nay thì yếu tố tích hợp là yếu tố rất quantrọng Bời tích hợp nó góp phần vào việc hình thành và phát tiển năng lực học sinhmột cách toàn diện nhất Mặc dù khái niệm tích hợp không phải là khái niệm mớinhưng trong phương pháp dạy học trước đây chưa được chú trọng hoặc chú trọngchưa đún mức Còn Trong công tác đổi mới phương pháp dạy và học hiện nay vaitrò tích hợp được khai thác một cách tối đa Không chỉ tích hợp kiến thức trong bộmôn mà còn chú trọng đến tích hợp liên môn Cho nên từ năm học 2012- 2013 đếnnay Bộ, Sở, Phòng giáo dục và đào tạo đã có nhiều công văn chỉ thị để thực hiệncông tác đổi mới dạy học theo hướng tích hợp và các cuuộc thi vận dụng kiến thứcliên môn như: Công văn số 7736/BGDTrH ngày 14/11/2012 của Bộ Giáo dục vàĐào tạo; công văn số 2814/SGDĐT-GDTrH ngày 03/12/2012 của Sở Giáo dục –Đào tạo Nghệ An; công văn số 662/PGDĐT-TrH ngày 06/12/2012 của Phòng Giáo

dục – Đào tạo Tân Kỳ về việc tổ chức cuộc thi Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học và cuộc thi Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo viên trung học; Năm học 2012 – 2013;

Năm học 2013-20134, thực hiện công văn số 7736/BGDĐT-TrH ngày 14/11/2012của Bộ Giáo dục – Đào tạo và công văn số 2814/SGDĐT-GDTrH ngày 3/12/2012

và Sở Giáo dục – Đào tạo Nghệ An và Chỉ đạo của Phòng Giáo dục – Đào tạo Tân

Kỳ Ban giám hiệu Nhà trường triển khai tới giáo viên trong trường tham gia và đã

có những chuyển biến tích cực trong kết quả giảng dạy ở nhà trường

- Như vậy chúng ta cũng thấy được tầm quan trọng của chủ đề dạy học tích hợpđối với đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Đặc biệt đối với những môn họcmang tính đặc thù rất cao như môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông Vì đây

là môn học trừu tượng nhưng lại có vị trí rất lớn đối với việc giáo dục thẩm mỹ

và hình thành phát triển năng lực học sinh dạy học liên môn là phải xác định

các nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránhviệc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn họckhác nhau Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưuthế thì có thể bố trí dạy trong chương trình của môn đó và không dạy lại ở cácmôn khác

Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấpdẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho họcsinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiếnthức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thứcmột cách máy móc Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp chohọc sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn họckhác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quátcũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn Đối với giáoviên thì ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìm hiểu sâu hơn những kiếnthức thuộc các môn học khác Tuy nhiên khó khăn này chỉ là bước đầu và có thểkhắc phục dễ dàng bởi hai lý do:

Một là, trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường

xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã

có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó;

Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên

không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướnghoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học;

Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sựphối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

- Như vậy, dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáoviên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tácdụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phầnphát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ nănglực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp Thế hệ giáo viên tương lai sẽ được đàotạo về dạy học tích hợp, liên môn ngay trong quá trình đào tạo giáo viên ở cáctrường sư phạm

- Đối với bộ môn Ngữ văn việc đổi mới phương pháp và đặc biệt là việc dạyhọc theo chủ đề tích hợp liên môn lại là điều vô cùng cần thiết Vì đặc thù của bộmôn Ngữ văn là một môn khoa học trừu tượng, mà ngôn từ chính là chất liệu vàcũng là phương tiện để nhà văn chuyển tải những quan điểm tư tưởng và sáng tạocủa họ đến cho người đọc, người nghe Chính vì lẽ đó nó khó cho việc tiếp nhận,cảm thụ của người học và cũng là môn học ít được các học sinh thích thú Cho nênviệc tích hợp các môn học khác vào việc giảng dạy môn Ngữ văn là vô cùng cânthiết Đặc biệt là tích hợp bộ môn Âm nhạc vào việc giảng môn Ngữ văn ở trườngTHCS Bởi đã từ lâu chúng ta đã biết mối quan hệ giữa văn học nói chung với nhạc

và đặc biệt là thơ với nhạc nói riêng là mối quan hệ đặc biệt.Tiếng nói trong thơ làtiếng nói đầy âm nhạc, tiếng nói có nhịp điệu- nhịp điệu của những âm thanh vậtchất, của tiếng nói thực tế hoà với nhịp điệu cảm xúc bên trong tâm hồn nhà thơ.Thơ là nhạc của tâm hồn, nhất là những tâm hồn quảng đại và đa cảm Tính nhạcđược tạo nên bởi những âm hưởng gắn liền với hình ảnh, cảm xúc do sửdụng phốihợp âm thanh, nhịp điệu, từ ngữ phù hợp với nội dung tư tưởng, tình cảm đượcbiểu đạt.

- Mỗi dân tộc, mỗi một ngôn ngữ đều có cách hoà âm riêng Trong ngônngữ, thơ có đặc điểm về tính nhạc, nhưng ngôn ngữ âm nhạc không phải là một bộphận của ngôn ngữ thơ mà là một chỉnh thể tồn tại độc lập với nó So với văn xuôi,ngôn ngữ thơ giàu nhịp điệu, ngữ điệu, quãng cách và hoà âm Mối quan hệ giữanội dungvà hình thức trong ngôn ngữ và trong âm nhạc hoàn toàn khác nhau Sốlượng từ trong ngôn ngữ rất lớn, trong khi phạm vi một khuông nhạc chỉ có 8 nốt(mi, fa, sol, la, si ,đô, rê, mi), được nâng lên hạ xuống tối đa một quãng tám từ mộtnốt nào đó Như vậy, một nốt nhạc được dùng chung cho nhiều từ, cho nhiều ngônngữ, tiếng nói khác nhau

- Đặc điểm tiếng Việt giàu nguyên âm, phụ âm, thanh điệu Ngôn ngữ thơ cagiàu nhịp điệu ,phong phú về cách hoà âm, tiết tấu, từ láy, tính tượng hình, chính làthứ ngôn ngữ có cơ cấu dễ làm chỗ dựa cho các phương pháp diễn đạt âm nhạc.Mang đặcđiểm đơn âm, độ dài âm tiết ngắn, tách rời, tiếng Việt có ưu thế tính nhạc

so với các thứ tiếng có số lượng nguyên âm, phụ âm ít hơn và không thanh điệu.Mộtâm tiết tiếng Việt bao giờ cũng được biểu thị bằng một nốt nhạc hoặc vài nốtnhạc luyến láy, làm cho ca từ “tròn vành rõ chữ” khi nhạc sĩ đặt lời

- Vậy ta thấy rằng việc tích hợp bộ môn âm nhạc vào trong giảng dạy mônNgữ văn là hết sức cần thiết, đặc biệt là giờ “Đọc- hiểu văn bản” Vì có thể chỉ quangôn từ học sinh mới chi nắm được một phần nào đó của văn bản mà tác giảmuốngửi găm nhưng thêm và đó âm nhạc thì các em có thể có sự cảm nhận sâu hưon,tinh tế và sáng tạo hơn

- Qua thực tế áp dụng nhiều năm giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THCS TânXuân, Tân kỳ, Nghệ An, đặc biệt là từ những năm học: 2012- 2013; 2013- 2014;2014- 2015 và 2015-2016 Chúng tôi đã mạnh dạn áp dụng phương pháp dạy học

tích hợp bộ môn Âm nhạc vào giờ dạy học môn Ngữ văn THCS và đã thu được

những kết quả tích cực Cho nên chúng tôi xét thấy cần phải đưa đề tài vào nghiêncứu và áp dụng rộng rãi Rất mong nhận được sự quan tâm ủng hộ, đóng góp ýkiến của các đồng nghiệp

đến kiến thức tự nhiên hay các môn như là ngoại ngữ vẫn đang là “ cái mốt thờithượng” của cả học sinh lẫn phụ huynh Việc các phụ huynh và học sinh ở trongtrường phổ thông (kể cả học sinh THCS là một cấp học chưa cần phải phân hóamôn học) không coi trọng những môn học xã hội, đặc biệt là môn văn Không phải

là điều hiếm gặp hiện nay Minh chứng là các em chỉ học mang tính chất đối phó

để đủ điều kiện lên lớp hoặc dự thi tốt nghiệp mà thôi Thậm chí cả một hội đồngthi TNTHPT chỉ có một em dự thi môn lịch sử Hay tỷ lệ các em thí sinh thi khối C( Văn- Sử- Địa) Vào các trừng Cao đẳng- Đại học luôn thấp hơn chỉ tiêu Điều nay

có phải do nguyên nhân là các môn học xã hội khó, hay là do xu thế của thờiđại Theo chúng tôi có lẽ là do nhiều nguyên nhân mà trong đó có một nguyênnhân hết sức quan trọng đó là Do chưa có những thay đổi nhiều trong việc dạy họcmôn xã hội mà đặc biệt là môn Ngữ Văn Cho nên dẫn đến làm cho các em nhàmchán và dần dần xa lánh môn học này

2.2 Thực tế tại nhà trường

Ngay tại nhà trường THCS Tân Xuân chúng tôi cũng vậy Trong những nămhọc gần đây các bậc phụ huynh và học sinh cũng e dè mỗi khi chon học sinh giỏihay trong những giờ học bình thường trên lớp Các em thường có biểu hiện lảngtránh hặoc học theo cách miễn cưỡng kết quả học tập rất thấp Điểm khảo sát và thivào lớp 10 chi trung bình ở mức từ 1,5 đến 3,0 mà thôi Tuy nhiên trong mấy nămhọc trở lại đây đặc biệt là từ những năm 2012- 2013 đến nay vấn đề này đã dượccaỉ thiện mạnh mẽ Đó là nhờ công tác đổi mới phương pháp dạy học theo hướngtích cực và tích hợp liên môn Trong đó việc tích hợp bộ môn Âm nhạc vào giảngdạy bộ môn Ngữ văn là một trong những yếu tố góp phần tạo nên những thànhcông đó Trên thực tế trong những năm học gần đây: Cụ thể từ năm học 2013-2014cho đến nay chúng tôi áp dụng tích hợp các môn như hội họa và đặc biệt là âmnhạc vào dạy môn Ngữ văn thì số học sinh yêu thích môn học ngày càng tăng, chấtlượng môn học, tỷ lệ học sinh giỏi các cấp cũng được cải thiên

2.3 Làm gì để cải thiện

Ngoài các hoạt động như ngoại khóa, trò chơi Chúng tôi đặc biệt chú trọngđến công tác đổi mới cách dạy trong các tiết dạy hàng ngày Nhằm tạo cho học sinh

sự đam mê thích thú và say mê môn Ngữ văn Đặc biệt là việc tích hợp bộ môn

Âm nhạc vào giảng dạy bộ môn Ngữ văn, nhất là tiết dạy đọc hiểu văn bản Nó đãlàm cho học sinh không còn chán và cảm thấy ngại khi học môn học này, mà thayvào đó là sự thích thú và say mê Minh chứng là học sinh ở trường THCS TânXuân chúng tôi mấy năm học gần đây, kết quả đại trà, kết quả mũi nhọn Và đặcbiệt là kết quả thi vào lớp 10 phổ thông năm sau luôn cao hơn năm trước, riêngnăm học 2013-2014 đạt kết quả 100 %; Điểm trung bình môn Ngữ văn đạt 6,5điểm Và đã có sản phẩm dự thi ích hợp liên môn cấp Huyên, cấp Tỉnh, cấp Quốcgia Đặc biệt năm học 2015-2016 có một em học sinh đạt giải 3 cấp tỉnh môn Ngữvăn lớp 9.Đây là một bước tiến lớn của một trường THCS như THCS Tân Xuân,nằm trên địa bàn vùng sâu khó khăn có tỷ lể đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đại

đa số

II CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

1 Phương pháp: Nghiên cứu công văn, tài liệu

2 Phương pháp: Dạy thực nghiệm

3 Phương pháp: Khảo sát, điều tra bằng số liệu

4 Phương pháp: Phân tích, đánh giá và tổng hợp

5 Phương pháp: Thống kê, so sánh và đối chiếu

PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG

1 Về giảng dạy của giáo viên

Như đã nói ở trên, thực trạng của việc dạy và học môn Ngữ văn trong các nhàtrường phổ thông hiện nay còn nhiều vấn đề phải bàn luận Cân phải luôn luôn có

sự thay đổi cho phù hợp với yêu cầu thực tế cuộc sống, cũng như vai trò và nhiệm

vụ của giáo dục Tuy nhiên một số giáo viên còn xem nhẹ việc này dân đến kết quảcủa việcdạy và học chưa cao Nhiều bài học, tiết dạy còn chưa được đầu tư, nghiêncứu sâu dẫn đến sự nhàm chán cho học sinh Có một thực tế mà ai cũng thấy là

phần VH ở trường phổ thông cũng mang nặng tính học thuật, thiên về dạy “nghiên

cứu VH” hơn là cảm thụ văn chương HS phải đối mặt với một khối kiến thức quákhó về lịch sử phát triển VH, về phong cách, về thi pháp các khái niệm về lí luậnVH

Xu hướng “khoa học hóa” việc dạy văn bộc lộ cả trong thiết kế CT, SGK.Chẳng hạn, để đạt mục tiêu trang bị cho HS kiến thức về lịch sử VH Việt Nam,chương trình VH ở cấp trung học cơ sở (THCS) bắt đầu từ những sáng tác dân gian

và VH cổ rồi đến trung học phổ thông (THPT) mới học VH hiện đại, bất chấp thực

tế là đối với HS THCS việc tiếp thu các văn bản cổ (phú, hịch ) là rất khó Hoặcnhư khi giảng dạy tác phẩm VH cho trẻ em, SGK đưa ra những yêu cầu có tínhchất nghiên cứu nhiều hơn là cảm thụ, không phù hợp với tâm lí lứa tuổi Ví dụ các

em học sinh lớp 7 chưa thể đủ năng lực để cảm nhận hết những bài thơ trung đạicủa Hồ Xuân Hương, hay Huyện Thanh Quan…

Hầu hết các tiết dạy trước đây mới chú trọng đến truyền thụ kiến thức mộtcách thụ động Điều này dễ làm cho hoc sinh cảm thấy cứng nhắc, nhàm chán vàkhông yêu thích môn học Từ đó giáo viên cũng trở nên thiếu đi hứng thú

Từ xưa đến nay mối quan hệ giữa âm nhạc và văn học đặc biệt là thơ hầu như

ít có khỏang cách Tiếng nói trong thơ là tiếng nói đầy âm nhạc, tiếng nói có nhịpđiệu- nhịp điệu của những âm thanh vật chất, của tiếng nói thực tế hoà với nhịpđiệu cảm xúc bên trong tâm hồn nhà thơ Thơ là nhạc của tâm hồn, nhất là nhữngtâm hồn quảng đại và đa cảm Tính nhạc được tạo nên bởi những âm hưởng gắnliền với hình ảnh, cảm xúc do sử dụng phối hợp âm thanh, nhịp điệu, từ ngữ… phùhợp với nội dung tư tưởng, tình cảm được biểu đạt Đưa âm nhạc vào tiết dạy Ngữvăn là một sự đổi mới phương pháp giảng dạy và tích hợp cần thiết làm thay đổicách thức tư duy, cách học, cách dạy…Làm cho giờ dạy học Văn bớt đi sự đơnđiệu, nhàm chán, Âm nhạc hay như Mĩ thuật có thêm trong tích hợp dạy văn sẽ tạonên sự phong phú và đa dạng, hấp dẫn cho gờ dạy và hiệu quả học tập của học sinh

sẽ cao hơn Học sinh có thái độ học tích cực, chủ động sáng tạo hơn Và các emhiểu sâu sắc nội dung bài học hơn

2 Về học tập của học sinh

Thực trạng của việc dạy và học Văn hiện nay thật đáng lo ngại Qua kết quảkhảo sát ở tại trường chúng tôi thu thập được trong những năm trước đây khi chưa

áp dụng đề tài này cho thấy Số học sinh thích học môn hoc nay chỉ khoảng 5- 10

% Không chỉ học sinh mà cả phụ huynh cũng thờ ơ với môn học này Dẫn đếngiáo viên cũng cảm thấy chán nản và không muôn đầu tư nhiều cho giờ dạy Dầnbiến giờ day và học văn trở thành một hoạt động mang tính bắt buộc, học sinh mấtkhả năng tư duy sáng tạo, giáo viên trở thành “ cỗ máy thuyết trình”

Tuy nhiên thực trạng này cũng có nhiều nguyên nhân khác nhau ví dụ như:Phần chương trình chưa phù hợp, do xu thế thời đại, cách dạy chưa phù hợp… Mà

có lẽ nguyên nhân lớn nhất là phương pháp dạy học chưa hay, chưa phù hợp Thiếu

sự lôi cuốn với các em Cho nên một lần nữa khẳng định lại rằng: Việc “ tích hợp

âm nhạc vào giờ dạy Ngữ văn là hết sức cần thiết trong đổi mới phương pháp dạy học hiện” nay

II CÁC GIẢI PHÁP VÀ QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN

1 Đặt vấn đề

Trước hết âm nhạc là một môn nghệ thuật đễ dàng đi vào lòng người và tácđộng lên tình cảm, cảm xúc nhất Như đa nêu ở trên, mối quan hệ giữa âm nhạc vàvăn học đặc biệt là thơ hầu như ít có khỏang cách Vậy dạy học văn nói chung, đặcbiệt là phân môn “ Đọc hiểuvăn bản” nếu có thêm âm nhạc nó có sự tác động vàlàm cho học sinh cảm nhận sâu hơn Sự tích hợp Âm nhcj có thể dành cho cả bộmôn Tuy nhiên ở đậy chúng tôi chỉ muốn nói đến phần đọc hiểu văn bản là chủyếu

Để đưa Âm nhạc vào một tiết học văn hiện nay không phải là khó Bởi vì hiệnnay các phương tiện hỗ trơ dạy học khá phong phú công nghệ thông tin khjoa học

ký thuật phát triển như: Máy vi tính, máy chiếu, mạng internet… Đây sẽ là mộtthuận lợi lớn cho chủ đề tích hợp này Nhưng đưa âm nhạc vào giờ dạy văn như thếnào cho có hiệu quả cao mới là điều đáng bàn ở đây

Không phải chỉ một vài chủ đề, hay chỉ có phân môn đọc hiểu văn bản mới cóthể tích hợp âm nhạc Hay trong cảm thụ tác phẩm chỉ có thơ mới có thể tích hợp

âm nhạc Mà các phân môn khác như tiếng Việt, Tập làm văn, các tác phẩm tự sự,miêu tả…cũng có thể tích hợp âm nhạc Ví dụ như khi chúng ta cho học sinh viếtbài văn, đoạn văn miêu tả về quê hương thì Giáo viên có thể cho học sinh sưu tầm,nghe bài hát về vùng miền đó Hay khi trao đổi với học sinh về chủ đề vẻ đẹp tiếngViệt chúng ta cũng có thể đuă các bài hát đối, hát ví dân ca vào…

2 Lựa chọn chủ đề và cách tích hợp

Đây là bước quan trọng, là khâu then chốt tậo nên sự thành công của một giờdạy Ngữ văn có tíc hợp âm nhạc Vì không phải bài dạy, tiết dạy nào cũng có thểtích hợp Mà chúng cần lựa chọn chủ đề, tiết dạy, nhạc cụ, phương tiện, hoặc baifhát phù hợp hoanf cảnh, nội dung bài và lứa tuổi học sinh thì mới tạo được giá trịcủa sự tích hợp

Như đã nói ở trên đề tài để tích hợp Âm nhạc trong dạy Văn rất là đa dạng vàphong phú Tuy nhiên trong giai đoạn giáo dục hiện nay sách giáo khoa và chươngtrình sẽ còn đổi mới, chúng ta cần lựa chọn chủ đề thật cần thiết và áp dụng thểnghiệm cho có hiệu quả cao nhất.

Do âm nhạc có đặ thù riêng của nó Hơn nữa nó cũng rất phong phú đa dạng.Nói như vậy có nghĩa rằng, đưa âm nhạc vào giờ dạy học văn không chi đơn điệu

là một bài hát hay một bản nhạc hoặc một đoạn nhạc nào đó….Cũng không phảilàm dụng công nghệ thông tin để đưa vào một cách tràn lan thiếu đi chiều sâu của

âm nhạc Mà nó cần phải phong phú, đa dạng cũng phải tùy vào chủ đề hay bài dạyphù hợp.Cái chính là ở đây người giáo viên phải biết lựa chọn bài giảng phù hợp,thể lọai nhạc hay nhạc cụ, băng hình…phù hợp Có như thế mới tạo nên sự thànhcông và hiệu quả cho giờ dạy

3 Đối với người dạy và người học.

Đối với giáo viên: Mỗi một giáo viên sẽ có một lợi thế và sở trường riêng,

một năng khiếu riêng của bản thân mình trong công tác giảng dạy Có giáo viên lợithế về tổ chức trò chơi, có giáo viên có năng khiếu vẽ, kể chuyện, có người hát hay,chơi được nhạc cụ nào đó hoặc có trình đọ công nghệ thông tin… Hay như họcsinh cũng vậy Mỗi em cũng có năng lực cảm thụ, năng lực tiếp nhận khác nhau.Cho nên mỗi người cần phải biết khai thác đúng năng lực sở trường của mình làđiều hết sức quan trọng trong việc tích hợp

Vì thế cho nên đối với giáo viên: Trước hết là việc lựa chọn nội dung chủ đề,tiết dạy để tích hợp là một bước vô cùng quan trọng Ví dụ chủ đề đó dài hay ngắn,thời gian mấy tiết, tổ chức theo hình thức nào, học sinh lớp mấy, thể loại văn bản

gì, giai đoanj văn học nào, nội dung ra sao Từ đó mới lự chọn loại phương tiện,hay nhạc cụ hỗ trợ hay băng hình…Thì mới có hiệu qủa Nên chọn những hìnhthức thể hiện cũng như hương tiện đơn giả, gần gũi là tốt nhất Ví dụ: Dạy văn bảnviếng lăng Bác có thể dùng sáo trúc thổi cho học sinh ngâm thơ, hoặc hát theo nhạcbeat karaoke từ máy chiếu…Mỗi giờ dạy nên chọn một và phương tiện mà thôi.Tốt nhất phần thể hiện nê có sự kết hợ giữa giáo viên và học sinh Nhưng vẫn ưutiên học sinh là chủ yếu Bởi hteo phương pháp mới học sinh là đối tượng học chủđộng tìm hiểu và hình thành kiến thức Hơn nữa nếu các em được thể hiện trongquá trình học một bản nhạc, một bài hát thì là động lực lớn nhất của các em Trongquá trình thực hiện không nhất thiết giáo viên phải thể hiện bài hát hay nhạc cụ…

Có thể hướng dẫn cho học sinh thực hiện hoặc nhờ bạn bè đồng nghiệp hỗ trợ.Haợc có thể sử dụng khoa học công nghẹ Tránh tình trạng không có năng khiếu

âm nhạc thì không thể dạy tích hợp âm nhac vào tiết dạy Quan niệm như vậy là

vô cùng sai lầm

Còn về phía học sinh: Trước hết, các em cần tuân thủ theo yêu cầu chuẩn bị

bài của giáo viên đưa ra Ví dụ giáo viên yêu cầu thu thập thông tin có liên quanđến bài hoc, hay thể hiện các bài hát, tìm băng đĩa, nhạc cụ…Các em cần có sự

tuân thủ và hợp tác theo giáo viên yêu cầu Thậm chí giáo viên có thể hướng dẫncho các em chuần bị tập luyện trước sau đó đến thi, hoặc biểu diễn.

Nói tóm lại công tác chuẩn bị là vấn đề then chốt có ảnh hưởng quyết địngđến chất lượng và hiệu quả của giờ dạy tích hợp Vì thế nó đòi hỏi cả hai đối tượngngười dạy và người học cần làm tốt khâu này

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CỤ THỂ:

1 Lựa chọn bài dạy.

Trong chương trình Ngữ văn THCS hiện nay, đa số các văn bản được lựa chọnvào giảng dạy đều là những tác phẩm tiêu biểu và được sắp xếp khá hợp lý chomức độ học sinh từngkhối lớp Trong số đó có những bài có thể tích hợp môn Âmnhạc rất cao đặc biệt là những văn bản thuộc thể loại thơ hiện đại Việt Nam Ngay

cả những tác phẩm văn xuôi như thể tùy bút, bút ký, các văn bản nhật dụng…Đặcbiệt là những văn bản thuộc những đề tài ca ngợi tình yêu quê hương đất nước,con người và cuộc sống, những văn bản ca ngợi Đảng, Bác Hồ

Đối với cách lựa chọn một tiết dạy có thể tích hợp âm nhạc ta có thể chia làmhai nhóm cơ bản sau:

Nhóm thứ nhất: Là những văn bản không được phổ nhạc trực tiếp bằng ngôn

từ của các tác phẩm đó nhưng có nội dung, đề tài cùng chủ đề với bài hát hoặc bảnnhạc hay một thể loại tác phẩm âm nhạc nào đó Ví dụ như văn bản “Làng” củaKim Lân Văn 9 tiết 62,63: Có thể tích hợp các bài hát như “Làng tôi” của Văn Cao,hay bài hát “ Quê hương” thơ Đỗ Trung Quân…hay như văn bản “ Sông nước CàMau” văn 6 tập 2- có thể tích hợp bài hát “ Đât rừng phương Nam”, “ Áo mới CàMau” hoặc trích đoạn phim này Đối với các tác phầm chưa phổ nhạc trực tiếp nàychúng ta có thể thiên về sử dụng các loại phương tiện công nghệ như: Băng, hình,máy chiếu…

Nhóm thứ hai: Là nhóm những tác phẩm đã được phổ nhạc thành những bài

hát, những bản nhạc Nhóm này chủ yếu là các văn bản thuộc thể loại trữ tình biểucảm Trong chương trình Ngữ văn THCS nhóm văn bản này cơ bản được biên soạn

ở chương trình lớp 9 Các văn bản như: ( Đồng chí- Chính Hữu- Tiết 45; Viếnglăng Bác- Viễn Phương- Tiết 116,117 ; Mùa xuân nho nhỏ- Thanh Hải- Tiết118,119) Tất cả các văn bản này đã được phổ nhạc nên rất dễ dàng cho việt tíchhợp và học sinh cũng dễ dàng cảm nhận và thể hiện nhiều hơn Với những tiết dạynày giáo viên có thể cho nghe qua băng đĩa Tốt nhất dùng nhạc cụ để kết hợp vớihọc sinh thể hiện nó vừa có sức lôi cuốn vừa có chiều sâu về mặt cảm nhận

2 Lựa chọn phương tiện.

Để đưa âm nhạc vào tích hợp trong giờ dạy Ngữ văn thì điều trước tiên vàquan trọng nhất là công tác chuẩn bị Chuẩn bị từ nội dung bài học của giáo viên,chuẩn bị của học sinh…Vì nếu chúng ta chuẩn bị tốt từ khâu thiết kế bài dạy,phương pháp dạy học, nhạc cụ, bài hát, hình thức thể hiện…thì hiệu quả sẽ cao

hơn Vậy lựa chọn những gì, lưa chọn như thế nào, xin trao đổi một số kinhnghiệm sau đây:

Trong thời đại công nghệ thông tin như hiện nay, nó giúp ích rất nhiều choviệc đưa âm nhạc tích hợp vào trong giờ dạy Giáo viên có thể lựa chọn nhiềuphương tiện khác nhau như: Băng đĩa, video, các loại nhạc cụ…Tùy vào nội dungchủ đề bài học và cả tính chất của âm nhạc nữa Hơn nữa còn tùy vào khả năng,năng khiếu của giáo viên và học sinh Đối với những bản nhạc mang âm hưởngdân ca, nếu chọn nhạc cụ để thể hiện thì nên chọn những nhạc cụ dân tộc như sáo,đàn bầu, nhị…Vì nhạc cụ dân tộc thường gắn bó với dân ca mà học sinh cũng dễdàng cảm nhận hơn

Trong một tiết dạy không nên đưa vào quá nhiều bài hát, bản nhạc hoặc nhiềuloại nhạc cụ Vì như thế sẽ tốn nhiều thời gian và làm cho học sinh loảng vấn đềkhông có chiều sâu của cảm xúc Nếu có thể cũng không nên đưa vào quá ít Vìnhư thế cũng hơi đơn điệu Khi tích hợp âm nhạc vào giờ dạy văn cái cốt yếu làlàm cho học sinh cảm nhận sâu sắc và trọn vẹn hơn nội dung bài học chứ khôngphải nghiêng về thưởng thức âm nhạc Nên cần cho các em biểu diễn hặc nêu cảmnhận sâu khi thưởng thức Cụ thể như Văn bản “Viếng lăng Bác” ở trường THCSTân Xuân, Tân Kỳ, Nghệ An chúng tôi đã thể hiện rất thành công với phương pháp

và cách thức rất đơn giản Sau khi dạy xong phần kiến thức văn bản, giáo viên chomôt vài em có giọng hát, giọng ngâm thơ hay cùng lên bục giảng với tiếng sáo trúccủa thầy Học sinh vô cùng hứng thú khi được thể hiện và trở lời câu hỏi sau bàihọc rất hay

hiện Vậy thể hiện thế nào cho nó phù hợp và đạt hiệu quả cao nhất Điều này tùythuộc vào nhiều yếu tố như: Tùy thuộc vào năng khiếu của giáo viên, của học sinh,tùy thuộc vào tính chất chủ đề, nội dung bài học, tùy vào phương tiện cơ sở vậtchất của nhà trường …

Không phải cứ giáo viên có năng khiếu mới tích hợp được âm nhạc vào tronggiờ dạy Có rất nhiều cách khác nhau để đưa âm nhạc vào giờ dạy của mình màgiáo viên cũng không cần thể hiện Nếu giáo viên không thể hát thì có thể lựa chọnmột nhạc cụ thích hợp nào đó để thể hiện Nêu không thể biều diễn nhạc cụ thìdùng băng đĩa, video…Cách thứ hai giáo viên hưỡng dẫn cho học sinh thể hiệnhoặc sưu tầm…

Ngoài những giờ dạy học chính khóa ở trên lớp còn có thể tổ chức nhiều hìnhthức dạy học tích hợp khác nữa như: Tổ chức ngoại khóa với cách thi tìm hiểunhững bản nhạc có cùng nội dung và đề tài với bài học; Tổ chức sưu tầm các bàihát, hoặc cao hơn nữa là sáng tác thơ ca nhạc với cùng nội dung chủ đề; Hoặc thibiểu diễn nhạc cụ…Ví dụ khi dạy các văn bản về đề tài quê hương như: “ Làng”-Kim Lân – Văn 9 tiết 62-63; “ Quê hương” của Tế Hanh- văn 8 tiết 77- 78 ta có thểcho học sinh sưu tầm bài hát về chủ đề quê hương và thi biểu diễn Hoặc thi sángtác thơ về quê hương sau đó phổ nhạc, nhất là dân ca

Tất nhiên nếu giáo viên có thể thực hiện được một trong các hình thức trên làtốt nhất Bởi như thế nó tạo cho người học và người dạy một sự thân mật gần gũi

và đồng cảm thì hiệu quả sẽ cao hơn Tốt nhất là cả giáo viên và học sinh cùngtham gia biểu diễn Đặc biệt ở trường THCS Tân Xuân chúng tôi có nhiều giờ dạygiáo viên chơi nhạc cụ, còn học sinh hát rất hiệu quả

Một cách thể hiện nữa cũng đáng chú ý đố là cho các em thi biểu diễn Đây làphương pháp tích hợp hiệu quả nhất Bởi vì khi tạo được không khí thi đua nó tạocho học sinh sự sôi nổi trong giờ học, các em thể hiện được tài năng và tạo tưu thếnói trước đám đông

Do điều kiện xã hội hiện nay công nghệ thông tin bùng nổ đặc biệt là mạnginternet Chúng ta có thể dựa vào yếu tố này để khai thác tích hợp rất tốt nếu họcsinh còn chưa có sự chuẩn bị tốt hoặc vì một điều kiện, lý do nào đó thì có thể giáoviên dùng máy chiếu đưa vào đó những bài hát karaoke Để giáo viên và học sinhcùng hát

4 Thời điểm thực hiện tích hợp.

Thông thường một tiết dạy có tích hợp âm nhạc chúng ta thường đưa bài hát,hay bản nhạc vào ở đoạn cuối của tiết học Bởi vì như thế lúc đó học sinh đã hiểuđược nội dung bài học, có âm nhạc thêm vào để các em có thể cảm nhận sâu hơn

mà thôi Tuy nhiên chúng ta cũng có thể đưa bài hát, bản nhạc vào phần đầu, phầngiới thiệu bài Nếu chúng ta đưa bài hát hay bản nhạcvào phần đâù thì sẽ tạo ngayhứng thú cho học sinh ngay từ lúc ban đầu Trong các loại hìnhnghệ thuật chỉ có

âm nhạc là loại hình tác động đến tình cảm, cảm xúc, hoạt động của bộ não nhanhnhất Cho nên nó tạo cho học sinh sự hứng thú ngay lúc ban đầu giờ học sẽ hiệuquả hơn

IV MỘT SỐ BÀI GIẢNG, CHỦ ĐỀ ĐÃ MINH HỌA.

- Trong bài giảng minh chứng chúng tôi thực hiện ở hai dự án tích hợp khácnhau Một là tiết dạy tích hợp Âm nhạc vào một giờ dạy Văn bình thường Đó làtiết dạy Ngữ văn 9- Tiết 118-119 Đọc hiểu văn bản: VIẾNG LĂNG BÁC- ViễnPhương (Đề tài thực hiện năm học 2013- 2014)

- Đề tài thứ hai: Dự án tích hợp bộ môn Âm nhạc vào dạy học chủ để theo

hướng phát triển năng lực học sinh Đó là chủ đề: THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM NGỮ VĂN 6 ( Gồm 3 văn bản: TIẾT PPCT: 93,94; 99,100)

- Tất cả những đề tài này là một trong số những đề tài, dự án mà chúng tôi đã

áp dụng và thành công trong những năm học vừa qua

Tên bài: Bài 23: Tiết 118 VIẾNG LĂNG BÁC.

Môn học: Ngữ văn

I Mục tiêu dạy học:

Sau bài học, người học phải:

-Cảm nhận được niềm xúc cảm chân thành, tha thiết của người con miền Namđối với Bác Hồ kính yêu

- Thấy được sáng tạo nghệ thuật độc đáo của tác giả thể hiện trong bài thơ

- Những tình cảm thiêng liêng của tác giả, của một người con từ miền Nam raviếng lăng Bác

- Những đặc sắc nghệ thuật nổi bật thể hiện qua bài thơ ngôn ngữ, ảnh, tứ thơ,giọng điệu rất bình dị, tự nhiên, biểu cảm chân thực

Sau bài học, người học có thể:

- Đọc – hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại

- Có khả năng trình bày những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ

- Tích hợp môn Ngữ văn với các liên môn Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc, Mĩ thuật,Giáo dục công dân, Tin học,

Sau bài học, người học ý thức về:

- Niềm thành kính, xót thương, ơn nghĩa của con người Việt Nam đối với Bác

Hồ kính yêu