Bài 21. Đặc điểm chung và vai trò của ngành Thân mềm

Bài 21. Đặc điểm chung và vai trò của ngành Thân mềm tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớ...

Kiểm tra bài cũ

• Trình bày kỹ thuật mổ trai?

• Khi mổ trai em quan sát được những phần nào?

1Chân trai Lớp áo2 Tấm mang3

45

Tiết 22-Bài 21: ĐẶC ĐIỂM CHUNG

VÀ VAI TRÒ CỦA NGÀNH THÂN MỀM

Tiết 22-Bài 21: ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ VAI TRÒ

CỦA NGÀNH THÂN MỀM

I Đặc điểm chung:

Ngành Thân mềm (còn gọi là nhuyễn thể hay thân nhuyễn)

Ngành Thân mềm có nhiều chủng loại rất đa dạng, phong phú

và là nhóm động vật biển lớn nhất chiếm khoảng 23% tổng số các sinh vật biển đã được đặt tên Trong các khu vực  nhiệt đới , bao gồm  Việt Nam , ngành này có hơn 90 nghìn loài hiện hữu, trong đó có các loài như  trai ,  sò ,  ốc ,  hến ,  ngao ,  mực ,  bạch tuộc

, hàu

Ốc mút

- Về kích thước: Có loài nhỏ bé vài gam (ốc mút), nhưng cũng có loài khối lượng rất lớn vài trăm kg đến 1 tấn (bạch tuộc, mực ống khổng lồ…)

Bạch tuộc

Mực ống khổng lồ

Kích thước của ốc mút so với mực và bạch tuộc

khác nhau như thế nào?

Về môi trường: chúng phân bố ở độ cao hàng trăm mét (các loài ốc sên), đến các ao, hồ, sông, suối, biển cả,

có loài dưới đáy biển sâu

Ốc sên

Các loại thân thân mềm thường sống ở đâu?

Trai

Về tập tính: Thân mềm có lối sống vùi lấp (trai, sò…), đến lối sống bò chậm chạp (các loài ốc), tới cách di chuyển tốc độ nhanh (như mực, bạch tuộc)

Em hãy nhận xét tập tính của các thân mềm ở trên?

Ốc sên

Tiết 22-Bài 21: ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ VAI TRÒ

3

1

234

Hình 21 Sơ đồ cấu tạo chung của đại diện thân mềm

1 Chân

2 Vỏ (hay mai) đá vôi

Tiết 22-Bài 21: ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ VAI TRÒ

CỦA NGÀNH THÂN MỀM

I Đặc điểm chung:

Trai Ốc sên Mực

STT

Đặc điểm

Đại diện

Nơi sống

Lối sống

Kiểu vỏ

đá vôi

Đặc điểm cơ thể

Khoang áo phát triển

Thân mềm phân đốt Không Phân đốt

Quan sát hình trên, kết hợp thông tin SGK, thảo luận nhóm rồi đánh dấu ()

và điền cụm từ gợi ý hoàn thành bảng 1 cho phù hợp :

1 Chân 2 Vỏ (hay mai) đá vôi 3 Ống tiêu hóa 4 Khoang áo 5 Đầu

Trai Ốc sên Mực

STT

Đặc điểm

Đại diện

Nơi sống

Lối sống

Kiểu vỏ

đá vôi

Đặc điểm cơ thể

Khoang áo phát triển

Thân mềm phân đốt Không Phân đốt

Ở nước ngọt Bò chậm chạp

1 vỏ xoắn ốc

Ở biển nhanhBơi Vỏ tiêu giảm

Có thân mềm, không phân đốt

Khoang áo phát triển

Hệ tiêu hóa phân hóa

Cơ quan di chuyển thường đơn giản

Có vỏ đá vôi (hoặc mai)

Nhằm thích nghi với lối sống săn mồi và di chuyển tích cực.

Vì sao xếp mực bơi nhanh cùng ngành với ốc sên

bò chậm chạp?

Mực và ốc sên có những đặc

điểm giống nhau như:

- Thân mềm, không phân đốt

- Có khoang áo phát triển.

- Hệ tiêu hóa phân hóa.

Tiết 22-Bài 21: ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ VAI TRÒ

CỦA NGÀNH THÂN MỀM

I Đặc điểm chung của thân mềm:

II Vai trò của thân mềm:

Dựa vào kiến thức trong chương, liên hệ địa phương

chọn tên các đại diện thân mềm

hoàn thành bảng 2

Thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm

Mực, ngao, sò, hến, ốc …

Sò, hến, ốc … trứng, ấu trùng của chúng Ngọc trai

Xà cừ, vỏ ốc, vỏ sò, vỏ trai … Trai, sò, hầu, vẹm …

Ốc sên, ốc bươu …

Ốc ao, ốc mút, ốc gạo … Mực, bào ngư, sò huyết, ốc hương …

Hóa thạch môt số vỏ ốc, vỏ sò

…

Lợi ích

Mực chiên xù

Cháo sò huyết Ốc hương xào

Nghêu hấp

Nuôi cấy ngọc trai

Chùa ốc

Hàu Trai

Vẹm

Làm sạch môi trường nước:

- Trai lọc 40 lít nước trong một ngày đêm.

- Vẹm lọc 3.5 lít mỗi ngày.

- Hầu làm lắng 1,0875g bùn mỗi ngày.

Bào ngư

Mực

Ốc hương

Sò huyết

Hóa thạch vỏ sò, vỏ ốc Hóa thạch ốc anh vũ

Vỏ sò khai thác chế biến thức ăn giàu canxi cho

gia cầm, sản xuất vôi.

Vỏ một số thân mềm được dùng làm dược liệu

Có hại cho cây trồng

Mực, ngao, sò, hến, ốc …

Sò, hến, ốc … trứng, ấu trùng của chúng Ngọc trai

Xà cừ, vỏ ốc, vỏ sò, vỏ trai … Trai, sò, hầu, vẹm …

Ốc sên, ốc bươu …

Ốc ao, ốc mút, ốc gạo … Mực, bào ngư, sò huyết, ốc hương …

Hóa thạch môt số vỏ ốc, vỏ sò

…

Tác hại?

Làm vật chủ trung gian truyền

bệnh giun sán cho người

Ốc sên Sên trần

Ốc bươu vàng

Ốc bươu vàng

Ốc mút

Ốc bươu

Ốc gạo

Ốc vặn

Đục rỗng các vỏ gỗ của tàu thuyền và các công trình

xây dựng bằng gỗ

Hà biển (Hà bún)

Hà sông

Ngành thân mềm rất đa dạng và phong phú Hiện nay, số lượng

loài đang suy giảm Nguyên nhân do đâu ?

Ô nhiễm nguồn nước do rác thải

Khai thác quá mức

Chúng ta cần có biện pháp gì để bảo vệ môi trường, bảo vệ các loài thân mềm Tránh suy giảm về số

lượng loài ?

Các biện pháp bảo vệ thân mềm có lợi:

- Bảo vệ môi trường

- Khai thác hợp lý tránh nguy cơ tuyệt chủng

- Lai tạo các giống mới

Chúng ta phải làm gì để tiêu diệt thân mềm có hại?

Các biện pháp tiêu diệt thân mềm có hại:

- Biện pháp thủ công như phát động phong trào bắt và tiêu diệt

- Dùng thiên địch và thuốc hóa học diệt trừ (chú

ý khi dùng)

Sơ đồ tổng kết bài

Câu 1: Vỏ đá vôi của thân mềm được tạo

a- Có vỏ cơ thể tiêu giảm.

b- Có cơ quan di chuyển phát triển.

c- Cả a và b

Câu 3: Ốc sên phá hoại cây cối vì:

a- Khi sinh sản ốc sên đào lỗ làm đứt rễ cây.

b- Ốc sên ăn lá cây làm cây không phát triển được c- Ốc sên tiết chất nhờn làm chết các mầm cây

Câu 4: Trai giữ vai trò làm sạch nước vì:

a- Cơ thể lọc các cặn vẩn trong nước.

Câu 5: Nhóm gồm những thân mềm có hại:

a- Ốc sên, trai, mực.

b- Mực, hà biển, hến

c- Ốc sên, ốc gạo, ốc bươu vàng.

Trộm Ốc nhờ thầy bói Nghêu (hay Ngao) gieo quẻ chỉ hướng vào ăn trộm nhà Trùm Sò Ốc đem của trộm được bán cho Thị Hến, một cô gái trẻ đẹp Lý trưởng và Trùm Sò đến lục soát bắt được tang vật, liền giải Thị Hến lên trình quan huyện Khi đến công đường, Thị Hến đã làm cho quan huyện và thầy đề

mê mệt vì nhan sắc của mình Kết quả là Trùm Sò mất tiền, thầy Lý bị đòn, Thị Hến được tha bổng Kết thúc câu chuyện là cảnh đánh ghen do thị Hến mưu trí bày ra để vạch mặt ba tên chức dịch mê gái: quan huyện, thầy đề (đề Hàn), thầy lí.

DẶN DÒ

- Học bài theo câu hỏi trong SGK.

- Học thuộc phần ghi nhớ.

- Đọc “Em có biết”.

- Chuẩn bị theo nhóm: Mỗi nhóm

2 con tôm sông còn sống, 2 con tôm chín.

CHÚC CÁC THẦY CÔ GIÁO MẠNH KHỎE

Chúc các em học giỏi

Tiết 22-Bài 21: ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÀ VAI TRÒ

CỦA NGÀNH THÂN MỀM

I Đặc điểm chung của thân mềm:

II Vai trò của thân mềm:

Ý nghĩa thực tiễn

của vỏ thân

mềm?

- Vỏ ốc, sò được bán làm đồ trang trí ở các nơi du lịch vùng biển: Hạ Long, Đồ Sơn, Nha Trang, Vũng Tàu….

Vỏ sò, ốc làm đồ trang sức

Vỏ sò dùng trong nghệ thuật khảm trai

Mực nang Bạch tuộc biển sâu

Một con mực tỏa sáng ở quần đảo Cayman

Các con sên biển trông như những vũ nữ khoe màu sắc

rực rỡ và thân hình uyển chuyển dưới đáy biển

Ngẩn ngơ trước bộ ảnh đẹp lung linh, kì ảo của các chú ốc sên