Thư viện tri thức dành cho học sinh những câu chuyện thiên văn thú vị t2

Mặt trời và các hành tinh I íjO ỊlỉiT ^ii.Nguốn gốc tên gọĩ các hành tính Trung tâm của hệ M ặt trời chính là M ặt tròi.. Có tám hành tinh lớn chuyển động xung quanh M ặt trời, nhưng do

Những câu chuyện Thiên văn thú vị

%

NHÀ XUÁT BẢN MỸ THUÂT

Vì sao

và lặn ở đằng Tây?^

Vì sao Trái đâ't không bị roi?

Sao băng và thiên thạch từ đâu tới?

Sau mỗi chương sẽ có những truyền thuyết về các chòm sao

Bộ sách các Bé nên đọc trong quá tiình truỏng thành

Trong cuộc sống chấc chắn trẻ sẽ gặp rất nhiễu những câu chuyện buổn vui, từ những việc rất nhỏ cho tói những

sự kiện lỏn, mỗi một bưôc đểu rất quan trọng vởi sự trưởng thành của trẻ Một triết gia người Mỹ từng nói; “Số phận của một người được quyết định bởi những chi tiết rất nhỏ”.

Bộ 3 cuốn sách vỏi nhiéu câu chuyện kết hỢp vđi hình thức truyện tranh mà trẻ yêu thích, đổng thời sau mỗi câu chuyện lại có thêm mục “Suy ngẫm", “Làm thử” để trẻ học cách suy nghĩ và thực hành.

DÀNH CHO HỌC SINH

Những câu chuyện Thiên văn thú vị

- -i-Tái bàn có chỉnh sừa, b'ó sung)

NHA XU AT BAN MY TH U A T

NHÀ XUÂT BẢN MỸ THUẬT 44B Hàm Long - Hà Nội

ĐƠN VỊ LIÊN KẾT VA PHAT HANH

N/«NHư3Nùbook

CÔNG TY TNHH 1 THÀNH VIÊN TM & DV VẢN HÓA MINH LONG

Só 1 Lô A7 * Khu Đô Thi Đám Trẫu - Q Hai Bà Trưng - Tp Hà Nội ĐT: (84*4).6 294 3819 - (84-4).3 984 5996 Fax: (84-4).3 984 5985 VVebsite; www.minhỉon^x>ok.com.vn - Email: minhlongbook@>gmail.com Vàn phòng đạỉ diện tại TP.HỔ Chỉ Minh

ĐC: S6 368/24/5 đường Tần Sơn Nhì - p Tần Sơn Nhi - Q Tần Phú • T> H6 Chí Minh ĐT: (84-8).6 675 1142-Fax: (84-8).6 267 8342

Copyright © Han Royal International Culture Co.,Ltd

Vietnamese Copyright © by MINHLONG-TDV CO.,LTD

Bàn quyển tác phẩm đã được bảo hộ Mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phân phối dưới dạng in ấn hoặc ván bản điện tử mà không có sự cho phép bồng ván bản của Công ty TNHH Một thành viên TM & DV Văn hóa Minh Long là bất hợp pháp.

• •

A' ^

* ỉ ^ ờ i > a ó i Ị > Ầ a

Thư viện tri thức giống như m ột dòng sõng lịch

sử, đưa những câu chuyện quá khứ về với chúng ta Bước vào thư viện tri thức, chúng ta như vượt qua mọi trỏ ngại về thời gian vò không gian, từng bước m ỏ ra tấm mòn bí m ột của lịch

sử, để được chiêm ngưỡng cóc kì quan trên thế giới, tìm hiểu

về ngọn nguồn của cuộc sống

Bộ sách này sắp xếp theo chủ đề về những câu chuyện thú vị, độc đáo, bổ sung thêm rốt nhiều cóc kiến thức trong cóc câu chuyện, g iú p cóc em học sinh m ỏ

rộng vốn kiến thức của mình Bây giò, chúng ta hãy cùng m ỏ cuốn sách ra, bước vào từng cỡu chuyện lịch sử vò tham quan thư viện nhé!

/\

Mục lục

Chường 1 M ặt tròi và các hành tinh

2 Vết đen M ặt trời

Chường 2 Tráỉ đất

Chường 3 M ặt trãiig

Chưởng 4 Bí mật các vì sao

1 Trẽn trời cỏ bao nhiêu ngôi sao?

2 Nguồn gốc tên gọi của cóc chòm sao

3 Vén tấm m òn bí m ột về tên cóc chòm sao

4 Cóc hành tinh thích choi trò "m èo vòn chuột"

5 Sao Bắc Cực nằm ở đâu?

6 Tinh đồ lò tám bàn đồ tìm kiếm cóc vì sao

Truyền thuyết về cóc chòm sao: Thiên Bình, Bò Cạp

116

U I U6 131 136 MI

Chường 5 Sự kì dỉệu của thời gian

1 Thòi gian ngày hôm nay dài hon ngày hôm qua

3 Cách tính năm dưong lịch vò ôm lịch như thế nào?

4 Tháng hai có thể có ngày 30 không?

5 Lòm thế nào để quy định m ột giây?

6 M ùa đông đêm dõi, ngày ngổn vò m ùa hè ngày dài, đêm ngổn

Truyền thuyết về cóc chòm sao: Nhân M õ, M a Kết

' ' X n L '

Chường 6 Các hiện tường thỉên nhiên kì bí

1 Vầng trăng khuyết luôn nhìn lẽn bầu tròi

2 M ột năm xuất hiện m đy lần nhật thực vò nguyệt thực?

3 Trên mỗi hành tinh, trọng lượng của con người sẽ thay đổi

4 Các hành tinh có vầng hào quang

5 Sao bỗng vò thiên thạch từ đâu tói?

6 Vì sao cóc ngôi sao có m àu sắc khóc nhau?

Truyền thuyết về cóc chòm sao: Bào Bình, Song Ngư

MU M9

6 U

159 I6U 169 17U

177 182 187 192 197

202

207

1 Nguồn gốc tên gọi các hành tinh

2 Vết đen Mặt tròi

3 Hoạt động của Mặt tròi ảnh hưởng tối sự thay đổi khí hậu

4 Sao Thủy cỏ giống Mặt trăng không?

5 Vì sao Mặt tròi mọc ở đằng Dông vò lặn ồ đằng Tây?

6 Ánh sáng Mặt trời

Truyền thuyết về cóc chòm sao: Bạch Dường, Kim Ngưu

Mặt trời và các hành tinh I íjO ỊlỉiT ^ii.

Nguốn gốc tên gọĩ các hành tính

Trung tâm của hệ M ặt trời chính là M ặt tròi Có tám hành tinh lớn chuyển động xung quanh M ặt trời, nhưng do khoảng cách tói M ột tròi khóc nhau nên phưong vị chuyển động giữa cóc hành tinh cũng khóc nhau, độ sóng của chúng cũng không ngừng thay đổi Người Hi Lạp vò La Mđ cổ

đgi đd quan sót được hiện tượng

này, cho rằng "thiên tượng"

có liên quan

Sao Thủy ở gần Một trời nhất, chu

kì quỹ đạo quay quanh M ột trời ngắn nhốt, chuyển động nhanh nhất, do đó người Hi Lạp cổ đại liên tưởng nó với vị thần Hermes

đi nhanh như bay (người chuyên truyền tin vò đưa thư), đồng thời dùng tên La Mõ của thần Hermes lò Mericurius để đặt tên cho sao Thủy

Sao Kim gần Trái đốt nhất Chúng ta có thể nhìn thđy nó với ánh sóng màu bạc trên bầu trời phương Đông lúc bình minh hoặc bầu trời hướng Tây lúc hoàng hôn m(ja hạ Nữ thần Hi Lạp Aphrodite lờ hóa thôn của tình yêu vò sắc đẹp, tên La Mõ của nòng lò Venus đõ trỏ thành tên của sao Kim

Sao Hỏa có ánh sóng màu đỏ tối, khiến người ta liên tưởng tới chiến tranh vò máu chày Do đó người Hi Lạp cổ cảm thấy vị thần chiến tranh Ares dũng mãnh, cương nghị lờ phù hợp với ngôi sao này nhất Ngày nay, người phương Tây gọi sao Hỏa lò3^ *

ì 8 i

Mặt trời và các hành tỉnh I * m f m

Mars, đó chính là tên La Mã của thân chiến tranh Ares

Sao Mộc sóng rõ có 13 vệ tinh, đồng thời chuyển động rốt nhanh Người Hi Lạp cổ cảm thđy sự uy nghiêm và đoan trang của sao Mộc rốt xứng với thân Zeus, bởi vậy trong thân thoại La

Mã cổ, Jupiter trả thành tên gọi của sao Mộc

Sao Thổ lò hành tinh lớn thứ hai trong hệ Mặt trời, nhìn từ xa

có màu vàng kim, nó có 15 vệ tinh xung quanh Người Hi Lạp cổ

đố khéo léo liên tưởng nó với người cha của Zeus, nên đõ đặt tên sao Mộc theo tên vị thân quản lí thòi gian vò nông nghiệp Cronus Người phưong Tây gọi sao Thổ lò Saturn - tên tiếng La Mõ của Cronus

N ă m 1781, nhò th iê n vă n học

người Anh, William Herschel đd phát

hiện ra m ột hành tinh mới, vì

sao Mộc vò sao Thổ đõ được

đột bằng tên của thần Zeus

vộ cha của ống là Cronus

nên ng ôi sao "Vua cúaf/

cđc vì sao" này đươnq /

n h iê n được đ ặ t b ằ n c

tên õng nội của Zeus

NHỮ NG XÂUXHUỴỆN

THIÊN VĂN THÚ VỊ

đó chính là thiên thần Uranus - sao Thiên vương Nỗnn 2006, Hiệp hội Thiên võn học quốc tế đd quyết định logi sao Thiên Vương ra khỏi danh sách cóc hành tinh trong hệ M ặt trời bỏi nó không đảm bảo đủ điều kiện của một hành tinh

Ngôi sao được phát hiện cuối cùng trong tám hành tinh của

hệ M ặt trời lò sao Hải vương Nó có màu xanh lam, khiến người

ta liên tưởng tới mặt biển rộng lớn, vì thế người Hi Lạp cổ đại lấy tên La Mõ của thân biển Neptune để đặt cho nó

Tên của tóm hành tinh lớn trong hệ Một trời đều có liên quan một thiết tới tên của cóc vị thần trong thần thoại cổ đại, đem đến cho con người nhiều liên tưởng đẹp đẽ vò lãng mạn

— ( Bài học từ viện bảo tàng Y

Ngân hà

Ngân hà, còn 3 Ọ Ì là sông Ngân hay Thiền hà, là một thiên

hà (galaxy) mà hệ M ặ t tròi nằm trong đó N ó xuất hiện trên bầu tròi như một dải sáng trắng l<éo dài từ chòm sao Tiền Hậu (Cassiopeia) ở phía bắc dến chòm sao Nam Thập Tự (Crux) ở

phía nam D ải Ngân hà sáng hơn về phía chòm sao Nhân mã (Sagittarius) là chỗ trung tâm của dải Ngân hà M ộ t dữ kiện thực

tế là dải Ngân hà chia bầu trời thành hai phần xấp xỉ bằng nhau, chứng tỏ hệ M ặ t trời nằm rất gần với mặt phẳng của Thiên hà.

Tên gọi Ngân hà, sông Ngân hay Thiên hà bắt nguồn từ quan niệm của người Trung Q u ố c cổ dại Vào những dêm trời quang, nhìn lên bầu trời, ta có thể thấy một dải màu trắng bạc kéo dài do rất nhiều ngôi sao tạo thành N ó dưỢc người xưa hình tưỢng hóa thành hình ảnh một dòng sông chảy trên trời và gọi là Ngân hà.

N gân hà là một Thiên hà xoắn ốc chặn ngang có khối lượng xấp xỉ 10^^ khối lượng của M ặ t tròi, có khoảng từ 2 0 0 dến 4 0 0 tỉ ngôi sao D ả i N g â n hà có dưồng kính khoảng

1 0 0 0 0 năm ánh sáng Khoảng cách từ M ặ t tròi tới trung tâm dải Ngân hà khoảng 2 7 7 0 0 năm ánh sáng.

0

thienTvẰn th ũ^v ị

-V ế t đen M ăt trời

vết đen Mặt trời là các khu vực tối trên bề một của M ặt trời

Độ sóng của bẻ mặt vết đen bằng 1/4 độ sóng của những vùng xung quanh Nhung tại sao trẽn M ột trời lại có vết đen nhỉ? Hãy chờ xem các nhò khoa học giảng giải cho chúng ta thế nào nhé!Những ghi chép sớm nhất về vết đen trẽn Một trời lò ở trong cuốn sách cổ Hán thư - Ngủ hãnh chí của người Trung Quốc Trong sách có ghi lại, năm 28 trưóc công nguyên, Mặt trời xuất hiện một vết đen lớn, hon nữa còn có thể ghi chép lại chính xác hình dạng,

độ lớn vò vị trí của vết đen này

Măt trời và các hành tinh I lí?

Chúng ta đều biết, con người

không thể nào trực tiếp nhìn vào

ánh sáng gay g ắ t của M ặt tròi

Nhưng vào buổi sóng sớm hoặc

chiều tối, khi M ặt tròi tỏa ra ánh

sóng màu đỏ hoặc màu cam, mọi

người có thể dùng mắt thường để

quan sót vết đen của Mặt trời

Mộc dù người xưa không có đủ cóc thiết bị khoa học tối tôn như hiện nay, nhưng họ lại biết dùng một chậu dầu hoặc nưóc mực loãng để quan sót hình ảnh M ặt trời phản chiếu trong đó vào những lúc nó tỏa ánh nắng gay gắt nhất

Từ sau khi Galileo phát minh ra kính viễn vọng, con người đõ

có công cụ để quan sót vết đen trẽn Mặt tròi Từ nõm 1749, đõ có nhiều tòi liệu ghi chép lại về vết đen Mặt tròi

Kết cđu của vết đen trẽn M ặt tròi vố cũng tinh tế Bộ phận đen nhốt ỏ giữa vết đen được gọi lõ "bản ảnh"; phần tưong đối nhạt màu xung quanh được gọi lò "bón ảnh" Trong "bản ảnh" thi thoảng có xuất hiện cóc đốm sóng nhỏ; "bón ảnh" được hình thành bải cóc đường vân liên tiếp nhau, thi thoảng có thể có hình xoắn ốc

J 3 :

THIÊN VĂN THÚ VỊ

Theo nghiên cứu, khi cóc vết đen xuđt hiện kết cấu hình xoắn ốc thì có thể dự đoán trên

M ặt tròi sắp xảy ro m ột vụ nổ lớn, hoạt động nổ này được gọi

lò "vết lóa Một trời"

Trẽn M ặt tròi nóng bỏng, noi có nhiệt độ thấp duy nhốt lò vết đen, nó thđp hon khoảng 1.000 độ so với nhiệt độ bình quân trên bề mặt Mặt trời So vói cái chói mắt của ánh sóng M ặt tròi thì đưong nhiên vết đen tối hon rốt nhiều Ngoại trừ nhiệt độ thấp, vết đen còn có một đặc điểm lớn nhát, đó lò nó có từ trường rất mạnh Cóc vết đen to nhỏ khóc nhau thì cường độ của từ trường cũng khóc nhau

Vết đen thường xuđt hiện từng đôi, từng cặp Cặp vết đen này có từ trường đối lộp nhau, "nguồn từ trường" từ vết đen này đi

ra vò đi vào một vết đen khóc

Tuổi thọ vò số lượng của cóc vết đen trẽn M ặt tròi cũng thường xuyên thay đổi Tuổi thọ của một vết đen thõng thường lò khoảng vòi ngày, nhưng cũng có vết đen có tuổi thọ từ một năm trỏ lên, số lượng vết đen mò chúng ta quan sót được mỗi ngày cũng khóc nhau, số lượng của nó ảnh hưởng tói cường độ mạnh

14

Mặt trời và các hành tinh

yếu của sự hoạt động của Mặt trời, hơn nữa cứ khoảng 11 năm là

số lượng vết đen lại có sự thay đổi rất lớn

Trong khoáng hơn 300 năm nay, con người luôn nghiên cứu

về việc các vết đen trên M ột tròi hình thành như thế nào Một vòi

ỳ kiến cho rằng: Bởi vì từ trường mạnh từ các vết đen ngăn cản sự truyền đi của nỡng lượng trong ánh sáng, khiến nhiệt lượng của

nó không thể truyền tới vết đen, do đó nhiệt độ của vết đen tương đối thấp M ột ý kiến khác thì cho rằng: Vĩ vết đen truyền năng lượng ra ngoài nên nhiệt độ của bàn thôn nó bị giâm xuống, do

đó màu sắc mới tối hơn nhũng nơi khác

Các nhờ khoa học vẫn đang không ngừng tìm hiểu về M ặt

‘''■ í ■V'.t":ííTi

( Bài học tở viện bảo tàng ì —

Ảnh hưởng của các vết đen Mặt trời

tới Trái đất

M ặ t trời là nguồn cung cấp ánh sáng và nhiệt lưỢng lớn nhất cho Trái đất, "nhất cử nhất động” của nó dều có ảnh hưởng tói Trái dất của chúng ta V ế t đen là một hiện tưỢng hoạt động vật chất bên trên M ặ t trời, có ảnh hưởng rất rõ ràng tới Trái dất.

Khi trên M ặ t trời xuất hiện một nhóm các vết đen lón, kim chỉ nam của Trái đất sẽ chỉ lung tung, không thể chỉ chính xác phưđng hướng/ loài bồ câu bình thưòng có thể nhận thức rất rõ phưđng hưóng cũng sẽ bj lạc đường,- thông tin vô tuyến điện bj trở ngại nghiêm trọng, thậm chí còn b| đứt đoạn,- đây là một hiện tưỢng bất thường, tạo ra sự đe dọa Idn cho máy bay, thuyền bè

và cấc vệ tinh nhân tạ o

Mặt trời và các hành tinh 1

Hoạt động của M ặt trời ảnh hưởng tới sự thay đổi

k h í hậu

Một trời sẽ ảnh hưởng tới sự phát sinh sấm chớp, mưa bão,

mà sấm chớp có thể ảnh hưởng tới sự chuyển động của khống khí, sự chuyển động của không khí lại ảnh hưởng tói sự thay đổi của khí hậu, vòng tròn tương quan này vô cùng phức tạp, do đó cóc nhân viên nghiên cứu khí tượng phải nghiên cứu rõ ròng từng chi tiết mới có thể đưa ra được những dự báo

thời tiết chính xác

thÍe n vẢỈ7^

Các chuyên gia nghiên cứu chỉ ra rằng, sự thịnh suy, thay đổi của hoạt động Mặt trời thể hiện bằng "chu kì cơ bàn" trong 11 năm;

"chu kì từ' trong vòng 22 năm; "chu kì thế kỉ" trong 80, 90 nõm vờ

"chu kì hành tinh" gân 200 năm

Một điều trùng hợp lò sự thay đổi khí hậu trên Trái đốt cũng xuđt hiện chu kì tương tự Từ năm 1926, m ột nhờ khoa học đđ phát hiện ra rằng, lượng mưa ở lưu vực sông Trường Giang có mối quan hệ một thiết với số lượng cóc vết đen Mặt trời nhiều hay

ít Năm nào mờ vết đen xuđt hiện nhiều thì lượng mưa ỏ lưu vực sông Trường Giang lớn; năm nào vết đen xuất hiện ít thì lượng mưa sẽ nhỏ Ví dụ: Tỉnh Cót Lôm của Trung Quốc, có khoảng "chu

kì trao đổi" 11 nâm mưa

n h iề u , 11 n ă m mưa ít;

hạn hán trên diện rộng

ở m iền Tây nước M ĩ có

chu kì khoảng 22 nốm

Vì vậy, cóc cơ quan khí

tượng khi đưa ra dự báo

khí tượng dài kì đễu phài

nghiên cứu tình hình hoạt động của M ặt trời, bởi vì cóc nhò khoa học khẳng định rằng, số lượng vết đen trên M ặt trời lò một trong những nhốn tố quan trọng khi đưa ra cóc dự báo khí tượng

Các nhà khoa học gidi thích rằng, "vai trò của tầng ozon" vò

"cơ chế kích thích sđm chớp" lờ giả thuyết có mối liên quan một thiết khi nghiên cứu hogt động của M ặt trời vò sự thay đổi của khí hậu

Cóc phân tử oxi thông thường được hình thành bởi hai nguyên tửoxi, phân tửozon được hình thành bởi ba nguyên tửoxi Trong bầu khí quyển của Trói đốt, cách mặt đất khoảng 2 0 ,30km

có một lớp không khí gọi lờ "tầng ozon", ozon trong đó được hình thành bỏi sự chiếu xạ tia tử ngoại từ M ặt trời

Mặt trời và các hành tinh I

Cl9;

T®<VANTHUV!

Hogt động của M ặt trời càng mạnh thì tia tử ngoại phóng

xạ ra càng mạnh, ozon cũng càng nhiều; tâng ozon dày sẽ ngăn một phần bức xạ M ặt trời chiếu xuống m ột đốt, khiến nhiệt độ của một đất giảm xuống

Ngược lại, nếu hoạt động của M ặt tròi còng yếu thì tầng ozon còng mỏng, lượng bức xạ chiếu xuống m ặt đất tăng lẽn, nhiệt độ tăng lên Tuy nhiên, một điều khó tránh lò khi hoạt động của Mặt trời mạnh, cóc tia bức xạ sẽ phó hủy vò lòm tiêu hao cóc phân tử ozon, tình hình thay đổi này hiển nhiên lò phức tgp hon nhũng điều vừa nói ỏ trẽn rất nhiều

"Co chế kích thích sấm chóp" là vì trong bầu khí quyển của Trói đất không ngừng xảy ra sấm chóp, lòm tăng sự chuyển động của không khí Mò sấm chóp sinh ra lò vì chịu sự ảnh hưỏng của hogtđộng Một tròi

"Vai trò của tầng ozon" vò "co chế kích thíchsấm chóp" đều chỉ lò những suy đoán phiến diện

— — — — — —

Truyền thuyết vể con của Mặt trời

Trong thẩn thoại H i Lạp, thần M ặ t trồi Apollo là con của thần Zeus và nữ thẩn Leto Nữ thần Hera ghen tj vổi Leto nên

đã phái con trăn khổng lồ Pitot đi giết hai mẹ con Leto nhưng không thành công Sau éó, A p o llo vì báo thù cho mẹ nên đã dùng mũi tên thần của chàng dể giết chết Pitot Sau khi giết chết Pitot, Apollo vô cùng dắc ý, cười nhạo mũi tên nhỏ của thần tình yêu Bros không có uy lực T h ế là Bros bèn lấy một mũi tên đã dưỢc dốt cháy bởi ngọn lửa tình yêu bắn vào Apollo, sau dó lấy một mũi tên có khả năng dập tắt ngọn lửa tình yêu bắn vào tiên

nữ Daphne Nàng Daphne vì muốn thoát khỏi sự theo duổi của Apollo nên dã yêu cầu cha mình biến nàng thành một cây nguyệt quế Không ngò, A p o llo vẫn một mực si tình, điều này khiến Daphne vô cùng cảm dộng Từ đó về sau, Apollo coi nguyệt quế

là sự sống, và “vòng nguyệt quẽ” cũng trở thành vật tượng trưng cho thắng lởi và vinh dự.

21

NHỮNG^CĂU a GHUYỆN

THIỀN VÀN THÚ VỊ

Sao Thủy có giốhg

M ặt trăng không?

Trong tóm hành tinh lớn của hệ M ặt trời, sao Thủy ỏ gần

M ột trời nhất; nhưng khoảng cách bình quân giữa chúng lẽn tới 5.800 triệu ki-lô-mét co đáy!

Sao Thủy có mối quan hệ m ột thiết vói M ặt tròi, ánh sóng của M ột tròi luôn bảo vệ nó Do đó, muốn nhìn rõ "diện mạo" của sao Thủy lò không dễ

Mặt trời và các hành tinh I

Để tìm hiểu sâu hơn

về hành tinh này, các nhà

khoa học M ĩ đđ sử dụ n g

m áy thăm dò M arine r 10,

ba lần tiếp cận với sao Thủy,

chụp được hơn mười nghìn

bức ành về ngôi sao này và

gửi về Trái đất Những bức

ảnh này bao gồm 57% khu vực trẽn bễ mặt sao Thủy Khi cóc nhờ khoa học của Cục Hàng không Vũ trụ Hoa Kì nhìn thđy những bức ảnh được gửi về, suýt nữa thì họ tưởng rằng Mariner 10 đang chụp bề mặt Một trăng

Thì ra, bẻ một sao Thủy lồi lõm, có rất nhiều vùng núi nhấp nhô, nhìn từ xa giống như một Một trăng thứ hai vậy!

Các nhờ khoa học suy đoán rằng: Trên sao Thủy có một ngọn núi hình tròn có đường kính khoáng 40km, trung tâm của ngọn núi hình tròn này nằm ỏ 11 độ vĩ Nam, 30 độ kinh Tây Xung quanh ngọn núi có rất nhiễu cóc hố nhỏ vờ vân bức xọ, có những vỗn bức xạ còn kéo dài tới hơn lOOkm Để biểu dương những cống hiến của nhà thiên vỗn học người Mĩ tên là Kuiper đối với nghờnh khoa học về cóc hành tinh, mọi người gọi nó lờ "núi Kuiper" ở phía

sẽ trỏ thành noi nóng nhốt trong tóm hành tinh, được gọi lò "bồn địa Calories", ý lò "bồn địa nóng".

Chúng ta đều biết trung tôm bồn địa rốt thđp, xung quanh thì cao, giống như hình dạng của một cói chậu Bồn địa Calories rất giống vói Imbirum trẽn Mặt trâng, do đó noi này còn được gọi

lò Imbrium của sao Thủy

Mặt trời và các hành tinh t ự

Những ngọn núi xung quanh bồn địa Calories cao hon bồn địa khoảng 5 tới 50km Phía Đống bồn địa có một khe hở rộng 180km; trong bồn địa có một số rặng núi vò vết nứt phân

bố theo đường tròn đồng tâm, mỗi một vết nứt đều sồu tới mấy trăm mét, độ rộng của chúng trong khoảng từ mấy trăm mét tói mấy nghìn mét, rất giống các thung lũng trên M ột trống

Đỉnh núi cao nhốt trên sao Thủy cao khoảng 3km, kéo dài tói hòng trăm ki-lô-mét, giống như đỉnh núi Victoria ỏ gần Bắc Cực hay đỉnh núi st Mary ở gần xích đạo, rất hùng vĩ

Căn cứ theo quan sót vò suy đoán của cóc nhò khoa học, trong hệ M ặt tròi, trẽn tốt cả cóc hãnh tinh đều có cóc dãy núi hĩnh tròn, đây có thể lò do thòi kì đầu khi hình thành vò phát triển

hệ Mặt trời đố từng xảy ra cóc va chạm giữa cóc thiên thạch Vô

số cóc thiên thạch giống như những mảnh võ va vào nhau, khiến cóc hành tinh bị "thưong" Trói đốt cũng như vậy, nhưng trải qua hoạt động của vỏ Trói đốt hòng triệu lần, đa số cóc dõy núi hình tròn dở dồn dần biến mốt

Vì hoạt động ỏ vỏ của sao Thủy vò M ặt trăng ít nên mói để lọi nhiều dđy núi hình tròn như thế, có thể đây chính lò những

"chứng cứ" mò sao Thủy vò M ột trăng "cố tình" để lại để "tố cáo"

về sự "xôm chiếm" của cóc thiên thạch!

25;

( Bài học từ viện bảo tàng —

^ M mm % ệmầ « « « r « ■ • mm mm « « mm mm mm ^

Một năm và một ngày trên sao Thủy

Thòi sian “ một năm” trên sao Thủy là ngắn nhất trong số các hành tinh thuộc hệ M ặ t trời Đ ể đi hết một vòng quanh M ặ t trời, sao Thủy chỉ cẩn có 8 8 ngày, còn chưa bằng ba tháng của Trái đất.

Còn thòi gian “ một ngày” trên sao Thủy lại là dài nhất

M ộ t ngày trên sao Thủy (tức là khi sao Thủy tự quay dưỢc một vòng) kéo dài gần 2 tháng (bằng khoảng 5 8 , 5 6 ngày trên Trái d ấ t).

Trong một năm của sao Thủy chỉ có thể nhìn thấy M ặ t trời mọc và lặn hai lẩn.

1

;Ị

26

Mặt trời và các hành tinh UÍIHI

V ì sao M ặt trời mọc ở

Mặt trời mọc lên từ hướng Đông, sau đó lặn xuống ỏ hướng Tây, đây là một sự thực không thay đổi từ xưa tới nay

Nhưng vì sao M ặt trời lại luôn mọc ỏ hướng Đông và lặn ỏ hướng Tỗy? Người xưa cho rằng; Trái đốt là trung tôm của vũ trụ, Một tròi, M ột trỗng và các vì sao đều quay xung quanh Trái đất, mỗi sáng sớm, dần dồn mọc lẽn ỏ hướng Đông vò chiều tối lại lặn đi ở hướng Tây

Quan niệm này kéo dài m ái tói

thế kỷ XVI, khi Copernicus đưa ra "Học

thuyết M ặt tròi lò trung tôm" gốy

châ'n độ n g cả th ế giói

N H Ữ ^ lC Ã U X HUYỀN

THIÊN VĂN THÚ VỊ

mọi người mới nhận thức được rằng M ặt trời mới là trung tâm của vũ trụ, mới biết được nguyên nhân thực sự khiến Mặt trời mọc hướng Đông, lặn hướng Tây

"Sự chuyển động quanh mình" của Trói đốt đd hình thành hiện tượng M ạt trời mọc hướng Đông, lộn hướng Tây Trói đốt không ngừng tự chuyển động xung quanh tỡm của nó theo chiều từ Tây sang Đông, thế nên mới có ban ngày vò buổi tối Khi

tự chuyển động Trói đốt cũng đồng thời quay xung quanh M ặt

Thực ra, nếu bạn từng cầm la bòn quan sót kĩ lưỡng thì sẽ phát hiện ra rằng, M ặt tròi thực sự mọc ỏ hướng Đông vò lặn ỏ hướng Tây chỉ xuất hiện vào hai ngày Xuân phân vò Thu phân.Cùng với sự thay đổi của bốn mùa, hưóng mọc vò lộn của

M ột tròi cũng thay đổi Trói đốt lò một thể cầu có hình elip, hon nữa góc nghiêng của nó lò 23,5 độ Nếu quỹ đạo tự chuyển động

vò chuyển động quanh Một tròi của Trói đất lò đường thẳng, vậy thì chắc chắn hòng ngày M ặt trời sẽ mọc ỏ hướng Đông vò lặn

ỏ hướng Tây, nhưng Trói đất lại nghiêng khi chuyển động, do đó hướng mọc vò lặn của Mặt trời củng có sự thay đổi nho nhỏ.

M ùa hè, bón cầu Bdc ỏ gần M ặt tròi hon, do đó M ột tròi mọc ỏ gần hướng Bdc Tới mùa đông, bón cầu Nam ở gđn M ặt

29

trời hơn, do đó Một trời mọc ỏ gân hướng Nam; tới mùa xuân vò mùa thu, nằm ỏ giữa hai mùa hè vò mùa đông, do đó hướng

M ặt trời mọc hơi nghiêng về phía Bắc vò hướng lặn hơi nghiêng

về phía Nam

Mặc dù trong một năm chỉ có hai ngày Xuân phân vò Thu phân lò M ặt trời thực sự mọc ó hướng Đông, lặn ỏ hướng Tây, nhưng nếu Trói đất không "nghiêng người" khi xoay quanh M ặt trời vò xoay quanh mình thì độ dài ngắn của ngày vò đêm, sự thay đổi của bốn mùa sẽ không thú vị vò đa dạng như vậy

— { Bài học từ viện bảo tàng Ỵ

Trong tất cả các hành tinh trong hệ M ặ t trò i, sao Kim là hành tinh duy nhất có hưóng quay ngưực với hưóng quay của các hành tinh còn lại, tức là nó tự chuyên dộng từ Đông sang Tây Do vậy, từ trên sao Kim, chúng ta sẽ thấy M ặ t tròi mọc ở hướng Tây.

Tại sao vào buổi sáng và buổi chiểu tối,

Bởi vì sáng sdm và chiều tõĩ, góc chiếu của M ặ t trcTi so vdi Trái dất nhỏ hơn buổi trưa, hành trình của ánh sáng tdi bầu khí quyển dài hơn, do dó sự tán xạ quá nhiều khiến bưóc sóng màu xanh bi tán xạ, d ể lại nhiều ánh sáng màu dỏ Do dó, sáng sớm và chiều tô^, chúng ta thấy M ặ t trồi thường có màu dỏ.

;31

sáng rực rỡ cho toàn nhân loại.

M ộ t tròi chiếu rọi ánh sáng đến khắp nhõn gian, mang lọi sức sống cho muôn loài vạn vạt, chứng tỏ nguồn nhiệt

nống của nó võ cùng lớn

N hiệt độ trên bẻ m ặt của Mặt tròi ưóc tính vào khoảng

6 0 0 0 độ, nhiệt độ ỏ trung tâm có thể lên tới150.000 độ Mỗi năm,

M ặt tròi có thể khiến

hoi vào không trung!

Mặt trời và các hành tinh I

-4L-c

Mặt trời là thế năng

lượng duy n h ấ t tro n g

toàn bộ hệ M ột trời, mọi

nguồn gốc nồng lượng

trong hệ Mặt trời đều bắt

nguồn từ nhiệt lượng của

Một tròi

Ngày xửa ngày xưa, con ngưòi không hiểu

vì sao Mặt tròi lại giống như một quả cầu lửa nóng bỏng như vạy? Thế lõ có ỷ kiến cho rằng: 'Trong Một tròi chắc chắn có một lượng than khổng lồ đang bốc cháy, do đó mói có nhiều nhiệt lượng như thế"

Đây lò một cách nói khống chính xóc! Bởi vì cho dù M ạt trời được lòm bằng than thì nhiệt lượng nó tỏa ra cùng lổm cũng chỉ kéo dài được khoảng bốn nghìn nỡm thối; khi cháy hết, nó sẽ bị hủy diệt Nếu tiếp tục cháy, thì mỗi tháng ít nhốt nó phải tiêu tốn một lượng than lớn gấp mười hai lần Trói đất thì mói đủ; hiển nhiên đây lò điều không thể!

Ôi! Thế thì chắc chắn bạn sẽ nghĩ: Vạy nguồn nống lượng khổng lồ của Mặt tròi rốt cuộc lõ từ đõu mò tói?

33

NHỮNGJÌẬU^CHUYỆN

THIÊN VÃN THÚ V|

Từ thế kỉ XX tới nay, cùng với sự phát triển của ngành vật lí nguyên tử, con mọi mới thực sự giải đáp được vấn đề năng lượng của Mặt trời Trong lúc nghiên cứu vẻ năng lượng nguyên tử, con người mới nghĩ ra rằng: Năng lượng của Mặt trời có thể lõ năng lượng nguyên tử Sau đó, các nhò khoa học thông qua quan trắc, thí nghiệm, đã chứng thực suy nghĩ này

Thì ra, M ặt trời chủ yếu được hình thành bỏi khí hidro, hidro chiếm tới hơn 70% khối lượng M ặt tròi Khu vực trung tôm của

M ột trời rốt nhỏ, bón kính mặc dù chỉ bằng V4 M ặt

trời, nhưng lọi lò nguồn nồng lượng thực

sự của cả vầng M ặt trời Trong

điều kiện nhiệt độ vò áp

Mặt trời và các hành tinh I

<iTfHiỂ^Ị;,i'-suốt cao ỏ bẽn trong Một trời, cóc nguyên tử hidro sẽ xảy ro phản ứng nhiệt hạch, cứ năm nguyên tử hidro phản ứng với nhau sẽ tạo thành một nguyên tử heli Trong phản ứng nòy, cỏ một phồn chuyển hóo thành nông lượng, tỏo ro nhiệt lượng rất lớn

Phản ứng nhiệt hạch trong M ặt tròi cũng giống như cóc vụ

nổ khí hidro trên Trói đốt củo chúng to Chính vì ở khu vực trung tôm M ặt trời liên tục xảy ro cóc vụ nổ

khí hidro nên mới cung cốp đủ

( Bài học từ viện bảo tàng ì —

Điện Mặt trời

Điện M ặ t trồi là việc chuyển đổi ánh sáng M ặ t trời thành điện^ nghĩa là phát điện dựa trên dộng cđ nhiệt và pin quang diện Sử dụng năng lượng M ặ t trời dể phất diện là xu hưóng hiện nay trong việc sử dụng năng lượng M ặ t trời Nhưng một trở ngại lón hiện nay là: Giá thành pin M ặ t trời quá cao^ hiệu quả chuyển hóa thấp/ tuổi thọ sử dụng ngắn; giá thành pin tích diện cao, tuổi thọ sử dụng ngắn/ gây ô nhiễm môi trường.

Thưdlig xuyên tắm nắng, tâm trạng tốt

V à o mùa dông ngày ngắn dêm dàí/ ánh M ặ t trời chiếu nghiêng lên bề M ặ t Trái dất/ ánh M ặ t trời mà con người tiếp xúc dưực giảm bớt sẽ khiến lưỢng kích thích tố tiết ra nhiều hởn Do dó vào mùa dông/ hãy ra ngoài tắm nắng dể khiến tâm trạng tốt hđn.

36

CHỈM SAO BẠCH DIHMGIARIER]

Quốc vương xứ Beotia tên là Athamas có con trai Phrixus và con gái Helle với người vỢ đầu Nephele Sau đó, Athamas lại cưới công chúa Ino của vương quốc Thebes Ino độc ác đã tìm cách mưu hại hoàng tử Phrixus để con trai của mình đưỢc kê thừa vương vị

Bà ta lén nấu chín tất cả các loại hạt có vỏ lên, sau đó chia cho nhân dân để gieo trồng, kết quả là các loại hạt này không thể nảy mầm, khiến cả đất nước rơi vào cảnh đói khổ Sau đó, bà lại câu kết với sứ giả trong thần điện, giả vờ nói rằng thần Zeus giáng tội, bắt buộc phải hiến tê hai anh em hoàng tử Phrixus thì mới giải quyết đưỢc nạn đói

Quốc vương tin theo gian kế của Ino, quyết định hi sinh hai đứa trẻ Từ trên cao, Zeus thấy thương tình bèn gửi một chú cừu vàng có khả năng bay rât nhanh xuống cứu họ, đưa đến vương quốc Colchis

Đê cảm ơn cứu mạng, Phrixus đã hiến tặng

chú cừu trắng cho Zcus, đồng thời tặng bộ

lông cừu vàng óng cho quốc vương

của nước Colchis

Zeus - vua của các vị thần, vốn nổi tiếng là đa tình Tình cờ một hôm, Zeus gặp một nàng công chúa Europa xinh đẹp dưới trần gian và ngày đêm lưu luyến nhớ mong Vào một buổi sáng đẹp trời, khi công chúa đang vui vẻ chơi đùa với đám bò của mình trên bãi cỏ, bỗng nhiên nàng phát hiện ra một con trâu trắng to lớn không biết từ đâu xuất hiện và tiến lại gần nàng Kinh ngạc trước vẻ đẹp của chú trâu, Europa quên hết cả cẩn trọng, liền ngồi lên lưng

Bất thình lình, chú trâu nhảy ngang qua đất bằng vả biển rộng với một sức mạnh khủng khiếp, bước đi trên sóng chẳng khác nào trên đất liền

Zeus mang Europa ngang qua biển Địa Trung Hải đến vùng đảo Crete của Hi Lạp, sau đó biến thành một người, bày tỏ tình yêu dành cho công chúa Thì ra con trâu trắng này chính là hóa thân của

Zeus Nàng công chúa xinh đẹp chấp nhận tình yêu của Zeus Thần thoai về con trâu trắng cũng

chính là câu chuyện tình yêu duy nhất trong truyền thuyết về 12 chòm sao

2 ‘ũ tiể A ế ìlĩ

1 Trái đốt hình thành như thế nào?

2 Độ tuổi của Trói đốt

3 Trung tâm của Trói đốt

4 Trói đốt vò cóc tiểu hành tinh có thể va chạm với nhau không?

5 Vì sao Trói đốt không bị rổi?

6 Sụ hình thành bầu khí quyển xung quanh Trói đất Truyền thuyết về cóc chòm sao: Song Tử, Cự Giải