SKKN.Trần Thủy

Các em phải tự làm TN để tìm kiến thức, qua phơng pháp hoạt động nhóm, HS phải tích cực để tìm tòi, làm TN để đi đến kết luận, giải quyết các vấn đề đặt ra một cách độc lập sáng tạo, làm

Sỏng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

I.THễNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1.Tờn sỏng kiến:Rốn kĩ năng thực hành-thớ nghiệm sinh học 9.

2 Lĩnh vực ỏp dụng: Đổi mới dạy học.

3.Tỏc giả:

Họ và tờn:Trần Thanh Thủy Giới tớnh:Nam

Ngày,thỏng /năm sinh:05/04/1980

Trỡnh độ chuyờn mụn:CĐSP Sinh

Chức vụ,đơn vị cụng tỏc:Giỏo viờn trường THCS Hồng An

Điện thoại:0906129530 Email:tranhuuthanhthuy@gmail.com

4.Đơn vị ỏp dụng sỏng kiến.

Tờn đơn vị:Trường THCS Hồng An

Địa chỉ :Xó Hồng An-huyện Hưng Hà-tỉnh Thỏi Bỡnh

Điện thoại:

5.Thời gian ỏp dụng sang kiến lần đầu.

-Từ năm 2006 tại trường THCS Hồng An đến nay

II.BÁO CÁO Mễ TẢ SÁNG KIẾN.

1.Tờn sỏng kiến:Rốn kĩ năng thực hành thớ nghiệm sinh học 9.

2 Lĩnh vực ỏp dụng sỏng kiến:Đổi mới dạy học.

3.Mụ tả bản chất sỏng kiến.

3.1.Tỡnh trạng của giải phỏp đó biết.

Từ thực tế giảng dạy giáo viên cũng gặp khó khăn trong giảng dạy Nguyên nhân dẫn đến kết quả của các bài thực hành cha đạt đợc đến mức mong muốn là do: Thiếu đồ dùng, trang thiết bị thiết yếu cho một số tiết thực hành

Do chơng trình có sự phân phối ở một số bài cha phù hợp với thực tế, tình hình mùa vụ của địa phơng

Mặt khác môn sinh học là một khoa học thực nghiệm, môn khoa học mở, luôn luôn mới và rất trừu tợng

Các em phải tự làm TN để tìm kiến thức, qua phơng pháp hoạt động nhóm,

HS phải tích cực để tìm tòi, làm TN để đi đến kết luận, giải quyết các vấn đề đặt ra một cách độc lập sáng tạo, làm đợc báo cáo thu hoạch theo yêu cầu tránh những hạn chế trong học tập Tuy nhiên không phải tất cả các em đều làm đợc TN, đều viết đợc báo cáo, không phải giáo viên nào cũng dạy thành công các bài thực hành theo yêu cầu

Sỏng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

Chớnh vỡ những khú khăn của HS đó thỳc đẩy tụi nghiờn cứu sỏng kiến "

Rốn kĩ năng thực hành-thớ nghiệm trong chương trỡnh Sinh học 9", nhằm giỳp cỏc

em học sinh cú những kiến thức, kĩ năng cơ bản và đặc biệt hơn nữa đú là cú hứng thỳ học mụn Sinh học 9

3.2.Nội dung giải phỏp được cụng nhận là sỏng kiến:

3.2.1.Mục đớch của giải phỏp.

Qua nghiên cứu tôi muốn nêu lên vấn đề là làm thế nào để 1 tiết dạy thực hành đạt hiệu quả cao, giúp HS thoát khỏi những khó khăn vớng mắc khi làm thực hành Ta đã biết mục đích của giáo dục không chỉ đơn thuần là giúp HS nắm bắt tri thức mà phải hớng dẫn các em cách tiếp thu và vận dụng tri thức nh thế nào

Vì vậy, qua nghiên cứu tôi muốn nêu ra một vài ý kiến về vấn đề dạy một tiết thực hành sinh học nh thế nào để thu đợc hiệu quả cao nhất Xuất phỏt từ

những lý do trờn đó thỳc đẩy tụi nghiờn cứu và viết sỏng kiến “Rốn kĩ năng thực hành-thớ nghiệm trong chương trỡnh Sinh học 9”

3.2.2.Nội dung của giải phỏp.

*Điểm mới của giải phỏp.

- Thực hành, thí nghiệm (THTN) theo lô gíc nghiên cứu thì bản thân nó là nguồn tri thức mới cho HS, nó là điểm xuất phát cho quá trình tìm tòi của HS để

đi đến việc hình thành kiến thức mới

- Trong bài thực hành thì TN lại là nguồn kiến thức vừa có vai trò xây dựng cái mới, vừa có vai trò củng cố, hoàn thiện và kiểm chứng, chứng minh một vấn đề

đã đợc nhắc đến

- Bằng hệ thống câu hỏi có tính chất định hớng GV đã kích thích hứng thú,

sự tìm tòi độc lập sáng tạo của HS

- Bằng tài liệu quan sát đợc từ TN do GV biểu diễn hoặc bản thân HS tự tiến hành, giúp HS có thể phân tích, so sánh, thiết lập mối quan hệ nhân quả, trả lời các câu hỏi để đi tới các kết luận khái quát, phản ánh bản chất của vấn đề hay hiện tợng sinh học

Nh vậy, với phơng pháp này, HS ở vị trí của ngời nghiên cứu, chủ động hành

động giành tri thức nên sự lĩnh hội kiến thức đợc sâu sắc hơn, đầy đủ hơn

THTN nghiên cứu gồm các bớc sau:

+ Giới thiệu mục đích, yêu cầu TH-TN

+ Tổ chức phân tích các điều kiện TN

+ Giới thiệu các bớc, các thao tác tiến hành TN

+ Giới thiệu các sự kiện, hiện tợng xảy ra trong quá trình TN

Sỏng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

+ Thiết lập các mối quan hệ nhân-quả từ kết quả TN

- Để HS nắm đợc mục đích, điều kiện THTN, GV nên giới thiệu trớc cho HS, cách tốt nhất là để HS tự xác định Quan sát TN là hoạt động nhận thức tự lực của

HS ở đây, thầy chỉ có vai trò là ngời cố vấn, theo dõi, giám sát và là trọng tài ghi nhận những thành tích phát hiện tri thức của HS

- Việc rút ra kết luận, báo cáo thu hoạch là giai đoạn cuối cùng, quan trọng nhất trong quá trình THTN tức là sau khi HS THTN giải thích các hiện tợng, quá trình SH xảy ra 1 cách phù hợp lô gíc đáp ứng mục đích, yêu cầu đề ra ban đầu thì vấn đề đã đợc giải quyết

*Cỏch thức thực hiện.

a)

Những yêu cầu s phạm của thực hành-thí nghiệm

- Khi tiến hành biểu diễn TN-THTN, GV phải đặt vấn đề rõ ràng, giải thích

cụ thể mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của TN

- Cần hớng dẫn HS ghi chép vào vở những hiện tợng xảy ra trong quá trình THTN Những tài liệu ghi chép đợc trong quá trình quan sát là rất cần thiết để HS

có các dữ kiện làm cơ sở giải thích, khái quát rút ra những kết luận đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của bài đồng thời trả lời các câu hỏi và bài tập đề ra

Các câu hỏi và bài tập này phải đợc giáo viên nêu ra từ trớc khi tiến hành THTN và ghi lên bảng hoặc vào phiếu học tập Yêu cầu của các câu hỏi này phải phù hợp với chủ đề của bài học để khi tìm lời giải đáp giúp HS nắm vững, hiểu sâu bản chất của hiện tợng

- TN phải đơn giản, vừa sức HS tránh những TN quá phức tạp, tránh những yêu cầu quá trừu tợng Hơn nữa thời gian cho TN phải hợp lí để đảm bảo thu đợc kết quả thật sát thực tiễn

- Sau khi THTN cần tổ chức cho HS thảo luận theo hệ thống câu hỏi và kết quả quan sát thu đợc sau khi THTN Sau khi thảo luận nhất thiết GV phải nhận xét,

đánh giá và kết luận kiến thức chuẩn để HS điều chỉnh nhận thức nếu cần

- Phối hợp một cách hợp lí THTN với lời nói của GV, tuỳ theo lô gíc của sự phối hợp này mà tính chất hoạt động nhận thức của HS khác nhau Nếu ở phơng pháp THTN-nghiên cứu thì TN là nguồn thông tin cho HS còn lời nói của giao viên giữ vai trò hớng dẫn thì trong phơng pháp THTN-thông báo tái hiện, lời nói của GV

là những thông tin chính xác còn TN chỉ là để minh hoạ, chứng minh, xác nhận thông tin

- Việc lựa chọn lô gíc phối hợp giữa lời nói của giáo viên và THTN là tuỳ thuộc vào mức độ phức tạp của nội dung nghiên cứu, vào năng lực t duy và trình độ của mỗi HS

- Đối với những sự kiện, hiện tợng hay cơ chế đơn giản có thể rút ra kết luận nhờ sự quan sát trực tiếp không cần suy luận bằng các thao tác lô gíc phức tạp thì

Sỏng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

lời nói của giáo viên chỉ có tính chất hớng dẫn sự quan sát chứ không phải là nguồn cung cấp thông tin dạy-học

- Nh vậy, trong trờng hợp nội dung bài đơn giản thì GV dùng lời nói giới thiệu trớc, sau đó biểu diễn TN minh hoạ hoặc cho HS tự làm TN-quan sát để nhận biết kiến thức

Còn đối với những hiện tợng phức tạp thì nên tổ chức cho HS quan sát THTN theo lô gíc nghiên cứu, nh vậy sẽ có hiệu quả rèn luyện trí thông minh, t duy sáng tạo để hình thành kĩ năng, kĩ xảo do HS phải sử dụng các biện pháp trí tuệ, HS sẽ lĩnh hội tri thức một cách chủ động, sâu sắc hơn Đây chính là hiệu quả của THTN trong dạy tiết thực hành sinh học 9

Trong phơng pháp này lời nói của GV có 3 chức năng:

+ Hớng dẫn HS quan sát để nắm vững những giai đoạn chính của hiện tợng + Hớng dẫn HS chủ động kiến thức lí thuyết đã học để giải thích, kết luận hiện tợng quan sát đợc trong bài thực hành

+ Trên cơ sở thu đợc kết quả quan sát TN, HS tự rút ra kết luận

b)Các b ớc lô gíc khi thực hành-thí nghiệm

- Bớc 1: Đặt vấn đề.

Thông báo đề tài nghiên cứu, nêu mục tiêu, yêu cầu nghiên cứu để kích thích

sự tự giác và hứng thú ban đầu của ngời học

- Bớc 2: Phát hiện vấn đề.

Nêu mục đích cụ thể hơn, vạch rõ những thành phần cấu thành chủ đề nghiên cứu để có sự định hớng cụ thể

- Bớc 3: Đề xuất giả thiết của đề tài, dự đoán các phơng án giải quyết, vạch

ra kế hoạch giải quyết

- Bớc 4: Thực hiện kế hoạch giải quyết.

- Bớc 5: Đánh giá việc thực hiện kế hoạch.

Nếu kết quả thực hiện kế hoạch không phù hợp với giả thiết khoa học đã nêu

ra thì quay lại bớc 3, đề xuất giả thiết khác

Nếu việc thực hiện kế hoạch đa đến kết quả chính xác, xác nhận giả thiết

đúng thì chuyển sang dớc 6

Bớc 6: Phát biểu kết luận.

c)Những điều cần l u ý khi THTN

*TN nghiên cứu nhất thiết phải có phần đối chứng để kiểm tra kết quả TN, giúp HS tìm đợc mối quan hệ nhân quả của các hiện tợng xảy ra trong TN Việc xác định yếu tố TN và đối chứng đợc thực hiện ở bớc 4&5 với các TN minh hoạ thì

đơn giản hơn không nhất thiết phải có đối chứng

*Phải đảm bảo tính s phạm, tính khoa học của việc biểu diễn TN nh: Nơi bối trí TN phải đủ ánh sáng, cả lớp phải quan sát rõ đợc, các thao tác TN phải thành

Sỏng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

thạo, bảo đảm TN thành công, dự đoán trớc những thắc mắc của HS có thể đa ra khi quan sát TN, lờng trớc những thất bại có thể xảy ra để giải thích cho HS rõ nguyên nhân, tránh làm mất lòng tin đối với HS

*Trong dạy- học sinh học có thể có những TN dài ngày nên có thể bố trí ở vờn trờng, góc sinh giới, trong chuồng trại, ruộng TN (loại TN trong bài TH “tập

d-ợt thao tác giao phấn”-Tiết 41 đầu học kỳ II) Có loại TN chỉ đòi hỏi thời gian ngắn (TN về sinh lý -sinh hoá) có thể thực hiện ngay tại lớp

*Đối với TN diễn tả cùng một bản chất hay cùng một quy luật trong những

điều kiện khác nhau, GV nên biểu diễn song song để cho hiệu quả cao hơn hình thức biểu diễn lần lợt từng TN

Trong thực tế giảng dạy, tôi đã vận dụng phơng pháp dạy học tích cực trong dạy học sinh học, đặc biệt là bài thực hành Biến HS thành chủ thể của quá trình học tập, đa các em vào vị trí chủ động, đòi hỏi các em phải tích cực suy nghĩ, t duy bằng những câu hỏi có tính chất nêu vấn đề, gợi mở đợc lồng luồn trong những tình huống có vấn đề đợc đa ra

Ví dụ: Tiết 6-TH: Tính xác suất xuất hiện các mặt của đồng xu

Thực chất vấn đề rất đơn giản:

- GV: Nêu mục tiêu, yêu cầu của bài học

- Hớng dẫn học sinh làm theo nhóm (trực tiếp TN)

+ Gieo 1 đồng kim loại

+ Gieo 2 đồng kim loại

- Thống kê kết quả vào bảng mẫu

Vấn đề bắt đầu phát sinh ở chỗ GV yêu cầu HS

- Từ kết quả trên bảng  liên hệ

+ Kết quả gieo 1 đồng xu (Bảng 6.1) gợi cho ta điều gì về tỷ lệ các loại gia tử sinh ra từ con lai F1 (A a)

+ Kết quả gieo 2 đồng xu (Bảng 6.2) gợi cho ta liên hệ tới điều gì về tỷ lệ kiểu gen ở F2 trong lai 1 cặp tính trạng của MenĐen?

Qua đó từ kết quả của THTN đòi hỏi HS phải vận dụng t duy liên hệ sang để giải thích một vấn đề khác không nhắc đến khi THTN

3.3.Khả năng ỏp dụng giải phỏp.

Áp dụng rộng rói với việc giảng dạy của giỏo viờn dạy sinh 9 và việc học tập của cỏc em học sinh khối lớp 9 trường THCS Hồng An

3.4.Hiệu quả ,lợi ớch thu được khi ỏp dụng giải phỏp.

Khi áp dụng sỏng kiến này tôi thu đợc những kết quả khả quan

- Khi cha áp dụng: Số HS nắm bắt kiến thức một cách hời hợt, thụ động, chủ

yếu là trông dựa vào các bạn khác làm để chép cho có đủ bài, không hiểu bản chất

Sỏng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

vấn đề, không giải thích đợc hiện tợng xảy ra Chỉ có khoảng 55% các em làm đợc THTN và tự viết đợc báo cáo

- Khi áp dụng: Hầu hết các em đợc kích thích hứng thú học tập, chủ động

tham gia THTN và giải thích thảo luận kết quả.Số em viết hoàn thiện báo cáo thu hoạch và giải thích một cách tơng đối sâu sắc các vấn đề xảy ra là trên 90% Các

em đều rất hồ hởi khi có giờ thực hành vì các em đợc làm chủ, đợc độc lập nghiên cứu, tranh luận và bảo vệ vấn đề mình tranh luận

Kết quả khảo sỏt đầu năm 2011-2012 khi chưa thực hiện giải phỏp “Rốn kĩ năng thực hành-thớ nghiệm sinh học 9” và một số giải phỏp khỏc.

Kết quả kiểm tra năm học 2011-2012 sau khi ỏp dụng và thực hiện giải phỏp:

Kết quả kiểm tra khảo sỏt đầu năm học 2012-2013( khi bắt đầu ỏp dụng giải phỏp)

Kết quả năm học 2012-2013 sau khi thực hiện giải phỏp

Kết quả kiểm tra khảo sỏt đầu năm học 2013-2014( khi chưa ỏp dụng giải phỏp)

Kết quả kiểm tra hết học kỡ I năm học 2013-2014( khi ỏp dụng giải phỏp).

Sỏng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

- Tôi nghiên cứu vấn đề này có thể nói đây chỉ là một sáng kiến, kinh nghiệm

nhỏ của riêng tôi, nhng tôi rất mong muốn đợc bạn bè, đồng nghiệp tham khảo,

đóng góp, xây dựng để có 1 phơng pháp dạy học tốt nhất, đặc biệt đối với môn sinh học và các bài TH trong chơng trình sinh học

- Đề tài này của tôi gắn liền với thực tiễn công tác giảng dạy ở trờng THCS Hoằng Tân Nó góp phần khắc phục những khó khăn, yếu kém của HS trong quá trình học tập 1 tiết TH nói riêng và bộ môn sinh học nói chung

- Về mặt lí luận, đề tài này vẫn hội tụ đầy đủ nội dung, tính chất đặc thù của phơng pháp dạy học sinh học ở trờng THCS Bên cạnh đó còn hàm chứa tất cả các yêu cầu và nội dung tất yếu của phơng pháp dạy học tích cực trong đó có phơng pháp đặc thù bộ môn sinh học là: Thực hành thí nghiệm – Trực quan và dùng lời

 Trên đây là những điều tôi thu đợc qua thực nghiệm nghiên cứu và thực tế giảng dạy Tuy nhiên trong quá trình trình bày chắc không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong đợc sự góp ý của BGH, tổ chuyên môn và bạn bè đồng nghiệp

3.5 Cỏc điều kiện cần thiết ỏp dụng sỏng kiến.

-Về phớa thầy phải là ngời có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, có lòng nhiệt tình, tâm huyết nghề nghiệp, bên cạnh đó thầy phải biết vận phù hợp các phơng pháp dạy-học (PPDH) với từng kiểu bài, từng nội dung kiến thức để giúp

HS vận dụng tốt kiến thức lí thuyết vào thực hành và thực tiễn cuộc sống

- Với nhà trờng: Tạo điều kiện thuận lợi cho GV đợc đi tập huấn chuyên môn- nghiệp vụ, đi học tập nâng cao trình độ, để phục vụ tốt cho quá trình dạy-học

đạt hiệu quả cao nhất

3.6 Tài liệu.

1 Sỏch giỏo khoa Sinh học 9

2 Sỏch giỏo viờn Sinh học 9

3 Sỏch thiết kế bài giảng Sinh học 9

4 Đổi mới phương phỏp dạy học – bỏo giỏo dục thời đại

5 Phương phỏp dạy học Sinh học – ThS Nguyễn Kim Ngõn – ĐH An giang

6 WWW.Violet.vn, Cỏc đề thi, kiểm tra của cỏc trường THCS

7 WWW.School.net.vn

8 Tài liệu bồi dưỡng thường xuyờn Sinh học – Chu kỳ III

4 Cam kết khụng sao chộp hoặc vi phạm bản quyền.

Tụi xin cam kết sỏng kiến kinh nghiệm này tụi đó ỏp dụng thành cụng trong giảng dạy tại trường THCS Hồng An Trong trường hợp cú xảy ra tranh chấp về quyền sở hữu đối với một phần hay toàn bộ sản phẩm sỏng kiến kinh nghiệm này

mà tụi là người vi phạm, tụi hoàn toàn chịu trỏch nhiệm trước lónh đạo đơn vị, lónh

Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2017-2018

đạo phòng GD&ĐT Hưng Hà Sáng kiến kinh nghiệm này tôi cũng đã phổ biến cho đồng nghiệp nên nếu có bạn đọc học tập, nghiên cứu, sử dụng, áp dụng sáng kiến này tôi cũng không khiếu nại hay đòi hỏi quyền sở hữu

Hồng An,ngày 10 tháng 9 năm 2017.

CƠ QUAN ĐƠN VỊ

ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

(Xác nhận )

(kí tên, đóng dấu)

TÁC GIẢ SÁNG KIẾN

(Kí và ghi rõ họ tên)

Trần Thanh Thuỷ.