thuyết trình: điều kiện phát sinh, phát triển, lưu tồn và lan truyền của nấm noãn(phytophthora, pythium)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BẠC LIÊUKHOA NÔNG NGHIỆP BỆNH CÂY ĐẠI CƯƠNG Chuyên Đề: Điều kiện phát sinh, phát triển, lưu tồn và lan truyền bệnh của nấm noãn Phytophthora, Pythium, … GVHD :Ths.Mai Nh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BẠC LIÊU

KHOA NÔNG NGHIỆP

BỆNH CÂY ĐẠI CƯƠNG

Chuyên Đề: Điều kiện phát sinh, phát triển, lưu tồn và lan truyền bệnh của nấm

noãn (Phytophthora, Pythium, … )

GVHD :Ths.Mai Như Phương

5.Nguyễn Thị Thúy Quyên

6.Bùi Thanh Ril

7.Lâm Trí Thức

I Giới Thiệu về lớp nấm noãn (Oomycetes)

1.Những đặc điểm chung

 Lớp Nấm noãn phần lớn chúng sống trong môi trường nước, đất và sống ký sinh trên tảo, nấm mốc ở nước, những côn trùng sống trong nước và những động vật khác cũng như thực vật

 Hệ sợi khuẩn ty hay khuẩn ty [mycelium] phân nhánh, sợi nhỏ, có chung tế bào và sinh trưởng nhiều trong chất nền

 Vách tế bào có cellulose.

 Phần lớn lớp Nấm noãn có hình quả thật (ecarpic).

 Hầu hết lớp Nấm noãn tạo bào tử động (zoospore)

 Bào tử động là những thể hai roi

 Nhiều nấm trong lớp này tạo những bào tử đính

 Sinh sản giới tính là noãn giao

2 Phân loại lớp nấm noãn

– Theo Sparrow (1976) chia lớp này thành các bộ như sau:

II.Chi Phytophthora

1 Đặc điểm

.Gần đây chi Phytophthora được xác định có 60 loài.

.Hệ sợi khuẩn ty hình ống, gồ ghề, trong suốt, phân nhánh và cùng tán, vách ngăn có thể phát triển ở giống già, khuẩn ty có bề rộng là 3 - 8 µm

.Vách khuẩn ty chủ yếu cấu tạo bởi glucan và cellulose có ít hoặc không có, tế bào chất của khuẩn ty chứa ty thể, mạng lưới nội chất, ribô thể, nhiều hạt dầu, không bào lớn và nhân

2.Sinh sản

2.1 sinh sản vô tính

Sự nẩy chồi gián tiếp của bọc bào tử: Khi điều kiện ở nhiệt độ thấp (< 150C) và độ ẩm cao, bọc bào tử trở thành một túi bào tử động và việc phân cắt nhân bên trong thành những bào tử động đơn nhân đầu tiên sau đó phát triển thêm hai tiên mao, bào tử động và trong nhủ (papilla)

và nhú được phóng thích

Nẩy chồi trực tiếp của bọc bào tử: Ở nhiệt độ cao và điều kiện khô ráo, bọc bào tử bắt đầu hoạt động như bào tử riêng lẻ và nẩy chồi trực tiếp bằng cách tạo ống phôi đa nhân và những bào tử động không được thành lập

Hình 2.1 Sự mọc mầm trực tiếp của Phytophthora

infestans (Cao Ngọc Điệp và ctv, 2005)

2.2 Sinh sản hữu tính

Sinh sản hữu tính ở nấm Phytophthora đều có cả hai trường hợp đồng tán và dị tán.

Sự sinh sản hữu tính là sự noãn giao, Hai cơ quan sinh dục (sinh dục đực và sinh dục cái) phát triển như những chỗ phình lên được tách ra bởi vách ngăn, từ phần còn lại của khuẩn ty tương ứng của những dòng khác nhau

3.Điều kiện phát sinh và phát triển

 Bệnh do Chi Phytophthora gây ra thường xảy ra trong mùa mưa, khi có khí hậu nóng và

ẩm

 Bệnh xảy ra trên những vườn thoát nước kém, đất bị úng nước hoàn toàn

 Tuyến trùng cũng tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển

Nguồn: bacgiangtv.vn

Hình 3.1 Vườn cây bị ngập úng tạo điều kiện cho

phytophthora phát triển.

4 Sự lan truyền và lưu tồn

4.1 Sự lan truyền

 Bào tử của loài Phytophthora lây lan nhờ:

• Gió: gió thổi đưa các bào tử nấm đi

• Nước: nước tưới hay nước mưa làm bắn các bào tử nấm ra xung quanh

• Động vật: cũng góp phần đưa nấm đi gây bệnh ở những cây khác

• Con người: các kỹ thuật canh tác cũng làm lây lan nấm đi nơi khác

Nguồn: http://nghenong.vn Hình 4.1 Bệnh lây lan qua dụng cụ canh tác (trái) và nước tưới (phải)

5 Một số bệnh phổ biến do chi Phytophthora gây ra

Phytophthora là nguyên nhân gây rất nhiều bệnh trên cây ăn quả, rau màu và cây công

nghiệp ở Việt Nam Các bệnh bao gồm thối rễ; thối thân và quả sầu riêng; thối rễ ớt; thối nõn dứa; thối gốc (héo nhanh) hồ tiêu; mốc sương cà chua, khoai tây; thối rễ, thân và quả đu đủ; tàn lụi cao su và các cây trồng khác…

Nguồn :Nongnghiep.vn

Hình 5.1 Bệnh do Phytophthora palmivora ở sầu riêng: (a) Xì mủ thân, (b)Thối trái,(c) Cây vàng lá

c

Nguồn: (Phan Thúy Hiền, 2009)

Hình 5.2 Bệnh do P palmivora ở ca cao: (d) tàn lụi cây con, (e) quả bị đen.

Nguồn: (Phan Thúy Hiền, 2009)

Hình 5.4 Bệnh do P infestans gây

ra trên khoai tây: bệnh mốc sương

khoai tây Nguồn: (Phan Thúy Hiền, 2009)

Hình 5.3 Bệnh do P capsici gây ra trên cây Hồ tiêu: (f ) rụng lá, (g) héo

Nguồn: http://www.spchcmc.vn

Hình 5.5 Bệnh chảy gôm hại cây có múi do nấm Phytophthora sp gây ra

III Chi Pythium

Hình 1.1 (A) những câỵ con bình thường; (B) những cây con bị ngập úng (Sharma, 1998)

2 Sinh sản

2.1 Sinh sản vô tính

Đầu tiên phần xen giữa hay ở chót của khuẩn ty phình to ra, trở thành hình cầu và khởi đầu chức năng như túi bào tử đầu tiên.Những bào tử động mới được thành lập tiếp tục di chuyển rất nhanh bên trong túi sự di chuyển này tiếp tục trong một vài phút Vách của túi vỡ ra nhanh như bọt khí xà phòng và các bào tử động được phóng thích theo mọi hướng Những bào

tử động có hình quả thận và là những thể hai tiên mao và hai tiên mao được gắn ở mặt bên của chúng

Sau một số lần, những bào tử động bị mất tiên mao và được bao vào nang và mỗi bào tử động trong số chúng nẩy chồi bằng một ống phôi trong khuẩn ty dinh dưỡng mới và khuẩn ty mới này nhiễm vào hạt giống.

Hình 2.1 Sinh sản vô tính ở nấm pythium (Sharma, 1998)

2.2 Sinh sản hữu tính

Sinh sản hữu tính là sự noãn giao, và xảy ra khi độ ẩm không đủ cho sinh trưởng thông thường, hai cơ quan sinh dục được gọi Ià túi giao tử đực hay hùng cơ và túi noãn hay noãn phòng và thông thường phát triển rất gần trên cùng khuẩn ty

3 Điều kiện phát sinh, phát triển

 Đất ướt tạo điều kiện thuận lợi cho các du động bào tử Pythium xâm nhiễm và lan truyền

4.Sự lan truyền và lưu tồn

4.1 Sự lan truyền

Trong đất ướt, du động bào tử được thu hút tới đầu rễ con, ở đó chúng tạo ra các ống mầm (sợi nấm còn non) xâm nhập qua đầu rễ con và khởi đầu quá trình làm thối rễ

4.2 Lưu tồn

 Phần lớn loài sống trong đất, một vài loài liên quan nấm rễ

 Hiện diện trong môi trường nước như những thực vật hoại sinh

 Một số có thể sống ký sinh yếu trên thực vật hay động vật sống trong nước

Nguồn: thoibao.today

Hình 4.2 Nấm bệnh được lưu tồn trong nước (trái) và xác bã thực vật đã nhiễm bệnh

5 Một số bệnh do Chi Pythium gây ra

 Một số bệnh khác do nấm Pythium gây ra như:

chính của nó là xuất hiện những phần xốp, ngấm nước trên cuống trực tiếp tại lớp đất Phần đáy cúa cuống bị bóc ra do thối rửa và xâm nhiễm và có thể dẫn đến cây ngã toàn bộ

 Thối thân rễ ở củ gừng: Thối thân rễ ở củ gừng là do P myriotylum, P aphanidermatum Phần đáy của cây trở nên bị sũng nước và mềm và lá có màu

vàng lợt, cuối cùng thân rễ bắt đầu thối và thay đổi khối thịt bên trong.

Hình 5.1 Các bệnh do Pythium trên lạc: (a) thối củ lạc, (b), thối rễ cái và quả lạc trầm trọng do Pythium (c)

thối rễ con và thối thân cây con

c

Nguồn: http://www.tstcantho.com.vn

Hình 5.2 Bệnh thối rễ hành do nấm Pythium debaryanum gây ra. 

Nguồn: AGRIVIET.com

Hình 5.3 Bệnh thối gốc cây đủ đủ do nấm Pythium aphanidermatum gây ra

IV Phân biệt chi Phytopthora với chi Pythium

Chiều rộng khuẩn ty 5 đến 10 µm 6 đến 14 µm

Cấu tạo Vách khuẩn ty Có nhiều protein có ít protein

Giác mút Không có Luôn luôn có

Cọng bào tử Rất khó phân biệt với khuẩn

Vị trí túi bào tử Phân cuối hoặc xen giữa Luôn luôn ở phần cuối

Vị trí của động bào tử Không ở trong túi bào tử Luôn ở túi bào tử

Vách túi noãn Trong suốt, trơn láng, có nhiều gai Màu nâu, gồ ghề, có bướu