Những thành tựu mà dân tộc Việt Nam đạt được trong chiến tranh giữ gìn độc lập, trong hòa bình, xây dựng và trong sự nghiệp đổi mới đều bắt nguồn từ chủ nghĩa Mác Lênin. Nhận định rằng chỉ có chủ nghĩa Mác – Lêninmới là học thuyết học thuyết khoa học nhất, chắc chắn nhất và chân chính nhất để thực hiện lý tưởng tiến lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là khá chính xác. Các quan điểm, nhận định hay phương pháp luận đều xuất phát từ thực tế khách quan của thực tế và có tính áp dụng cao. Hôm nay vấn đề chúng ta phân tích là quy luật phủ định của phủ định, một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật. Quy luật nói lên khuynh hướng cơ bản, phổ biến của mọi vận động phát triển diễn ra trong tự nhiên, xã hội và tư duy. Bên cạnh đó, việc áp dụng quy luật này vào nền kinh tế nước ta là rất thực tiễn. Việc phát triển đất nước ta hiện nay một lần nữa khẳng định tính đúng đắn của luận điểm cảu quy luật này.
Trang 1MỤC LỤC
Mở đầu ……… ……….……1
Nội dung ……… ……… 1
I, Nội dung quy luật phủ định của phủ định và ý nghĩa phương pháp luận…… 1
1, Khái niệm……….1
2, Nội dung ……… ……… 2
3, Tính chất ……… 3
4, Ý nghĩa phương pháp luận ……… ……… ……… 3
II, Vận dụng quy luật vào hoạt động kinh tế nước ta hiện nay ……….….4
1, Nền kinh tế hàng hoá ra đời là tất yếu khách quan, phủ định lại nền kinh tế
tập trung quan liêu bao cấp đã không còn phù hợp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam……… … 4
2, Xu hướng phát triển kinh tế theo quy luật……….5
Kết luận ……….………… 7
Trang 2MỞ ĐẦU
Những thành tựu mà dân tộc Việt Nam đạt được trong chiến tranh giữ gìn độc lập, trong hòa bình, xây dựng và trong sự nghiệp đổi mới đều bắt nguồn từ chủ nghĩa Mác
- Lênin Nhận định rằng chỉ có chủ nghĩa Mác – Lênin mới là học thuyết học thuyết khoa học nhất, chắc chắn nhất và chân chính nhất để thực hiện lý tưởng tiến lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là khá chính xác Các quan điểm, nhận định hay phương pháp luận đều xuất phát từ thực tế khách quan của thực tế và có tính áp dụng cao Hôm nay vấn đề chúng ta phân tích là quy luật phủ định của phủ định, một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật Quy luật nói lên khuynh hướng cơ bản, phổ biến của mọi vận động phát triển diễn ra trong tự nhiên, xã hội và tư duy
Bên cạnh đó, việc áp dụng quy luật này vào nền kinh tế nước ta là rất thực tiễn Việc phát triển đất nước ta hiện nay một lần nữa khẳng định tính đúng đắn của luận điểm cảu quy luật này
NỘI DUNG
I, Nội dung quy luật phủ định của phủ định và ý nghĩa phương pháp luận
1, Khái niệm
Phủ định có thể hiểu là sự vật, hiện tượng sinh ra, tồn tại, phát triển rồi mất đi, được
thay thế bằng sự vật, hiện tượng khác; thay thế hình thái tồn tại này bằng hình thái tồn tại khác của cùng một sự vật trong quá trình vận động phát triển của nó Mọi quá trình vận động và phát triển trong các lĩnh vực tự nhiên, xã hội hay tư duy đều diễn ra thông qua những sự phủ định
Phủ định biện chứng là phạm trù triết học dùng để chỉ phủ định tự thân, là mắt
khâu của quá trình dẫn đến ra đời sự vật mới, tiến bộ hơn sự vật cũ
Mọi quá trình vận động và phát triển các lĩnh vực tự nhiên, xã hội hay tư duy diễn ra thông qua những sự thay thế, trong đó có sự thay thế chấm dứt sự phát triển, nhưng cũng có sự thay thế tạo ra điều kiện, tiền đề cho quá trình phát triẻn của sự vật Những
sự thay thế tạo ra điều kiện, tiền đề cho qúa trình phát triển của sự vất thì gọi là phủ định biện chứng
Phủ định biện chứng không bao hàm mọi sự phủ định nói chung mà nó chỉ bao hàm những phủ định là kết quả của việc giải quyết mâu thuẫn bên trong sự vật, hiện tượng
Trang 3tạo ra bước nhảy về chất, tạo tiền để, điều kiện cho sự phát triển, cái mới ra đời thay thế cái cũ
2, Nội dung
Đây là 1 trong 3 qui luật cơ bản của phép biện chứng duy vật,nó phản ánh về khuynh hướng chung của sự vận động phát triển vàtiến lên thông qua 1 chu kì phủ định biện chứng thì sự vật hiện tượngmới sẽ ra đời thay thế cho sự vật hiện tượng cũ nhưng ở trình độ cao hơn cái cũ
Trong quá trình vận động và phát triển, sự vật mới được ra đời trên cơ sở khẳng định
và phủ định sự vật cũ Khi hai mặt mâu thuẫn đấu tranh với nhau mà vượt qua giới hạn độ thì sự vật mới ra đời, phủ định biện chứng có mặt Thế nhưng sự vật không dừng lại ở đó mà nó lại tiếp tục đấu tranh giữa các mặt mâu thuẫn mới và một lần nữa cái mới đó bị cái mới hơn phủ định Quá trình phủ định hai lần đó được gọi là Phủ định của phủ định và từ đây “sự vật mới hoàn thành một chu kỳ phát triển” Ví dụ :
Sự phát triển tuần hoàn thành vòng của quả thông
Quy luật phát triển liên tục, điểm kết thúc của chu kỳ này lại là điểm bắt đầu của một chu kỳ mới Do vậy, kết quả phủ định cái phủ định luôn luôn bao giờ cũng có hình thức mới hơn, có nội dung toàn diện và phong phú hơn những cái ban đầu
Qui luật phủ định của phủ định khái quát tính chất chung, phổ biến của sự phát triển:
đó không phải là sự phát triển theo hình thức một con đường thẳng, mà phát triển theo hình thức con đường “xoáy ốc” Lênin đã khái quát con đường đó như sau: “Sự phát triển hình như diễn lại những giai đoạn đã qua, nhưng dưới một hình thức khác, ở một trình độ cao hơn(“phủ định của phủ định”); sự phát triển có thể nói là theo đường tròn xoáy ốc chứ không phải theo con đường thẳng…”
Khuynh hướng phát triển theo đường xoáy ốc thể hiện tính chất biện chứng của sự phát triển, đó là tính kế thừa, tính lặp lại và tính tiến lên Mỗi vòng mới của đường xoáy ốc phản ánh quá trình phát triển vô tận tù thấp đến cao của sự vật, hiện tượng trong thế giới Trong quá trình phát triển của sự vật, phủ định biện chứng đã đóng vai trò là những “vòng khâu” của quá trình đó
Từ sự phân tích đã được nêu ra ở trên, chúng ta khái quát về nội dung cơ bản của quy luật phủ định của phủ định như sau:
Quy luật phủ định của phủ định nêu lên mối liên hệ, sự kế thừa giữa cái khẳng định và cái phủ định, nhờ đó phủ định biện chứng là điều kiện cho sự phát triển; nó bảo tồn
Trang 4nội dung tích cực của các giai đoạn trước và bổ sung thêm những thuộc tính mới làm cho sự phát triển đi theo đường "xoáy ốc"
3, Tính chất
Phủ định biên chứng có một số đặc điểm cơ bản sau:
+ Tính khách quan: Nguyên nhân của sự phủ định nằm ngay trong bản thân sự
vật, nó là kết quả của quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn tất yếu, bên trong của bản thân sự vật; tạo khả năng ra đời của cái mới, thay thế cái cũ, nhờ đó tạo nên xu hướng phát triển của chính bản thân sự vật Vì thế, phủ định biện chứng cũng chính là
sự tự thân phủ định
+ Tính kế thừa: Phủ định biện chứng là kết quả của việc tự giải quyết mâu thuẫn
bên trong của bản thân sự vật và của quá trình tích lũy về lượng dẫn đến sự nhảy vọt
về chất, cho nên cái mới ra đời không thể là sự phủ định sạch trơn cái cũ, mà là sự phủ định có kế thừa Cái mới ra đơì trên cơ sở cái cũ, cái mới không xóa bỏ hoàn toàn cái cũ, mà có chọn lọc, giữ lại và cải tạo những mặt còn thích hợp của cái cũ Với tính
kế thừa ấy phủ định biện chứng đồng thời cũng là khằng định
Bởi vậy, phủ định biện chứng là khuynh hướng tất yếu của mối liên hệ bên trong giữa cái cũ và cái mới, là sự tự khẳng định của các quá trình vận động, phát triển của
sự vật
4, Ý nghĩa phương pháp luận
Quy luật phủ định của phủ định giúp chúng ta hiểu biết một cách đúng đắn về xu hướng của sự phát triển Quá trình phát triển của các sự vật và hiện tượng không diễn
ra một cách thẳng tắp, ngược lại, quá trình đó diễn ra quanh co, phức tạp, đặc biệt là
lĩnh vực đời sống xã hội Lênin viết: “Cho rằng lịch sử thế giới phát triển đều đặn không va vấp, không nhảy lùi những bước rất lớn là không biện chứng, không khoa học, không đúng về mặt lí luận”.
Quy luật cũng giúp ta hiểu đầy đủ hơn về cái mới Cái mới là cái ra đời phù hợp với
quy luật phát triển của sự vật Nó luôn luôn biểu hiện là giai đoạn cao về chất trong sự
phát triển Trong giới tự nhiên, cái mới xuất hiện được thực hiện một cách tự động Trong đời sống xã hội, cái mới xuất hiện gắn với sự nhận thức và hoạt động của con người Tuy cái mới là cái phù hợp với quy luật là cái tất thắng Song, như Lênin nói:
“Trong lúc cái mới vừa mới nảy sinh thì cái cũ trong một thời gian nào đó vẫn còn cứ mạnh hơn cái mới” Vì vậy, một quan niệm chân chính về sự phát triển phải là một
Trang 5thái độ ủng hộ cái mới, đấu tranh cho cái mới, chống lại cái cũ, cái lỗi thời kìm hãm
sự phát triển Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta cần ủng hộ lối sống mới, đạo đức mới cũng như những lý thuyết khoa học mới
Giúp chống thái độ hư vô chủ nghĩa, đồng thời chống thái độ bảo thủ hư vô, khư khư
ôm lấy những gì đã lạc hậu, lỗi thời không còn phù hợp, không chịu đổi mới
Mỗi quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật đề cập đến những phương diện khác nhau của quá trình vận động và phát triển của sự vật Trong thực tế, sự vận động
và phát triển của bất cứ sự vật nào cũng là sự tác động tổng hợp của tất cả những quy luật cơ bản do phép biện chứng duy vật trừu tượng hóa và khái quát hóa Do đó, trong hoạt động của mình, cả hoạt động nhận thức lẫn hoạt động thực tiễn để đạt chất lượng
và hiệu quả cao, con người phải vận dụng tổng hợp tất cả những quy luật đó một cách đầy đủ, sâu sắc, năng động, sáng tạo phù hợp với điều kiện cụ thể
II, Vận dụng quy luật vào hoạt động kinh tế nước ta
Nhờ đường lối đúng đắn của Đảng và tính tích cực, chủ động, sáng tạo của nhân
dân, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn Song, để đưa công cuộc đổi mới tiếp tục tiến lên, chúng ta phải giải quyết rất nhiều khúc mắc hay mâu thuẫn còn tồn tại Việc giải quyết có hiệu quả những mâu thuẫn là điều kiện căn bản để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới
Nhà triết học Hêgen đã khẳng định: Cuộc sống tiến lên thông qua những mâu thuẫn Thực tiễn phát triển đất nước ta hiện nay một lần nữa khẳng định tính đúng đắn của luận điểm đó.Nhận thức tầm quan trọng của chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác
Lênin, đặc biệt là phép phù định biện chứng đối với công cuộc đổi mới của Việt Nam,
ta có thể áp dụng nó vào giải quyết vấn đề hoạt động kinh tế nước ta hiện nay
1, Nền kinh tế hàng hoá ra đời là tất yếu khách quan, phủ định lại nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp đã không còn phù hợp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
a, Nguyên nhân
Mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung trong thời kỳ đầu thực hiện ở nước ta đã tỏ
ra phù hợp, nó đã tạo ra một bước chuyển biến quan trọng về mặt kinh tế xã hội Đồng thời nó cũng thích hợp với nền kinh tế thời chiến và đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra chiến thắng vĩ đại của dân tộc Nó đã cho phép Đảng và nhà nước huy động ở mức độ cao nhất sức người và sức của cho tiền tuyến
Tuy nhiên sau ngày giải phóng Việt Nam bức tranh mới về hiện trạng kinh tế XH đã thay đổi Trong một nền kinh tế cùng một lúc tồn tại cả 3 loại hình kinh tế tự cấp, tự
Trang 6túc, nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung và nền kinh tế hàng hoá Đó là thực tế khách quan tồn tại sau năm 1975 nhưng chúng ta vẫn tiếp tục chủ trương xây dựng nền kinh
tế chỉ huy như ở Miền Bắc trước đây Do các quan hệ kinh tế đã thay đổi rất nhiều, việc áp dụng cơ chế quản lý cũ vào điều kiện kinh tế đã thay đổi làm xuất hiện hàng loạt các hiện tượng tiêu cực
dẫn đến việc những quy luật kinh tế khách quan như quy luật giá cả, quy luật cung cầu, quy luật giá trị vi phạm nghiêm trọng, làm cho tình hình lưu thông tiền tệ, giá cả không kiểm soát được, đặc biệt là trong những năm 80, lạm phát của nước ta đã lên đến 3 con số làm cho đời sống nhân dân vô cùng khó khăn và tình hình kinh tế nước
ta lâm vào tình trạng khủng hoảng Nền sản xuất kém phát triển được sự bảo hộ của nhà nước lại càng trở nên trì trệ Bộ máy quản lý doanh nghiệp không hiệu quả, cồng kềnh, có nhiều cấp trung gian và không năng động, phong cách thì cửa quyền dưới chính sách bù lỗ của nhà nước ngày càng không đem lại bất cứ một hiệu quả kinh tế nào
Trước sự suy thoái kinh tế nghiêm trọng như trên, thêm vào đó viện trợ nước ngoài
bị giảm sút đã đặt nền kinh tế nước ta với sự bức bách đòi hỏi phải đổi mới
b, Sự ra đời của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước
là một xu hướng phát triển yếu khách quan
Đứng trước yêu cầu và nhiệm vụ mới, khi cách mạng đã chuyển giai đoạn và trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều thay đổi, đồng thời nhận thức sâu sắc phép phủ định biện chứng là cái mới sẽ tất yếu khách quan ra đời thay thế cho cái cũ không còn phù hợp nữa, vì vậy, Đảng và Nhà nước ta đã mạnh dạn đưa ra đường lối đổi mới, điều chỉnh cơ cấu kinh tế để chuyển nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, công nhận sự tồn tại của thành phần kinh tế tư nhân và có những chính sách mở rộng hợp tác quốc tế nhằm đưa nền kinh tế nước ta dần dần hội nhập với nền kinh tế thế giới
Khẳng định sự phát triển lâu dài nền kinh tế nhiều thành phần Điều này có ý nghĩa là xoá bỏ sự kỳ thị trước đây đối với kinh tế tư nhân, đồng thời đặt kinh tế nhà nước vào môi trường cạnh tranh bình đẳng
Đây là một sự thay đổi về nhận thức có ý nghĩa rất quan trọng trong lý luận cũng như trong thực tế lãnh đạo của Đảng trên mặt trận làm kinh tế Xét dưới góc độ triết học, việc chuyển sang nền kinh tế thị trường là đúng đắn và phù hợp với quy luật phủ định của phủ định và xu thế của thời đại
2, Xu hướng phát triển kinh tế theo quy luật
a, Định hướng
Trang 7Với xu hướng phát triển của nền kinh tế thị trường hiện nay, các chính sách của Việt Nam cũng phải không ngừng thay đổi để bắt kịp với tốc độ thay đổi của nền kinh tế Trông đó quy luật phủ định của phủ định vẫn được tôn trọng và được bảo đảm thực hiện
Việc chuyển từng bước sang cơ chế thị trường cho phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và các điều kiện chính trị, kinh tế xã hội nước ta là quan điểm quan trọng của quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế xuất phát từ đặc điểm kinh tế trong nước và quan hệ với bên ngoài Dù chưa đầy đủ hoàn thiện nhưng cơ chế này được nhân dân đồng tình và phát huy được tác dụng trong mọi mặt của đời sống kinh tế
Mặc khác, chúng ta không phủ định sạch trơn những kết quả đạt được của mô hình kinh tế cũ Chúng ta chủ trương chuyển cơ chế thị trường cơ sở ổn định chính trị, lấy
ổn định chính trị làm tiêu đề và điều kiện cho phát triển kinh tế, mặt khác cũng nhận
rõ phải đổi mới mạnh mẽ trong lĩnh vực hành chính, trên cơ sở đổi mới quản lý của nhà nước nâng cao chất lượng, hiệu lực hiệu quả của quản lý của nó phù hợp với điều kiện nền kinh tế thị trường, mà tiếp tục ổn định chính trị đưa cải cách tiến lên những bước phát triển
Trong giai đoạn hiện nay, nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới nền kinh tế, thực hiện nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN Điều này không tránh khỏi những khuyết tật vốn có của nền kinh tế thị trường như các vấn đề về lạm phát, thất nghiệp, vấn đề công bằng xã hội, sự ô nhiễm môi trường
và những tệ nạn xã hội phát sinh do mở cửa nền kinh tế Đứng trước thực trạng trên, trong giai đoạn quá độ hiện nay để có một bước phát triển cao hơn, hoàn thiện hơn thì tất yếu chúng ta phải tìm ra những biện pháp nhằm khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường trên cơ sở phát huy những mặt tích cực của nó, đồng thời kiên định đường lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nước mà kim chỉ nam chính là chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác – Lênin
b, Con đường phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam không phải là con đường
thẳng, bằng phẳng mà theo đường xoáy ốc quanh co, phức tạp
Quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là một quá trình lâu dài, khó khăn, nhiều thử thách Đảng ta khẳng định, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta
“là một quá trình cách mạng sâu sắc, triệt để, đấu tranh phức tạp giữa cái cũ và cái mới nhằm tạo ra sự biến đổi về chất trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nhất thiết phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều bước phát triển, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội đan xen” Theo sự khái quát của Đảng, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một quá trình cách mạng sâu sắc, triệt để, đấu tranh phức tạp giữa cái
cũ và cái mới Trong thời kỳ quá độ, ở nước ta sẽ diễn ra sự biến đổi mang tính chất
Trang 8bản chất, căn bản và toàn diện ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; và quá trình
đó phải diễn ra lâu dài với nhiều bước phát triển Đó là do, đất nước ta mới trải qua hai cuộc chiến tranh nên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đều bị tàn phá, chưa qua thời kỳ phát triển tư bản chủ nghĩa nên hầu như chưa có những tiền đề thực tiễn cơ bản cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội, hệ thống chủ nghĩa xã hội thế giới tan rã và phong trào xã hội chủ nghĩa và công nhân quốc tế đang ở thời kỳ thoái trào Bên cạnh
đó, các thế lực thù địch luôn chống phá, tìm cách xóa bỏ chủ nghĩa xã hội Khi cái mới và cái cũ còn hiện hữu đầy mâu thuẫn, quá trình đấu tranh giữa tiến bộ và lạc hậu, giữa tư tưởng tập thể và tư tưởng cá nhân ích kỷ, hẹp hòi, khi tiềm lực kinh tế còn chưa đủ mạnh, những tiêu cực trong xã hội và trong Đảng vẫn còn thì những tồn tại, những khó khăn và thách thức này dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội kéo dài Biểu hiện rõ nhất là sản xuất trì trệ, lạm phát tăng nhanh, công ăn việc làm thiếu, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, lòng tin của dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành quản lý của Nhà nước giảm sút Đây chính là những bước lùi tương đối trong quá trình phát triển cũng như xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Nhận thức được những sai lầm và hạn chế trong đường lối, chủ trương của mình, Đảng ta đã đưa ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước trong Đại hội VI của Đảng (năm 1986) Đại hội này đã đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam, đưa nước ta thoát ra khỏi sự khủng hoảng, ngày càng phát triển Như vậy, thực tiễn lịch sử đã chứng minh, con đường phát triển của Việt Nam là một con đường dài, với nhiều bước đi, nhiều giai đoạn, trong đó có cũng cả những bước lùi tương đối
KẾT LUẬN Quy luật phủ định của phủ định mang ý nghĩa vô cùng quan trọng trong mọi hoạt
động thực tiễn Nó khẳng định thêm tính đúng đắn, chắc chắn của chủ nghĩa Mác – Lênin Tư tưởng chủ đạo xuyên suốt trong quá trình phát triển của Việt Nam không gì khác là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Quy luật khẳng định niềm tin vào xu hướng tất yếu là phat triển tiến lên của cái tiến bộ, đó
là biểu hiện của thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng
Trang 9DANH MỤC TÀI LIỆU Giáo trình những nguyên lí cơ bản cảu chủ nghĩa Mác – Lênin.
Giáo trình kinh tế chính trị Mác – Lênin
http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/PrintStory.aspx?
distribution=40276&print=true
http://hoangngocccf.blogspot.com/2010/10/quy-luat-phu-inh-cua-phu-inh-y-nghia.html