Nâng cao chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay tại hội sở chính ngân hàng thương mại cổ phần sài gòn hà nội (SHB) (tt)

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại 1.1.1 Khái quát về ngân

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái quát về ngân hàng thương mại

1.1.1.1 Định nghĩa ngân hàng thương mại

NHTM là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan, hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi

và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán

1.1.1.2 Đặc điểm của ngân hàng thương mại

Nhìn chung, NHTM dù có quy mô lớn nhỏ khác nhau nhưng đều có các đặc điểm sau đây: NHTM là một doanh nghiệp đặc thù kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ

- tín dụng; Quá trình hoạt động của NHTM không tạo ra sản phẩm dở dang, tồn kho

mà tạo ra sản phẩm hàng hóa trực tiếp cung ứng cho người tiêu dùng; Hoạt động của ngân hàng là cầu nối giữa các nhà đầu tư, các doanh nghiệp, cá nhân có vốn và các nhà đầu tư, các doanh nghiệp, cá nhân có nhu cầu vay vốn

1.1.1.3 Phân loại ngân hàng thương mại

NHTM được phân loại theo các tiêu thức sau đây: Dựa vào hình thức sở hữu, dựa vào chiến lược kinh doanh

1.1.2 Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại

1.1.2.1 Khái niệm cho vay

Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi

1.1.2.2 Hoạt động cho vay theo dự án của NHTM

Hoạt động cho vay theo dự án của NHTM là hoạt động NHTM cung ứng vốn cho khách hàng để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, dịch

vụ và các dự án phục vụ đời sống với nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi theo quy định

1.2 Chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của

ngân hàng thương mại

1.2.1 Thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại

1.2.1.1 Khái niệm thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại

Thẩm định dự án trong hoạt động cho vay của NHTM là rà soát, kiểm tra lại một cách khoa học, khách quan và toàn diện mọi nội dung của dự án và liên quan đến dự án nhằm khẳng định tính hiệu quả cũng như tính khả thi, khả năng trả nợ của dự án trước khi quyết định đầu tư, qua đó ra quyết định cho vay một cách hiệu quả, an toàn

1.2.1.2 Nội dung thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại

Thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại bao gồm nhiều nội dung liên quan chặt chẽ với nhau, về cơ bản thẩm định tài chính dự án bao gồm 5 nội dung chủ yếu sau đây: Thẩm định tổng dự toán vốn đầu tư, các nguồn vốn tài trợ và phương thức tài trợ; Xác định doanh thu và chi phí của dự án, từ đó xác định dòng tiền của dự án; Thẩm định lãi suất chiết khấu của dự án; Thẩm định các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính dự án; Phân tích rủi ro của dự án

1.2.2 Chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của NHTM

1.2.2.1 Khái niệm chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của NHTM

Chất lượng thẩm định tài chính dự án là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh mức

độ chính xác, khoa học nội dung và kết quả thẩm định trong điều kiện thời gian ngắn nhất và chi phí thẩm định thấp nhất, từ đó là cơ sở để ngân hàng lựa chọn được những dự án có tính khả thi, hiệu quả, đảm bảo khả năng trả nợ gốc và lãi đầy

đủ đúng hạn, đồng thời dung hòa được việc giảm thiểu tối đa rủi ro trong hoạt động cho vay của ngân hàng nhưng cũng đem lại sự hài lòng lớn nhất cho khách hàng

1.2.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của NHTM

a Chất lượng tín dụng và hiệu quả của hoạt động cho vay theo dự án

Hiệu quả của việc thực hiện thẩm định tài chính dư án khó đo lường trực tiếp, tuy nhiên có thể đánh giá sơ bộ qua tác động của nó đến kết quả công tác tín dụng của ngân hàng thông qua các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng và hiệu quả cho vay theo dự án của ngân hàng như:

 Tỷ lệ dư nợ quá hạn đối với các khoản vay theo dự án

 Tỷ lệ các dự án không trả nợ đúng kế hoạch

 Tỷ lệ dư nợ xấu cho vay theo dự án

 Thu nhập từ hoạt động cho vay theo dự án

b, Thời gian thẩm định

Đối với chỉ tiêu về thời gian thẩm định khi đánh giá chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của một NHTM, ta có thể tham chiếu giữa thời gian thẩm định thực tế với quy định của ngân hàng đó Yêu cầu của thẩm định tài chính dự án là phục vụ nhanh nhất cho khách hàng trong phạm vi thời gian quy định Nếu thời gian được rút ngắn và đảm bảo theo quy định thì chất lượng thẩm định tài chính dự án là tốt, ngược lại, nếu thời gian thẩm định vượt quá quy định thì chất lượng hoạt động này chưa tốt

c, Chi phí thẩm định

Chất lượng thẩm định tài chính dự án còn được đánh giá thông qua chi phí thẩm định Nếu chi phí thẩm định được tối thiểu hóa mà vẫn đảm bảo công tác thẩm định được tiến hành đầy đủ cả về mặt nội dung cũng như kết quả được chính xác thì đây chính là cơ sở để nói nên chất lượng công tác thẩm định tài chính dự án của ngân hàng là khá tốt

d, Nội dung thẩm định

Nội dung thẩm định đầy đủ, khoa học là căn cứ cho thấy chất lượng thẩm định tài chính dự án là tốt hay chưa tốt Điều này được thể hiện qua các tiêu chí sau:

- Tính chính xác, đầy đủ trong thẩm định vốn đầu tư, đảm bảo tính toán đúng lượng vốn đầu tư cần thiết, tránh cao quá hay thấp quá

- Tính khả thi trong phương thức huy động vốn

- Tính hợp lý, đầy đủ trong ước lượng các giả định của dự án

- Tính thuyết phục trong xác định tỷ lệ lãi suất chiết khấu của dự án

- Tính chính xác, khoa học trong việc lựa chọn và tính toán các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính và khả năng trả nợ của dự án

- Việc đánh giá, đo lường các rủi ro có thể xảy ra của dự án có được thực hiện hay không? Có hợp lý không?

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại

1.3.1 Các nhân tố chủ quan

1.3.1.1 Đội ngũ cán bộ thẩm định tài chính dự án

Con người là nhân tố quyết định chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư bởi con người là chủ thể trực tiếp quản lý và thực hiện công tác thẩm định theo các phương pháp, kỹ thuật và trình tự do mình đặt ra Kết quả thẩm định là kết quả đánh giá, xem xét mang tính chủ quan của con người trên cơ sở khoa học và các tiêu thức chuẩn mực khác nhau

1.3.1.2 Phương pháp thẩm định

Phương pháp thẩm định thể hiện thông qua hệ thống chỉ tiêu và cách áp dụng khi thẩm định tài chính dự án ảnh hưởng đến chất lượng của công tác này Mỗi chỉ tiêu đều có ưu nhược điểm nhất định khi áp dụng để thẩm định dự án, do đó người thẩm định phải biết sử dụng kết hợp các chỉ tiêu để cho kết quả toàn diện và chính xác Tuy theo đặc điểm tính chất của từng dự án mà đặt chỉ tiêu nào là quan trọng trong việc quyết định cho vay

1.3.1.3 Thông tin sử dụng khi thẩm định

Ngân hàng coi hồ sơ vay vốn của khách hàng gửi lên là nguồn thông tin cơ bản nhất để thẩm định Như trên đã đề cập hồ sơ của khách hàng mang tính chủ quan của chủ đầu tư hoặc do những hạn chế mà không nhìn hết mọi khía cạnh hoặc

cố ý điều chỉnh số liệu làm tăng tính khả thi của dự án Do vậy nó không thể là nguồn thông tin duy nhất để ngân hàng xem xét Để đảm bảo chất lượng tín dụng, ngân hàng nên chủ động xem xét các nguồn thông tin được cung cấp ở ngoài như từ NHNN, viện nghiên cứu, phương tiện thông tin đại chúng… đồng thời phải biết sàng lọc, lựa chọn thông tin một cách cập nhật, đầy đủ, chính xác

1.3.1.4 Quy trình thẩm định

Quy trình thẩm định của mỗi ngân hàng là căn cứ để cán bộ thẩm định dựa vào thực hiện công việc một cách khách quan, khoa học và đầy đủ Quy trình thẩm định tài chính dự án đầu tư bao gồm nội dung – phương pháp thẩm định – trình tự tiến hành nội dung thẩm định

1.3.2 Các nhân tố khách quan

Nhân tố khách quan: Là những nhân tố không thuộc tầm kiểm soát của ngân hàng, ngân hàng chỉ có thể tự điều chỉnh mình để khắc phục hoặc thích nghi, đó là các nhân tố: Khách hàng, môi trường kinh tế, môi trường pháp lý, mức độ cạnh ttranh và hợp tác trong lĩnh vực cho vay theo dự án

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ

ÁN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI HỘI SỞ CHÍNH - NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN - HÀ NỘI

2.1 Khái quát về Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội - Hội sở chính

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Sài Gòn -

Hà Nội

Hội sở chính Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội được chính thức thành lập

và đi vào hoạt động từ năm 2006 với địa chỉ trụ sở chính là: 77 Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội

1.1.2 Cơ cấu tổ chức của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (Hội sở)

Cơ cấu tổ chức của SHB hội sở được xây dựng theo chức năng, theo đó đứng đầu là Ban Tổng giám đốc, dưới là các đơn vị chức năng như: Khối Khách hàng doanh nghiệp, Khối Khách hàng cá nhân, Khối nguồn vốn, Khối nội bộ, Khối dịch

vụ khách hàng

1.1.3 Hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (Hội sở)

Hoạt động huy động vốn: Trong hai năm 2008 và năm 2010, hoạt động huy động vốn của SHB hội sở chính gặp nhiều khó khăn do thị trường nhiều biến động: vàng, đô la, giá bất động, thị trường chứng khoán biến động lớn ảnh hưởng đến tâm

lý người dân dẫn đến sự dịch chuyển nguồn vốn nhàn rỗi từ gửi ngân hàng sang lĩnh vực đầu tư khác

Hoạt động cho vay: Nét nổi bật trong hoạt động cho vay tại SHB hội sở chính

đó là tăng trưởng tín dụng đi đôi với chất lượng tín dụng luôn được giữ vững 96,3%

dư nợ tại Ngân hàng đều là nợ đủ tiêu chuẩn

Hoạt động dịch vụ: Hoạt động dịch vụ đã được thực hiện đồng bộ, đa dạng và nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng và có khả năng cạnh tranh với các Ngân hàng thương mại khác Nhờ vậy, thu dịch vụ của Ngân hàng trong những năm qua không ngừng tăng

Kết quả kinh doanh: Lợi nhuận của Hội sở có sự tăng trưởng trong các năm qua

2.2 Thực trạng chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay tại Hội sở chính Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội

2.2.1 Thực trạng chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay tại Hội sở chính Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội

2.2.1.1 Hoạt động cho vay theo dự án tại Hội sở chính - Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội

Xét về tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay theo dự án thì có thể nhận thấy dư nợ cho vay theo dự án của SHB hội sở có sự tăng trưởng trong các năm qua, cụ thể năm

2009 dư nợ tăng 390.096 triệu đồng so với năm 2008 (tương đương tăng 54%) và con

số này năm 2010 tăng so với năm 2009 là 119.859 triệu đồng (tương đương tăng 11%) Bên cạnh đó nếu xem xét dưới góc độ số lượng dự án được trình nên cấp có thẩm quyền để xét duyệt cho vay thì số liệu này cũng tăng trưởng đáng kể qua các năm, tính

từ năm 2008 số lượng dự án đề nghị cho vay năm sau so với năm trước lần lượt là : 7,

12 dự án Tính riêng sáu tháng đầu năm 2011 số lượng dự án đề nghị cho vay cũng đạt khoảng 93% so với cùng kỳ năm 2009

Tỷ lệ dự án được phê duyệt cho vay/số lượng dự án đề nghị cho vay qua các năm

2008, 2009, 2010 và sáu tháng đầu năm 2011 lần lượt là : 78%, 75%, 71% và 77% Như vậy, có thể thấy tỷ lệ dự án được phê duyệt cho vay theo đề xuất của bộ phận tín dụng tại SHB hội sở chính tương đối ổn định trong các năm qua

2.2.1.2 Thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay tại Hội sở chính Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội

Nội dung thẩm định tài chính dự án trong trong hoạt động cho vay tại SHB hội sở bao gồm:

- Thứ nhất : Xem xét, đánh giá sơ bộ các nội dung chính của dự án

- Thứ hai : Thẩm định tổng mức đầu tư của dự án và việc triển khai kế hoạch vốn của dự án

- Thứ ba : Thẩm định kế hoạch, tiến độ triển khai dự án

- Thứ tư : Thẩm định về mức độ phù hợp của công nghệ mà dự án lựa chọn

- Thứ năm: Thẩm định thị trường và khả năng tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án

- Thứ sáu: Thẩm định nguồn cung cấp đầu vào của dự án

- Thứ bảy : Đánh giá hiệu quả về mặt tài chính của dự án và khả năng trả nợ của

dự án

- Thứ tám: Đánh giá, phân tích, dự đoán các rủi ro có thể xảy ra

2.2.1.3 Minh họa thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội - Hội sở chính

Để minh họa cho nội dung thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của Hội sở chính - Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội, tôi xin đưa ra một dự án đã được SHB Hội sở thẩm định và cho vay cụ thể là: Dự án nhà máy kính nổi Chu Lai

2.2.2 Phân tích các chỉ tiêu đánh giá chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay tại Hội sở chính - Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội

2.2.2.1 Thông tin phục vụ thẩm định

Thông tin phục vụ cho việc thẩm định tại Hội sở được thu thập tương đối từ nhiều nguồn, các nguồn thông tin mà SHB Hội sở thu thập để thẩm định được thực hiện qua các kênh sau đây : Thông tin qua hồ sơ của khách hàng, thông tin qua câc phương tiện thông tin đại chúng, thông tin thu thập qua các cơ quan thống khê và CIC, thông tin nội bộ SHB

2.2.2.2 Quy trình thẩm định và sự tuân thủ quy trình của cán bộ thẩm định

Từ năm 2007, SHB hội sở đã xây dựng và ban hành quy trình, cũng như hướng dẫn thẩm định dự án được áp dụng thống nhất trong toàn hệ thống Từ năm 2007, SHB hội sở đã xây dựng và ban hành quy trình, cũng như hướng dẫn thẩm định dự án được

áp dụng thống nhất trong toàn hệ thống Trong quá trình thẩm định tài chính dự án đầu

tư từ cán bộ thẩm định, lãnh đạo Phòng tín dụng Khách hàng doanh nghiệp và tiếp đó

là Phòng Tái thẩm định cho đến Hội đồng tín dụng tại SHB hội sở đều tuôn thủ tối đa quy trình thẩm định và quy chế cho vay đã ban hành do đó đã hạn chế được những sai sót cũng như những rủi ro trong việc ra quyết định cho vay

2.2.2.3 Nội dung và phương pháp thẩm định

- Thứ nhất : Thẩm định tổng vốn đầu tư của dự án

- Thứ hai : Dự tính doanh thu, chi phí của dự án

- Thứ ba : Xác định lãi suất chiết khấu và các yếu tố rủi ro

- Thứ tư : Tính toán các chỉ tiêu tài chính

2.2.2.4 Thời gian thẩm định

Thời gian thẩm định đối với các khoản vay dự án tại Hội sở chính thường đảm bảo quy định về thời gian thẩm định Theo quy trình thẩm định của SHB hội

sở thì từ khi Phòng Tín dụng KHDN nhận đủ hồ sơ mà khách hàng cung cấp và thẩm định cũng như lập xong tờ trình thẩm định, đến bước chuyển hồ sơ cho Phòng tái thẩm định để trình Hội đồng tín dụng đều được vào sổ theo dõi chi tiết

về thời gian và việc luôn chuyển hồ sơ giữa các khâu đều có phiếu bàn giao hồ

sơ - đây là cơ sở đánh giá về tiêu chí thời giam thẩm định và ra quyết định đối với dự án đồng thời đây cũng chính là cơ sở để đánh giá về chất lượng thẩm định tài chính dự án

2.2.2.5 Chất lượng tín dụng và hiệu quả cho vay theo dự án

Bên cạnh các kết quả đạt được, vẫn có một số dự án vay vốn tại SHB hội sở

mà kết quả thẩm định là có hiệu quả và đảm bảo khả năng trả nợ, nhưng do có khó khăn trong quá trình thực hiện dự án cho nên không trả nợ gốc - lãi cho ngân hàng như dự kiến như dự án Tuần Châu Hà Tây, dự án mua tàu của Công ty CP vận tải biển đông - Vinashin…

2.2.2.6 Trang thiết bị công nghệ sử dụng cho công tác thẩm định

Hội sở đã trang bị máy tính và thiết bị hiện đại tốc độ cao phục vụ cho công tác thẩm định nên đã rút ngắn được thời gian, công sức và tăng độ chính xác trong việc xử

lý, tính toán các chỉ tiêu tài chính dự án

2.2.3 Đánh giá chất lượng thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay tại Hội sở chính Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội

2.2.3.1 Kết quả đạt được

Một là: Thời gian thẩm định tại SHB hội sở đang từng bước được rút ngắn Hai là: Chất lượng báo cáo thẩm định đảm bảo khách quan, khoa học và tương đối hoàn thiện

Ba là: Giảm thiểu chi phí thẩm định tài chính dự án

Bốn là: Chất lượng dư nợ cho vay theo dự án của hội sở ngày càng được cải thiện và được nâng cao

Năm là: Tích lũy kinh nghiệm thẩm định và nâng cao uy tín của Ngân hàng Sáu là: Tăng cường tính chuyên môn hóa trong hoạt động thẩm định tài chính

dự án

2.2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân

Hạn chế: Bên cạnh những kết quả đã đạt được nêu trên, hoạt động thẩm định

tài chính dự án tại Hội sở chính - Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội vẫn còn một

số hạn chế nhất định, cụ thể như sau:

- Thứ nhất: Thời gian thẩm định còn kéo dài

- Thứ hai: Nội dung thẩm định còn sơ sài

- Thứ ba: Việc thẩm định còn mang tính chủ quan của người thẩm định

- Thứ tư: Kết luận thẩm định còn chưa chính xác

- Thứ năm: Chất lượng tín dụng và hiệu quả cho vay theo dự án chưa cao

Nguyên nhân

Nguyên nhân chủ quan từ phía SHB Hội sở

- Chất lượng thông tin mà SHB hội sở thu thập còn chưa cao và chưa đầy đủ

- Lực lượng cán bộ phục vụ cho công tác thẩm định còn mỏng, tuy có sự năng động, nhiệt tình, có trình độ và kinh nghiệm, nhưng trong một số lĩnh vực thì hiểu biết của cán bộ thẩm định còn bị hạn chế hoặc đôi khi hiểu biết chỉ mang tính sơ đẳng

- SHB hội sở chưa xây dựng được phần mềm chuyên dụng trợ giúp công tác

xử lý thông tin và phục vụ cho việc dự báo, xác định tỷ lệ chiết khấu, tính toán các chỉ tiêu tài chính và khả năng trả nợ của dự báo