Bài 19. Hoạt động của các cơ quan tuần hoàn

H y nêu chiều h ớng tiến hóa của tuần hoàn ở động ãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động vật?. H y quan sát hình ảnh sau kết hợp với thông tin ở mục ãy nêu chiều hướng tiến hóa

Vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi?

Khi tim hoạt động quá nhanh hay quá chậm dẫn đến kết quả gì?

mục tiêu bài học:

1 Về kiến thức:

- Hiểu và nắm đ ợc chu kì hoạt động của tim và giải thích đ

ợc vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi

- Hiểu đ ợc quy luật hoạt động của hệ mạch và huyết áp

2 Về kĩ năng:

- Học sinh rèn luyện đ ợc kĩ năng quan sát, so sánh và phân tích hình vẽ, số liệu

3 Về thái độ, nhận thức:

- Có ý thức trong việc ăn uống và bảo vệ tim, hệ mạch

H y nêu chiều h ớng tiến hóa của tuần hoàn ở động ãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động

vật? Vì sao tuần hoàn ở châu chấu xuất hiện sau trong bậc thang tiến hóa so với giun đốt lại là hệ tuần hoàn hở?

So sánh đặc điểm và u điểm của vòng tuần hoàn kín

và vòng tuần hoàn hở? Nêu vai trò của các thành phần của hệ tuần hoàn? (dựa vào hình ảnh sau)

Câu 1 Câu 2

Vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi?

Khi tim hoạt động quá nhanh hay quá chậm dẫn đến kết quả gì?

H y quan sát hình ảnh sau kết hợp với thông tin ở mục ãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động

I, thảo luận và nêu quy luật hoạt động của tim và hệ mạch?

Dựa vào đoạn phim sau h y cho biết các hoạt động ãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động

của tim trong một chu kỳ?

Co tâm nhĩ

Co tâm thất Dãn chung

Quan s¸t b¶ng sè liÖu sau ®©y vµ rót ra mèi t ¬ng quan gi÷a nhÞp tim/phót víi khèi l îng c¬ thÓ?

§éng vËt NhÞp tim/phót §éng vËt NhÞp tim/phót

Quan sát đồ thị sau đây và nêu mối quan hệ giữa huyết áp, vận tốc máo và tiết diện các mạch.

Huyết áp Vận tốc máu

Tiết diện các mạch

Trong quá trình thảo luận yêu cầu các em chú ý đến các trọng tâm sau:

- Quy luật hoạt động của tim? Hoạt động của cơ tim có gì

khác với hoạt động của cơ vân?

- Khả năng hoạt động của tim do yếu tố nào quy định?

- Mỗi chu kỳ của tim gồm những hoạt động nào?

- Vì sao nhịp tim/phút tỷ lệ nghịch với khối l ợng cơ thể? H y ãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động

liên hệ thực tế về hiện t ợng này?

- Vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi?

- Vì sao những ng ời béo, ng ời già th ờng bị cao huyết áp?

I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:

1 Hoạt động của tim:

a/ Cơ tim hoạt động theo quy luật “tất cả hoặc không có gì”:

- Khi kích thích d ới ng ỡng: cơ tim không hoạt động

- Khi kích thích tới ng ỡng: cơ tim co tối đa

- Khi kích thích trên ng ỡng: không làm cơ tim co mạnh hơn

I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:

1 Hoạt động của tim:

b/ Cơ tim có khả năng hoạt động tự động:

- Khi cắt rời khỏi cơ thể, tim vẫn có khả năng co bóp nhịp nhàng nếu cung cấp đầy đủ dinh d ỡng và ôxi

- Khả năng hoạt động tự động của tim do hệ dẫn truyền tim điều khiển

- Hệ truyền tim gồm:

+ Nút xoang nhĩ: có khả năng tự phát nhịp làm tâm nhĩ co

và truyền sang cho các bộ phận khác

+ Nút nhĩ thất: nhận và truyền tin cho bó His

+ Bó His và mạng Puôckin: điều khiển tâm thất co

I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:

1 Hoạt động của tim:

c/ Tim hoạt động theo chu kì:

- Tim co giãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động n nhịp nhàng theo chu kì Mỗi chu kì của tim

có thời gian trung bình là 0,8 giây

- Mỗi chu kì của tim gồm 3 pha:

+ Pha 1: co tâm nhĩ (khoảng 0,1 giây)  thời gian giãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động n tâm nhĩ là 0,7 giây

+ Pha 2: co tâm thất (khoảng 0,3 giây)  thời gian giãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động n tâm thất là 0,5 giây

+ Pha 3: giãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động n chung (khoảng 0,4 giây)

- Thời gian nghĩ chung (trơ tuyệt đối) của tim = thời gian co của tim, đồng thời khối l ợng tim = 1/200 khối l ợng cơ thể

nh ng có tới 1/10 l ợng máu đ ợc cung cấp nuôi tim  tim

có khả năng hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi

- Nhịp tim/phút tỉ lệ nghịch với khối l ợng cơ thể và thay đổi theo từng giai đoạn phát triển và ở mỗi giới tính

I- Quy luật hoạt động của tim và hệ mạch:

Máu đ ợc vận chuyển trong hệ mạch tuân theo những qua luật nào? Sự l u thông máu trong hệ mạch chịu tác

động của những yếu tố nào?

2 Hoạt động của hệ mạch:

- Máu đ ợc vận chuyển trong hệ mạch đi nuôi cơ thể tuân theo quy luật vật lý

- Sự l u thông máu trong hệ mạch có liên quan đến áp suất

đẩy máu, l u l ợng máu chảy và vận tốc, sức cản của hệ mạch,

Kết quả của sự tác động của các yếu tố trên là gì?

- Huyết áp là gì?

- Vì sao huyết áp lại giảm dần từ động mạch đến mao mạch rồi đến tĩnh mạch?

a Huyết áp:

- Huyết áp là áp lực của máu tác dụng lên thành mạch

- Huyết áp tỷ lệ thuận với vận tốc máu và tỉ lệ nghịch với tiết diện mạch máu

- Huyết áp lớn nhất ở động mạch chủ, giảm dần khi xa tim

đến mao mạch và nhỏ nhất ở tĩnh mạch chủ

- Sự giảm giần huyết áp là do sự ma sát của máu với thành mạch và giữa các phần tử máu với nhau

Những tr ờng hợp nào đ ợc coi là huyết áp cao, huyết áp thấp và hậu quả của nó? Vì sao những ng ời béo mập,

ng ời già th ờng bị chứng huyết áp cao?

- Ng ời bình th ờng huyết áp cực đại là 110 mmHg và huyết

áp cực tiểu là 70 mmHg

- Nếu huyết áp cực đại lớn quá 150 mmHg gọi là chứng huyết áp cao, dễ gây vỡ động mạch nhất là động mạch nãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động o gây xuất huyết nãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động o

- Nếu huyết áp cực đại xuống d ới 80 mmHg goi là chứng huyết áp thấp, sự cung cấp máu cho nãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động o kém dẫn đến

dễ bị ngất

VËn tèc m¸u trong hÖ m¹ch phô thuéc vµo nh÷ng yÕu tè nµo, tu©n theo quy luËt nµo?

b VËn tèc m¸u:

- VËn tèc m¸u trong hÖ m¹ch phô thuéc vµo tiÕt diÖn m¹ch vµ chªnh lÖch huyÕt ¸p gi÷a c¸c ®o¹n m¹ch

- VËn tèc m¸u tØ lÖ thuËn víi huyÕt ¸p vµ tû lÖ nghÞch víi tiÕt diÖn m¹ch

- Cµng gÇn tim vËn tèc m¸u cµng nhanh, cµng xa tim vËn tèc m¸u chËm dÇn

Dựa vào hình sau h y mô tả quá trình điều hòa hoạt động tim mạch? ãy nêu chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn ở động

Vì sao khi học sinh vào phòng thi hay bị hồi hộp, tim đập nhanh, mạnh

nh ng sau vài phút tình trạng này qua đi, tim trở lại bình th ờng?

Sự hoạt động của tim và hệ mạch đ ợc điều khiển bởi hệ thần

Cuỷng coỏ baứi hoùc:

1 Đọc mục ghi nhớ SGK

2 Nêu chu kì hoạt động của tim? Vì sao tim hoạt động

suất dời mà không mệt mỏi?

3 Làm các bài tập trong SGK