Hoàn thiện công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế xã hội tại thanh tra tỉnh quảng trị

PHẦN II: NỘI DUNG ĐỀ TÀICHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KIN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng:

Đâylà công trình nghiên cứu của riêng tôi, số liệu và kết quả nghiên cứu trong

luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được sử dụng hoặc công bố trongbất kỳ công trình nào khác

Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thôngtin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn gốc

Tác giả

Phạm Thị Thanh Hà

Trường Đại học Kinh tế Huế

LỜI CẢM ƠN

Thực hiện chủ trương của lãnh đạo Thanh tra tỉnh Quảng Trị về việc khôngngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, công chức, thanh traviên - những người chịu trách nhiệm trong công tác thanh tra của tỉnh nhà

Thấy rõ trách nhiệm của bản thân, với cương vị Phó Chánh Thanh tra phụ tráchthanh tra hành chính trong lĩnh vực kinhtế - xã hội, tôi đã theo học chương trình đàotạo Cao học, chuyên ngành Quản lý kinh tế khóa 2014 - 2016, trường Đại học Kinh tếthuộc Đại học Huế

Trong quá trình học tập và thực hiện luận văn tốt nghiệp cuối khóa, bên cạnh

sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự quan tâm và giúp đỡ tận tình từ BanGiám hiệu, các thầy, cô giáo của trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Huế, từ tậpthể lãnh đạo và cán bộ trong cơ quan Thanh tra tỉnh Quảng Trị

Đặc biệt là sự giúp đỡ vô cùng quý báu của PGS.TS Bùi Dũng Thể và đồngchí Hoàng Phước Quỳnh- Thanh tra viên cao cấp, Chánh thanh tra tỉnh Quảng Trị

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.TS Bùi Dũng Thể, người thầy

đã trực tiếp hướng dẫntận tình những chỉ dẫn khoa học quý báu

Xin chân thành cảm ơn quý thầy, cô và bạn bè đồngnghiệp đã nhiệt tình giúp tôi

có thêm hiểu biết, kinh nghiệmvà những bài học giá trị không những phục vụ cho việchoàn thành khóa học, mà còn giúp cho tôi trong suốt quá trình công tác sau này

Cuối cùng, tôi xin hứa sau khi hoàn thành khóa học tôi sẽ đưa các kiến thức đãnhận được đóng góp vào sự phát triển của tỉnh nhà nói chungvà của cơ quan Thanhtra tỉnh nói riêng

Xin chân thành cám ơn!

Trường Đại học Kinh tế Huế

TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Họ và tên học viên: PHẠM THỊ THANH HÀ

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Niên khóa: 2014-2016

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS BÙI DŨNG THỂ

Tên đề tài: HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI THANH TRA TỈNH QUẢNG TRỊ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất phát từ tầm quan trọng của công tác thanh tra và những đòi hỏi từ thực tiễncông việc: Khối lượng công việc thanh tra ngày càng tăng; xu hướng gia tăng vụ việc,sai phạm ngày càng rõ rệt và tính chất các vụ việc thanh tra ngày càng phức tạp

2 Phương pháp nghiên cứu

- Phân tích số liệu thứ cấp từ nguồn báo cáo, tạp chí chuyên ngành, sách, báo

- Điều tra, phỏng vấn lấy ý kiến của hai đối tượng đó là: Đơn vị đã từng đượcthanh tra và các cán bộ ở cơ quan Thanh tra tỉnhQuảng Trị Kết quả khảo sát ý kiến

từ hai nhóm này được phân tích với sự hỗ trợ của các kỹ thuật thống kê mô tả

3 Kết quả nghiên cứu và những đóng góp khoa học của luận văn

Sốliệu thứ cấp giai đoạn 2011 -2015 cho thấy công tác thanh tra của Thanh tratỉnh Quảng Trị đã có chuyển biến tích cực; số lượng, chất lượng các cuộc thanh tra

được nâng lên, sai phạm được phát hiện qua thanh tra nhiều hơn Kết quả khảo sát

cũng cho thấy đánh giá của đối tượng được thanh tra và của cán bộ Thanh tra tỉnhQuảng Trị về công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội đều ởmức tốt đến rất tốt Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số hạn chế như: Kế hoạch thanh tra

chưa cụ thể, khoa học; thời gian thanh tra còn kéo dài; khung pháp lý còn chồng

chéo vàviệc phối hợp giữa cơ quan thanh tra với các đơn vị liên quan còn rời rạc

Từ những hạn chế đó, tác giả đề xuất các giải phápkhắc phục như sau: Đẩy mạnh

công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; nâng cao chất lượng chương trình, kế hoạch thanhtra; tăng cường công tác đôn đốc xử lý sau thanh tra và thường xuyên tổ chức thảo luậnchuyên đề về công tác thanh tra

Trường Đại học Kinh tế Huế

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU viii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ ix

PHẦN I: TỔNG QUAN 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

PHẦN II: NỘI DUNG ĐỀ TÀI 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI 5

1.1CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI 5

1.1.1Một số vấn đề cơ bản về công tác thanh tra 5

1.1.1.1Các khái niệm 5

1.1.1.2Mục đích, ý nghĩa của hoạt động thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội 14

1.1.1.3Các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra hành chính trong linh vực kinh tế -xã hội 18

1.1.2Sự cần thiết và tầm quan trọng của việc hoàn thiện công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội 19

1.1.3Nội dung và quy trình thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội .20 Trường Đại học Kinh tế Huế

1.1.4Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh

tế - xã hội 23

1.1.4.1Các nhân tố chủ quan 23

1.1.4.2Các nhân tố khách quan 24

1.2CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI 27

1.2.1Kinh nghiệm thanh tra hành chính của một số nước trên thế giới 27

1.2.2Kinh nghiệm thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội cấp tỉnh ở việt Nam 34

1.2.3Một số bài học kinh nghiệm 35

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI CƠ QUAN THANH TRA TỈNH QUẢNG TRỊ 37

2.1 TÌNH HÌNH CƠ BẢN CỦA CƠ QUAN THANH TRA TỈNH QUẢNG TRỊ 37

2.1.1Về tổ chức bộ máy 37

2.1.2Cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ hoạt động thanh tra 39

2.1.3Việc ban hành văn bản, văn bản quy phạm pháp luật liên quan 40

2.1.4Việc tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật 41

2.1.5Việc xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra 43

2.2ĐỐI TƯỢNG THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ -XÃ HỘI CỦA THANH TRA TỈNH QUẢNG TRỊ 44

2.3TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI GIAI ĐOẠN 2011-2015 46

2.3.1Phương pháp hoạt động 46

2.3.2Những kết quả đạt được 47

2.4ĐÁNH GIÁ CỦA ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC THANH TRA VỀ CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI .52

2.4.1Mẫu khảo sát 52 Trường Đại học Kinh tế Huế

2.4.2Đánh giá toàn diện công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã

hội 53

2.4.3Đánh giá mức độ đồng thuận của đối tượng thanh tra đối với kết luận của Thanh tra 57

2.5ĐÁNH GIÁ CỦA CÁN BỘ THANH TRA TỈNH VỀ CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI .59

2.6ĐÁNH GIÁ TỔNG QUÁT CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI 62

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI THANH TRA QUẢNG TRỊ 66

3.1 ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI THANH TRA TỈNH QUẢNG TRỊ 66

3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI THANH TRA QUẢNG TRỊ 67

3.2.1 Cơ sở hình thành các giải pháp 67

3.2.2Các giải pháp 68

PHẦN III: KẾT LUẬN 73

1 KẾT LUẬN 73

2 KIẾN NGHỊ 74

2.1 Đối với Thanh tra Chính phủ 74

2.2 Đối với Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh 75

2.3 Đối với Chánh Thanh tra tỉnh 75

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 77 BIÊN BẢN HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN

NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 1 VÀ 2

BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA

XÁC NHẬN HOÀN THIỆN LV

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ACA : Cơ quan Giám sát hành chính Ai Cập

BAI : Ban thanh tra và kiểm toán Hàn Quốc

CBCC : Cán bộ công chức

CPC : Uỷ ban chống tham nhũng

HĐND : Hội đồng nhân dân

UBND : Ủy ban nhân dân

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Số liệu tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật giai đoạn 2011-2015 42

Bảng 2.2 Số cuộc thanh tra đã thực hiện và đã kết thúc 50

Bảng 2.3 Số đơn vị đã thanh tra và phát hiện sai phạm 51

Bảng 2.4 Số tiền kiến nghị thu hồi và đã thu hồi 51

Bảng 2.5 Thống kê mẫu khảo sát 53

Bảng 2.6 Đánh giá toàn diện công tác thanh tra - đơn vị thanh tra 54

Bảng 2.7 Xếp hạng đánh giá công tác thanh tra theo loại hình đơn vị 54

Bảng 2.8 Các điểm tích cực trong công tác thanh tra 55

Bảng 2.9 Các điểm hạn chế trong công tác thanh tra 56

Bảng 2.10 Thống kê ý kiến đánh giá về tính phối hợp giữa cơ quan thanh tra với đối tượng thanh tra và các cơ quan liên quan 57

Bảng 2.11 Thống kê ý kiến đánh giá về mức độ đồng thuận 57

Bảng 2.12 Thống kê ý kiến đánh giá về kết luận thanh tra 58

Bảng 2.13 Tổng hợp điểm đánh giá về công tác thanh tra 59

Bảng 2.14 Mức độ đồng ý về các điểm tích cực trong công tác tổ chức 60

Bảng 2.15 Tỷ lệ đồng ý với các điểm hạn chế trong công tác thanh tra 61 Bảng 2.16 Tỷ lệ đồng ý với các điểm khó khăn trong công tác thanh tra 62Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC SƠ ĐỒ,ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ

Sơ đồ 1.1: Quy trình thanh tra tổng hợp 22

Trường Đại học Kinh tế Huế

Lúc sinh thời, Bác Hồ của chúng ta đã khẳng định: “Thanh tra là một nhiệm

vụ vẻ vang và quan trọng Nó theo dõi, xem xét việc chấp hành đúng đắn đường lối,chính sách, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Chính phủ” Điều đó cho thấy, công tácthanh tra giống như “ngọn đèn pha” giúp nhìn rõ ưu điểm, khuyết điểm, nắm chắctình hình trong lãnh đạo, quản lý

Tuy nhiên, trong thực tiễn hoạt động thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh

tế - xã hội tại tỉnh Quảng Trị đã bộc lộ một số bất cập, biểu hiện qua một số vấn đề

như: Khối lượng công việc thanh tra ngày càng tăng; Xu hướng gia tăng vụ việc, sai

phạm ngày càng rõ rệt; Tính chất các vụ việc thanh tra ngày càng phức tạp; Tỷ lệthu hồi sau thanh tra không cao…

Xuất phát từ tầm quan trọng của công tác thanh tra và từ những bất cậptrong thực tiễn, đòi hỏi một đánh giá nghiêm túc đối với công tác thanh tra hànhchính nói chung, thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội nói riêng tạiThanh tra tỉnh Quảng Trị Vì vậy, tôi chọn đề tài: Hoàn thiện công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội tại Thanh tra tỉnh Quảng Trị.

Nghiên cứu này tập trung khảo sát ý kiến của các bên liên quan, các ý kiến ghinhận sẽ được tiến hành phân tích để nhận diện các điểm sáng, điểm hạn chế,

điểm vướng mắc của hoạt động thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã

Trường Đại học Kinh tế Huế

hội tại Thanh tra tỉnh Quảng Trị Đây sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng các giảipháp cũng như gợi ý các hướng hoàn thiện công tác thanh tra hành chính tronglĩnh vực kinh tế - xã hội tại Thanh tra tỉnh Quảng Trị.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Các vấn đề lý luận và thực tiễn về thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế

-xã hội tại Thanh tra tỉnh Quảng Trị

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Nội dung: Công tác thanh tra hành chính tại Thanh tra tỉnh được triển khai

trên nhiều lĩnh vực như:

- Thanh tra trách nhiệm thủ trưởng các cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân(UBND) tỉnh, Chủ tịch UBND thành phố, huyện, thị thuộc tỉnh về công tác tiếpdân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; thực hiện pháp luật về thanh tra, về phòng chốngtham nhũng;

- Thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Trường Đại học Kinh tế Huế

Nghiên cứu này tập trung phân tích đánh giá thanh tra hành chính trong lĩnhvực kinh tế - xã hội.

Đối tượng của thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội:

Thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội hướng tới đối tượng trong

bộ máy, người thuộc quyền quản lý trực tiếp của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà

nước trong việc thực hiện các chính sách pháp luật về lĩnh vực kinh tế - xã hội

Cụ thể, đối tượng của thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội tạiThanh tra tỉnh Quảng Trị bao gồm: tất cả đối tượng thuộc các Sở, ban, ngành thuộctỉnh; các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện, UBND cấp xã; Doanhnghiệp nhà nước do Chủ tịch UBND tỉnh Quyết định thành lập

Không gian: Tại cơ quan Thanh tra tỉnh.

Thời gian:

- Giai đoạn 2011 đến 2015

- Nghiên cứu đề xuất giải pháp hoàn thiện thanh tra kinh tế - xã hội tạiThanh tra tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2016 - 2020

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp thu thập dữ liệu:

- Số liệu thứ cấp: Thu thập từ nguồn báo cáo, tạp chí chuyên ngành, sách, báo

- Số liệu sơ cấp thu thập trực tiếp thông qua điều tra, phỏng vấn lấy ý kiến của

hai đối tượng đó là: Đơn vị đã từng được thanh tra và các cán bộ ở cơ quan Thanh

tra tỉnh Bằng việc khảo sát 27 cán bộ công tác tại Thanh tra tỉnh Quảng trị và 146cán bộ làm việc tại 107 đơn vị đã từng được thanh tra trong giai đoạn 2011 - 2015

trên địa bàn tỉnh Quảng Trị

Kết quả khảo sát ý kiến từ hai nhóm này được phân tích với sự hỗ trợ của các

kỹ thuật thống kê mô tả Kết quả thu được từ bước phân tích này lại được tiếp tục

khai thác, đối chiếu qua một số cuộc phỏng vấn sâu với các cán bộ kinh nghiệm

Trường Đại học Kinh tế Huế

Phương pháp phân tích:

- Thống kê mô tả

- Chuyên gia: Là các cán bộ gồm lãnh đạo của thanh tra tỉnh và lãnh đạo cácphòng thuộc Thanh tra tỉnh, trong đó: 01 thanh tra viên cao cấp, 06 thanh tra viênchính, đều là các cán bộ có kinh nghiệm lâu năm trong ngành (Phụ lục 4)

- Ngoài ra nghiên cứu cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phươngpháp nghiên cứu tài liệu; Phương pháp phân tích so sánh, suy luận logic, quy nạp

Trường Đại học Kinh tế Huế

PHẦN II: NỘI DUNG ĐỀ TÀI

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ – XÃ HỘI

1.1.1.1 Các khái niệm

 Thanh tra nhà nước

Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục

do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiệnchính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân Thanh tra

nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành (Luật Thanh tra

số: 56/2010/QH12 - Điều 3)

 Thanh tra hành chính

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật,

nhiệm vụ, quyền hạn được giao (Luật Thanh tra số: 56/2010/QH12 -Điều 3)

Thanh tra hành chính là một hoạt động chuyên trách do bộ máy thanh tra đảmnhiệm có nội dung là kiểm tra, xem xét, đánh giá, kết luận chính thức các cơ quan,

tổ chức, cá nhân về việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của

nhà nước nhằm phòng ngừa, xử lý các vi phạm pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhànước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân góp phần nâng cao hiệu

lực quản lý nhà nước

Trường Đại học Kinh tế Huế

Cơ quan thanh tra hành chính là cơ quan quản lý nhà nước theo cấp hànhchính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức,

cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp Hoạt động cơ quan thanh tra hành chính xuấthiện trong công việc quản lý của cả cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền

chung và cơ quan nhà nước có thẩm quyền chuyên môn Cụm từ “thuộc quyền quản lý trực tiếp” được hiểu là đối tượng của cơ quan thanh tra hành chính có sự lệ

thuộc về mặt tổ chức đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định việc thựchiện cơ quan thanh tra hành chính Đây là phương thức đảm bảo pháp chế, kỷ luật,quyền và lợi ích của cá nhân, cơ quan, tổ chức

Theo khái niệm quy định tại Luật Thanh tra thì hoạt động thanh tra hành chính

được hiểu như sau:

Thứ nhất, hoạt động thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra do các cơ

quan có thẩm quyền tiến hành, bao gồm các cơ quản lý nhà nước, các cơ quan thanh

tra nhà nước (Chính phủ; bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; Uỷ ban

nhân dân các cấp; thanh tra các cấp, các ngành…)

Thứ hai, đối tượng của thanh tra hành chính là các cơ quan, tổ chức, cá nhân

trực thuộc Chẳng hạn như bộ, cơ quan ngang bộ tiến hành hoạt động thanh tra đốivới các cơ quan, tổ chức, đơn vị chịu sự quản lý trực tiếp của bộ, cơ quan ngang bộ;

Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tiến hành thanh tra đối vớicác sở, ngành cấp tỉnh v.v

Thứ ba, nội dung của thanh tra hành chính là xem xét, đánh giá việc thực hiện

chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao của cơ quan, tổ chức và cánhân trực thuộc

 Thanh tra chuyên ngành

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, theo quan điểm vànhận thức mới, Nhà nước thực hiện vai trò phục vụ xã hội với tính chất là một tổchức dịch vụ công Nhà nước có quyền và có nhiệm vụ tạo ra một môi trường phápTrường Đại học Kinh tế Huế

lý thuận lợi cho các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tự do phát triển đảm bảo kỷcương, kỷ luật, công bằng Trong cơ chế quản lý mới, phương thức, cách thức, mục

đích nội dung thanh tra đối với các doanh nghiệp không thể mang tính hành chính

giống như thanh tra các cơ quan, đơn vị, cá nhân trong bộ máy nhà nước mà cầnphải có sự thay đổi Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội đều cócác cơ quan quản lý nhà nước, vì thế, việc thanh tra, kiểm tra các tổ chức, đơn vị, cánhân trong việc chấp hành pháp luật về từng lĩnh vực phải được tiến hành chuyênsâu, do các cơ quan quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực thực hiện Đó là lý docủa việc xuất hiện hoạt động thanh tra chuyên ngành trong Luật thanh tra

Tại khoản 3, Điều 3, Luật Thanh tra năm 2010 nêu: “Thanh tra chuyên ngành

là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực

đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quyđịnh về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó”

Theo khái niệm này, thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra việc thựchiện pháp luật chuyên ngành, việc chấp hành các quy định về chuẩn kỹ thuật,chuyên môn, nghiệp vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý nhà

nước của bộ, ngành, (trừ công việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn mang tính chất

công vụ) Đây là hoạt động thanh tra hướng ra ngoài bộ máy, hướng vào thực tiễn

đời sống xã hội nhằm đảm bảo trật tự kỷ cương, pháp luật phục vụ yêu cầu quản lýnhà nước theo ngành, lĩnh vực Hoạt động thanh tra chuyên ngành được tiến hànhthường xuyên, nếu phát hiện có vi phạm thì xử phạt hành chính theo quy định của

pháp luật về xử lý vi phạm hành chính

 Phân biệt thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Mục đích của quản lý nhà nước xét cho cùng là bảo đảm cho mọi hoạt độngtrong xã hội tuân thủ theo các quy định của pháp luật, bảo đảm cho công dân thựchiện được các quyền cơ bản của mình, tạo điều kiện phát huy mọi năng lực sản xuấtcủa xã hội Để đạt được mục đích đó, Nhà nước phải phải thực hiện hai nhiệm vụchính là tăng cường các biện pháp nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả, hiệu lựcTrường Đại học Kinh tế Huế

quản lý mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội và phải thường xuyên hoàn thiện, loại trừcác khuyết tật trong quá trình vận hành bộ máy nhà nước Tương ứng với hai nhiệm

vụ này là hai loại hình của hoạt động thanh tra: Thanh tra chuyên ngành (hướng vào

xã hội, các đối tượng quản lý) và thanh tra hành chính (hướng vào bản thân bộ máyquản lý)

Để phân biệt giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành ta đi vào

những nội dung sau:

Mục đích hoạt động: Hoạt động thanh tra hành chính chủ yếu tập trung vào

việc kiểm soát việc thực hiện nhiệm vụ công vụ của cán bộ, công chức và cơ quan

nhà nước làm lành mạnh hóa bộ máy nhà nước Hoạt động thanh tra chuyên ngành

chủ yếu hướng tới việc kiểm soát hoạt động chấp hành chính sách, pháp luật củamọi đối tượng trong xã hội nhằm phục vụ hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước trêncác lĩnh vực của đời sống xã hội

Về chủ thể tiến hành: Chủ thể tiến hành hoạt động thanh tra chuyên ngành

là cơ quan nhà nước quản lý theo ngành, lĩnh vực (thanh tra bộ, thanh tra sở,

thanh tra cục, tổng cục và chi cục thuộc sở) Chủ thể tiến hành hoạt động thanhtra hành chính là các thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước theo cấp hành chính

và cơ quan thanh tra theo cấp hành chính như thanh tra chính phủ, thanh tra tỉnh,

thanh tra huyện

Hình thức thanh tra: Hoạt động thanh tra hành chính chỉ được thực hiện

thông qua đoàn thanh tra Hoạt động thanh tra theo chương trình, kế hoạch thanh tra

và thanh tra đột xuất khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật Hoạt động thanh

tra chuyên ngành có thể được thực hiện thông qua đoàn thanh tra chuyên ngành,

thanh tra viên và người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành thực

hiện Hoạt động thanh tra không chỉ theo chương trình, kế hoạch hay thanh tra độtxuất mà còn được thực hiện thường xuyên

Nguyên tắc tiến hành hoạt động thanh tra: Bên cạnh việc tuân thủ các

nguyên tắc trong hoạt động thanh tra đó là việc thanh tra tuân theo pháp luật; bảoTrường Đại học Kinh tế Huế

đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời thì hoạt động

thanh tra không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa

các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bìnhthường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra Hoạt động thanh tra

chuyên ngành do Đoàn thanh tra chuyên ngành, thanh tra viên và người được giaothực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành thực hiện Hoạt động thanh tra chuyênngành phải được tiến hành thường xuyên, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ vềchuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ; phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi viphạm pháp luật

Đối tượng của hoạt động thanh tra: Thanh tra hành chính là hướng tới đối

tượng trong bộ máy, người thuộc quyền quản lý trực tiếp của thủ trưởng cơ quan

quản lý nhà nước Đối tượng của hoạt động thanh tra chuyên ngành bao gồm các cơquan, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực quản lý của các ngành Theo đó,

đối tượng của thanh tra chuyên ngành rất rộng bao gồm cơ quan nhà nước (nếu có

cơ quan nhà nước ở đây thì đã trùng lặp một phần nội hàm của đối tượng thuộc

thanh tra hành chính)

Trình tự, thủ tục thanh tra: Nếu như hoạt động thanh tra hành chính chỉ

được tiến hành theo Đoàn thanh tra với thành phần đoàn thanh tra gồm trưởng đoàn

thanh tra, thành viên khác của Đoàn thanh tra thì đối với hoạt động thanh tra chuyênngành có thể được thực hiện thông qua đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên tiến hành

độc lập hoặc người được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành thực

hiện Với đặc thù của hoạt động thanh tra chuyên ngành đòi hỏi phải tiến hành

nhanh chóng và đặc biệt là trong nhiều tình huống là xử lý ngay các hành vi vi

phạm pháp luật chuyên ngành đảm bảo pháp chế

 Phân biệt hoạt động thanh tra với các hoạt động kiểm tra, giám sát

 Phân biệt giữa thanh tra và kiểm tra

Theo Từ điển Tiếng Việt thì “kiểm tra” là xem xét tình hình thực tế để đánhgiá, nhận xét Có thể nói giữa hoạt động thanh tra và kiểm tra có mối quan hệ chặtTrường Đại học Kinh tế Huế

chẽ, gần gũi và có nhiều điểm giao thoa nhau Tuy nhiên với tư cách là một hoạt

động độc lập, kiểm tra có nhiều điểm khác biệt với thanh tra:

Chủ thể tiến hành: Giữa kiểm tra và thanh tra có một mảng giao thoa về chủ

thể, đó là Nhà nước Nhà nước tiến hành cả hoạt động thanh tra và kiểm tra Tuynhiên, chủ thể của kiểm tra rộng hơn của thanh tra rất nhiều Trong khi chủ thể tiếnhành thanh tra phải là Nhà nước, thì chủ thể tiến hành kiểm tra có thể là Nhà nướchoặc có thể là chủ thể phi nhà nước, chẳng hạn như hoạt động kiểm tra của một tổchức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội (Đảng, Công đoàn, Mặt trận, Đoàn thanh

niên ), hay như hoạt động kiểm tra trong nội bộ một doanh nghiệp

Mục đích thực hiện: Mục đích của thanh tra bao giờ cũng rộng hơn, sâu hơn

đối với các hoạt động kiểm tra Đặc biệt, đối với các cuộc thanh tra để giải quyết

khiếu nại, tố cáo thì sự khác biệt về mục đích, ý nghĩa giữa hoạt động thanh tra vàkiểm tra càng rõ hơn nhiều, bởi: Thông thường khiếu nại, tố cáo phản ánh sự bứcxúc, bất bình của nhân dân trước những việc mà nhân dân cho là quyền và lợi íchhợp pháp của mình bị vi phạm cho nên mục đích của hoạt động thanh tra không cònchỉ là xem xét, đánh giá một cách bình thường nữa

Phương pháp tiến hành: Với mục đích rõ ràng hơn, rộng hơn, khi tiến hành

thanh tra, Đoàn thanh tra cũng áp dụng những biện pháp nghiệp vụ sâu hơn, đi vào

thực chất đến tận cùng của vấn đề như: Xác minh, thu thập chứng cứ, đối thoại, chấtvấn, giám định

Phạm vi hoạt động: Phạm vi hoạt động kiểm tra thường theo bề rộng, diễn ra

liên tục, ở khắp nơi với nhiều hình thức phong phú, mang tính quần chúng

Thời gian tiến hành: Trong hoạt động thanh tra thường có nhiều vấn đề phải

xác minh, đối chiếu rất công phu, nhiều mối quan hệ cần được làm rõ, cho nên phải

sử dụng thời gian nhiều hơn so với kiểm tra

Thanh tra và kiểm tra tuy có sự phân biệt nhưng chỉ là tương đối Khi tiếnhành cuộc thanh tra, thường phải tiến hành nhiều thao tác nghiệp vụ mà đó thựcchất là kiểm tra Ngược lại, đôi khi tiến hành kiểm tra để làm rõ vụ việc, lại lựachọn được nội dung thanh tra

Trường Đại học Kinh tế Huế

 Phân biệt giữa thanh tra với điều tra

Điều tra hiểu theo nghĩa rộng nhất bao gồm: Điều tra xã hội học, điều tra dân

số, điều tra về kinh tế Tuy nhiên, với mục đích tránh hình sự hoá công tác thanhtra, ở đây chỉ so sánh thanh tra với điều tra hình sự Với ý nghĩa này, điều tra là hoạt

động của các cơ quan có thẩm quyền nhằm thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm

Giữa thanh tra và điều tra hình sự có sự khác nhau như sau:

Chủ thể tiến hành: Chủ thể tiến hành thanh tra là các tổ chức thanh tra và chủ

yếu là Đoàn thanh tra hoặc Thanh tra viên, cộng tác viên thanh tra, người được giaothực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành Trong khi đó, chủ thể tiến hành điềutra hình sự chủ yếu là Cơ quan điều tra và các điều tra viên, cán bộ điều tra

Mục đích tiến hành: Mục đích của điều tra hình sự là chứng minh tội phạm

thì mục đích của thanh tra là nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách,pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục;phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cánhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phầnnâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà

nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Phương pháp tiến hành: Quá trình điều tra, cơ quan điều tra áp dụng tổng

hợp các biện pháp do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định như: Khám nghiệm hiện

trường, khám nghiệm tử thi, bắt, khám xét, thu giữ, tạm giữ tài liệu, đồ vật, lấy lờikhai người làm chứng, người bị hại, thực nghiệm điều tra Trong khi đó cácphương pháp tiến hành thanh tra là: Đối thoại, xử phạt vi phạm hành chính, tạmđình chỉ hoặc kiến nghị

 Phân biệt giữa thanh tra và giám sát

Trong Từ điển Tiếng Việt, “giám sát” được hiểu là “sự theo dõi, xem xét làm

đúng hoặc sai những điều đã quy định”,“theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng

những điều đã quy định không”

Trường Đại học Kinh tế Huế

Như vậy, ở mức độ ý nghĩa chung nhất, giám sát và thanh tra đều được tiếnhành trên cơ sở các quyền và nghĩa vụ của chủ thể được thanh tra, giám sát và đốitượng chịu sự thanh tra, giám sát Tuy nhiên, chúng vẫn có điểm khác nhau cơ bản

là: trong khi thanh tra luôn luôn gắn liền với quản lý nhà nước, mang tính quyền lực

nhà nước thì giám sát có thể mang tính quyền lực nhà nước hoặc không mang tính

quyền lực nhà nước

Giám sát mang tính quyền lực nhà nước được tiến hành bởi chủ thể là các cơ

quan nhà nước có thẩm quyền đối với một hay một số hệ thống cơ quan nhà nước

khác, chẳng hạn như: Hoạt động giám sát của Quốc hội đối với Chính phủ, Toà ánnhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao; hoạt động giám sát của Hội

đồng nhân dân đối với các cơ quan nhà nước ở địa phương

Giám sát không mang tính quyền lực nhà nước: Là loại hình giám sát đượctiến hành bởi các chủ thể phi Nhà nước như hoạt động giám sát của Mặt trận tổquốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của mặt trận đối với bộ máy nhà nước

và đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước; hay đơn giản chỉ là giám sát thi công

một công trình

 Mối quan hệ giữa hoạt động thanh tra với hoạt động kiểm tra, điều tra, giám sát

Mặc dù có những sự khác biệt nêu trên, nhưng với tư cách là một bộ phận của

hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước, hoạt động theo một thể pháp luật thốngnhất, giữa các chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát có những mốiquan hệ ràng buộc, tương hỗ, phối hợp với nhau khi thực thi chức năng, nhiệm vụcủa mình, cụ thể:

Một là, thanh tra cùng với các phương thức kiểm tra, điều tra, giám sát luôn là

hiện thân của kỷ cương pháp luật Công tác thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát dù

được thực hiện dưới bất cứ hình thức nào, nhưng sự hiện diện của các cơ quan

thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát đã là một sự nhắc nhở thường xuyên đối vớitất cả các đối tượng chịu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát rằng: Pháp luật phải đượcTrường Đại học Kinh tế Huế

tuân thủ, sự thanh tra, kiểm tra, giám sát định kỳ thường xuyên hay đột xuất luôntạo ra một “sức ép” thường trực lên các đối tượng và nhờ đó, nó tác dụng hạn chế,

răn đe những hành vi vi phạm pháp luật của các đối tượng quản lý

Thanh tra không chỉ có chức năng bảo đảm pháp chế mà còn có chức năng tìmhiểu, giúp đỡ, định hướng cho các đối tượng thực hiện đúng các quy định của phápluật Điều này sẽ càng trở nên quan trọng nếu chúng ta quan niệm về một Nhà nướclàm dịch vụ công Khi đó các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, điều tra,giám sát sẽ thực sự trở thành một trong những địa chỉ mà các cơ quan, đơn vị,doanh nghiệp, công dân… trông cậy để có thể nhận được những khuyến nghị,những chỉ dẫn bảo đảm cho hoạt động của mình đúng pháp luật

Hai là, thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát luôn luôn là cách thức, phân tích,

mổ xẻ một cách sâu sắc, đầy đủ, nhất là các nguyên nhân, động cơ, mục đích, tínhchất, mức độ của một hành vi vi phạm Do vậy các giải pháp được đưa ra từ hoạt

động thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát không chỉ hướng vào việc xử lý hành vi

vi phạm pháp luật mà nó phát hiện được mà nó còn có tác dụng khắc phục các kẽ hởcủa chính sách, pháp luật, ngăn ngừa tận gốc mầm mống phát sinh những vi phạmpháp luật tương tự xảy ra ở một nơi khác hoặc vào một thời điểm khác

Ba là, thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát dù là loại hình nào cũng luôn luôn

có tính định hướng và tính xây dựng Vai trò phòng ngừa của thanh tra, kiểm tra,

mang tính chủ động Trong rất nhiều trường hợp, qua thanh tra, kiểm tra, điều tra,giám sát mà có thể dự báo được một hành vi vi phạm pháp luật sẽ xảy ra trong

tương lai nếu không có sự chấn chỉnh, không có sự định hướng lại cho các đốitượng một cách kịp thời

Từ sự phân định này có thể thấy, thanh tra với chức năng thiết yếu của quản lý

Nhà nước, hoạt động thanh tra hỗ trợ đắc lực cho hoạt động kiểm tra, điều tra, giám

sát Chính vì vậy, có thể khẳng định trong mới quan hệ giữa thanh tra, kiểm tra,

điều tra, giám sát thì các cơ quan Thanh tra nhà nước giữ vị trí trung tâm và có vai

trò là cầu nối trong cơ chế thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.1.1.2 Mục đích, ý nghĩa của hoạt động thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

 Thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội là hoạt động thanh tra của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong

việc thực hiện các chính sách pháp luật về lĩnh vực kinh tế - xã hội

Lĩnh vực kinh tế - xã hội là một phạm trù rộng; tuy nhiên, trong phạm vi hoạt

động của Thanh tra nhà nước, hoạt động thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế

- xã hội chủ yếu tập trung vào những nội dung sau:

- Thanh tratrong lĩnh vực kinh tế: Thanh tra các cơ quan, tổ chức có hoạt độngkinh tế, tài chính, quản lý vốn và tài sản nhà nước…

- Thanh tra trong lĩnh vực xã hội: Thanh tra các cơ quan, tổ chức có hoạt động

xã hội (văn hóa, y tế, lao động …)

Ví dụ: Thanh tra kinh tế: Thanh tra toàn diện việc quản lý Tài chính ngân sách

và các chương trình dự án Đầu tư và Xây dựng cơ bản trên địa bàn huyện Hải Lăng

trong thời gian 2014 - 2015; Thanh tra việc quản lý, sử dụng ngân sách của UBND

thành phố Đông Hà Thanh tra trong lĩnh vực xã hội: Thanh tra việc thực hiện mộtchính sách xã hội, người có công ở sở Lao động - Thương binh xã hội; Thanh tracông tác tuyển dụng công chức ở sở Nội vụ; Thanh tra thực hiện chế độ hưu trí ởcác xã phường…

Qua thực tiễn hoạt động thanh tra trong lĩnh vực kinh tế - xã hội cho thấy: Cáccuộc thanh tra trong lĩnh vực kinh tế - xã hội thường xem xét, đánh giá việc chấphành pháp luật về kinh tế - xã hội liên quan đến trách nhiệm quản lý nhà nước của cơquan, tổ chức, cá nhân về trách nhiệm thực thi công vụ, nhiệm vụ cán bộ, công chức

Đồng thời, thông qua hoạt động thanh tra phát hiện hành vi vi phạm pháp luật

trong việc quản lý, sử dụng kinh phí, tài sản nhà nước Kết quả hoạt động thanh trangoài việc kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; biểu dương khen thưởngTrường Đại học Kinh tế Huế

cơ quan, tổ chức, cá nhân có thành tích trong thực thi công vụ; phát hiện những sơ

hở, bất cập trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật, kiến nghị cơ quan có thẩmquyền sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách liên quan đến kinh tế, xã hội, đến khungpháp lý hoạt động của doanh nghiệp và các dự án đầu tư

Có thể nói, hoạt động thanh tra trong lĩnh vực kinh tế - xã hội có vai trò quantrọng trong việc giúp cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện hệ thống pháp luật,chính sách Một trong những yêu cầu quan trọng nhất trong việc xây dựng và pháttriển nền kinh tế xã hội Thông qua hoạt động thanh tra trong lĩnh vực kinh tế - xãhội nhằm phát hiện những sơ hở, khiếm khuyết của hệ thống pháp luật và cơ chế

chính sách để có những cảnh báo kịp thời thông qua việc kiến nghị các cơ quan có

thẩm quyền sửa đổi bổ sung cơ chế, chính sách nhằm hạn chế tình trạng lãng phí,thất thoát, tham nhũng do những bất cập của luật pháp, của cơ chế chính sách, từ đónâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước

Thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội còn góp phần xây dựng bộmáy nhà nước trong sạch có hiệu lực, hiệu quả hoạt động cao Hiệu lực quản lý nhà

nước phần lớn tùy thuộc vào phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức, mộtkhi đối tượng này không tuân thủ và không chấp hành nghiêm chỉnh thì khi đó nhiệm

vụ hoạt động thanh tra, kiểm tra là phải làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan,

xác định rõ trách nhiệm thuộc khâu nào, thuộc ai nhằm chấn chỉnh và xử lý vi phạm

Thanh tra kinh tế còn góp phần xem xét tính hiệu quả của quản lý nhà nước Mặtkhác công tác thanh tra hướng dẫn xem xét cả việc tổ chức cụ thể của cơ quan quản lý

nhà nước thông qua các yếu tố như cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng nhiệm vụ thẩm

quyền, năng lực, uy tín phong cách cán bộ… Đồng thời, thanh tra kinh tế xã hội có vaitrò quan trọng trong việc ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật, việc ngăn ngừa,phát hiện và xử lý nghiêm khắc các hành vi vi phạm pháp luật là nhân tố quyết địnhbảo đảm xây dựng nền kinh tế thị trường lành mạnh, đúng hướng

Mục đích của thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Với vai trò là chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước, mục đích chủ yếu củathanh tra là giúp chủ thể quản lý nhà nước kiểm soát và bảo đảm cho các đối tượngTrường Đại học Kinh tế Huế

quản lý chấp hành đúng chính sách, pháp luật, chứ không chỉ là tìm ra vi phạm của

đối tượng để xử lý, cho nên Luật Thanh tra năm 2010 đã xác định hoạt động thanh

tra ngoài việc phát hiện sai phạm, xử lý những sai phạm; kiến nghị việc khắc phục,hoàn thiện cơ chế quản lý, chính sách pháp luật còn có mục đích là giúp cơ quan,

tổ chức, cá nhân thực hiện đúng các quy định của pháp luật Đây cũng là xu hướng

chung của hoạt động thanh tra trên thế giới hiện nay Xuất phát từ các lý do đó,

Điều 2 của Luật Thanh tra năm 2010 quy định về mục đích thanh tra như sau:

“Mục đích thanh tra nhằm phát hiện những sơ sở trong cơ chế quản lý, chính

sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện phápkhắc phục, phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơquan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy các nhân tốtích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của

nhà nước, quyền và lợi ích của cơ quan, tổ chức, cá nhân”

Theo đó, mục đích hoạt động thanh tra trong lĩnh vực kinh tế - xã hội là nhằm

phát hiện sơ hở của cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật trong lĩnh vực kinh tế

-xã hội để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục;

phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cánhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phầnnâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà

nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Quán triệt lời dạy của Bác Hồ “Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của

dưới”, Luật Thanh tra xác định: “Hoạt động thanh tra là nhằm giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng các quy định của pháp luật” Tuy ngắn gọn như vậy

nhưng nó không chỉ làm rõ hơn huấn thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn xácđịnh rõ mối quan hệ của thanh tra với các cơ quan, tổ chức có liên quan Theo đó,

hoạt động thanh tra là nhằm “giúp” các cơ quan thực hiện đúng các quy định của

pháp luật

Từ thực tiễn công tác thanh tra những năm qua cho thấy, hoạt động thanh traTrường Đại học Kinh tế Huế

đang và sẽ có những bước chuyển căn bản về nhận thức cũng như trong hành động.

Thanh tra từ chỗ chỉ chú trọng phát hiện sai phạm, kiến nghị thu hồi đã từng bướcchuyển sang thanh tra mang tính đồng hành, giúp đỡ và chia sẻ cùng đơn vị, đối

tượng bị thanh tra khắc phục những hạn chế thiếu sót để ngày càng hoàn thiện hơn,

hoạt động có hiệu quả cao hơn Thanh tra không chỉ phát hiện sai phạm, kiến nghị

xử lý tài sản, xử lý cán bộ vi phạm điểm mà ngày càng chú trọng hơn đến việc pháthiện những bất cập, hạn chế trong chính sách pháp luật của nhà nước, những thiếusót trong công tác quản lý của đơn vị, đối tượng được thanh tra để kiến nghị đề xuấtcác giải pháp chấn chỉnh Đó là hiệu quả có tính lan toả và tính hệ thống mà công

tác thanh tra và ngành thanh tra đã làm được trong những năm qua

Như vậy, thanh tra ngoài việc xem xét việc làm của đối tượng thanh tra còn

phải xem xét chính chủ trương, chính sách có đúng không có phù hợp với thực tiễnhay không

Ýnghĩa của thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Hoạt động thanh tra nói chung và hoạt động thanh tra hành chính trong lĩnhvực kinh tế xã hội nói riêng có ý nghĩa rất lớn trong việc hoàn thiện hệ thống quy

định về hoạt động kinh tế cũng như phát triển đội ngũ chủ thể của nền kinh tế Cụ

thể như sau:

- Hoạt động thanh tra hành chính giúp hoàn thiện hệ thống quy định của phápluật về kinh tế

Mục đích lớn nhất của hoạt động thanh tra hành chính nói riêng và hoạt động

thanh tra nói chung theo quy định của Luật Thanh tra năm 2010 là phát hiện sơ hởtrong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có

thẩm quyền biện pháp khắc phục, phòng ngừa Chính vì vậy, nếu nhìn vào mục đíchnày có thể thấy rằng, hoạt động thanh tra hành chính có ý nghĩa rất lớn trong việcgiúp hoàn thiện hệ thống quy định của pháp luật nói chung và hệ thống quy định vềhoạt động kinh tế nói riêng Thông qua hoạt động thanh tra, các quy định của phápluật khi triển khai trên thực tế phát sinh những bất cập, không mang lại hiệu quả,Trường Đại học Kinh tế Huế

thậm chí cản trở hoạt động của các chủ thể kinh tế sẽ được cơ quan thanh tra pháthiện, chỉ rõ những điểm cần sửa đổi, bổ sung và phương án sửa đổi, bổ sung thíchhợp Cũng thông qua hoạt động này, những khoảng trống trong quy định của phápluật có thể được phát hiện, cơ quan thanh tra có thể kiến nghị cơ quan có thẩmquyền ban hành bổ sung những cơ chế còn thiếu để tạo ra sự đồng bộ trong hệ thống

quy định về hoạt động kinh tế

- Hoạt động thanh tra hành chính thúc đẩy sự phát triển của đội ngũ doanhnghiệp trong nền kinh tế

Hoạt động thanh tra hành chính sẽ giúp đánh giá việc thực hiện chính sách,pháp luật của các doanh nghiệp, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm của doanhnghiệp, xử lý trách nhiệm của các cá nhân có thẩm quyền, từ đó đảm bảo được hoạt

động của các doanh nghiệp tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật hiện hành,tăng cường trách nhiệm của các cá nhân có thẩm quyền trong quản lý doanh nghiệp

Các hành vi vi phạm được phát hiện và xử lý kịp thời không chỉ giúp chấn chỉnhhoạt động của doanh nghiệp đó, đảm bảo quyền lợi của người lao động trong doanhnghiệp, đảm bảo lợi ích của nhà nước không bị xâm phạm mà còn giúp tạo ra môi

trường cạnh tranh lành mạnh, hoạt động của mọi doanh nghiệp đều tuân thủ pháp

luật, qua đó giúp các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế có môi trườngthuận lợi để phát triển Không chỉ chấn chỉnh các sai phạm, thông qua hoạt độngthanh tra hành chính những yếu kém trong hoạt động sản xuất, kinh doanh củadoanh nghiệp được phát hiện kịp thời, thực trạng hoạt động của doanh nghiệp được

đánh giá và nhìn nhận lại, qua đó doanh nghiệp kịp thời áp dụng các biện pháp tháo

gỡ khó khăn, vướng mắc, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và bảo đảm vốnchủ sở hữu, vốn góp của nhà nước tại các doanh nghiệp được quản lý và sử dụng

theo đúng quy định của pháp luật

1.1.1.3 Các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội là một loại hình thanh tranên hoạt động của nó cũng tuân theo các nguyên tắc hoạt động chung (Luật ThanhTrường Đại học Kinh tế Huế

tra số: 56/2010/QH12 - Điều 3):

- Tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai,dân chủ, kịp thời

- Không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa

các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bìnhthường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra

Nguyên tắc đóng vai trò quan trọng, là định hướng, cơ sở cho các hoạt động

cụ thể trong thực tiễn Nguyên tắc còn là những điều cơ bản rút ra từ thực tế kháchquan để chỉ đạo hành động Trong hoạt động thanh tra, các nguyên tắc được hiểu lànhững tư tưởng, định hướng chủ đạo, đúng đắn, khách quan và khoa học, được quy

định trong pháp luật thanh tra mà các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức thanh

tra, cán bộ, thanh tra viên phải tuân theo trong quá trình thực hiện các cuộc thanh tranói chung và thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội nói riêng Cácnguyên tắc này không chỉ thể hiện trong toàn bộ quá trình tiến hành thanh tra mà nóphải trở thành ý thức của từng cán bộ, công chức, thanh tra viên trong suy nghĩ vàtrong hành vi, hành xử cụ thể khi thực thi nhiệm vụ, công vụ trên cương vị củamình Các nguyên tắc hoạt động thanh tra chỉ đạo và chi phối mối quan hệ trongthanh tra nhằm đảm bảo cho hoạt động thanh tra đạt được mục đích đề ra

hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Thứ nhất, xuất phát từ yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế

Với việc thực hiện nhất quán, lâu dài đường lối “phát triển kinh tế nhiềuthành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xãhội chủ nghĩa” đã làm nảy sinh các yêu cầu đổi mới về quản lý nhà nước Để quản

lý nhà nước được tốt nhất thiết phải tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra; trong

đó hoàn thiện công tác thanh tra nói chung và thanh tra hành chính trong lĩnh vực

kinh tế - xã hội nói riêng là một nhiệm vụ quan trọng

Trường Đại học Kinh tế Huế

Thứ hai, do yêu cầu của quá trình cải cách hành chính

Cải cách hành chính và hiện đại hóa nền hành chính là vấn đề mang tính phổbiến trên toàn thế giới, được mọi quốc gia quan tâm, cải cách hành chính phục vụnhiệm vụ phát triển và đổi mới toàn diện đất nước, phục vụ đắc lực cải cách kinh tế,

tăng cường năng lực quản lý vĩ mô của Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hoá, hiệnđại hoá Để thực hiện nhiệm vụ này, từng lĩnh vực phải được xây dựng và hoàn

thiện góp phần tăng cường hiệu lực của bộ máy quản lý nhà nước Vì vậy, việc hoànthiện công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội cũng là đòi hỏikhách quan của cải cách hành chính, góp phần tạo ra một cuộc cải cách hành chính

đồng bộ, xây dựng một nền hành chính trong sạch, vững mạnh, hiệu lực, hiệu quả

1.1.3 Nội dung và quy trình thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Nội dung của thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội bao gồm:

- Lập Kế hoạch thanh tra

- Tổ chức thanh tra

- Kiểm tra, giám sát quá trình thanh tra

- Xử lý kết quả thanh tra

Xử lý kết quả chủ yếu là: Đưa ra những kiến nghị điều chỉnh, bổ sung chínhsách bất cập được phát hiện qua thanh tra và đôn đốc thực hiện kết luận xử lý saiphạm qua thanh tra

Đối với từng cuộc thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, nội

dung sẽ làkiểm tra, xem xét, đánh giá, kết luận chính thức việc thực hiện chính sách,pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao của cơ quan, tổ chức và cá nhân trựcthuộc trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Trường Đại học Kinh tế Huế

Ví dụ: Thanh tra toàn diện công tác quản lý ngân sách của một huyện A.Nội dung thanh tra chính là kiểm tra, xem xét, đánh giá, kết luận chính thứcviệc thực hiện pháp luật về quản lý tài chính, ngân sách của huyện A là đúng haysai, mặt khác, các chính sách đó có phù hợp với thực tiễn không, nếu không thì phải

xác định là không phù hợp ở điểm nào để tìm hướng khắc phục…

Về Quy trình thanh tra:

Thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội được tiến hành theo quytrình thanh tra nói chungđược quy định tại Thông tư số 05/2014/TT-TTCP ngày16/10/2014 của Thanh tra Chính phủ “Quy định về tổ chức, hoạt động, quan hệcông tác của đoàn thanh tra và trình tự, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra”, đượctóm tắt qua các bước như sau:

Trường Đại học Kinh tế Huế

Quy trình thanh tra tổng hợp - sơ đồ 1.1

Quy trình thanh tra chi tiết - Bước chuẩn bị thanh tra - Phụ lục 3.1

Quy trình thanh tra chi tiết - Bước tiến hành thanh tra - Phụ lục 3.2

Quy trình thanh tra chi tiết - Bước kết luận thanh tra - Phụ lục 3.3

Ra quyết định thanh tra

Xây dựng, phê duyệt kế hoạch tiến hành thanh tra

Phổ biến kế hoạch thanh tra

đến nội dung

thanh tra

Kiểm tra, xác minh thông tin, tài liệu

Thực hiện quyền trong quá trình thanh tra

Xử lý sai phạm được phát hiện khi tiến hành thanh tra

Báo cáo tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ thanh tra

Kết thúc việc tiến hành thanh tra tại nơi được thanh tra

Xem xét báo cáo kết quả thanh tra của

Đoàn thanh tra

Xây dựng Dự thảo kết luận thanh tra

Ký và ban hành kết luận thanh tra

Công khai kết luận thanh tra

Lập, bàn giao, quản lý, sử dụng hồ sơ thanh tra

Tổng kết hoạt

động của Đoàn

thanh tra

Sơ đồ 1.1: Quy trình thanh tra tổng hợp

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra hành chính trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

1.1.4.1 Các nhân tố chủ quan

Việc tổ chức thực hiện hoạt động thanh tra

Tổ chức thanh tra phải gọn nhẹ, tập trung Hoạt động thanh tra phải có trọngtâm, trọng điểm và coi trọng các cuộc thanh tra diện rộng để đánh giá cơ chế chínhsách Một trong những điều kiện cơ bản để đảm bảo cho cơ quan thanh tra hànhchính các cấp hoạt động có hiệu quả là hoạt động thanh tra phải có tính độc lập

tương đối với hoạt động của cơ quan quản lý Cần phải có cơ chế loại trừ mọi sự

can thiệp trái pháp luật vào hoạt động thanh tra Có như vậy mới đảm bảo được hoạt

động thanh tra khách quan, trung thực, chỉ tuân theo pháp luật

Công tác chỉ đạo đối với hoạt động thanh tra

Chỉ đạo hoạt động của Đoàn thanh tra là nhiệm vụ được thực hiện thườngxuyên trong các cơ quan thanh tra nhà nước, thuộc trách nhiệm trực tiếp của người

ra quyết định thanh tra Việc chỉ đạo hoạt động của Đoàn thanh tra là một trongnhững yếu tố quan trọng nhất, quyết định hiệu lực, hiệu quả của một cuộc thanh tra.Hiện nay, Quy chế hoạt động Đoàn thanh tra là văn bản pháp luật quy định cụ thểcác nguyên tắc trong chỉ đạo hoạt động của Đoàn thanh tra và các quy định hiệnhành về nguyên tắc hoạt động thanh tra, nhiệm vụ, quyền hạn của người ra quyết

định thanh tra, mối quan hệ giữa Trưởng đoàn thanh tra với người ra quyết định

thanh tra; quy trình tiến hành một cuộc thanh tra, …

Ý thức và năng lực, trình độ của cán bộ tham gia hoạt động thanh tra

Công tác thanh tra đòi hỏi người cán bộ thanh tra có năng lực, kinh nghiệm,

không những tinh thông nghiệp vụ, giỏi về chuyên môn, mà họ còn hiểu biết khásâu sắc về các vấn đề xã hội, nắm vững về các mối quan hệ hành chính, am hiểuluật pháp, giải quyết các mối quan hệ xã hội một cách minh bạch, công tâm theo

đúng pháp luật và không trái với tập quán, đạo lý truyền thống của dân tộc

Trường Đại học Kinh tế Huế

Những bất cập trong đội ngũ cán bộ thanh tra hiện nay:

- Chất lượng đội ngũ cán bộ thanh tra chưa thực sự đáp ứng yêu cầu công tác.

- Tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật của một bộ phận cán bộ chưacao, còn quan liêu,tiêu cực, tham nhũng, sách nhiễu, phiền hà đối với nhân dântrong quá trình thực thi công vụ

- Quy chế pháp lý của thanh tra viên chưa được xác định rõ, chưa đảm bảo

điều kiện để thanh tra viên hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Quyền hạn

của thanh tra viên chưa tương xứng với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ

- Cơ chế quản lý, sử dụng cán bộ công chức và chế độ chính sách đối với độingũ cán bộ làm công tác thanh tra chưa thoả đáng để tạo động lực khuyến khích cán

bộ đề cao trách nhiệm, phấn đấu rèn luyện nâng cao phẩm chất đạo đức và năng lựccông tác chuyên môn, nghiệp vụ Tính chủ động trong công tác quy hoạch, đào tạo,

ổn định đội ngũ cán bộ, công chức thanh tra không được đảm bảo

1.1.4.2 Các nhân tố khách quan

Sự phối hợp của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong hoạt động thanh tra

Để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, pháp luật hiện hành đã xác định trách

nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan tới hoạt động này, trong đó cónhiều quy định về việc phối hợp trong hoạt động thanh tra giữa các chủ thể, trongsuốt quá trình của hoạt động thanh tra, nhất là trong giai đoạn xử lý kết luận thanhtra hoặc xử lý các vụ vi phạm pháp luật phát hiện qua thanh tra

Khi kết thúc thanh tra, nếu đối tượng được thanh tra không phối hợp cùng làm

rõ các vấn đề chưa thống nhất thì chất lượng kết luận không cao Riêng đối với vụviệc có dấu hiệu tội phạm chuyển cơ quan điều tra thì cơ quan thanh tra có tráchnhiệm cung cấp các thông tin mà mình biết được cho cơ quan điều tra Cơ quan điềutra, viện kiểm sát có trách nhiệm phối hợp trong việc tiếp nhận vụ việc và thông báokết quả xử lý vụ việc cơ quan thanh tra biết

Trường Đại học Kinh tế Huế

Công luận và dư luận xã hội

Công luận cũng như dư luận xã hội đã, đang phát huy vai trò quan trọngvào quá trình quản lý và phát triển đất nước Các phương tiện truyền thông cùngvới dư luận xã hội hiện nay trở thành một những lực lượng xung kích trong việcphát hiện những cái mới, những cá nhân, tập thể điển hình tiên tiến và cả việc tấncông vào những tệ nạn của đời sống xã hội Sự khen chê của công luận và dưluận xã hội có một sức mạnh không nhỏ tác động vào tâm tư, suy nghĩ, hành

động của từng cá nhân

Đối với hoạt động thanh tra, nhiều cuộc thanh tra đã được dư luận quan tâm,

chú ý, nhất là những cuộc mà kết quả thanh tra thường sẽ tác động tới nhiều cơquan, tổ chức, cá nhân hoặc xử lý những vấn đề xã hội đang bức xúc Thực tiễncũng cho thấy, nhiều bài báo, những loạt phóng sự điều tra về những hành vi viphạm của người có chức quyền trong hoạt động quản lý, để xảy ra sai phạm đã giúpích rất nhiều cho các cơ quan thanh tra trong quá trình tiến hành thanh tra và kiếnnghị xử lý Tuy nhiên, nếu công luận và dư luận xã hội phản ánh đúng đắn và bìnhluận một cách khách quan, không thiên vị sẽ là điều hết sức thuận lợi cho cơ quanthanh tra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ Ngược lại, nếu công luận và dư luận

xã hội phản ánh các tình tiết, sự việc một cách phiến diện, chủ quan thì khi tiến

hành thanh tra cơ quan thanh tra phải chịu một áp lực không nhỏ từ công luận và dư

luận xã hội Trong trường hợp như vậy rất có thể dẫn tới việc ra những quyết định,

xử lý theo dư luận và công luận xã hội, làm mất đi tính khách quan của hoạt độngthanh tra và do vậy làm giảm hiệu lực, hiệu quả của công tác này

Tiêu cực xã hội

Hiện nay, những tiêu cực xã hội đã và đang tấn công vào hệ thống cơ quan nhà

nước, trong đó có các cơ quan quan thực thi pháp luật, gây ra những tác hại không

nhỏ, giảm sút lòng tin của nhân dân vào đội ngũ cán bộ công chức Một thực trạngcòn tồn tại, trong hoạt động thanh tra không phải là không có những cán bộ đã bị xử

lý vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ Nếu tiêu cực xã hội xảy ra, nhất là tệTrường Đại học Kinh tế Huế

hối lộ và nhận hối lộ, thì hoạt động thanh tra sẽ không thể chính xác, khách quan vàcông bằng Khi đó, các quyết định được ban hành chỉ là hình thức, sáo rỗng để biệnminh cho một nội dung đã được biết trước và bị làm sai lệch Nếu tác hại của nạnhối lộ và tiêu cực là rất nghiêm trọng trong xã hội thì nó cũng không loại trừ đối vớihoạt động thanh tra Vì thế, chúng ta cần phải có các giải pháp cụ thể để phòngchống các tác hại này, nhất là việc xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra trong sạch,vững mạnh, liêm khiết, có lương tâm và đạo đức nghề nghiệp.

Ngoài tiêu cực xã hội, các mối quan hệ gia đình, bạn bè, họ hàng, làng xóm, cũng có thể ảnh hưởng tới kết quả hoạt động thanh tra trong trường hợp người tiến

hành thanh tra là người thân thích Bên cạnh đó, người tiến hành thanh tra cũng có

thể khó tránh khỏi sự nhờ vả của những người có chức quyền và đây chính là vấn đềnhạy cảm và khó xử lý, nhất là khi hoạt động thanh tra chỉ có tính độc lập tương đối

như hiện nay

Cơ sở pháp lý cho hoạt động thanh tra hành chính

Để tiến hành hoạt động thanh tra, các cơ quan thanh tra phải căn cứ vào những

trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, đồng thời căn cứ vào yêu cầu công tác quản

lý, các quy định pháp luật khác để đưa ra những kiến nghị hoặc xử lý các hành vi vi

phạm Hoat động thanh tra có tính chất khá đặc thù, riêng biệt - không giống nhưhoạt động quản lý và cũng không phải là hoạt động tư pháp Nhiều người cho rằnghoạt động này mang tính hành chính - tư pháp Nếu như cơ quan tư pháp, nhất làTòa án thực hiện việc xét xử trên cơ sở hồ sơ vụ việc và quy định pháp luật; hoạt

động quản lý là nhanh nhạy, bảo đảm phù hợp với sự phát triển thực tiễn, thì hoạtđộng thanh tra hình như cần đến cả hai yêu cầu này Khi cơ quan thanh tra đưa ra

các kiến nghị đổi mới về cơ chế, chính sách để điều chỉnh các hoạt động kinh tế - xãhội, lúc đó tính hành chính được thể hiện, ngược lại khi áp dụng chế tài pháp luật để

xử lý vi phạm phát hiện qua thanh tra thì tính tư pháp lại thể hiện rõ nét hơn Chính

vì sự đặc thù này của hoạt động thanh tra đặt ra đòi hỏi các quy định pháp luật vềthanh tra phải có sự phù hợp, chặt chẽ và đầy đủ Trên thực tế, chúng ta thấy rằng,Trường Đại học Kinh tế Huế

hệ thống các quy định pháp luật về thanh tra thời gian gần đây ngày càng được đổimới nhằm đáp ứng yêu cầu công tác quản lý, song cũng chính là nhằm bảo đảm tính

đặc thù của công tác thanh tra Ngoài tác động từ các quy định pháp luật về thanhtra (các quy định liên quan tới thẩm quyền, trình tự thủ tục tiến hành hoạt động

thanh tra) thì các quy định pháp luật về nội dung (pháp luật về tài chính, ngân hành,

y tế, giáo dục, đất đai ) cũng có ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động thanh tra Điều

này được minh chứng qua một số trường hợp khi xử lý kiến nghị của cơ quan thanhtra đã gặp phải vướng mắc do pháp luật chưa có những chế tài cụ thể, chưa quy định

rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình quản lý

Như vậy, cơ sở pháp lý cho hoạt động thanh tra hay những quy định pháp luật

về thanh tra nói riêng và pháp luật nói chung đóng vai trò quan trọng và là yếu tố

tác động trực tiếp, có ảnh hướng lớn tới chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA HÀNH CHÍNH

TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ - XÃ HỘI

 Mô hình tổ chức thanh tra hành chính ở một số nước trên thế giới

Hoạt động thanh tra nói chung và thanh tra hành chính nói riêng là một khâukhông thể thiếu trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước

Nhằm tăng cường hiệu lực quản lý, chống các hiện tượng tham nhũng, tiêucực của đội ngũ công chức, nhiều quốc gia đã thành lập cơ quan Thanh tra, giám sát

hành chính để kiểm soát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước như Trung

Quốc, Lào, Hàn Quốc, Ai Cập Thanh tra, giám sát hành chính ở mỗi nước có têngọi khác nhau: Trung Quốc gọi là Bộ giám sát hành chính; Hàn Quốc - Ban thanhtra và kiểm toán; Ai Cập - cơ quan Giám sát hành chính

Cơ cấu tổ chức: Người đứng đầu cơ quan Thanh tra, giám sát hành chính do

người đứng đầu cơ quan hành pháp bổ nhiệm (Tổng thống hoặc Thủ tướng) với sự

phê chuẩn của Quốc hội Thời hạn làm việc của người đứng đầu cơ quan Thanh traTrường Đại học Kinh tế Huế

không quá 02 nhiệm kỳ, mỗi nhiệm kỳ khoảng 04 năm Pháp luật hầu hết của cácquốc gia trên quy định người đứng đầu cơ quan Thanh tra, giám sát hành chính

tương đương với hàm Bộ trưởng Tại Hàn Quốc, Chủ tịch Ban thanh tra và kiểmtoán tương đương với hàm Phó Thủ tướng; Ai Cập quy định người đứng đầu cơquan Giám sát hành chính tương đương hàm Bộ trưởng nhưng không phải là thành

viên Chính phủ

Thanh tra viên là những người có năng lực, kiến thức và hiểu biết về pháp luật

và thường được tuyển dụng từ những công chức có thâm niên trong các cơ quan nhànước, các cơ quan Tư pháp, nhất là tại Toà án Nhân viên trong cơ quan Thanh tra,giám sát hành chính được phân chia thành các ngạch, bậc và sắp xếp theo từng lĩnh

cơ quan giám sát của chính quyền địa phương

Chức năng, nhiệm vụ: Nhìn chung, về chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan

Thanh tra, giám sát hành chính ở các quốc gia có những điểm cơ bản, đó là:

- Giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước và công chức nhà

nước nhằm bảo đảm sự chấp hành và tuân thủ pháp luật một cách nghiêm chỉnh;

- Xem xét, giải quyết các khiếu nại, tố cáo theo thẩm quyền;

- Thanh tra về thực hiện nhiệm vụ, công vụ của công chức nhà nước và các

đối tượng khác thuộc quyền giám sát

Trường Đại học Kinh tế Huế

Bên cạnh đó, tùy thuộc thể chế ở từng quốc gia cơ quan Thanh tra, giám sáthành chính còn có những chức năng, nhiệm vụ khác Chẳng hạn, Ban thanh tra vàkiểm toán Hàn Quốc có nhiệm vụ xác nhận các quyết toán về thu và sử dụng ngânsách quốc gia; kiểm toán các cơ quan nhà nước; các cơ quan tự quản ở địa phương;các tổ chức được Nhà nước trao quyền Ở Trung Quốc có Bộ giám sát hành chính

và Uỷ ban kiểm tra kỷ luật của Đảng, các cơ quan này kết hợp với nhau tạo thành

mô hình "một nhà hai cửa" Lãnh đạo cơ quan là Uỷ viên Bộ chính trị phụ tráchcông tác kiểm tra kỷ luật đảng và một Bộ trưởng phụ trách công tác giám sát hànhchính thực hiện chức năng giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà

nước, đồng thời xem xét kỷ luật đảng đối với cán bộ, công chức là đảng viên Tại

Ai Cập, cơ quan Giám sát hành chính có quyền giám sát và thanh tra hoạt động của

các cơ quan thuộc Chính phủ, các tổ chức nhà nước, các tổ chức kinh tế tư nhân, các

tổ chức kinh tế, xã hội, hợp tác xã sản xuất kinh doanh có quan hệ về tài chính với

Nhà nước Về thẩm quyền, cơ quan này có quyền tiếp nhận điều tra, tố cáo và giải

quyết khiếu nại, tố cáo về hành vi tham nhũng, tiêu cực của những đối tượng thuộcquyền giám sát, thanh tra các vụ tiêu cực của công chức trong cơ quan hành chính

và có quyền điều tra khởi tố vụ án hình sự Bên cạnh đó, Thanh tra, giám sát hànhchính ngoài việc đưa ra kết luận, kiến nghị để xử lý những trường hợp cụ thể, còn

phân tích, đánh giá những vấn đề có tính chất rộng lớn để tìm ra nguyên nhân, tình

trạng quản lý yếu kém, tham nhũng

Phương thức hoạt động: Tùy thuộc quy định pháp luật mỗi quốc gia, phương

thức hoạt động của cơ quan Thanh tra, giám sát hành chính ở mỗi nước có những

nét đặc thù riêng

- Cơ quan Giám sát hành chính Ai Cập (gọi tắt là ACA) theo quy định đặt

dưới sự chỉ đạo tập trung thống nhất của người đứng đầu tại Trung ương Những

thông tin thu được từ các văn phòng giám sát tại 16 tỉnh được chuyển về trung tâmACA xử lý và quyết định Trong hoạt động, ngoài việc tổ chức các đoàn thanh tra,

giám sát để giải quyết các vụ việc phức tạp, ACA còn giao cho mỗi Thanh tra viên

theo dõi giám sát một hoặc một số đối tượng nhất định theo kế hoạch đã được phân

công để chủ động tiến hành thanh tra, giám sát theo thẩm quyền

Trường Đại học Kinh tế Huế

Thực hiện các biện pháp phòng ngừa hành chính, ACA chú trọng việc pháthiện từ xa để hạn chế thấp nhất các vi phạm pháp luật Trường hợp phát hiện viphạm thì giải quyết kịp thời và xử lý nghiêm minh để ngăn chặn hậu quả và răn đegiáo dục Trong quá trình thực thi quyền giám sát, ACA thường chú trọng tập trungvào các hoạt động kinh tế, nhất là việc ký kết, thực thi những hợp đồng liên doanh,liên kết, hợp tác xuất nhập khẩu với nước ngoài, vì đây là môi trường dễ xảy ratham nhũng, tiêu cực.

Để phòng chống tham nhũng, tiêu cực, ACA đã thiết lập “điện thoại nóng” để

tiếp nhận một cách nhanh nhất các thông tin do nhân dân cung cấp cùng với việc sửdụng các chuyên gia, các nhà chuyên môn trong khi xem xét, giải quyết các vụ việc

liên quan đến những vấn đề phức tạp, chuyên ngành sâu cũng như mạng lưới cộng

tác viên rộng rãi để tăng cường sự giám sát, kiểm tra của cơ quan đối với hoạt độngcủa đối tượng bị giám sát trên phạm vi và địa bàn rộng lớn Vì vậy, các báo cáo kếtluận, quyết định, kiến nghị của cơ quan này có tính thuyết phục cao và có tác dụnggiúp các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách

- Ban thanh tra và kiểm toán Hàn Quốc (BAI) thực hiện 02 chức năng cơ bản

là thanh tra và kiểm toán Sau khi có báo cáo kết luận về vụ việc được thanh tra,kiểm toán, BAI có quyền đưa ra các phán quyết và kiến nghị, quyết định về tráchnhiệm bồi thường (đối với người có hành vi vi phạm), đề nghị hình thức kỷ luật (đốivới người vi phạm kỷ luật), yêu cầu áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả đãxảy ra; kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung hoặc huỷ bỏ các văn bảnsai trái không phù hợp với thực tế Qua thanh tra và kiểm toán, nếu thấy rằng cóhành vi tội phạm xảy ra, BAI lập báo cáo gửi tới cơ quan Công tố đề nghị truy cứutrách nhiệm hình sự đối với cá nhân vi phạm

Khi có đơn thư phản ánh, BAI tiếp nhận và xem xét những khiếu nại của

những người có quyền và lợi ích bị xâm phạm bởi việc làm trái pháp luật hoặckhông công bằng của Kiểm toán viên, của công chức, những người là đối tượngthuộc phạm vi giám sát BAI thiết lập “đường dây nóng” miễn phí để tiếp nhận và

xử lý nhanh nhất các thông tin tố cáo của quần chúng

Trường Đại học Kinh tế Huế

Trong cơ cấu của BAI còn có Uỷ ban chống tham nhũng (gọi tắt CPC), có

chức năng tư vấn cho Chủ nhiệm về việc phòng, chống tham nhũng với mục đích lànhằm tiếp nhận các ý kiến và quan điểm của các học giả về sự phân tích để loại trừtình trạng quản lý yếu kém dẫn đến tham nhũng, tiêu cực trong cơ quan nhà nước.CPC phân tích các nguyên nhân quản lý yếu kém và tham nhũng, tiêu cực; đưa racác kiến nghị khắc phục, nghiên cứu cách tháo gỡ, sửa chữa khiếm khuyết trong cơchế quản lý và những quy định trong quản lý đã tiềm ẩn những sai trái làm nảy sinhtham nhũng, tiêu cực; đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả hoạt

động thanh tra, kiểm toán khắc phục tình trạng trì trệ trong quản lý, ngăn chặn tệ

quan liêu, tham nhũng, tiêu cực trong đội ngũ công chức nhà nước

 Một số kinh nghiệm của Hàn Quốc trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng

Mục tiêu của hoạt động thanh tra kiểm toán Hàn Quốc: Đảm bảo tài chính

quốc gia lành mạnh; Đảm bảo an sinh xã hội và Đảm bảo kỷ cương công vụ, công chức

Để nâng cao hiệu quả của công tác thanh tra kiểm toán, chiến lược thanh tra

kiểm toán của Hàn Quốc hướng vào những nội dung sau đây:

- Thực hiện thanh tra, kiểm toán có trọng điểm mang tính lựa chọn và tập

trung để khắc phục hạn chế về nhân lực và ngân sách cho hoạt động này

- Áp dụng đa dạng các phương thức, phương pháp thanh tra, kiểm toán phù hợpvới mục đích thanh tra, kiểm toán để sử dụng với hiệu suất cao của nguồn nhân lực

- Khuyến khích người dân cung cấp các thông tin cần thiết cho hoạt độngthanh tra, kiểm toán nhằm khắc phục những khoảng trống trong hoạt động này

- Loại bỏ sớm nguyên nhân gây trở ngại cho việc thực hiện các dự án quốc giathông qua việc thanh tra thường xuyên ngay trong quá trình thực hiện dự án

- Phát huy hiệu quả hoạt động của công tác thanh tra, kiểm toán với việc thựchiện mục tiêu phát hiện xử lý sai phạm, hoàn thiện cơ chế chính sách và phòng,chống tiêu cực trong đội ngũ công chức

Trường Đại học Kinh tế Huế