Bài 32. Tập tính của động vật (tiếp theo)

Bài 32. Tập tính của động vật (tiếp theo) tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả...

KÍNH CHÀO THẦY

VÀ TẤT CẢ CÁC BẠN

Người thực hiện: Lê Thị Bảo Thoa

Câu 1: Tập tính là gì?

 Tập tính là một chuỗi những phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường (bên trong hoặc bên ngoài cơ thể), nhờ đó động vật thích nghi với môi trường sống và tồn tại.

KIỂM TRA BÀI CŨ

Câu 2: Tập tính của động vật được

chia thành mấy loại? Cho ví dụ

mỗi loại tập tính.

 Tập tính của động vật được chia thành

2 loại: tập tính bẩm sinh, tập tính học được

• VD tập tính bẩm sinh: ve sầu kêu vào

mùa hè

• VD tập tính học được: người đi đường

thấy đèn đỏ thì dừng lại

BÀI 32

TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT

(tt)

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

1 Quen nhờn

-Khái niệm: Là hình thức học tập đơn giản nhất Động vật

phớt lờ, không trả lời những kích thích lặp lại nhiều lần nếu những kích thích đó không kèm theo sự nguy hiểm.

-Vai trò: Giúp động vật thích nghi với môi trường sống thay

đổi, động vật bỏ qua kích thích không có giá trị hay lợi ích đáng kể đối với chúng, động vật có thể tiết kiệm được năng lượng.

-VD: Ta đánh kẻng và cho cá ăn, nhiều lần sẽ tập được cho

cá tập tính mỗi lần nghe kẻng sẽ ngoi lên chờ thức ăn Nhưng nếu sau đó ta cứ đánh kẻng mà không cho ăn, dần dần nghe kẻng cá sẽ không ngoi lên nữa.

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

2 In vết

-Khái niệm: Là hiện tượng con non mới sinh ra có “tính

bám” và đi theo các vật chuyển động mà chúng nhìn thấy đầu tiên ( thường gặp ở các loài chim).

-Vai trò: Nhờ “in vết” chim non di chuyển theo bố mẹ do đó

được bố mẹ chăm sóc và bảo vệ tốt hơn.

-VD:

+Gà con mới nở đi theo đồ chơi, chó,…

+Ngỗng con đi theo ngỗng mẹ

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

3 Điều kiện hóa

Các bạn hãy quan sát hình và mô tả thí nghiệm

của Paplop.

Các bạn hãy quan sát hình và mô tả thí nghiệm

của Paplop.

a. Điều kiện hóa đáp ứng (kiểu Paplôp)

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

3 Điều kiện hóa

a. Điều kiện hóa đáp ứng (kiểu Paplôp)

 Tại sao ở thí nghiệm 2 và thí nghiệm 4 đều

rung chuông nhưng chỉ có thí nghiệm 4 chó

mới tiết nước bọt?

 Vì thí nghiệm 1 và 3 khi có kích thích là

thức ăn theo phản xạ đã có thì chó tiết

nước bọt Thí nghiệm 2, tiếng chuông

chưa phải là yếu tố kích thích để chó tiết

nước bọt Thí nghiệm 4, sau khi thí

nghiệm 3 diễn ra liên tục trung ương thần

kinh của chó đã hình thành mối liên hệ

thần kinh mới dưới tác động của 2 kích

thích đồng thời nên chỉ cần nghe tiếng

chuông là chó tiết nước bọt.

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

3 Điều kiện hóa

a. Điều kiện hóa đáp ứng (kiểu Paplôp)

- Điều kiện hóa đáp ứng là hình thành mối liên kết mới trong

thần kinh trung ương dưới tác động các kích thích kết hợp đồng thời.

- VD: Paplôp làm thí nghiệm vừa đánh chuông vừa cho chó ăn

Sau vài chục lần phối hợp tiếng chuông và thức ăn, chỉ cần

nghe tiếng chuông là chó đã tiết nước bọt

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

3 Điều kiện hóa

b. Điều kiện hóa hành động (kiểu Skinnơ)

 Nội dung thí nghiệm:

- Skinnơ cho chuột vào hộp thí nghiệm, khi chuột chạy trong hộp vô tình chạm vào cần gạt phía đèn màu đỏ làm cho những thanh sắt sàn di chuyển và chuột bị làm ngã nhiều lần, âm báo hiệu phát

ra lớn làm chuột hoảng sợ.

- Ngược lại khi chạm vào phía đèn xanh thì chuột an toàn, thức ăn theo ống đựng rơi xuống chỗ đựng thức ăn.

Sau một số lần ngẫu nhiên đạp phải cần gạt phía đèn màu

đỏ thì chuột không còn chạm vào cần gạt ấy nữa.

Ngược lại, sau một số lần ngẫu nhiên đạp phải bàn đạp làm

thức ăn rơi ra (phần thưởng) thì mỗi khi chuột thấy đói bụng

(không cần nhìn thấy bàn đạp) chuột chủ động chạy đến

nhấn bàn đạp để lấy thức ăn Như vậy, bài học đạp cần để lấy

thức ăn chuột đã học thuộc.

Sau một số lần ngẫu nhiên đạp phải cần gạt phía đèn màu

đỏ thì chuột không còn chạm vào cần gạt ấy nữa.

Ngược lại, sau một số lần ngẫu nhiên đạp phải bàn đạp làm

thức ăn rơi ra (phần thưởng) thì mỗi khi chuột thấy đói bụng

(không cần nhìn thấy bàn đạp) chuột chủ động chạy đến

nhấn bàn đạp để lấy thức ăn Như vậy, bài học đạp cần để lấy

thức ăn chuột đã học thuộc.

chúng chủ động lặp lại các hành vi đó khi chúng gặp phải nhiều lần.

Hành vi của động vật có sự liên kết với một phần thưởng (hoặc phạt),

chúng chủ động lặp lại các hành vi đó khi chúng gặp phải nhiều lần.

 Giúp động vật học được bài học kinh nghiệm trong đời sống.

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

4 Học ngầm

Thí nghiệm:

• Bước 1: Thả chuột A vào khu

vực có nhiều đường đi, cho

chuột chạy hết các ngả đường.

• Bước 2: Thả chuột A và chuột

B vào khu vực có nhiều đường

đi giống ở TN1 và đặt thức ăn

vào Chuột A sẽ tìm thấy thức

ăn nhanh hơn chuột B.

=> Đấy chính là hình thức học ngầm ở động vật.

 Giải thích:

Con chuột A tìm ra được thức ăn trước Vì nó đã vô tình học được đường đi khi nó chạy trong khu vực thí nghiệm, khi cho thức ăn vào thì chúng xác định được đường đi ngay.

=> Đấy chính là hình thức học ngầm ở động vật.

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

4 Học ngầm

-Học ngầm là kiểu học không có ý thức, không biết rõ là mình đã học được, khi có nhu cầu thì thì kiến thức đã học tái hiện lại

giúp động vật giải quyết được những vấn đề tương tự dễ dàng.

Giúp động vật nhận thức về môi trường xung quanh, mau

chóng tìm được thức ăn, tránh được sự đe doạ của kẻ thù.

- VD: Chó được nuôi ở nhà, khi thả nó ở một nơi khác cách xa nhà nó vẫn có thể nhớ đường để quay về nhà.

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

5 Học khôn

- Khái niệm: Học khôn là học có chủ định, có chú ý, nên trước một vấn đề, trước một tình huống mới cần giải quyết, con vật tìm cách giải quyết bằng sự phối hợp các kinh nghiệm đã có trước đó qua suy nghĩ, phán đoán và làm thử.

- Lưu ý: học khôn chỉ có ở động vật có hệ thần kinh rất phát

triển như ở người và Đ.V thuộc bộ linh trưởng.

- Vai trò: Giúp động vật thích nghi cao độ với môi trường sống luôn thay đổi.

IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT.

5 Học khôn

VD: Tinh tinh biết cách chồng những chiếc thùng lên để đứng lên lấy thức ăn trên cao

Một con mèo đang đói chỉ nghe thấy tiếng bày bát đĩa lách cách, nó đã vội vàng chạy xuống bếp Đây là một ví dụ

Thầy dạy toán yêu cầu bạn giải một bài toán đại số mới Dựa vào những kiến thức đã có, bạn đã giải được bài tập đó Đây là một ví dụ về hình thức học tập:

A Điều kiện hóa đáp ứng

B In vết

C Học ngầm

D Học khôn

Nếu thả một hòn đá bên cạnh con rùa, rùa sẽ rụt đầu và chân vào trong mai Nhưng nếu cứ lặp đi lặp lại hành động này thì rùa không còn rụt đầu vào nữa Đó là hình thức học tập:

A In vết

B Quen nhờn

C Học ngầm

D Học khôn

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

1 Tập tính kiếm ăn

- Đặc điểm:

+ Ở động vật có hệ thần kinh chưa phát triển, tập tính

kiếm ăn phần lớn là tập tính bẩm sinh.

+ Ở động vật có hệ thần kinh phát triển tập tính kiếm ăn

là các tập tính học được, hình thành trong quá trình sống,

qua học tập ở bố mẹ, đồng loại hoăc qua trải nghiệm của

bản thân.

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

1 Tập tính kiếm ăn

- Đối với động vật ăn thịt thì hình ảnh, mùi, âm

thanh phát ra từ con mồi dẫn đến tập tính rình

mồi và vồ mồi hay rượt theo con mồi để tấn công

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

1 Tập tính kiếm ăn

- Ngược lại, đối với con mồi khi phát hiện ra kẻ thù

nguy hiểm thì có tập tính lẩn trốn, bỏ chạy hay tự vệ.

để bắt mối ăn

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

2 Tập tính bảo vệ lãnh thổ

Chó sói bảo vệ lãnh thổ bằng nước tiểu

Katmai (Mỹ)

Chim kền kền bảo vệ lãnh thổ

Chúng sẵn sàng “chiến đấu” với những kẻ

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

3 Tập tính sinh sản

- Mọi sinh vật đều sinh sản để duy trì nòi giống.

- Tập tính sinh sản thuộc tập tính bẩm sinh, mang tính bản năng

- Tập tính sinh sản gồm: tập tính ve vãn, khoe mẽ, tỏ tình,

xây tổ, ấp trứng, bảo vệ và chăm sóc con non ở nhiều loài

chim.

- Tập tính di cư là tập tính rất phức tạp, giúp động vật

tránh được các điều kiện bất lợi của môi trường, tìm đến

nơi có môi trường thích hợp

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

4 Tập tính di cư

Cá hồi di cư

Cua đỏ di cư

Linh dương đầu bò di cư

Bồ nông trắng di cư Chim cánh cụt di cư

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

5 Tập tính xã hội

- Tập tính xã là tập tính sống thành bầy đàn như ong, kiến,

mối, một số loài cá, hươu, nai, các loài khỉ,…

V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT

5 Tập tính xã hội

a Tập tính vị tha

- Là tập tính hi sinh quyền lợi bản thân, thậm chí cả

tính mạng vì lợi ích sinh tồn của bầy đàn.

VI ỨNG DỤNG NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH

VÀO ĐỜI SỐNG SẢN XUẤT

- Nhờ những hiểu biết về tập tính động vật, con người đã ứng dụng vào trong đời sống và sản xuất.

Cá heo diễn xiếc Chó nghiệp vụ Khỉ diễn xiếc Hổ làm xiếc

bắt tội phạm Chó phát hiện ma túy

Làm bù nhìn trên ruộng

để đuổi chim chóc

phá hoại mùa màng

VI ỨNG DỤNG NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH

VÀO ĐỜI SỐNG SẢN XUẤT

- Một số tập tính học được chỉ có ở người

BÀI HỌC KẾT THÚC

CẢM ƠN THẦY VÀ CÁC BẠN ĐÃ LẮNG NGHE!