Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo (NXB tư pháp 2007) trần văn sơn, 335 trang

Cơ sả lý luận vể pháp chè xã hội chủ nghĩa tro n g hoạt đ ộng giãi quyết khiêu n ại, tô' cáo..... Phạm Hồng Thái, Quyét định hành chinh, hành ưi hành chính ■ đôĩ tượng xét xử của Toá án

p h á p quan trọng đè bảo đ ả m , d u y tri p h á p chê xã hội chủ nghĩa và kỷ lu ậ t trong quán lỹ nhà nước, là phươììg thức đè báo đ á m quvén t ự do i'à lợi icb liỢp

p h á p cùa cóng dân, cơ qu a n , tó chức Tu\' nhiên, trân thực t ế hoạt động n à y v ẫ n còn nhiều hạn chế, vẻu kém

K hông ít cơ quan h à n h chinh n hà nước và n h ữ n g người có thám quyền còn thiếu trách nhiệm I'à nhộn thức chưa đầy đ ủ về công tác g iả i quyết khiếu nại tô' cáo C hát lượng g iã i quyết khiếu nại, tó'cáo còn tháp

S ò ỉượng vụ việc giãi quyết sa i chiếm tý lệ k h ô n g nhó

v ẫ n còn không ít vi p h ạ m các q u y đ ịn h về th á m quyền, trinh tự, thời hạn g iá i quyết khiếu nại, tò cáo N h iề u quyết định, kết luận g iá i quyết khiếu nại, t ố cáo đ à có hiệu lực p h á p lu ậ t n h ư n g ch ậ m th i hành hoậc k h ô n g được th i hành Công tác th a n h tra kiêm tra việc thi

h à n h p h á p lu ậ t khiếu nại, tó cáo chưa được q u a n tám

đ ú n g mửc Hiệu quả g iả i quyết khiếu nại, tỏ' cáo còn

h ạn chế K ỷ cương, k ý lu ậ t h à n h chinh tr o n g g iá i quyết khiếu nại, tô' cáo còn bị buông lỏng Các h à n h vi vi

p h ạ m p h á p luật kh iếu nại, tô 'cá o chưa dược x ử lý nghiêm m inh T rinh độ cán bộ làm công tác th a m

m ưu, giái quyết khiếu nại, íố c á o còn bát cập V.U

Trước yêu cầu n á n g cao hiệu q u á quán lý nhà nước, xáy d ự n g N h à nưởc p h á p quyến, cái cách h à n h chinh, hội n h ậ p quốc t ế và bào đ ả m quvền t ự do lơi ích hợp p h á p của còng dán cơ quan, tô chức th i việc

tả n g cưỡng p h á p c h ế xở hội chú nghĩa trong h o ạ t đ ộ n g

g iá i quyết khiếu nại, tỏ cáo của các cơ q u a n h à n h

c h in h nhà ìiưởc là m ộ t \êii C Ơ I / cấp bách Đê có n h ử n g

g iá i p h á p tả n g cường p h á p c h ế xã hội chứ n g h ĩa trong

g iá i quyết k h iếu nại, tó cáo của các cơ q u a n h à n h

c h in h nhá nước, nhiều vân đ ể p h á p /v' đ a n g được đ ặ t

ra cẩn p h á i được giái cỉáp thấu đáo, có căn cứ khoa học và thự c tiền.

Vởi yêu cầu đó, N h á x u á t hán T ư p h á p x u ấ t bản cuốn sách “T ả n g c ư ờ n g p h á p c h é x ã h ộ i c h ủ n g h ĩ a

t r o n g h o a t đ ộ n g g i ả i q u y ế t k h i ê u n ạ i, tô c á o " của Tiến sỹ Trấn Văn Sơ??, Phó Vụ trưởìĩg Vụ II, V ăn phòng

C h in h phủ.

X in trâ n trọng giớĩ thiệu UỚI bạn đọc!

T h á n g 5 ! 2 0 0 7

N H À X UẤ T B Ả N T ư P H Á P

1 Khiếu nại, tô' cáo

a ) K h i ế u n ạ i

K hiếu n ạ i là m ộ t h iệ n tư ợ n g xã hội được q u a n niệm và h iẻ u th eo n h i ề u góc độ khác n h a u T h u ậ t

ngữ "khiếu n ạ i" th e o tiê n g L a tin h là "com plaint" có

n g h ĩa là việc p h à n n à n , p h à n ứng b ấ t b ìn h c ủa một người nào đó đối với m ộ t v ấ n đ ể có liên q u a n đến lợi ích cu a mình

Theo giãi thích củ a T ừ điến tiếng V iệt thì khiếu

nại là "đề n g h ị cơ q u a n có th ấ m q u yền xét m ộ t việc

là m m à m in h k h ô n g đ ổ n g ỳ, cho lá trá i p h ép hay

Tăng cưòng pháp chẻ xã hội chủ nghĩa

tro n g hoạt đ ộ n g g iả i q uyết khiếu nại, tố cáo

không hợp lý

Về góc độ A:ã hội khiếu nại là hiện tượng p h á t sinh

trong đòi sông xã hội, th ê hiện sự p h á n ứng có tín h tự nhiên của một người dối vói h à n h vi của ngưòi khác khi họ cho rằ n g h à n h vi đó không p h ù hỢp vối các quy tắc, c h u ấ n mực trong đời sông cộng đồng, xâm phạm đến quyền và lợi ích của mình Mỗi ngưòi tro ng xn hội nói chung coi việc k h iếu nại là phương tiện đê tự vệ và

có quyển yêu cầu các th iê t chê xã hội báo vệ quyển và lợi ích của mình khi bị xá m phạm , v ể góc độ này thì khiếu nại p h á n á n h h iệ n tưỢng vi p h ạ m n h ữ n g quy tác của xã hội, của cộng đồng, từ đó đòi hỏi xà hội cần phái

có phương thức để giái quyết n h ữ n g vi p h ạ m đó

Về góc độ chinh trị ■ p h á p lý th ì khiếu nại là mộl

quvén d ân c h ủ cơ b á n của công d á n dược pháp luật quy đ ịn h và bảo đ á m thực hiện bỏi bộ m áy n h à nưốc

Q uyển khiếu nại đưỢc coi là "quyền đê báo vệ quyền"

được sử dụng khi q u y ể n chủ th ẻ của b à n th â n công dân k h iếu nại hoặc của ngưòi do m ìn h bảo hộ bị vi

p hạm do quvết định hoặc h à n h ví trá i p h á p lu ậ t thuộc

Viện Ngôn ngữ học, Từđiến tiếng Việt, Nxb- Dà Nẫng - Tning

láin Từ điến học Hà Nội - Đà Nầng, 1998, tr ■183

Chương I Cơ sỏ lý luận vế pháp chè xã h ộ i chủ nghĩa tro n g hoạt d ộ n g giải qu yế t khiếu n ạ ị^ tô cáo

ph ạm vi q u á n lý n h à nước của các ccí q u a n n h à nước hoạr n h â n viên n h à nưổc'‘' Trong môi q u a n hệ giữa cóng dàn với N h à nưóc thì khiếu nại là m ột h ì n h thửc công d ân hướ ng đến các cơ q u a n n h à nước, h ay tổ chức

xã hội, tô’ chức kinh tế đdn vị vũ t r a n g khi t h ấ y quyết định ha v h à n h vi xâm p h ạ m tới quyển, lợi ích của minh*'’ I ^ i ế u nại là phương tiện công d â n t h a m gia q uán lý n h à nước và xă hội, p hán á n h n ể n d á n chủ cúa một quô’c gia

Trong mối q u a n hệ giữa N h à nước (chủ t h ể q u ả n ý) với công d á n (đối tưỢng q u á n lý) thì k h iế u n ạ i là sự

p h ả n ửng, là k ê n h "thông tin ngược" từ đốì tượng

q u á n lý đế n chủ t h ể q u ả n lý vể n h ủ n g tồn tại, k h iế m

k h u y ế t của q u ả n lý n h à nước Thông q u a k h iế u n ạ i và giải quyết k h iếu nại n h à nưốc kiểm tr a , giám s á t hoạt động của bộ m áy và hoàn th iệ n hoạt động q u á n lý của

m ình Khiêu nại là một k ên h thô n g tin có giá trị ch â n thực, kh á ch q u a n p h a n á n h hoạt động c ủ a q u y ề n lực

n h à nước, do đó k h iế u nại còn được coi là công cụ đê

P(.ỈS TS Dinh Vãn Mậu, Quvéiỉ lựv nhà nước và quyển

công dàn, Nxb Tư phá)) Hã Nội, 2003, Ir 55.

TS, Dinh Văn Mậu TS Phạm nồng Thái, Luật hành chinh

Việt Nam, Nxb- Thành phố Hồ Chí Minh, 1996, tr 393.

còng d án giám s á t việc thực th i quyền lực Iihà nước.Khái niệm về khiếu nại đã được th ể hiện trong một

số văn b ả n quy p h ạ m ph áp lu ậ t như; Pháp lệnh Quy định việc xét và giái quyết các khiếu nại t ố cáo của công d án n ả m 1981 P h á p lệnh Khiếu nại, t ố cáo của còng đ ả n n ả m 1991 V.V Tuy n h iê n khái niệm khiếu nại chỉ chính thức được ghi n h ậ n đ ầv đủ tro ng L u ậ t

Khiếu nại, tô* cáo n ă m 1998: ''Khiếu nại là việc công

dân, cơ quan, tổ chức, hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do L u ậ t này q u y đ ịn h, đ ề nghị cơ quan, tó chức, cá

n h á n có th ả m quyền xem xét lại quyết đ ịn h h à n h chinh, h à n h vi h à n h chinh hoặc quvết đ ịn h k ỷ lu ậ t cán

bộ, công chức k h i có cản c ử cho rằ n g quyết đ ịn h hoặc

h à n h vi đ ó là trái p h á p luật, x á m p h ạ m quyền, lợi ích hợp p h á p của m in h " (khoản 2 Điểu 2) Tuy nhiên, k h á i

niệm n à y chỉ giới h ạ n n h ừ n g khiếu n ại p h á t sinh trong lĩnh vực q u ả n lý h à n h c h ín h n h à nưóc m à đôi tượng khiếu nại là quvết định h à n h chính, h à n h vi h à n h chính Trong điều kiện xây dựng N h à nước pháp quvên,

mở rộng d â n chủ xã hội chủ nghĩa cần có khái niệm

ph áp lý về khiếu n ại rộng hơn, to à n diện hơn m à h ạt

n h â n của ĩìó là công dân, tổ chức có quyền yêu cầu các

cơ q u a n n h à nưốc x e m xét lại các q u v ế t định, h à n h Vi

mà họ cho rà n g là trá i p h á p luật, x âm p h ạ m tới quyền

Tăng cường pháp chê'xã hội chủ nghĩa

tro n g hoạt d ộ n g g iả i quyết khiếu nại, tô cáo

và lợi ích hỢp pháp của mình, Như vậy, khiếu nại p h á t sinh khi quyền và lợi ích bị xâm phạm bởi h o ạt động thực thi quyền lực cùa bộ máy nhà nước, là hình thức

p h à n k h á n g cùa cá nhân, tô chức đối vói quy ết định,

h à n h vi củ a cơ q u a n n h à nưác, cùa ngưòi có th ẩ m quyền tro n g cơ quan n h à nước, v ề phương diện này tro n g p h á p lu ậ t nưỏc ta quy định có h a i hình thửc khiếu nại thuộc hai lĩnh vực khác n h a u đó là khiếu nại

h à n h chính và khiếu nại tư pháp

K hiếu n ạ i h à n h chinh là việc còng dán, cơ quan, tô’

chức yèu cầu cơ q u a n n h à nước, người có t h ẩ m quyển xem xét lại các quyết định, h à n h vi củ a cơ q u a n n h à nước, cáii bộ, công chức p h á t sinh trong q u ả n lý h à n h chính n h à nưổc m à người khiếu nại cho r ằ n g quvết định, h à n h vi đó tr á i p h á p luật, xám p h ạ m quyển, lợi ích hỢp p h á p củ a mình

K hiếu n ạ i t ư p h á p là việc công dãn yêu cầu cơ q u a n

t ư p h áp {cơ q u a n Điểu tra , Tòa án, Viện Kiểm sát, cơ

q u a n Thi h à n h án ), cán bộ, công chức có th ẩ m quyền trong cơ q u a n tư p h á p xem xét lại n h ữ n g quyết định,

h à n h vi p h á t sinh trong h o ạt dộng tư p h á p m à ngưòi khiếu nại cho rằ n g quvết định, h à n h vi đó đă xâm

p h ạm đến quyền và lợi ích hỢp pháp của mình,

Chương t Cơ sđ lý luận về pháp c h ế x â hội ch ủ nghĩa tro n g h o ạ t dộng giải quyết khiếu nại, tò 'c á o

Tăng cường pháp chê xã hội chủ nghĩa

tro n g hoạt đ ộ n g giàí quyèt khiếu nại, tô cáo

Khiếu nại h à n h chinh và khiếu nại tư pháp được

ph án biệt chủ yếu ơ đôi tượng k h iếu nại, lĩnh vực p h á t sinh khiếu nại và chủ th ế giải qu y ết khiếu nại

Khiếu nại h à n h chính, xét vể b àn c hất là loại khiếu nại p h á t sinh trong lình vực q u ả n lý h à n h chinh

n h à nước, xảv ra trong hoạt động của t ấ t cà các cơ

qu an n h à nưóc, n h ư n g c h ủ yếu và phổ biến là trong hoạt động châ”p h à n h và điều h à n h của các cơ quan

h à n h chính n h à nước Khiếu nại h à n h chinh không chỉ

p h á t sinh tron g q u á tr ìn h các cơ q u a n h à n h chính n h à nưóc thực hiện chớc q u á n lý n h à nước, mà còn có thế

p h á t sinh trong q u á tr ìn h các cơ q u a n n h à nước khác thực hiện quán lý h à n h chính trong nội bộ cơ quan hoặc trong hệ thôVig cơ q u a n như: V ăn phòng Quòc hội

V àn phòng C hủ tịch nưóc, V àn phòng Hội đồng n h â n

d â n các cấp Toà á n n h â n dân, Viện Kiểm s á t n h á n dân, ví dụ: một T h ẩ m p h á n công tác trong ngành Toà

á n bị C h án h á n ra quyết định kỷ lu ậ t c ả n h cáo Người

T hẩm p h á n đó khiếu n ại quyết định kỷ lu ậ t thì đó là khiếu nại h à n h chính, mặc d ù k h iếu nại này không xảy r a ỏ cơ qu an h à n h chính n h à nước N hư vậy về nguyên tắc khiếu n ại h à n h chính có th ể xảy ra ỏ bất

cứ cđ q u a n n h à nưốc nào có b an h à n h quyết định h à n h chính, thực hiện h à n h vi h à n h chính Tuv nhiên các

quyết định h à n h chính, h à n h vi h à n h ch ính được thực hiện chủ yếu p h ầ n lớii trong hoạt (lộng q u ả n lý của các cơ q u a n h à n h chính n h à nước,

Việc giải quyết khiếu nại h à n h chính do các cơ

q u a n h à n h c h ín h n h à nước hoặc các cơ q u a n n h à nưóc

kh ác giải quyết theo tr ì n h tự, th ú tục quy định tại

L u ậ l K hiếu nại, t ố cáo và các luật khác có liên q u a n hoặc do Tòa á n n h ả n d â n giai quyêt theo t h ủ tụ c tô’

tụ n g h à n h chín h được quy định tại P h á p lệnh T h ủ tục giái quyết các vụ á n h à n h chính

K hiếu n ạ i h à n h ch in h là việc công dân, cơ quan,

t ổ chức theo th ù tục do p h á p lu ậ t kh iếu n ạ i h à n h

ch in h q u y đ ịn h đ ề nghị người có th á m qu yền trong cơ

q u a n h à n h chinh n h à nước xem xét lại q uyết đ ịn h

h à n h chinh, h à n h vi h à n h ch in h cáa cơ q u a n h à n h

c h in h n h à nước hoặc của người có th ẩ m qu yển trong

cơ q u a n h à n h ch in h n h à nước m à người k h iế u n ạ i cho

rằ n g q u yết đ ịn h , h à n h vi đó là trái p h á p luật, x á m

p h ạ m quyền, lợi ich hợp p h á p của m inh.

ĐỖì tượng của khiếu nại hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan hành chính n h à nưốc là quyết định h à n h chính, h«ành vi hành chính diễn ra trong hoạt động quán lý n h à nưỏc của các cơ quan h à n h chính.Chương I Cơ sả lý luận vể pháp chè xã hội chủ nghĩa tro n g hoạt đ ộng giãi quyết khiêu n ại, tô' cáo

Ọuvểi' định hành chinh

Tăng cường pháp chê xả h ộ i chủ nghĩa

tro n g hoạt động gíài q u yết khiếu n ạl, tô' cáo

Q uyết định h à n h ch ín h là một loại quyết dịnh

qu ản lý n h à nước do cơ q u a n h à n h chính n h à nước và ngưòi có t h ả m quyền tron g cơ q u a n h à n h chính nhà nưóc b a n h à n h để thực h iệ n chức n â n g quản lý nhà nưỏc Q uyết định q u ả n lý n h à nưốc nói chung là két quả thực hiện ý chí quyển lực đơn phương của các cơ

q u a n n h à nước và ngưòi có t h ẩ m quyền, được ban

lý n h à nước'" Theo q u a n n iệ m n à y th ì quyết định

q u ả n lý n h à nưỏc bao gồm: q u y ế t đ ịn h c h ủ đạo,

q u y ế t đ ịn h quy p h ạ m và quyết định cá biệt Tuy nhiên

TS Phạm Hồng Thái, Quyét định hành chinh, hành ưi

hành chính ■ đôĩ tượng xét xử của Toá án, Nxb Tống hợp

Đồng Nai, 2003, tr 17

Chương I Cơ sỏ lý luậ n về pháp ché' xả h ộ i ch ù nghĩa tro n g h o ạ t d ộng g iả i quyết khiêu nại, tố cáo

trước dây th e o quy định của Luậr Khiếu nại, tô” cáo

n á m 1998 thì; "Quyết d ịn h h à n h chinh là quyết đ ịn h

b ấn g vàn bản của c ơ q u a n h a nh chinh n h à nước hoặc của người có th â m q uyền trong cơ q u a n h à n h ch ín h

n h à nước được áp d ụ n g m ộ t lấn đỏi vời m ộ t hoặc m ộ t

sô đòi tư ợng cụ t h ể về m ột vấn đé cụ thê trong h o ạt

đ ộn g q u á n lỷ h à n h ch in h " (khoán 10 Điều 2) N h ư vậy

qu yết đ ịn h h à n h c h ín h là đối tượng củ a khiếu nại

h à n h c h ín h quy đ ịn h tr o n g L u ậ t Khiêu nại, t ố cáo chỉ

n ạ i h à n h chính và p h â n biệt với n h ử n g quyết định

h à n h c h ín h th ế hiện b ằ n g n h ữ n g h ìn h thửc khác

T h ứ hai quvết đ ịn h h à n h chính m a n g tín h đơn

phương, th ế hiện ý chí c ủa n h à nưốc buộc mọi đôì tưỢng thu ộc p h ạ m vi điểu chinh của quyết định ph ả i chấp h à n h Q u y ết định h à n h chính được báo đ à m b ằ n g

sự cưởng chê cũa cơ q u a n chức n à n g cù a n h à nước

T h ử ba, quy ết d ịn h h à n h chính m a n g tín h p h á p lý.

làm p h á t sinh, th a y đôi hoặc ch ấm dứt q u a n hệ pháp

lu ậ t h à n h chính Đây là quyết đ ịn h cá biệt đế áp dụng pháp lu ậ t vào h o ạ t động q u á n lý n h à nước đôi với một vấn đề cụ thể và đôl tượng cụ thể Quyết định hành chính được b a n h à n h tr ê n cơ sờ quyết đ ịn h c h ú đạo quyết định quy p h ạ m và cũ ng có th ể t r ê n cd sở của một quvết định cá biệt c ủ a cđ q u a n h à n h ch in h cấp trên

T h ứ tư, quyết định h à n h chính được b an hàn h trẽn

cơ sỏ luật và đế thi h à n h luật, Nội dung quyết định hành chính phải phù hỢp với Hiến pháp, luật, pháp lệnh và các quyết định của cơ quan n h à nước cáp tr ê n và cơ quan nhà nưỏc có chức n â n g quàn lý n h à nưổc cùngcâp Trình

tự xây dựng và b a n hành quyết định h à n h chính phải

tu â n theo th ủ tục do pháp luật quy định

T h ứ năm , q u y ết đ ịn h h à n h ch ín h do cơ q u a n h à n h

chính n h à nưóc hoặc ngưòi có t h ẩ m quyền của cơ

q u a n h à n h chính n h à nước b a n h à n h th e o q uy định cùa p h á p luật

Việc b a n h à n h q u y ế t định h à n h ch ín h là m ột hình thức để thực h iệ n h o ạ t dộng c h ấ p h à n h và điều hành (thực hiện quyền h à n h pháp) của cd q u a n h à n h chính

n h à nước Đảy là đặc tr ư n g q u a n trọ ng đè p h â n biệt quyết định h à n h c h ín h với các quyết đ ịn h của các cơ

Tăng cường pháp ché'xã h ộ i chủ nghĩa

_ tr o n g hoạt đ ộ n g g iả i quyét kh ié u nạl, tô’ cảo _

q u an t ư p h á p khi thực hiện quyến tií p h á p như: qu vết định khỏi tó' vụ á n cú a Viện kiem ,«át n h â n dãn b ả n

án hoẠc quyết định d ư a vụ án ra xét xử củ a T òa án

n h á n dân quyết định thi hùnh án của cđ q u a n Thi

về cán bộ, công chức" (khoán 12 Điều 2 L u ậ t Khiếu nại,

tô cáo năm 1998) Q uyết địiìh ký luật về b á n c h ấ t cũng

là một loại quyết định h à n h chính, do người đử ng đầu

cơ quan, tô chức ban h à n h để úp d ụng một trong n h ữ n g hình thức ký lu ật khi cán bộ côiig chức trong cơ quan,

tô chức đó vi phạm chẽ độ trách nhiệm công vại

X cl vé đói tượng, p h ạ m vi điều chinh, q u y ế t đ ịn h

h à n h ch in h cá biệt có th é chia th à n h h a i nhóm :

N h ó m th ứ nhát, bao gồm các quyết định h à n h

chính do cơ q u a n h à n h chinh nhà nưàc b a n h à n h đểChương I Cd sở lỷ luận vé pháp chẻ xã h ộ i chủ nghĩa tro n g hoạt động g iả i quyết khiêu nại tố c á o

thực hiện rhức n ă n g q u á n lý h à n h ch in h n h à nước, điều chỉnh mòi q u a n hệ giũa c h ủ th ê q u ả n lý (cơ quan

h à n h ch ín h n h à nước) với đôi tượng q u á n lý (công dân, cd quan, tô chức) C hù th ê b a n h à n h quyết định

h à n h chính thuộc n h ó m nàv r ấ t rộng bao gồm các cơ

qu an h à n h chính n h à nước và n h ữ n g người được trao quyền Đây là nhóm q u y ết dịnh h à n h ch ín h được các

cơ q u a n h à n h chính n h à nước b a n h à n h đẽ thực hiện

chửc nảng h à n h pháp, vi dụ: q u y ết đ ịn h giao đất

quyết định t h u hồi đâ't quyết đ ịn h xử lý vi p h ạ m hành chinh, quyết đ ị n h cưâng chê h à n h chính V.V Nhóm quyết định n à y là đôì tượng của k h iếu nại

h à n h chính và được giải qu y ết theo quy định c ủ a L u ậ t Khiếu nại t ố cáo và n h ữ n g v ăn b ả n quy p h ạ m pháp

l u ậ t khác có liên quan

N h ó m th ử hai, bao gồm các quyết định h à n h

chính do cơ q u a n h à n h ch ín h n h à nước b a n h à n h để thực hiện chức n ă n g q u ả n lý thuộc p h ạ m vi nội bộ cơ quan, đon vỊ (điểu c h ỉn h môi q u a n hệ giừa T h ủ trư ỏ n g

cơ quan, đdn vị với n h â n viên tro ng cơ quan, đơn vi) hoặc tron g hệ th ống cơ q u a n n h à nước (điều ch ỉn h mổỉ

q u a n hệ giừa T h ủ tr ư ờ n g cơ q u a n câp tr ê n với T h ủ trưởng cơ q u a n cấp dưới) Dây là loại qu y ế t đ ịn h h à n h chính đưỢc b a n h à n h để chỉ đạo, điều h à n h công việc

Tảng cường pháp chè' xâ hội chủ nghĩa

tro n g hoạt đ ộ n g g iả i q uyết khiếu nạị, tố cáo

cùa CíVp tr ê n đỏi với cnp dưới trong nội bộ cờ q u a n hoặc tro n g hệ th ô n g cơ q u a n n h à nưỏc th ê hiện tín h th ử bậc h à n h chính như: quy ết dịnli khen thưởng, ký luật, quyết đ ịn h p h â n công, diều động công tác qu vét định

bố n h i ệ m c á n bộ V.V Trong nhóm quvết định h à n h chính n à \ ’ chi có quyết dịnh kv luật cán bộ công chức

là thuộ c đôi tượng k h iế u nại h à n h chinh và được giài

qu vết theo quv định c ù a Luật Khiêu nại, tô cáo và

p h áp lu ậ t về cán bộ, công chửc N h ư vậy các quy ết

đ ịn h còn lại mặc dù lã quyết định h à n h chính n h ư n g khôn g p h ái là đôi tượng khiêu nại h à n h chín h theo quy đ ịn h của L u ậ t K hiêu nại tô cáo Đỏì với loại

qu yết định h à n h chin h nàv nếu có khiếu nại sẽ được giái q u y ế t theo quy đ ịn h của p h á p lu ậ t về công vụ

C ầ n p h â n biệt q u y ế t định h à n h chính • đôi tượng

cù a k h iế u nại h à n h c h ín h với các vãn bản quy p h ạ m

p h á p lu ậ t do các cơ q u a n hàtih chính n h à nưổc b a n

h à n h như: nghị quyết, nghị định cúa C h ín h phủ,

q u y ế t định, chi thị c ú a T h ú tưỏng Chinh phủ: quy ết dịnh, chi thị của Bộ trướng T h ù trường cơ q u a n

rhứ a đựng quv tắc xứ sự chung, được ban h à n h dế quy dịnh chi tiết và hưỏng d ẫ n thi h à n h luật, nghị quyết cùa Quốc hội, p h á p lệnh, nghị quvết của ư v ban Thường vụ Quôc hội, nghị quyết của Hội đồng n h â n dãn hoặc vãn b á n quy p h ạ m p h á p iuật khãc của cơ

qu an n h à nước cã’p trên Hai loại vãn bàn n à v mạc dù đều đo các cơ q u a n h à n h chính n h à nước b a n h à n b

n h ư ng k h ác n h a u về p h ạ m vi điểu chinh, hiệu lực

ph áp lý t h â m quvền, tr ìn h tự t h ủ tụ c ban h à n h Các văn b á n quy p h ạ m p h á p lu ậ t do các cơ q u a n h ã n h chính n h à nước b an h à n h k h ô ng phái là dối tượng của khiếu nại h à n h chinh T uv nhiên, hiện nay trong giới khoa học p h á p lý có ý kiến cho rằ n g cần mò rộng th á m quyền c ù a Toà á n tro ng việc xét xử cá quyết định

h à n h ch ín h là v ã n b á n quy p h ạ m pháp lu ậ t do các cơ

qu an h à n h c h ín h n h à nước b an h à n h Bỏi vì một quyết d ịn h h à n h chính cá biệt tưòc đoạt quyến lợi cùa một ngưòi th ì có th ế bị Toà á n xét xử, trong khi dó quvết định quy p h ạ m không chí tưóc đoạt quyển lợi cúa một ngưòi, m à còn tưỏc đoạt quvên lợi của cá một nhóm người thì không bị xét xử " Theo ch ú n g tói

Tăng cưởng pháp chè xã hội chủ nghĩa

tro n g h o ạ t đ ộ n g g iả i q uyết khiếu nại, tô cáo

‘ FGS TS N ^ y ễ n Di\ng Dung, Thè chế tư pháp trong nhà

nước pháp quyển, Nxb Tví pháp Hà Nội 2004, tr 242.

Chưdng I Co sở lý luận vể pháp chẻ xã h ộ i chủ nghĩa tro n g hoạt động giải quỵèt khiêu nại, tô cáo.^^

quyẽt địnli do cơ q u a n h ãn h chính han h à n h dưới liiiih thứ c vãn bán quy Ị)hạm pháp luật có chửc năng,

p h ạ m vi điểu chỉnh, hiộo lực p l ì í Ì Ị ) lý th â m quvền

tr in h t ự b a n h ã n h k hác về cơ bàiì VỚI quyết dịnh h à n h chính cá biệt nôn khôn g th ế xem xét, ịĩiái quyết theo quv định của p h á p luột khiếu nại tỏ cáo m à được giái

qu yết theo quy định củ a Luật Hoạt dộng giám sát cùa

Quô’c hội và lu ậ t k hác có liên quan vé kiểm tra giám

s á t việc bnn h à n h vàn bán quy |)hạm p h á p lu ậ t của các cơ q u a n n h à nưỏc

N h ư vậy, quyết dịtih h à n h chính là kết quã c ủ a sự

t h ể h iện ý chí quyển lực dờn pluídntí của cơ q u a n h à n h chinh n h à nước, của còng chức có th âm quyển v à của các tô chức kh ác khi được nhà nưỏc- trao quyển Q u y ết

đ ịn h h à n h chín h đưực b a n h à n h nham thi h ã n h p h á p luật, thự c hiện chức n á n g nhiệm vụ h à n h p h á p của

cơ q u a n h à n h chính n h à nưác

Các quyết định h à n h chính trái pháp lu ậ t là đỏl tượng củ a quyền khiếu nại Quyết định h à n h chính

tr á i p h á p l u ậ t là quyết định đưỢc ban h ãn h tr á i vói các quv định củ a pháp l u ậ t vê nội dung và hình thức, ban

h à n h không đúng thnlin quyển hoặc lạm quyền, ban

h à n h k hông có càn cứ hoặc cán cứ khòng xác thực

Hành vi hành chinh

Hành vi h à n h chinh ỉà một loại hàn h vì quan lý nhà

nưỏc thế hiện ý chí quyển lực của N hà nước thông qua hoạt động của các chủ thể được N hà nước trao quyển, 'Cgav từ Luật Khiếu nại tô cáo năm 1998 cùng quy đinh:

“H ành vi hành chinh ỉà h à n h vi của cơ quan hành chinh nhà nước, của người có th ẩ m quyến trong cơ quan hành chinh nhà nưởc khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định cùa p h á p luật" (khoản 11 Điều 2) Như vậy hành

vi hành chính ỉà một dạng của h à n h vi công vụ, do cơ quan hàn h chính n h à nước và những ngưòi được trao quyền thực hiện, n h á n d a n h quyền lực n h à nước đế thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình theo quy định của

pháp luật "Yểu tô công vụ là yếu tố b ắ t buộc có tinh pháp

lý đ ể p h â n biệt h à n h vi hành chinh vởi những hoạt dộng khác cùa con người, cán bộ, viên chức nhà nước""'

Nhừng hành vi của cán bộ, công chức n h à nước nhưng không phái là hàn h vi còng vụ không n h â n dan h quyển lực n h à nưốc khi thực hiện h ã n h vi thì không phái là đối tượng của khiếu nại h à n h chính, ví d ụ cán bộ công chức khi t h a m gia q u a n h ệ d â n sự, q u a n h ệ k in h tẻ V.V

Tăng cưòng pháp ch ế xã hội chủ nghĩa

tro n g hoạt động g iả i q uyêt khièu nại, tố cáo

Học viện Hành chinh quóc gia, Tài phân hành chinh, Nxb

Giáo dục Hà Nội, 1998, tr 91

H a n h vi h à n h chin h ■ đỏi iươiìịỉ cứa k h iế u nại

h à n h c h in h có các đ ặ c điếm sau:

T h ứ n h ấ t, vể h ìn h thức hàn h vi h à n h c h in h được

th ể h iệ n b ằ n s h ã n h động hoặc không h à n h dộng

T h ừ h a i chủ th ể thực hiện h à n h vi h à n h c h ín h là

cơ q u a n h à n h ch in h n h à nước và nliững người có th ấ m

qu yển tr o n g cơ q u a n h à n h chính nhũ nưóc, Đ ây là đ ậf điổm q u a n t r ọ n g về c h ù t h ê d ể p h â n l)iệt VỚI h à n h vi cúa n h ử n g cđ q u a n n h ã nưỏt- khnc hoặc ngưòi có th ẩ m

qu yển tr o n g cơ q u a n n h à nưóc itó

T h ứ ba h à n h vi h à n h chính dược thực hiện tro n g

lĩnh vực c h ấ p h à n h và điều h ã n h cùa cơ q u a n h à n h

ch ín h n h à nước, bao gồm các loại h o ạ t động: chấp

h à n h p h á p luật, tô chức thực hiện p h á p lu ậ t v à các hoạt dộng của xã hội theo phá)) liiậi H à n h vi h à n h chinh dược thực h iệ n một cách ihiíòng xuyên, liên tục tương đỏi ôn định và diễn ra trôii mọi lĩnh \’ực q u à n

Tăng cưởng pháp chê xã hội chủ nghĩa

_ tro n g hoạt động g iả i quyếtJ(hiếu nại, tố cáo

chinh do cơ q u a n h à n h c h ín h n h à nước và nhìínp ngưòi có t h ẩ m quvền tron g các cd qu an h à n h chinh

n h à nước thực hiện đế thực hiện chức n à n g q u á n lý

h à n h c h ín h n h à nước, thực h iệ n quyển h à n h ph áp

H àn h vi h à n h chính thuộc nhóm này dược thực hiện trong mỏl quan hệ giữa n h à nước với còng dân cđ quan, tổ chức, như; h à n h vi cấp giấy đ ả n g ký kinh doanh, h à n h vi lập bién b á n vi p h ạ m h à n h chinh,

h à n h vi câ'p giấy chứng n h ậ n quyền sử d ụ n g dất V.V 'íhóm h à n h vi h à n h chinh n ày là đối tượng của quyền khiếu n ại và dược giài quyết theo quy định của Luật Khiếu nại, t ố cáo và n h ữ n g v ản b án quy p h ạ m pháp

lu ậ t k h á c có liên quan

N h ó m th ử hai, bao gồm các h à n h VI h à n h chinh được T h ủ trưởng cơ q u a n h à n h chính n h à nước và ngưòi có th ẩ m quyển thực hiện đế thực hiện chức nâng, n hiệm vụ q u á n lý thuộc p h ạ m vi nội bộ cơ quan, đơn vỊ hoậc troiig hệ th ôn g cơ q u a n n h à nước H à n h vi

h à n h chính thuộc nhóm này được thực hiện tro n g môi

qu an hệ giữa T h ủ trươ ng cơ q uan , đdn vị với n h â n viên tron g cơ qu an, đơn vị hoặc giữa T h ú tr ư ỏ n g cơ

q u a n n h à nước cấp t r ê n với T h ủ trướng cơ q u a n nhà nưỏc câ'p dưỏi Đây là loại h à n h vi liàiili chính Ihực hiện dê chi đạo, điều h à n h công việc của cỉYp tr ê n dõi

Chương I Cơ sỡ lý luận vế pháp chẻ xã hội chủ nghia tro n g h o ạ t đ ộ n g giải quyét khiếu nại,

V Ớ I cấp dưới tro n g nội b ộ cơ quan hoậc tro n g h ệ thô ng

cơ q u a n n h à nước như: h à n h vi diều dộng, p h ả n công còng việc, chi đạo điều h à n h , tò chửc các hoạt động

c ủ a cơ quan, dơn vị V V N h ữ n g h à n h ví thuộc nhóm

n à y khóng p h a i là đôi tượng khiếu nni theo quy định

c ủ a L uật K h iếu nại, tô cáo Đỏi với loại h à n h vi h à n h

c h ín h n ày n ế u có k h iế u nại sè được xem xét, giải

q u y ết theo quy đ ịn h của p h á p lu ật vể công vụ

N hững h à n h vi h à n h chính trái pháp l u ậ t là đôi

tư ợ n g của quvển khiếu nại và clược giai quvèt theo quy địn h của L u ậ t K hiếu nại tỏ’cáo và vãn bdn quy p h ạ m

p h á p luật k h ác có liên quan H àn h vi h à n h ch ín h trái

p h á p luật là h à n h vi do ngưòi có th á m quyển tro n g cơ

q u a n nh à nước thực hiện tro n g khi thi h à n h cóng vụ

n h ư n g không d ú n g t h a m quyển hoặc lạm quyển, thực liệ n trối với quy đ ịn h của p h á p luật, thực hiện không

có căn cứ hoặc cán cứ không xác thực

b) Tô c á o

T ố cáo là k h á i niệm được sủ d ụ n g rộng rãi tro n g đòi sông xã hội Tô’cáo được quan niệm khác n h a u tu ỳ

th e o mữc độ, p h ạ m vi, đối tưọng tô'cáo,

Về phươ ng diện xã hội thi tô’ cáo thế hiộn sự b ấ t

b ìn h của người nà y vê h à n h vi cứa ngưùi k h á c v à báo

Tăng cường p h á p c h ế xã h ộ i chủ nghĩa

tro n g hoạt đ ộ n g ^ ậ i q uyết khiếu nại, tô' cáo

cho cơ quan, tố chức và ngưòi khác biết để có t h á i độ, biện p h á p giãi quyết T ố cáo p h á n á n h n h ữ n g điêu bíVt

ôn đ a n g diễn ra tro n g xã hội cần được lìhừng thiết chê chinh trị • xã hội có phương thửc giai quyêt

Về phương diện chính trị - p h á p lý thì tô’ cáo lã quvền của công dán là phương thức đẽ còng d á n giâm

s á t hoạt động của bộ máy n h à nưốc và hảo vệ lợi ích của N h à nưóc của xã hội và công dân Tố cáo phiiỉi

án h hoạt động tiêu cực, b ấ t òn của bộ m áv n h à nước

và đội ngũ cán bộ n h á n viên n h à nưỏc, là nguồn thông tin q u a n trọn g được các cơ q u a n n h à nước tiếp

nh ận , xử lý

Theo Từ điên tiếng Việt thì tô cáo là "báo cho mọi

người hoặc cơ q u a n có th á m quyền biết người hoặc

h à n h động p h ạ m p h á p nào đó"'".

Theo qu an niệm của PGS TS Nguyễn C ử u Việt thi tô cáo là quvển của cóng d â n p h á t hiện với cơ quan

n h à nước có th ắ m quyển các quyết định, h à n h vá trá i

p h á p lu ậ t c ủ a cd q u a n , tô’ chửc hoặc cá n h â n đ ã gây thiệt hại hoăc đe dọa gây th iệ t hại cho lợi ích CÙA Nhà

Viện Ngôn ngử họr, Từđiến liếng Việí, Nxb Dã Nàng - Tnmg

lám Từ diẽn học Hà Nội - Dà Nảng, 1998 tr 973

nước, cúa tậ p thể, quyển và lợi irh của công d â n nói chung, mà khô ng gáy th iệ t hại trực tiếp cho cồng dân thực hiện việc tô” cáo"’.

Trong p h á p lu ậ t nước ta lần dnu tiên L u ậ t Khiếu nại, tò cáo n ă m 1998 d ã quy dịnh khái niệm tô cáo:

“Tô cáo là việc công d á n theo thú tục do L u ậ t này quv

đ ịn h , háo cho cơ quan, tô chức, cá nhởn có th ẩ m quyển biết về h à n h vi vi p h ạ m p h á p lu ậ t cùa bất cử cơ quan,

tò chức cá n h á n nào g á y thiệt hại hoặc đe dọa g á v

th iệt h ạ i lợi ich củữ N h à nước, quyền, lợi ích hỢp p h á p cúa còng dán, cơ quan, tô chức" (khoán 2 Điểu 2).

Tô cáo là một trong n h ữ n g quyển cơ b á n của công

d â n được quy định trong Hiên pháp Pháp lu ậ t quy định còng đ á n có quyển tó cáo với cơ quan nhà nước, tố chức, cá lì h â n có t h ắ m q u y ể n v ề h à n h VI t r á i p h á p l u ậ t

củ a bất kỳ cđ quan, tô chức, cả n h á n nào gảy th iệt h ạ i

hoặc đo doạ gáy th iệ t hại lợi ích cúa Nhà nưóc, ỉợi ích của tộp thế ỉợi ích của công dân Bán chất của tò cáo

là việc còng d á n p h á t hiện và báo cho cơ q u a n n h à nưtk: biết về h à n h vi vi p h ạ m p h á p luật nào đó diễn

Chương I Cđ sỏ lý luận vé pháp chê xả hội ch ủ nghĩa tro n g hoat dộng giàí quyết khiếu nại, tô' cáo

*" Pí.ỉS, TS Nguyễn Cứu Việt Giáo trinh Luật hành chính

Việt Nom, Nxb Dại h(.)c (iiHK- gia Hà Nội 2005.

Tăng cường pháp ch ế xă hộí chủ nghĩa

tro n g hoạt đ ộ n g g ià ij|u ỵ ế t khiếu nại, tò' cảo

ra tron g đòi sóng xà hội C hú th ế thực h iệ n quyển tỏ cáo là mọi công dân Đòi tượng của quyển tô cáo rấ t rộng, bao gồm tấ t cá n h ữ n g h à n h vi vi p h ạ m pháp

lu ậ t do bâ*t kỳ ngưòi nào thực hiện T h ô n g q u a việc tỏ cáo vi p h ạ m p h á p lu ật N h à nước cỏ dược một nguồn thông tin về n h ữ n g h à n h vi vi p h ạ m p h á p ỉu ậ t diễn ra trong t ấ t cà các lĩnh vực của đòi sống xã hội, qua dỏ

cơ q u a n n h à nưỏc, ngưòi có t h á m quyến kiểm tra xem xét đe có biện p h á p xử lý,

Tô cáo khác với t i n báo thông tin vi p h ạ m pháp luật ớ vếu tô” chú thế C h ủ thê của tô cáo là chủ thể đưỢc xác định cụ th ể và phải chịu trách n h iệm đóì với thông tin vê' vi p h ạ m p h á p ỉu ậ t do mình đưa ra Mật khác khi công d ân thực hiện quyền tố c á o đã p h á t sinh một q u a n hệ p h á p lu ậ t về tô’ cáo tr ê n cơ sở đó cơ quan

n h à nước có th á m quyến có nghĩa vụ giai quyết và trà lòi cho người tô’ cáo biết Còn tin báo vi p hạm pháp

lu ậ t thì chủ th ế có t h ể xác định hoặc không xác định, nội dung của tin báo chỉ là thông tin th a m khảo, nếu

có cỗn cứ thì cơ q u a n n h à nưốc có th á m quyền sẽ xử lý

C ăn cứ vào tín h chất, mức độ nguy hiểm cho xà hội của h à n h vi bị tô” cáo và đôl tượng bị tò cáo mã

ph áp lu ậ t q uv định t h ấ m quyển giài quyết t ố cáo, vi

dụ tô'cáo tội p h ạ m do các cơ q u a n tư p h á p giải quyết

tô cáo công chức vi p h ạm tro n g khi thi h à n h cóng vụ

do T h ủ trưònịĩ cơ q u an q u á n lý rông chửc giãi quyết,

Tô cáo thuộc thá m q u \ề n g iá i q u \ế t của cơ quan

h à n h ch in h n h à nước là việc còng d á n bủo cho cơ quan, người có th á m quyển trong cơ quan ha n h ch in h nhà nước biết về h à n h vi i'i p h ạ m p h á p lu ậ t (m à không

p h á i là tội p h ạ m ) của cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước thuộc h ệ thống cơ quan h à n h chinh n h à nước hoặc hành-vi vi p h ạ m p há p lu ậ t cùa nhữ ng người khác

ATỎy ra trong lĩn h vực thuộc chrìc n à n g quán lý của cơ

q ua n h à n h ch in h n h à nước, đã g à y thiệt h ạ i hoặc đe dọa g á y thiệt h ạ i đến lợi ích của N h ả nước, quyền, lợi ich hợp p h á p của công dán, cơ quan, tỏ chửc.

G iữa khiếu nại và tô'cáo có diếm ch u n g là nhÀm

để báo vệ quyền, lợi ích hỢp p h á p củn công dân, cơ quan, tổ chức khi bị xâm p h ạm Khiếu nại và t ố cáo đểu có c h u n g c ân cứ là VI p h ạ m pháp luật Vi vậy các thông tin do khiếu nại, t ố cáo m an g đẽn đểu là n h ữ n g

th ô n g tin p h à n á n h vi p h ạ m p h á p luật, do vậy, về bíin

c h á t giái quyết khiếu nại tô'cáo là giái quyết, xử lỹ vi

ph ạm p h á p lu ậ t Mặc dù giữa khiếu nại và tô” cáo có

Tăng cưởng pháp ch ế xã hội chủ nghĩa

tro n g hoat đ ộ n g g|ài < iu y ^j^ h íe u nại, tò' cầo

• Vẽ chù thể: chủ t h ể của kh iếu n ại là công d â n tò

chửc cơ q u a n - n h ữ n g ngưòi có quyền và lợi ích lién

q u a n trực tiếp đẽn h à n h vi vi p h ạ m p h á p lu ậ t, còn chủ th ể của tô cáo chi có th ể là công d â n - người k h ôn g

có quyền và lợi ích liên q u a n trực tiếp tdi h à n h vi vi

p h ạ m ph áp luật

• Ve đôì tượng', đôì tượng của k h iêu nại là quyết

dịnh h ã n h chính, h ã n h vi h à n h chính m à ngưòi khiếu nại cho rằ n g quyết định, h à n h vi đó là trái p h á p luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của m ình Đòi tượng tô’ cáo là n h ữ n g h à n h vi vi p h ạ m p h á p lu ậ t cúa

b ấ t cứ cơ quan, tổ chức, cá n h â n nào gây ihiệt h ại hoặc

đe dọa gảy th i ệ t hại đến lợi ích của N hà nước, quyền

và lợi ích hợp pháp của công dân, cđ quan, tổ chức

- Vê m ụ c đich\ mục đích c ủ a người khiếu n ại là

n h à m báo vệ quyển và lợi ích của mình, còn mục đich của ngưòi t ố cáo là n h à m bảo về lợi ích của N hà nước, của tậ p th ê và công d á n nói chung

- Vè' trách n h iệm p h á p lý: ngưòi k h iếu nại k h ô ng

phái chịu trá c h nhiệm khi khiếu nại không có c â n cử

ph áp lý còn ngưòi t ố cáo phãi chịu trá c h nhiệm p h á p

lý khi cố tìn h t ố cáo sai sự th ậ t

Khiếu n ai và tô cáo còn khác n h a u về th ẩ m

Chương I Cơ sở iỷ luận vế pháp ché xã hội ch ủ nghĩa

tro n g hoạt động giải quyết khiéu nạí, tô c á o

qu y ến , tr ìn h tự th ủ tục, phươnK thứt' í i ả i quvết

2 Hoạt động giài quyết khiếu nại tố cáo của các

cơ quan hành chinh nhà nước

T ro n g các h o ạt động cúa bộ máy n h à nước thi

h o ạ t dộng r ú a hệ thôVig cơ q u a n h à n h chín h n h à nưỏc

có ý n g h ĩa đặc biệt q u a n trọng, vì trực tiếp liên q u a n đến mọi lĩnh vực cúa dời số n e chinh trị, kinh tế, vản hoá x ã hội và các quyền t ự do dãn chú củ a công dán

Q u á n lý h à n h chính n h à nước là hoạt dộng chấp h à n h

và điểu h à n h dưỢc thực h iệ n bói các cơ q u a n h à n h

c h ín h n h à nước n h ầ m thi h à n h pháp luật và tố chức, chi đ ạ o việc thựo hiện các n h iệ m vụ chính trị kinh tê

xã hội a n ninh , quốc phòng và đối ngoại củ a N h à nước N ếu các n h à Itập pháp, các n h à chính trị p h á i tr à lòi về đòi sông chính trị hướng đi của d â n tộc của

n h â n d â n tro n g từ ng giai doạn lịch sứ, các cơ q u a n tư

p h á p Ị)hái t r à lòi vẽ các qu y ền củii công d â n được báo

vệ n h ư th è nào khi bị xâm hại, thì các n h à h àn h

c h in h , cnc cơ q u a n h à n h c h in h a h ã ỉiước ph ải t r à lời

về dõi sòng h à n g ngày cúa nhíin dáii diễn ra n h ư t h ế nào các quycn tự (lo củ a cóng dãn dược bảo đ á m ra

sa o t r ê n thự c tè Đời sống với ílầy clú nghĩa cũ a t ừ này,

đó là đòi sống vặt chất, đòi sõng tinh th ầ n , đòi sốhg

Táng cưòng pháp chè* xả h ộ i chủ nghĩa

tro n g h o ạ t động giải quyồt khiếu nại, tố cáo

chính trị - xã hội Hơn nữa, h o ạ t động h à n h ch ín h

n h à nưác có đặc t r ư n g khác vói các h o ạ t động iập

p h á p và tư p h á p ỏ chỗ m a n g t í n h thường xuyên, liên tục được thực hiện bởi r ấ t n h iều cơ q u a n h à n h ch ín hI ♦ 9 s 4

H oạt động q u ã n lý n h à nước của các cơ q u a n h à n h chính n h à nưóc bao gồm h o ạ t động h à n h ch ín h tích cực - tô chức, điêu h à n h các q u á tr ìn h xà hội và hoạt động m a n g t í n h tài p h á n • giái quyết các t r a n h c h ấ p

và n h ữ n g tồ n tại khác p h á t sinh tro ng lĩnh vực h à n h

GS TS Lé Minh Tâm, "Quyền hành pháp và chức năng cùa

quyến hành pháp" Một sò vấn đé hoàn thiện lỏ chức và hoa! đọng cùa bộ m ã \ nhá nước Cộng hóa xà hội chú nghĩa Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Há Nội 2001, tr 285.

Chương I Cơ sở lý luận vé pháp chẽ xă h ộ i chủ nghía tro n g h o ạ t đ ộ n g giải quyết khiếu nạÌỊ^tô _

chinh Thực c h ấ t của hoạt động m ang tí n h tà i p h á n này là h o ạ t động giái quyết khiốLi nại b ằ n g con dườag

h à n h chính, T ron g hoạt động nâv, một b ên t h a m gia

q u a n h ệ luôn luôn là cơ q u a n h à n h c h ín h n h à nước, còn bôn k ia có t h ể là công dân, tô’ chức H o ạ t động giải quyết k h iế u nại tô’ cáo là một hoạt động bảo đảm

ph áp c h ế tr o n g q u ả n lý n h à nước, báo vệ các quyển,

ợi ích hỢp p h á p c ủ a công dân cơ quan, tổ chức, báo

vệ lợi ích c ủ a N h à nước, xã hội, bao vệ t r ậ t t ự kỷ cương, t r ậ t t ự p h á p luật, xử lý n h ữ n g h à n h vi vi p h ạ m

p h á p lu ật Vì vậv, h o ạ t động giái qií\’ế t khiếu nại, tố cáo của các cơ q u a n h à n h chính n h à nước trước hết phái t u â n th e o nguy ên tắc p h á p c h ế xã hội ch ủ nghĩa

Hoạt động giái quyết khiếu nại tố cáo là một hoạt động c ủ a các cơ q u a n h à n h chính n h à nước, n h ư n g chỉ chiếm tý tr ọ n g nhỏ so vối h o ạ t động chấp h à n h và điều

hà n h Khi thực hiện hoạt động chấp h à n h và điều

là n h , các cơ q u a n h à n h chính n h à nước b a n h à n h các quyết đ ịn h q u ả n lý thực hiện cár h à n h vi h à n h chính

Trong nền h à n h chin h qu5'c gia hoạt đ ộ n g chấp

h à n h , đ iếu h à n h và hoạt đ ộ n g g iá i quyết k h iếu nại, t ố cáo cò m ỏi q u a n hệ quũ lại, g ắ n bỏ hừu cơ uới nhau

th ê hiện ở n h ữ n g nội d u n g sau đâv:

T h ứ n h ấ t, h o ạ t động c h ấ p h à n h , diều hàiih là hoạt dộng tổ chức th ự c th i p h á p lu<ật dưa pháp luật vào cuộc sống, dùng p h á p lu ậ t đế q u á n lỹ, tô chức các quá trìn h hoạt động của xà hội Sự p h á n ửiig của xã hội q u a "kênh" k h i ế u n ại tỏ cáo là ng u ồ n th ò n g tin

q u a n trọng đế các cơ q u a n h à n h chính n h à nước kìỏm

tr a tính đ ú n g đán tíỉih hợp pháp, tinh hợp lỹ và sự phù hỢp với thực tiễ n của các quyết định quàn lý^ từ

đó có cơ sỏ thực tiễ n đẽ ho àn thiện, n â n g cao chất ượng hệ thông p h á p lu ậ t và hiệu lực, hiệu quà quán

lý h à n h chính n h à Iiưởc

T h ứ hai tình h ìn h khiếu nại, t ố cáo ph àn á n h

thực tr ạ n g n ền h à n h ch in h quốc gia phán á n h hoạt động thi h à n h công vụ của cán bộ công chức n h à nưóc Thông q u a hoạt dộng giải quyết khiếu nại tố cáo cơ q u a n h à n h ch ín h n h à nước cấp trôn kiểm tra giám sát, đánh giá hoạt ciộng của cấp dưới, từ đó có biện pháp c h ấ n chinh, khác phục n h ữ n g tồn tại, yếu kém và xử lý h à n h vi vi p h ạ m p h á p lu ậ t đẽ xây dựng một n ề n h à n h ch in h vửnp m ạnh , tro ng sạch, chuyên nghiệp, hoạt động có hiệu lực, hiệu quíi

T h ử ba, khiếu nại, tô cáo là quyền dnn chủ của

công dân, là còng cụ pháp lý dế còng dân báo vệ quyển

và lợi ích hỢp p h á p của mình khi bị xàm phạm , là liinh

Tăng cường pháp chẻ xả hội chủ nghĩa

tro n g hoạt đ ộ n g g ià i q uyết khiẻu nại tó' cáo

thức đè còng d à n t h a m gia q u á n lý n h à nưỏc, là m ột nội d u n g q u a n trọng cua n ền dâ n ch ủ xã hội chủ ìighĩa, Do đó, thực hiện tò’t công tác giái q u y ết khiếu nại, tố cáo không n h ủ n g báo dám quyển k h iế u nại, tô' cáo cúa công dân p h á t huy dãn chú xã hội c h ủ nghĩa

và sức m ạ n h , t r í tu ệ cúa n h à n dân trong việc t h a m gia quàn lý n h ã nước, mà còn báo dam ký cương, kỷ ỉuật,

tà n g cL iòng p h á p c h ế xã hội chú nghĩa tro n g q u á n ỉý

h à n h chính n h à nước Htín nữa hiện n ay ch ú n g ta

đ ang xâv dựng N h à nước phúp quyền Việt N a m xã hội

ch ủ nghĩa, m à t r ọ n g t â m lã bao đ à m q u y ề n lực n h à nước thuộc vể n h â n d ãn - người chú đích thực của quyền lực n h à nước Việc tổ chửc quyến lực n h à nưóc

dù bằng h in h thức nào, b ằ n g phương thức nà o cũng phái n h ằ m tới mục đích cuôi cùng là vì n h á n d â n và đe phục vụ lợi ích của n h â n dán Giái quyết k h iế u nại, tô’ cáo thực c h ấ t là giái quyết mô’i quan hệ giừa N h à nưóc

và n h á n d àn và đây cũ ng là một đạc tr ư n g c ủ a N h à nước pháp quyổn xã hội ch ủ Iighĩa ỏ Việt Nam, Do đó

đế xây dựng N h à nước p h á p quyển xã hội chủ nghĩa

t ấ t yếu các cơ q u a n h à n h chính n h à nước p h ả i thực hiện tôt công tác giái q u y ế t khiêu nại tô’ cáo Giải quyết tốt, có hiệu qu à khiêu nại, tô cáo là n h â n t ố tích cực tác dộng trớ lại đôi với hoạt động c h ấp h à n h vàChương 1 Cớ sở lỷ luận vé pháp chè xã h ộ i chủ nghĩa tro n g h o ạ t d ộ n g giải quyết khiếu nại, tô cáo

diều h à n h của các C() quaii h à n h chinh n h à nước,

L uật Khiếu nại tò’cáo nà m 1998 dn quy định khái

niệm "giái quyết khiếu nại'' và "giải q u yết tô'cáo"

"Gỉái quvếi kh iếu nại lờ uiệc xác m in h , két luận và ro quyết định g iả i quvết cùa người g iả i q u vết khiếu nại"

(khoán 13 Đ iểu 2) N hư vậy griài quyêt k h iế u nại gồm

ba giai đoạn; xác minh tìn h tiết, nội d u n g vụ việc khiếu nại; kết lu ậ n về tin h đ ú n g sai cơ sò p h á p lý củn nội d u n g khiếu nại của quyết định hàiih chính, hàn h

vi h à n h chinh bị khiêu nại; ra quyẽt d ịn h giái quyêl khiêu nại

“Giài quyết tố cá o là việc xác m ìn h , kết lu ậ n cé nội

d u n g tỏ cáo và việc quyết đ ịn h x ứ lỹ của ngươi gidỉ quyết tố c á ò ' (khoán 14 Điều 2 L uật K hiếu nại tò'cáo

năm 1998) Giài quyêt tô’ cáo cùng biio gồm bii giai đoạn: kiếm t r a , xác minh nội dung t ố cáo; kẽt lu ậ n vế tinh đ ũ n g đ án khóch q u a n nội d u n g tỏ cáo: xử lý

h à n h vi vi p h ạ m p h á p lu ậ t của người bị tò cáo và giái quyết n hừ ng v ấ n dể có liên q u a n đến nội d u n g tỏ cáo theo quy định của p h á p luật,

Cãii cứ quy định của L uật Khiếu nại, t ố c á o và đặc IrUng hoạt dộng q u á n lý h à n h chinh n h à nước, có thè đưa ra khái n iệ m giài quyết khiếu nại giài quyết tô

Tăng cưởng pháp chẻ xã hội c h ù nghĩa

tro n g h o ạ t động g iả i quyẻt khiêu nại, tô cáo

cáo c ủ a các cơ q u a n h à n h ch inh nhà riưóc n h ư sau:Cìiái quyết kh iếu nại của các cơ q u a n h à n h chính nhà nưỏc là h o ạ t động kioni tr a xác m inh, k ế t lu ậ n về tính hỢp p h á p và tín h hỢp lý cùa q u v ế t định h à n h chính, h à n h vi h à n h chinh bị khiêu n ạ i thuộc th ẩ m quyến giái q u y ê t của các cơ q u a n h à n h c h ín h nhà nước đồ có b iện p h á p giKi quy ết thpo quy định của

p h áp luật, n h ằ m báo vệ qu\-ô'n vã lợi irh hỢp p h á p của côní? dân cơ q u a n , tổ chửc và lợi íc-h c h u n g củ a Nhà nước và xã hội

G iài quyòt tô cáo c ùa các cơ quaii h à n h ch inh nhà nưúc là việc kiẽm tra xác m inh, kêt lu ận về tín h hỢp

p h á p c ú a h à n h vi bị t ố cáo thu ộc t h â m q u y ế n giái quyết củn các cơ q u a n h nn h ch inh nhã nưốc đẽ có biện

p h á p giai q u y ê t th o o quy d ị n h c ủ a p h á p l u ậ t n h ằ m báo vệ lợi ích cú a N h à nước, cúa xã hội, quyền và lợi ích hợp p h á p cú a công dnn cơ qimn tô chức

T h ấ m quxén, trách n h iệm g iá i q u y ế t khiếu nại, tỏ cáo của các cơ q u a n h àn h ch in h nhà nước x u ấ t p h á t

từ n h ữ n g căn c ứ sa u đáy:

T h ứ n h ấ t, k h i ế u nại tỏ'cáo đượ(' p h á t sin h trong

q u á t r ì n h các cơ q u a n h à n h c h ín h n h ã nước th ự c hiện

h o ạ t động c h ã p h à n h và íliéu h à n h , q u á n lý h à n hChương I Cơ s ỏ lỷ luận vế pháp chè xá hội ch ủ nghĩa tro n g h o ạ t dộng giải quyết khiếu nai, ỉố cáo

chính n h ã nước, thực hiện quyến h à n h p háp Do đó trưỏc h èi các cơ q u a n h à n h ch ín h n h à nước phái có trách nhiệm giài q u y ế t n h ữ n g v ấn dể p h á t sin h do chinh hoạt dộng q u á n lý của m ình gâv ra Việc xác định trách n hiệm n ày x u ấ t p h á t từ vèu c ầ u tự th â n của q u à n lý h à n h ch in h nước và vai trò cúa hoạt động giài q u y ế t k h i ế u n ạ i , tỏ cáo lỉối Vời h o ạ t dộng c h ấ p

h à n h và điểu h à n h Hơn nữa viộc giao trá c h nhiệm giài quyết k h iế u nại, tó cáo cho các cơ q u a n h à n h

chíiìh n h à nước là đẻ tạo "cơ hội" cho các cơ quan

h à n h chính n h à nưóc tự xem xét lại hoạt động của mình, từ đó có biện p h á p chnn chính, k h á c phục, xứ

lý đế n â n g cao hiệu q u á q u à n lý n h à nước, Khiếu nại,

tô cáo cho dù được cđ q u a n nào p h á n quyẽt thì việc thực hiện p h á n quyết đó vẫn phái lã các cơ quan

h à n h chinh n h à nước Vì vậy nếu chinh "đôi tưỢìig"

bị khiêu nại tò cáo n h ộ n th ấ y được n h ữ n g sai p h ạ m

c ủ a m ì n h v à t ự k h ắ c p h ụ c , s ử a c h ữ a sẽ c h á r n d ứ t

k h iế u nại, tó cáo n g a y từ nơi p h á t sinh, m a n g lại hiệu quá vê' nh iề u mặt

T h ứ hai các cơ q u a n h à n h chinh n h à nưóc có dẫy

đủ nâng lực trá c h nhiệm , diều kiện đế giài quyết

n h ù n ^ vốn d ề do chính hoạt động quáii lý n h à nước cúa minh gây ra

Tăng cường pháp chè' xã hội chủ nghĩa

ỉro n g h o ạ t d ộ n g giải q uyết khiếu nại, tố cáo

Khi giái quvết khiếu nại tố cáo các cơ q u a n h à n h

chính n h à nưác có nhiệm vụ kiếm tra, đ á n h giá, kêt

u ặ n , p h á n quyết vể phươ ng diộn ])háp lý q u y ế t đ ịn h

h à n h chính, h à n h vi h ã n h c h ín h bị k h iếu nại, h à n h vi

bị tô*cáo T ro ng q uá t r ì n h thực hiện các h o ạ t động đó,

các cơ q u a n h à n h chính n h à nước phái c ă n cứ vào

p h á p luật, xem xét tí n h hợp lý f’àn n h ắc tì n h h ìn h

thực tiễn nơi xảy r a vụ việc và yòu cẩu q u ả n lý n h à nước để giãi quyết

Cần p h â n b iệt h o ạ t động cúa các cơ q u a n h à n h

c h ín h n h à nước v ể giải quyết khiếu nại h à n h chính

với h o ạ t động xét xử vụ án h à n h chính c ủ a Tòa á n

n h â n dân Cả hai h o ạ t động n ày đểu có n h ữ n g nội

d u n g giỏng nhau:

- -ỉai h o ạ t động nà y đêu x u ấ t p h á t t ừ cơ sở có

k h iếu nại (đơn k h iếu nại đơn khói kiện) c ủ a ngưòi

íh iế u n ạ i k h i họ cho r ằ n s quyển và lợi ích hỢp p h á p của m ìn h bị xồm hại bời quyết đ ịn h h à n h chính, h à n h

vi h à n h chính

- Hai hoạt động này có cùng đôì tượng xem xét là quyết định h à n h chính, h à n h vi hành chính bị khiếu nại

• Mục đích c ù a hai h o ạ t dộng náv đều n h ằ m bảo

vệ qu yền và lợi ích hợp p h á p của công d ân , cđ quan,

Chương I Cđ sỏ lý luận vế pháp chè xã hội chủ nghĩa

tro n g hoạt động giải quyết khiêu nại, tố c á o _

Tăng cưdng p h á p c h ế xã h ộ i chủ nghĩa

tro n g hoạt dộng g iả i q uyết khiếu nại, tõ cáo

tô chùc, bảo vệ p h á p c h ế và kỷ lu ậ t n h à nước

■ Kết quá ph án quyêt của hai hoạt động này có the

là giữ nguyên hoặc hủy quyết định h à n h chinh bị khiêu nại, xác định h à n h vi h à n h chính là hợp pháp hoặc yêu cầu chấm dứt h à n h vi h à n h chính bị khiếu nại

T uy nhiên, hoạt động của các cơ q u a n h à n h chính

n h à nưốc về giái quyết khiếu nại với h o ạ t động xét xủ

vụ á n h à n h chinh của Tòa á n n h â n d ân có n h ữ n g nội

d u n g khác n h a u cơ b ản sau đây:

- Về chủ thế các cơ q u a n h à n h c h í n h n h à nước có

th ẩ m quvền giái q u y ế t khiếu nại khi ngưòi khiếu nại

có đơn khiếu nại gủi đến các cơ q u a n h à n h chính n h à nước vêu cầu giải quyết; Tòa á n n h â n d â n có thẩm quyền xét xử vụ á n h à n h chính khi ngưòi khiếu nại có đơn khởi kiện vụ á n h à n h chinh tại Tòa án

- T rin h tự, th ủ tụ c g iá i quyết, các cđ q u a n h à n h chính n h à nước giải qu y ế t khiếu nại theo quy định của L u ậ t Khiếu nại l ố cáo và các v ăn b ả n quy phạm

ph áp lu ậ t khác có liên quan; Tòa á n n h ả n d â n giài quyết vụ á n h à n h ch ín h theo quy đ ịn h c ủ a P h á p lệnh

T hủ tụ c giải qu y ết các vụ á n h à n h ch in h và các vãn

b ả n quy p h ạ m p h á p l u ậ t có liên quan,

• Căn c ứ g iả i q u yết k h iế u nại, căn cứ để các cơ

Chương I Cơ sờ lý luận về pháp chè' xã hội chủ nghĩa

tro n g hoạt đ ộ n g giải quyế t khiêu nạí, tò' cáo

q u a n h à n h chinh n h à nước gini quyèt khiếu nại là quy

d ịn h của p h á p lu ật, tinh hợp lý tinh h ìn h thực tiễn nơi xảy r a vụ việc và yêu cẩu quán lý h à n h chính nh à nưốc: căn cử của Tòa á n n h ã n clàn khi xét xứ vụ án

h à n h chinh là quy đ ịn h của phá]) luật,

• N ội d u n g p h á n quyết, các cd q u a n h à n h chính

n h à nước khi giải quvết khiếu r.ại ngoài việc p h á n

q u y ế t tín h hỢp pháp, tín h họp lý của quvết đ ịn h h à n h chính, h à n h vi h à n h chinh bị khiếu nại, còn giài quyết

n h ữ n g v ấ n để k h á c có liên quan dên vụ việc thuộc chức n á n g q u á n lý n h à nước của mình Tòa á n n h â n

d â n khi r a b án á n xét xử vụ án h à n h c h ín h chỉ p h á n

q u y ế t tín h hợp p h á p của quyết định h à n h chính, h à n h

vi h à n h c h ín h bị k h iếu nại

Việc th ỉ h à n h p h á n quyết, việc tò’ chức thi h à n h

q u y ế t đ ịn h giãi quyết k h iế u nại và n h ừ n g nội d u n g có iên q u a n c ủ a các cơ q u a n h à n h chính n h à nước thuộc

t r á c h n h iệ m của người giài quyết khiếu nại ngưòi bị

k h iế u nại T h ủ trưởng cơ q uan h à n h chính cấp trên, còn việc thi h à n h b á n á n h à n h chinh ngoài trách

n h iệ m c ủ a n h ữ n g c hủ th ể né u trên , n h ử n g nội d u n g

q u y ế t đ ịn h vê' tài sán, quvển tài sán và bồi th ư òn g

t h i ệ t hại tro n g b a n á n h à n h chính được thi h à n h theo

q u y đ ịn h của p h á p lu ậ t th i h à n h án

Tăng cường pháp chè xã hội chủ nghĩa

tro n g h o ạ t đ ộ n g g iả i quỵết khiêu nạí, tố cáo

N hư vậv h o ạ t dộng của các cd quan h à n h chinh

n h à nưỏc về giái quyết khiếu nại, tô’cáo lã hont động báo đám p h á p chẽ và ký lu ậ t tro ng q u á n lý h à n h chính n h à nước, bảo vệ lợi ích n h à nước, xã hội các quyền và lợi ích hợp p h á p của công dân cơ quan, tô chức Do đó, h o ạ t động n àv phái được tiế n h à n h tr ẽ n

cđ sớ pháp l u ậ t và phái t u â n thủ, chấp h à n h , thực hiện nghiêm ch in h p h á p lu ậ t khiếu nại, tô' cáo và

ph áp lu ậ t khác có liên quan

II QUAN NIỆM VỂ PHÁP CHẾ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

T h u ậ t ngữ p h á p chè được sử d ụ n g rộng rã i tron g đời sống c h ín h trị N h à nước và xã hội n h ư n g p h á p

c h ế là gì, nội h à m c ủ a nó ra sao cho đến n ay tro ng giói khoa học p h á p lý v ẫ n còn n h iề u t r a n h luận Trong một sô diễn đ àn khoa học ỏ nước t a có ý kiến cho r ằ n g khi đ ã t h ừ a n h ậ n tư tưỏng q u a n niệm về

N h à nước p h á p quyền thì không còn vị t r í của phạm

t r ù p h á p c h ế tro n g lý lu ậ n n h ặ n thức và họ cho r ằ n g

ph áp chê chỉ là p h ạ m t r ù thuộc khoa học lu ậ t học xã hội chủ nghía, t h ậ m chí cho r ằ n g q u a n điểm về p h á p chè chỉ là q u a n điểm cùa cơ chẽ h à n h chính q u a n liêu.Muôn tiếp cận nghiên cứu vấn đẽ p h á p chẽ tro ng