Bài 44. Sự phát triển của sinh giới qua các đại địa chất

Bài 44. Sự phát triển của sinh giới qua các đại địa chất tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tậ...

Bài 44: Sự phát triển của sinh giới qua các đại địa chất

 +      Cách xác định tuổi của hóa thạch

 Mối quan hệ giữa sinh vật với môi trường địa

chất và khí hậu qua các kỉ?

Trọng tâm:

 ­      Hóa thạch là bằng chứng tiến hóa

 ­      Phân định các đại, kỉ cùng các sinh vật đại

diện

 - Mối tương quan giữa sinh vật với địa chất và

khí hậu trong đó có sinh vật sống

I.Hóa thạch và phân chia thời gian địa chất:

 1.Hóa thạch:

 a.Hóa thạch là gì?

 ­ → là: một (trong nhiều) bằng chứng của tiến hóa

(phát sinh và phát triển) của sinh vật? → vì: Hóa thạch là di tích của các sinh vật đã từng sinh sống trong các thời đại địa chất, được lưu tồn trong các lớp đất đá của vỏ trái đất

 ­  VD:

 + Xương con khủng long

 + Dấu vết lá cây trong lớp trầm tích đá

Con vật của Đại Cổ Sinh có tên Bọ Ba Thùy (Trilobita) sống trong

khoảng thời gian 500 đến 380 triệu năm cách ngày nay

Cũng thuộc ngành Chân khớp với Bọ Ba Thùy có hóa

thạch con chuồn chuồn sau đây:

Còn đây là hoá thạch 1 loài Cúc đá

Hóa thạch Tay Cuộn tuổi Carbon (cách đây khoảng 350 triệu năm) tìm thấy trên đảo

Cát Bà :



 Còn đây là hóa thạch đốt thân Huệ biển (Crinoidea), cũng tìm thấy ở Cát Bà:

Hóa thach Sinh Thể Lam - một trong những sinh vật cổ nhất trên Trái

đất, tuổi 3,5 tỉ năm

Hóa thạch Meososaurus - một giống động vật Bò sát sống trong môi

trường nước ngọt, hiện gặp trong đá tuổi 200 triệu năm ở hai bên bờ Đại Tây Dương (Phi châu và Nam Mỹ)

Hóa thạch đốt xương sống Khủng long

Titanosaurus

Hóa thạch Tay Cuộn (Brachiopoda) tuổi Devon, con vật có

tên Eurypirifer tonkinensis, tìm thấy trong vùng Lũng cú, cực

bắc của Việt Nam

Hóa thạch con Chim

Hóa thạch dấu chân người nguyên thủy in trên đá

núi lửa ở Tanzania:

 b.Ý nghĩa (vai trò): quá trình tiến hóa của sinh

vật và hình thành vỏ trái đất liên quan với nhau

→

 ­   Trong nghiên cứu sinh học:

 +      Căn cứ vào hóa thạch trong các lớp đất – đá

→ có thể suy ra: lịch sử phát sinh và phát triển; lịch sử diệt vong của sinh vật

 +      Bằng phương pháp địa tầng học và đo thời

gian phân rã của các nguyên tố phóng xạ

 → có thể xác định được tuổi của địa tầng → từ đó

xác định được tuổi của sinh vật đã bị chết

 (Ngược lại: nếu biết tuổi của hóa thạch → suy ra

được tuổi của địa tầng)

 ­   Trong nghiên cứu địa chất học:

 Hóa thạch là dẫn liệu quý để nghiên cứu lịch sử vỏ

trái đất → VD:

 +      Sự có mặt của các hóa thạch quyết thực vật

→ chứng tỏ: thời đại đó khí hậu ẩm ướt

 Rất nhiều hóa thạch thực vật được tìm thấy trong

than đá Quảng Ninh → chứng tỏ: nơi này đã có

thời kỳ là một vùng đầm lầy phủ kín bởi những

cánh rừng rậm

2.Sự phân chia thời gian địa chất:

 a.Phương pháp xác định tuổi các lớp đất đá và

hóa thạch:

 ­  Để xác định tuổi tương đối của các lớp đất đá và

các hóa thạch chứa trong đó → người ta thường căn cứ vào: thời gian lắng đọng của các lớp trầm tích (địa tầng) phủ lên nhau → theo thứ tự (từ nông đến sâu) → lớp càng sâu: có tuổi cổ và nhiều hơn (có sớm hơn) so với lớp nông

 Để xác định tuổi tuyệt đối (bao nhiêu năm) →

người ta thường sử dụng phương pháp đồng vị

phóng xạ: Căn cứ vào thời gian bán rã của một

tầng chất đồng vị phóng xạ nào đó trong hóa

thạch

 +      Thời gian bán rã → là: thời gian (số năm) qua

đó 50% lượng chất phóng xạ ban đầu bị phân rã

 +      Tỉ lệ phân rã này → xảy ra từ từ và không phụ

thuộc vào: nhiệt độ, áp suất, các điều kiện khác của môi trường → VD:

 +      Cacbon 14 có thời gian bán rã là 5730 năm

 +      Urani 238 có thời gian bán rã là 4,5 tỉ năm

 Sử dụng C14 → chỉ có thể xác định tuổi của các hóa

thạch có độ tuổi khoảng 75.000 năm Ở Việt Nam

các nhà khảo cổ học đã xác định được độ tuổi của các hạt cây trồng trong di chỉ văn hóa Hòa Bình

(tỉnh Hòa Bình) có niên đại 11.237 năm

 ­   Để xác định các hóa thạch có độ tuổi nhiều hơn

(hàng trăm triệu, tỉ năm) → người ta thường sử dụng urani 238 ? → vì: chúng có thời gian bán rã là: 4,5 tỉ năm → VD:

 +      Xác định được hóa thạch động vật không

xương sống Brachiopoda có tuổi 375 triệu năm

 Hóa thạch vi khuẩn có độ tuổi 3,5 tỉ năm

- Phương pháp xác định tuổi bằng chất động vị

phóng xạ có độ sai số dưới 10%

b.Căn cứ để phân định các mốc thời gian địa chất:

 ­         Sự phân định các mốc thời gian trong lịch sử

Trái đất → được căn cứ vào những biến đổi lớn về: địa chất và khí hậu; căn cứ vào hóa thạch điển hình

 → mỗi ĐẠI lại được chia thành những KỈ

 → mỗi kỉ mang tên hoặc:

 +      Của loại đá điển hình (cho lớp đất đá thuộc

kỉ đó)

 → VD: kỉ cacbon, kỉ phấn trắng

 +      Địa phương mà ở đó: lần đầu tiên người ta

nghiên cứu lớp đất đá thuộc kỉ đó

 → VD: kỉ Đêvôn, kỉ Jura

II.Sinh vật trong các đại địa chất:

Bảng tóm tắt các đại địa chất

Đại Kỉ Tuổi (triệu

năm cách đây)

Đặc điểm:

­ -Địa chất -Khí hậu

Sinh vật điển hình

Nguyên sinh

ĐẠI Kỷ Thời gian (triệu

năm trước đây) Đặc điểm Sinh vật điển hình

Nguyên sinh 2500 -Tảo

- ĐV không XS thấp ở biển

- Hóa thạch ĐV

cổ nhất và sinh vật nhân thực cổ nhất

- Tích lũy oxi trong khí quyển.

Cổ sinhĐại Kỷ TG (triệu năm trước đây) Đặc điểm SV điển hình

Cổ sinh Cambri 542 ­   Phân bố đại lục và

đại dương khác xa hiện nay

- -Khí hậu khô

­   -Phát sinh TV.

­   -Tảo biển ngự trị -Tuyệt diệt nhiều SV

Silua 444 ­  -Hình thành đại lục

­ Mực nước biển dâng cao

-Khí hậu nóng và ẩm

­  -Cây có mạch -ĐV lên cạn

Đêvôn 416 ­  -Khí hậu:

­+Lục đia: khô, hanh

­ +Ven biển: ẩm ướt.

-Lưỡng cư ngự trị, phát sinh bò sát Pecmi

­  

300 lCác đại lục liên kết

với nhau.

­ -Băng hà: khí hậu khô, lạnh.

­  -Phân hóa côn trùng

và bò sát -Tuyệt diệt nhiều ĐV biển

Trung Sinh

Trung Sinh Tam điệp (Triat)

250 -Đại lục chiếm

ưu thế

­ Khí hậu khô   

-Cây hạt trần ngự trị

 -Cá xương phát triển – phân hóa

bò sát cổ

-Phát sinh chim

và thú.

Jura   

­   Bò sát cổ ngự trị

­   Phân hóa chim

Krêta (phấn trắng)   

145 -Các đại lục Bắc

liên kết với nhau.

­  Biển thu hẹp, khí hậu khô

-Xuất hiện TV

có hoa

­ ĐV có vú tiến hóa Cuối kỉ tuyệt diệt nhiều SV (kể

cả bò sát cổ)

Tân sinh

gần giống hiện nay

­   Khí hậu:

­   Đầu kỉ: ấm

­   Cuối kỉ: lạnh

-Cây có hoa ngự trị

­ Phát sinh các

trưởng -­Phân hóa các lớp côn trùng, chim, thú

­ ­ -Khí hậu:

lạnh và khô

Xuất hiện loài người.

→ bảng trên giới thiệu tóm tắt và khái quát các đại – kỉ, cùng

các SV điển hình đại diện cho từng kỉ → nắm được sự phát sinh, phát triển và diệt vong của các dạng SV → có liên quan đến môi trường → chủ yếu là: sự biến động địa chất, khí hậu…

 ­         Ở kỉ Jura (thuộc Đại Trung sinh): hình thành 2 lục

địa, biển tiến vào lục địa, khí hậu ấm áp → do đó: cây hạt trần và bò sát cổ phát triển mạnh → ngự trị.

 ­         Ở kỉ Đệ Tam (Đại Tân sinh): khí hậu ấm áp → dẫn

đến: TV có hoa và các ĐV (nhất là côn trùng) phát triển và phân hóa → đa dạng.

 ­         Ở kỉ Pecmi (Đại Cổ sinh): liên kết đại lục, biển thu

hẹp, băng hà, khí hậu khô lạnh → dẫn đến tuyệt diệt nhiều

ĐV biển.

 Cuối kỉ Krêta (Phấn trắng), Đại Trung sinh: nhiều bò sát

cổ bị tuyệt diệt → do: khí hậu khô, do: nhiều thiên thạch

va chạm vào Trái Đất

 ♥     Thông tin bổ sung: người ta chia lịch sử Trái đất thành

5 đại → mỗi đại được chia thành nhiều kỉ.

lịch sử phát sinh của Trái đất, kéo dài từ 4,6 tỉ năm → 542 triệu năm 2 đại này được gọi là Đại Tiền Cambria ? → vì:

nó tồn tại trước kỉ Cambri (của Đại Cổ sinh) Cambria → là tên của của xứ Wales ở Anh Người ta giả thiết là: Trái đất được hình thành cách đây 4,6 tỉ năm Từ: 4,6 → 3,5 tỉ năm:

là quá trình tiến hóa hóa học và tiền sinh học (hình thành các hợp chất hữu cơ và các phức hệ đại phân tử, các TB nguyên thủy) và tiến hóa sinh học Trong khí quyển nguyên thủy rất ít khí oxi Oxi bắt đầu tích lũy trong khí quyển từ 2,5 tỉ năm (khi phổ biến các vi khuẩn lam) SV nhân thực đơn bào xuất hiện cách đây khoảng 1,5 – 1,7 tỉ năm.

không xương sống bậc thấp và các loài tảo

­         Đại Cổ sinh → chia thành 6 kỉ:

 +      Kỉ Cambria: đã có đủ các ngành ĐV không xương

sống (kể cả Da gai và chân khớp) – hóa thạch điển hình: tôm 3 lá (Trilobita), đã xuất hiện các ĐV dây sống (Chordata) → như cá lưỡng tiêm.

 +      Kỉ Ocđôvic: phát sinh TV – tảo biển ngự trị.

 +      Kỉ Silua (tên gọi 1 dân tộc ở xứ Uên): cây có mạch,

côn trùng chiếm lĩnh trên cạn, phát sinh cá.

 +      Kỉ Đêvôn (tên gọi 1 quận ở Anh): phân hóa cá

xương, phát sinh lưỡng cư.

 +      Kỉ Cacbon (than đá) → tìm thấy các lớp than đá rất

dày trong kỉ này: Quyết khổng lồ phát triển Xuất hiện TV

có hạt trần Phát sinh bò sát, lưỡng cư ngự trị, côn trùng phát triển.

 Kỉ Pecmi (Perm → tên của miền phía tây dãy núi Uran):

tuyệt diệt nhiều SV biển và cạn Phân hóa bò sát và côn trùng

Đại Trung sinh → 3 kỉ:

lớp: Đại lục chiếm ưu thế Khí hậu khô Quyết TV, lưỡng cư bị tiêu diệt dần TV hạt trần ngự trị, cá xương phát triển, phân hóa bò sát cổ, phát sinh chim

và thú.

Thụy Sĩ) khí hậu ấm hơn Cây hạt trần tiếp tục phát triển → có những cây to, cao như cây Secquoia: cao 150m, đường kính thân 12m Bò sát ngự trị tuyệt đối

ở trên cạn, trên không và dưới nước.

phấn trắng (hình thành từ vỏ Trùng lỗ), xuất hiện TV hạt kín (có hoa) Cuối kỉ: tuyệt diệt nhiều SV (kể cả

bò sát cổ)

Đại Tân sinh

 ­         Đại Tân sinh (Đại cổ sinh trước đây được

gọi là kỉ thứ nhất, Đại Trung sinh được gọi là kỉ thứ hai → vì vậy: khi đặt tên cho 2 kỉ của Đại Tân sinh vẫn để tên cũ) → 2 kỉ: Đệ tam và tứ? →

 +      Kỉ đệ tam: khí hậu: ôn hòa, ẩm Cây có hoa

phát triển mạnh → kéo theo phát triển côn trùng thụ phấn Phân hóa thú và chim Phát sinh các nhóm linh trưởng (kể cả vượn người) Xuất hiện

tổ tiên Người vượn (cách đây khoảng 5 triệu năm)

 +      Kỉ đệ tứ: đặc trưng bởi băng hà TV và ĐV

có bộ mặt giống hiện nay Xuất hiện loài người

♥    Tóm tắt các ý chính:

SV qua các thời gian địa chất Căn cứ vào tuổi của hóa thạch và đất đá, kết hợp với sự biến đổi khí hậu và địa chất

→ có thể xác định được: lịch sử phát triển của Trái đất và SV; phân định được thời gian địa chất.

 ­         Mỗi đại được chia thành nhiều kỉ:

 +      Có SV điển hình

 Thể hiện mối tương quan giữa địa chất và khí hậu

với SV sống trong kỉ đó

Những người thực hiện:

 Nông Thị Hoàng Yến

 Hoàng Thị Thùy Linh

 Đinh Thị Hồng Vân

 Đặng Vân Thanh

 Nguyễn Thị Ngọc Tú

 Phạm Hoàng Anh

 Nguyễn Hoài Thu

 Hoàng Thu Hiền

 Đặng Trần Minh Chí

 Trần Tuấn Anh