LVTS 2015 các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong luật hình sự việt nam

Bên cạnh đó, việc xây dựng các quy định trong Bộ luật hình sự về loại tội phạm xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng là xây dựng khung pháp lý cần thiết để tạo tính răn đe tron

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HUỲNH ĐỊNH TèNH

các tội xâm phạm các quy định về quản lý

và bảo vệ rừng trong luật hình sự việt nam

(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HUỲNH ĐỊNH TèNH

các tội xâm phạm các quy định về quản lý

và bảo vệ rừng trong luật hình sự việt nam

(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk)

Chuyờn ngành: Luật hỡnh sự và tố tụng hỡnh sự

Mó số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS MAI HẢI ĐĂNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Huỳnh Định Tình

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng, hình

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ RỪNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 7

1.1 Khái niệm và ý nghĩa các quy định các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong luật hình sự Việt Nam 7

1.1.1 Khái niệm các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng 7

1.1.2 Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng 10

1.2 Khái quát lịch sử và phát triển của luật hình sự việt Nam về các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 cho đến nay 11

1.2.1 Giai đoạn 1945 đến 1985 11

1.2.2 Giai đoạn 1985 đến nay 14

1.3 Các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong luật hình sự một số nước trên thế giới 16

1.3.1 Bộ luật Hình sự Liên bang Nga 16

1.3.2 Bộ luật Hình sự CHND Trung Hoa 16

1.3.3 Bộ luật Hình sự Thụy Điển 17

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 19

Chương 2: CÁC TỘI XÂM PHẠM QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ VÀ

BẢO VỆ RỪNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐĂK LĂK 26 2.1 Các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng

trong Bộ luật hình sự Việt Nam 26 2.1.1 Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng - Điều 175

Bộ luật hình sự 31 2.1.2 Tội vi phạm quy định về quản lý rừng - Điều 176 Bộ luật hình sự 39 2.1.3 Tội hủy hoại rừng - Điều 189 Bộ luật hình sự 40 2.1.4 Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quí hiếm -

Điều 190 Bộ luật hình sự 41 2.1.5 Tội vi phạm chế độ bảo vệ đặc biệt đối với khu bảo tồn thiên nhiên -

Điều 191 Bộ luật hình sự 43 2.1.6 Tội vi phạm các qui định về phòng cháy chữa cháy - Điều 240 Bộ

luật hình sự 44 2.2 Thực tiễn xét xử các tội phạm về quản lý và bảo vệ rừng trên

địa bàn Đăk Lăk 46 2.2.1 Tình hình xét xử các tội xâm phạm các quy định về quản lý và

bảo vệ rừng trên địa bàn Đăk Lăk 50 2.2.2 Một số tồn tại, hạn chế và nguyên nhân cơ bản 61 Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP

NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ RỪNG 62 3.1 Sự cấp thiết của việc áp dụng quy định của bộ luật hình sự

việt nam về các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng 62

3.1.1 Về mặt lập pháp 62

3.1.2 Về mặt thực tiễn 63

3.2 Hoàn thiện Bộ luật hình sự việt nam về về các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng 64

3.3 Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của bộ luật hình sự việt nam về các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng 68

3.3.1 Xã hội hóa hoạt động bảo vệ rừng 68

3.3.2 Tăng cường giám sát hoạt động thực thi pháp luật 77

KẾT LUẬN 81

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLHS: Bộ luật hình sự BVMT: Bảo vệ môi trường DVMTR: Dịch vụ môi trường rừng HĐXX: Hội đồng xét xử

KSND: Kiểm sát nhân dân KTCBLS: Khai thác chế biến lâm sản MTTQVN: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam NN&PTNTVN: Nông nghiệp và phát triển nông thôn

Việt Nam TAND: Tòa án nhân dân TNHH: Trách nhiệm hữu hạn TNHS: Trách nhiệm hình sự UBND: Ủy ban nhân dân

Bảng 2.3: Số vụ, số bị cáo phạm tội vi phạm các quy định về

khai thác và bảo vệ rừng so sánh với tội phạm nói chung của từng năm, từ năm 2005 đến năm 2013 52 Bảng 2.4: Số vụ vi phạm về khai thác, mua bán, vận chuyển

và chế biến lâm sản so sánh với số vụ vi phạm Luật bảo vệ và phát triển rừng nói chung cũng như số vụ/số bị can bị xử lý về hình sự từ năm 2007 đến

Bảng 2.5: Bảng phân tích tình hình số liệu tình hình thụ lý,

giải quyết án hình sự sơ thẩm năm 2010 -2014 của

Hình 2.1: Bản đồ hành chính tỉnh Đắk Lắk 47

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, tình hình tội phạm xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng có chiều hướng gia tăng, đặc biệt là tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng Số lượng các vụ án hình sự đã được điều tra, truy tố và đưa ra xét xử chưa phản ánh hết được thực trạng phá rừng, khai thác rừng, vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép Bởi theo quy định của Bộ luật Hình sự thì người vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng chỉ bị xử lý hình sự nếu hành vi của họ gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc họ đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà vẫn còn vi phạm Đồng thời một số quy định của Bộ luật hình sự về các tội này còn chưa thực sự phù hợp với thực tiễn đấu tranh chống tội phạm và chưa đủ sức răn đe đối với loại tội phạm nguy hiểm này

Để quản lý tốt hơn nguồn tài nguyên rừng của đất nước, thiết nghĩ cần sớm có những quy định sửa đổi theo hướng nghiêm khắc hơn và chặt chẽ hơn đối với các quy định về tội phạm vi phạm các quy định về quản lý và bảo rừng

Ở nước ta, trong Nghị Quyết số 48- NQ-TW của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 đã đưa ra là cần phải hoàn thiện pháp luật về tài nguyên và môi trường theo nguyên tắc quản lý chặt chẽ, phát triển bền vững, bảo đảm kết hợp hài hòa giữa việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên; với mục tiêu chiến lược là cải thiện chất lượng môi trường Đến năm 2020, tỉ

lệ che phủ rừng đạt 45% [19] Đối với vùng trung du, miền núi: Phát triển mạnh sản xuất lâm nghiệp, cây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc tạo thành các vùng sản xuất hàng hoá tập trung, trước hết là nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu Bảo vệ và phát triển rừng

Thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xác định, Việt

Nam có khoảng hơn 13.862 nghìn ha rừng, trong đó có hơn 10.424 nghìn ha rừng tự nhiên Chỉ tính từ năm 2007 đến 2013, đã có hơn 12.600 ha rừng bị chặt phá trái phép, trung bình mỗi năm gần 1.900 ha rừng bị chặt phá [48]

Tỉnh Đắk Lắk là một trong 5 tỉnh thuộc vùng Tây Nguyên, nằm ở trung tâm vùng Tây Nguyên, đầu nguồn của hệ thống sông Sêrêpôk và một phần của sông Ba, độ cao trung bình 400 - 800 mét so với mặt nước biển Tính đến ngày 31/12/2008 tổng diện tích rừng tại Đắk Lắk là 628.977ha, độ che phủ đạt 47,2% trong đó diện tích rừng tự nhiên là 574.493,4ha, rừng trồng là 54.484ha và rừng mới trồng chưa tính vào độ che phủ (< 3 tuổi) là 9.840ha Đắk Lắk là địa bàn cư trú lâu đời của các dân tộc Êđê, M’nông, Giarai,… với nhiều phong tục, tập quán khác nhau

Trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đang xảy ra tình trạng chặt phá rừng, vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép phức tạp cả về tính chất và mức độ thiệt hại

Từ đầu năm 2014 đến nay, đã phát hiện, xử lý trên 147 vụ vi phạm lâm luật

Số vụ vi phạm Luật Bảo vệ và phát triển rừng từ năm 2009 đến nay tăng lên trên 13.300 vụ, lực lượng chức năng đã tịch thu gần 19.500m3 gỗ các loại Trong đó, chỉ có 137 vụ khởi tố hình sự, với 78 đối tượng, số vụ còn lại là xử

lý hành chính

Để có thêm thông tin cho các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, và những ai quan tâm đến tình hình tội phạm vi phạm các quy định về quản lý và

bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, học viên đã chọn đề tài: “Các tội xâm

phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong Luật hình sự Việt Nam (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)” làm đề tài nghiên cứu

lĩnh vực khác nhau: luật học, kinh tế học, địa chất, môi trường, và được xem xét trên cách khía cạnh khác nhau như: quản lý và bảo vệ rừng ảnh hưởng sức khoẻ con người, thiệt hại về kinh tế, thiệt hại đối với môi trường, tác động đến

hệ sinh thái vv

các đề tài nghiên cứu liên quan đến quản lý và bảo vệ rừng trở nên hấp dẫn các nhà nghiên cứu, thu hút nguồn trí tuệ của nhiều nhà khoa học và nhiều cơ quan nghiên cứu, và là vấn đề quan tâm của cả xã hội

Tác giả Nguyễn Thị Hải với đề tài tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng trong luật hình sự Việt Nam - một số vấn đề lý luận và thực tiễn, theo đó tác giả đã nghiên cứu và phân tích lịch sử lập pháp về tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng trong pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay Phân tích và làm rõ khái niệm, những dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, đồng thời phân biệt tội phạm này với một số tội phạm khác trong BLHS (176, 189, 191) nhằm áp dụng đúng đắn điều luật trong thực tiễn xét xử Khái quát tình hình tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng và thực tiễn xét xử tội phạm này trong 5 năm qua (2005-2009) Đề xuất một số giải pháp nhằm đấu tranh phòng, chống tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng ở nước ta một cách có hiệu quả: giải pháp về hoàn thiện pháp luật, tổ chức quản

lý, kinh tế - xã hội và văn hoá - giáo dục [21]

Nguyễn Thị Dung cũng có đề tài nghiên cứu “Tội vi phạm các quy định

về quản lý rừng trong luật hình sự Việt Nam”, theo đó tác giả đã nghiên cứu

những vấn đề lý luận về tội vi phạm các quy định về quản lý rừng trong Bộ luật hình sự Việt Nam như làm rõ khái niệm, dấu hiệu pháp lý về tội vi phạm các quy định về quản lý rừng; phân biệt tội phạm này với các tội phạm khác

có liên quan Tổng hợp kết quả nghiên cứu, cũng như đánh giá những yếu tố làm cho tình hình về tội vi phạm các quy định về quản lý rừng ngày càng diễn

biến phức tạp hậu quả xảy ra rất nghiêm trọng và cuối cùng tác giả đã đưa ra một số đề xuất, một số giải pháp góp phần bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật về tội vi phạm các quy định về quản lý rừng trong Bộ luật Hình sự Việt Nam [20]

Nguyễn Thanh Huyền với đề tài “Một số vấn đề cơ bản về pháp luật

bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay” theo đó, tác giả đã chỉ ra ý nghĩa môi sinh

của rừng và vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ rừng So sánh pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam với pháp luật bảo vệ rừng ở một số quốc gia khác nhằm rút ra những kinh nghiệm quý báu Đánh giá thực trạng pháp luật bảo

vệ rừng ở nước ta và đưa ra phương hướng hoàn thiện về mặt xây dựng pháp luật bảo vệ rừng cũng như cách thức thực hiện [27]

Tác giả Nguyễn Hải Âu đã có nghiên cứu “Pháp luật bảo vệ môi

trường rừng ở Việt Nam, thực trạng và phương hướng hoàn thiện” [1]

Cũng có một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này, một trong số đó có thể kể đến như cuốn “Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999 giáo trình luật hình sự Việt Nam” do Uông Chu Lưu chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, 2001; Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự Việt Nam

đã được sửa đổi bổ sung năm 2009, do TS Trần Minh Hưởng chủ biên, Nxb

Lao động, 2009; Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự - phần các tội phạm tập

VII - Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, Bình luận chuyên sâu, của

Đinh Văn Quế, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2006 ;

Ngoài ra, các ấn phẩm báo chí và bài viết trên tạp chí chuyên ngành cũng

đề cập khá toàn diện các lĩnh vực, các khía cạnh và góc độ của bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ tài nguyên rừng nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích lí luận về tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng trước khi có Bộ luật hình sự năm 1999, luận văn tập trung vào các mục đích sau đây:

- Nghiên cứu các quy định pháp luật Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng;

- Các tập quán của người dân trên địa bàn Đắk Lắk về bảo vệ rừng;

- Thực tiễn xét xử các tội vi phạm quy định về quản lý và bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk;

- Đưa ra một số đề xuất, khuyến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật sử dụng:

- Phương pháp luận phép biện chứng duy vật: Quan điểm lịch sử cụ thể

luôn được quán triệt trong quá trình nghiên cứu, đánh giá, phân tích tình hình thực tiễn Mục đích nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng nên cần phải có cái nhìn toàn diện, lịch

sử và phát triển

- Phương pháp phân tích - so sánh: Luận văn nghiên cứu, phân tích,

các quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng qua từng thời

kỳ lịch sử Luận văn cũng sử dụng những phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống như phương phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp lịch sử, tư duy logic, phương pháp quy nạp, diễn giải… nhằm làm sáng tỏ nội dung và phạm vi nghiên cứu của đề tài

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm sáng tỏ tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, quản lý và bảo vệ rừng nói riêng

Ý nghĩa thực tiễn: dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, tuyên truyền giáo dục về bảo vệ môi trường; đồng thời những kiến nghị, giải pháp được đưa ra có tính khả thi đối với việc xây dựng pháp luật Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng, đặc biệt là việc quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

6 Nội dung của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được chia làm 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Khái quát chung về tài nguyên rừng, quản lý và bảo vệ rừng Chương 2: Các tội xâm phạm quy định về quản lý và bảo vệ rừng

trong luật hình sự Việt Nam

Chương 3: Một số để xuất hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quản lý

và bảo vệ tài nguyên rừng

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM

CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ RỪNG

TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.1 Khái niệm và ý nghĩa các quy định các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong luật hình sự Việt Nam

1.1.1 Khái niệm các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng

Rừng là một hệ sinh thái mà quần xã cây rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường Rừng có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người cũng như môi trường: cung cấp nguồn

gỗ, củi, điều hòa, tạo ra oxy, điều hòa nước, là nơi cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm, bảo vệ và ngăn chặn gió bão, chống xói mòn đất, đảm bảo cho sự sống, bảo vệ sức khỏe của con người [53]

Ngày nay, nhiều nơi con người đã không bảo vệ được rừng, còn chặt phá bừa bãi làm cho tài nguyên rừng khó được phục hồi và ngày càng bị cạn kiệt, nhiều nơi rừng không còn có thể tái sinh, đất trở thành đồi trọc, sa mạc, nước mưa tạo thành những dòng lũ rửa trôi chất dinh dưỡng, gây lũ lụt, sạt lở cho vùng đồng bằng gây thiệt hại nhiều về tài sản, tính mạng người dân Vai trò của rừng trong việc bảo vệ môi trường đang trở thành vấn đề thời sự và lôi quấn sự quan tâm của toàn thế giới

- Rừng giữ không khí trong lành: do chức năng quang hợp của cây xanh, rừng là một nhà máy sinh học tự nhiên thường xuyên thu nhận CO2

và cung cấp CO2 Đặc biệt ngày nay khi hiện tượng nóng dần lên của trái đất do hiệu ứng nhà kính, vai trò của rừng trong việc giảm lượng khí CO2

là rất quan trọng

- Rừng điều tiết nước, phòng chống lũ lụt, xói mòn: Rừng có vai trò

điều hòa nguồn nước giảm dòng chảy bề mặt chuyển nó vào lượng nước ngấm xuống đất và vào tầng nước ngầm Khắc phục được xói mòn đất, hạn chế lắng đọng lòng sông, lòng hồ, điều hòa được dòng chảy của các con sông, con suối (tăng lượng nước sông, nước suối vào mùa khô, giảm lượng nước sông suối vào mùa mưa)

- Rừng bảo vệ độ phì nhiêu và bồi dưỡng tiềm năng của đất: ở vùng có

đủ rừng thì dòng chảy bị chế ngự, ngăn chặn được nạn bào mòn, nhất là trên đồi núi dốc tác dụng ấy có hiệu quả lớn, nên lớp đất mặt không bị mỏng, mọi đặc tính lý hóa và vi sinh vật học của đất không bị phá hủy, độ phì nhiêu được duy trì Rừng lại liên tục tạo chất hữu cơ Điều này thể hiện ở qui luật phổ biến: rừng tốt tạo ra đất tốt, và đất tốt nuôi lại rừng tốt

- Rừng cung cấp cho con người dưỡng khí, lương thực, thực phẩm Mỗi năm, mỗi người cần tới 4.000kg O2 để thở, toàn nhân loại sử dụng khoảng 0,6% sản phẩm quang tổng hợp (tương đương 0,6 tỷ tấn) và khoảng 1 triệu tấn thực phẩm có nguồn gốc từ rừng để phục vụ đời sống [54] Rừng cung cấp nguyên, nhiên liệu cho nhiều ngành công nghiệp cũng như sinh hoạt hằng ngày Trước hết phải kể đến gỗ Gỗ để đóng tàu thuyền, để đốt, làm trụ mỏ, sản xuất giấy, vải, đóng đồ dùng, các sản phẩm hóa học; Rừng là nguồn dược liệu vô giá Từ ngàn xưa, con người đã khai thác các sản phẩm của rừng để làm thuốc chữa bệnh, bồi bổ sức khỏe Ngày nay, nhiều quốc gia đã phát triển ngành khoa học “dược liệu rừng” nhằm khai thác có hiệu quả hơn nữa nguồn dược liệu vô cùng phong phú của rừng và tìm kiếm các phương thuốc chữa bệnh nan y; Rừng là chiếc “máy điều hòa khí hậu” khổng lồ, là lá phổi xanh của trái đất Ngoài vai trò sản xuất oxy và các hợp chất hữu cơ - cơ sở của sự sống động vật, quá trình quang tổng hợp của cây xanh là tác nhân chính làm cân bằng lượng CO2 được thải ra từ các quá trình phun trào núi lửa, phân hóa

đá vôi, phân hủy xác động, thực vật và các hoạt động sống của con người

Điều này đã giảm thiểu nguy cơ “hiệu ứng nhà kính” mà các nhà khoa học đã tính toán rằng, chỉ riêng việc sử dụng hết các mỏ nhiên liệu trên trái đất, lượng CO2 sẽ tăng lên so với lúc chưa sử dụng 170%, nếu không có rừng và các đại dương, nhiệt độ trái đất lúc đó sẽ tăng tới mức băng ở hai cực trái đất

sẽ tan chảy làm mực nước đại dương sẽ dâng cao thêm 120m; Rừng trực tiếp ngăn gió bão, lũ lụt Hàng năm, nhiều tỷ tấn nước bốc hơi từ sông, suối, hồ và đại dương tạo thành mây rồi lại mưa trở về trái đất Chính nhờ thảm cây xanh

và thảm thực bì của vỏ trái đất mà lượng nước khổng lồ đó được hút vào bộ rễ

để rồi bốc hơi qua tán lá (khí khổng), phần còn lại được ngấm từ từ vào đất tạo ra các mạch nước ngầm Sự xói mòn, rửa trôi, các quá trình Feralite hóa, Potzon hóa không những bị hạn chế mà cùng với sự mùn hóa các phế thải hữu

cơ bởi các vi sinh vật, động vật đất và nấm làm cho đất ngày càng màu mỡ, cơ

sở cho phát triển trồng trọt, chăn nuôi; Rừng còn là nhà của muôn loài Trên trái đất có khoảng 1,4 triệu loài sinh vật đã được phát hiện Việt Nam có khoảng 12.000 loài thực vật, 800 loài chim, 180 loài bò sát, 80 loài lưỡng cư,

275 loài thú, 5.500 loài côn trùng ; khoảng 80% trong số đó thuộc về hệ sinh thái rừng Sự đa dạng sinh học của rừng chính vì vậy còn có ý nghĩa vô cùng

to lớn đối với khoa học và cảnh quan du lịch [56]

Thực tế hiện nay, việc vi phạm các quy định quản lý về khai thác, bảo

vệ rừng hiện nay xảy ra hết sức phức tạp với những thủ đoạn tinh vi, hậu quả của tội phạm gây ra hết sức nặng nề, không những ảnh hưởng đến trật tự quản

lý kinh tế của Nhà nước, mà trực tiếp ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng ta Việc khai thác, chặt, phá rừng bừa bãi, khai thác tài nguyên, khoáng sản trái phép, săn bắn động vật hoang dã, quí hiếm diễn ra nhiều địa phương, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đang diễn ra rất phức tạp

Nhằm đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm vi phạm các quy định

về quản lý rừng, trên cơ sở kế thừa các quy định của Bộ luật Hình sự năm

1985, Bộ luật hình sự năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009 quy định 6 điều khoản liên quan tới bảo vệ nguồn tài nguyên rừng, cụ thể:

- Điều 175 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

- Điều 176 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm quy định về quản lý rừng

- Điều 189 Bộ luật hình sự về Tội hủy hoại rừng

- Điều 190 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quí hiếm

- Điều 191 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm chế độ bảo vệ đặc biệt đối với khu bảo tồn thiên nhiên

- Điều 240 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các qui định về phòng cháy chữa cháy [39]

Thực tế nghiên cứu cho thấy, trong số 06 tội phạm này thì hoạt động quản lý và bảo vệ rừng là khách thể bị xâm phạm trực tiếp bởi các hành vi vi phạm ghi nhận tại Điều 175, Điều 176 và Điều 189 Bộ luật Hình sự

Trên cơ sở lý luận về tội phạm, Tội vi phạm quy định về quản lý rừng là

hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật hình sự của người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự xâm hại đến các quy định của Nhà nước về giao rừng, thu hồi đất rừng, cho phép chuyển mục đích

vùng đất ngập nước…Việc ghi nhận các quy định hình sự về tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo hiệu lực áp dụng đối với các hành vi vi phạm pháp luật liên quan

Bên cạnh đó, việc xây dựng các quy định trong Bộ luật hình sự về loại tội phạm xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng là xây dựng khung pháp lý cần thiết để tạo tính răn đe trong bối cảnh nguồn tài nguyên rừng bị khai thác trái phép, ảnh hưởng tới môi trường sống của các loài động thực vật, đời sống của nhân dân… Cùng với các quy định mang tính nguyên tắc về bảo vệ môi trường, thì các quy định hình sự về tội phạm này là phản ứng cần thiết của Nhà nước để đảm bảo chính sách bảo vệ rừng có giá trị trong thực tiễn

1.2 Khái quát lịch sử và phát triển của luật hình sự việt Nam về các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 cho đến nay

1.2.1 Giai đoạn 1945 đến 1985

Xét từ thời điểm đất nước thống nhất ngày 2/9/1945, pháp luật thời điểm đó chưa có Bộ luật hình sự Do hoàn cảnh lịch sử, nhiệm vụ trọng tâm lúc bấy giờ tập trung vào việc củng cố chính quyền cách mạng còn non trẻ vừa mới được thành lập, nên việc đấu tranh phòng chống các loại tội phạm tuy được Nhà nước quan tâm, nhưng chủ yếu ở các loại tội phạm xâm hại về

an ninh chính trị và các loại tội đặc biệt nghiêm trọng khác như: giết người, cướp của, hiếp dâm… Các quy định của pháp luật hình sự về bảo vệ tài nguyên rừng giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1954 chủ yếu được quy định trong các sắc luật, mà cụ thể là [23]:

- Sắc lệnh số 26/SL ngày 25 tháng 2 năm 1946 về các tội phá hoại công sản;

- Sắc lệnh số 247/SL ngày 15 tháng 6 năm 1946 về âm mưu và hành động phá hoại tài sản của nhà nước, hợp tác xã và của nhân dân làm cản trở việc thực hiện chính sách, kế hoạch Nhà nước;

- Thông tư số 1303 BCN/VN ngày 28 tháng 6 năm 1946 của liên Bộ nội vụ - Bộ canh nông, quy định điều chỉnh những hành vi xâm hại đến rừng;

- Sắc lệnh số 142/SL ngày 21 tháng 12 năm 1949 quy định về việc lập biên bản các hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ rừng

Sau năm 1954, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm chú trọng tới hoàn thiện pháp luật bởi nó là công cụ sắc bén không thể thiếu của chính quyền cách mạng Do đó, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội và quản lý đất nước, trong đó có nhiều văn bản liên quan trong lĩnh vực bảo vệ tài nguyên rừng, cụ thể là:

- Hiến pháp năm 1959 của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà: Điều

12 và Điều 40 có quy định cụ thể về nghĩa vụ bảo vệ rừng đối với mọi công dân như sau:

Để bảo vệ rừng và phát triển tài nguyên phong phú của rừng, phát huy tác dụng to lớn của rừng trong việc giữ nguồn nước và điều tiết nước, giữ đất, chống xói mòn, chống cát bay, điều hoà khí hậu, hạn chế tác hại của gió, bão, lũ, lụt, hạn hán, nhằm phục vụ công cuộc xây dựng kinh tế, phát triển văn hoá, củng cố quốc phòng

và nâng cao đời sống của nhân dân, góp phần làm cho nước nhà giàu mạnh; Để phát huy tinh thần làm chủ tập thể của cán bộ, công nhân, viên chức, bộ đội và nhân dân, nâng cao ý thức bảo vệ rừng, động viên toàn dân ra sức đấu tranh chống mọi hành động làm thiệt hại đến rừng [34]

- Nghị định số 221-CP ngày 29/01/1961 của Hội đồng Chính phủ về việc phòng cháy và chữa cháy rừng;

- Pháp lệnh (Không số) ngày 27/07/1961 quy định về quản lý nhà nước đối với công tác phòng cháy và chữa cháy;

- Nghị định số 220/CP ngày 28/12/1961 của Chính phủ quy định về quản lý của nhà nước đối với công tác phòng cháy chữa cháy;

- Pháp lệnh số 17/LCT ngày 05/04/1963 quy định về phòng cháy chữa cháy;

- Nghị định số 39/CP ngày 5/4/1963 của Hội đồng Chính phủ ban hành điều lệ tạm thời về săn bắn, bắt chim, thú rừng;

- Pháp lệnh (Không số) ngày 23/03/1966 quy định về phòng cháy chữa cháy;

- Pháp lệnh (Không số) ngày 21/10/1970 về trừng trị các tội xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa;

- Pháp lệnh (Không số) ngày 6/9/1972 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định việc bảo vệ rừng

- Nghị định số 155/CP ngày 03/10/1973 của Hội đồng Chính phủ về việc thi hành pháp lệnh quy định việc bảo vệ rừng

Nhiệm vụ trọng tâm của Nước ta giai đoạn 1975-1985 chủ yếu tập trung cho việc tái thiết đất nước và cũng cố chính quyền cách mạng, nên chưa kịp thời xây dựng Bộ luật hình sự với đúng nghĩa của nó và cũng chưa có các văn bản pháp luật cụ thể để xử lý các tội phạm xâm hại đến tài nguyên rừng Pháp luật thời kỳ này vẫn duy trì các quy định của pháp luật trước đây Đồng thời chủ yếu là áp dụng tiền lệ pháp để xử lý hành vi phạm tội nói chung, phạm tội trong lĩnh vực tài nguyên rừng nói riêng Đến năm 1985, nền kinh tế nước ta đã có sự phát triển nhất định, nhu cầu của xã hội về sử dụng tài nguyên rừng đã tăng lên đáng kể, dẫn đến việc khai thác rừng tràn lan không kiểm soát được, không những làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất Nước mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái

Nhận thức được thực trạng này, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương biện pháp để khai thác và bảo về tài nguyên rừng được tốt hơn, mà cụ thể là quy định trong Bộ luật hình sự Việt nam năm 1985 về loại tội phạm trong lĩnh vực tài nguyên rừng, cụ thể là các Điều 181

Bộ luật hình sự năm 1985 quy định Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng cụ thể như sau:

1- Người nào khai thác trái phép cây rừng, săn bắt trái phép chim, thú hoặc có những hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về quản lý và bảo vệ rừng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bi

xử lý hành chính mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến một năm hoặc bị phạt tù từ ba tháng đến ba năm

2- Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ hai năm đến mười năm [35, Điều 181]

Bên cạnh đó, liên quan đến việc bảo vệ tài nguyên rừng, còn có thể vận dụng các Điều 194 và Điều 240 của Bộ luật hình sự năm 1985

1.2.2 Giai đoạn 1985 đến nay

Trong giai đoạn 1985 đến năm 1999, nền kinh tế nước ta có nhiều biến chuyển tích cực, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá được đẩy mạnh, nhu cầu sử dụng đất rừng, tài nguyên rừng vào sản xuất, phát triển kinh tế và phục vụ cho sinh hoạt của người dân được tăng cao đột biến Điều này kéo theo tình hình tội phạm trong lĩnh vực tài nguyên rừng ngày càng diễn biến phức tạp Tài nguyên rừng đặc biệt là rừng tự nhiên bị tàn phá nghiêm trọng

và có nguy cơ bị thu hẹp trên bản đồ lâm nghiệp Việt Nam Đồng thời Đảng

và Nhà nước đã đánh giá đúng vị trí, vai trò và tầm quan trọng của tài nguyên rừng đối với sự sống còn của loài người và sự phát triển bền vũng của nền kinh tế - xã hội Nên đã quyết tâm bảo vệ tài nguyên rừng bằng nhiều biện pháp, trong đó biện pháp sử dụng pháp luật hình sự được đặc biệt chú trọng Chính vì lẽ đó mà trong lần sửa đổi bổ sung Bộ luật hình sự năm 1999, Nhà nước đã có sự quan tâm sửa đổi bổ sung các điều luật liên quan trong lĩnh vực tài nguyên rừng, Từ chỗ chỉ có một điều luật quy định liên quan đến tài nguyên rừng thì Bộ luật hình sự năm 1999 được ban hành đã quy định tăng lên 6 điều luật, cụ thể:

- Điều 175 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

- Điều 176 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm quy định về quản lý rừng

- Điều 189 Bộ luật hình sự về Tội hủy hoại rừng

- Điều 190 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quí hiếm

- Điều 191 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm chế độ bảo vệ đặc biệt đối với khu bảo tồn thiên nhiên

- Điều 240 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các qui định về phòng cháy chữa cháy

Việc quy định các điều luật cụ thể nêu trên không chỉ thể hiện sự quyết tâm, của Đảng và Nhà nước trong việc bảo vệ tài nguyên rừng, mà còn thể hiện tính khoa học trong qui trình lập pháp, đồng thời tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các cơ quan bảo vệ pháp luật để xử lý các hành vi xâm hại đến tài nguyên rừng, góp phần ổn định tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế phát triển bền vững

Đối với hành vi vô ý làm cháy rừng, tuy Bộ luật hình sự năm 1999 không quy định là một điều luật độc lập, song hành vi đó được nhà làm luật gộp chung vào hành vi vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy

Thông tư số TANDTC, ngày 08/03/2007 hướng dẫn áp dụng một số điều của Bộ luật Hình

19/2007/TTLT/BNN&PTNT-BTP-BCA-VKSNDTC-sự về các tội phạm trong lĩnh vực quản lý rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản đã được ban hành Năm 2009, các hành vi nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép các bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của loài động vật hoang dã, quý hiếm theo quy định của Nhà nước, trước đây không được quy định là tội phạm, thì trong Bộ luật hình sự sửa đổi năm 2009 đã được quy định là hành vi phạm tội theo Điều 190

1.3 Các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong luật hình sự một số nước trên thế giới

1.3.1 Bộ luật Hình sự Liên bang Nga

Bộ luật Hình sự Liên bang Nga năm 1996 ban hành ngày 13 tháng 6 năm 1996 với sự sửa đổi bổ sung ngày 8 tháng 4 năm 2003 và ngày 28 tháng

12 năm 2004 Bộ luật hình sự Liên bang Nga gồm 34 chương với 360 điều

Với tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, trong Bộ luật Hình sự Liên bang Nga, được quy định ở Điều 254 tội "Săn bắt trái phép", trong đó hành vi săn bắn chim, thú tuyệt đối cấm săn bắn theo quy định của Chính phủ Liên bang Nga bị coi là tội phạm Người phạm tội chỉ cần có hành vi mà không cần có hậu quả đã bị coi là đã phạm tội Xét về lỗi, Điều 254 Bộ luật Hình sự của Liên bang Nga cũng quy định lỗi cố ý như Điều 190, Bộ luật Hình sự Việt Nam

Về hình phạt: Bộ luật Hình sự Liên bang Nga chú trọng về hình phạt tiền, trong khi lại quy định rất nhẹ về hình phạt tù, mức tối đa chỉ là 2 năm Trong cấu thành tăng nặng của Điều 254, Bộ luật Hình sự Liên bang Nga cũng coi một số tình tiết là tình tiết định khung tăng nặng giống Điều 190 như: Phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn Ngoài ra, cũng có quy định về hình phạt bổ sung: cấm đảm nhiệm chức vụ cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định

1.3.2 Bộ luật Hình sự CHND Trung Hoa

Bộ luật hình sự của nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa ban hành ngày 01/7/1979 với sự sửa đổi, bổ sung gần đây nhất vào ngày 28/02/2005 gồm có

10 chương với 452 điều Thành công của các nhà làm luật Trung Quốc là đã liệt kê được khá đầy đủ những hành vi vi phạm các quy định về khai thác rừng phổ biến nhất hiện nay đồng thời cũng đã cố gắng đưa ra được một số yếu tố mang tính định lượng trong điều luật Tuy nhiên việc thiếu định lượng

cụ thể phần nào cũng gây khó khăn cho việc hiểu và áp dụng pháp luật thống nhất trên thực tế

Trong Bộ luật Hình sự nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa năm 2005, tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ được quy định tại Điều 341, có một số điểm giống và khác nhau như sau:

- Giống nhau: Cả hai điều luật có kỹ thuật lập pháp giống nhau, cùng sử dụng khái niệm động vật quý hiếm được nhà nước ưu tiên bảo vệ và đều quy định các hành vi: săn, bắt, giết, buôn bán, vận chuyển các động vật hoặc buôn bán, vận chuyển sản phẩm từ các động vật là hành vi phạm tội Đồng thời, cùng quy định tội phạm có cấu thành tội phạm hình thức Ngoài cấu thành cơ bản, cả hai điều luật đều quy định thêm các cấu thành tăng nặng phụ thuộc vào dấu hiệu hậu quả và cùng cho phép sử dụng hình phạt tiền là hình phạt chính

- Khác nhau: So với Điều 190, Điều 341, Bộ luật Hình sự Trung Quốc không quy định hành vi nuôi, nhốt trái phép động vật nguy cấp, quý, hiếm và vận chuyển, buôn bán bộ phân cơ thể của các động vật đó là tội phạm nhưng quy định thêm hành vi vi phạm pháp luật về săn bắn gây hậu quả nghiêm trọng cũng là tội phạm Mặt khác, điều 341 vẫn sử dụng thuật ngữ "hoang dã" trong khi Điều 190 đã bỏ thuật ngữ này khi sửa đổi năm 2009 Về hình phạt, Điều 190 quy định hình phạt tù quá nhẹ so với Điều 341 Ngoài ra, hình phạt tiền theo Điều 190, chỉ áp dụng khi không áp dụng các loại hình phạt khác còn Điều 341 xử phạt cùng với các hình phạt khác

1.3.3 Bộ luật Hình sự Thụy Điển

Các tội phạm về môi trường theo pháp luật hình sự của Thụy Điển được pháp điển hóa và tập hợp thống nhất tại Chương 29, Bộ luật Môi trường Thụy Điển năm 1999 Tuy nhiên, các tội phạm về môi trường không chỉ chịu

sự điều chỉnh của Bộ luật Môi trường Những vấn đề khác có liên quan như: chủ thể của tội phạm, vấn đề hình phạt và quyết định hình phạt…(các vấn đề

thuộc về phần chung) vẫn phải chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Hình sự Thụy Điển năm 1999 Điều luật có chứa đựng nội dung tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ tương ứng trong Bộ luật Môi trường Thụy Điển là Điều 8 và Điều 10 của Chương 29 Mặc dù kỹ thuật lập pháp khác nhau nhưng các hành vi khách quan theo Điều 190, Bộ luật Hình sự Việt Nam cũng đã được quy định khá đầy đủ trong Điều 8 và Điều 10 của Chương 29, Bộ luật Môi trường Thụy Điển Thậm chí, các hành vi khách quan trong điều 8 và điều 10 trên còn rộng hơn rất nhiều so với hành vi khách quan quy định tại điều 190 Tuy nhiên, về hình phạt, so với Việt Nam hình phạt tù giành cho tội phạm này là quá nhẹ, tối đa chỉ là 2 năm tù so với mức tối đa 7 năm tù của Việt Nam

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Rừng là nguồn tài nguyên thiên nhiên có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt đối với sự sống của loài người, rừng có vai trò cân bằng hệ sinh thái, ổn định và điều hòa khí hậu, điều tiết nước giúp sự sống trên trái đất được duy trì bền vững Không những thế, rừng còn có giá trị cao về kinh tế, về khoa học,

an ninh quốc phòng của đất nước Trước thực trạng tài nguyên rừng đã và đang bị tàn phá nghiêm trọng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, biện pháp chế tài hình sự nhằm đảm bảo tính răn đe, giáo dục phòng ngừa đối với loại tội phạm này, mà cụ thể ghi nhận loại tội phạm này trong hai bộ luật hình sự đầu tiên của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Bộ luật hình sự năm 1985 và Bộ luật hình sự năm 1999 Những quy định hiện hành về thực tế tuy không có nhiều thay đổi sung bằng việc bổ sung các cấu thành tội phạm mới trong hoạt động quản lý, khai thác và bảo vệ rừng Từ đó, các hành vi phạm tội có đủ các cấu thành đã có cơ sở pháp lý để luận tội và kết án đối với tội ác hủy hoại môi trường

Tuy vậy, những cơ sở pháp lý hiện hành tuy đã có nhưng còn thiếu mạnh mẽ và chưa theo kịp với sự liều lĩnh, manh động của những đối tượng khai thác gỗ lậu, hủy hoại môi sinh Thực tiễn hoạt động quản lý khai thác và bảo vệ tài nguyên rừng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk được đề cập ở Chương 2 sẽ phản ánh tình hình phức tạp của hoạt động này cũng như những bất cập của khung pháp lý hiện hành, nhu cầu cần thiết những giải pháp cụ thể và nhanh chóng trong thời gian tới

Chương 2

CÁC TỘI XÂM PHẠM QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ RỪNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐĂK LĂK

2.1 Các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong Bộ luật hình sự Việt Nam

Pháp luật về quản lý và bảo vệ rừng có thể hiểu là tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh hoạt động quản lý và bảo vệ rừng Pháp luật về quản lý và bảo vệ rừng ở Việt Nam có thể hiểu đó là các Điều ước quốc tế liên quan đến quản lý và bảo vệ rừng mà Việt Nam đã tham gia

ký kết; Các tập tục của người địa phương đối với quản lý và bảo vệ rừng; Các văn bản quy phạm pháp luật được các cơ quan có thẩm quyền ban hành

Về các điều ước quốc tế về quản lý và bảo vệ rừng, Việt Nam đã ký kết các Công ước quốc tế Đa dạng sinh học vào ngày 16/11/1994 Nội dung

cơ bản của Công ước tập trung vào bảo tồn đa dạng sinh học và sử dụng bền vững các thành phần của đa dạng sinh học; tiếp cận và chuyển giao công nghệ; quản lý công nghệ sinh học và chia sẻ lợi ích Ngoài ra, Công ước cũng quy định về các biện pháp khuyến khích bảo vệ đa dạng sinh học, hợp tác quốc tế; trao đổi thông tin; các nguồn tài chính và cơ chế tài chính, v.v… trong việc bảo tồn và phát triển bền vững đa dạng sinh học trên phạm

vi toàn cầu Thực hiện các nội dung trên, các nước cam kết tiến hành một

số hoạt động chính như: xây dựng hệ thống khu bảo tồn, trong đó tiến hành các biện pháp cần thiết để bảo tồn và phát triển bền vững các hệ sinh thái; bảo tồn và phát triển bền vững các loài sinh vật và tài nguyên di truyền; kiểm soát và quản lý rủi ro của sinh vật biến đổi gen đối với môi trường, đa dạng sinh học và sức khoẻ con người; kiểm soát các loài sinh vật ngoại lai

xâm hại môi trường [51] Công ước Ramsar về bảo tồn và sử dụng một cách hợp lý và thích đáng các vùng đất ngập nước Việt Nam cũng đã gia nhập Công ước Ramsar, là quốc gia đầu tiên trong khu vực ASEAN phê chuẩn Công ước này và là thành viên thứ 50 của Công ước

Bên cạnh những điều ước đã ký kết, đối với thực tiễn quản lý và bảo vệ rừng thì tập quán địa phương cũng là một nguồn điều chỉnh quan trọng Tập quán có thể hiểu là phương thức ứng xử và hành động đã định hình quen thuộc và đã thành nếp trong lối sống, trong lao động ở một cá nhân, một cộng đồng Từ ngàn xưa, mặc dù với trình độ phát triển còn thấp, con người ở đây

đã hiểu ra rằng, họ chỉ có thể tồn tại cùng thiên nhiên, coi thiên nhiên là bạn, thậm chí là thần linh Con người nếu “xúc phạm” thiên nhiên, nghĩa là “xúc phạm” tới thần linh, sẽ bị trừng phạt nặng nề [50] Đó là cách nghĩ đơn giản nhưng lại chứa đựng một chân lý cơ bản Sự linh thiêng hóa thiên nhiên đã hàm chứa một tư duy biện chứng, duy vật về mối quan hệ giữa con người với môi trường Có thể coi sự ứng xử với thiên nhiên, với môi trường là hành động văn hóa nhân bản của những người dân tộc ít người bản địa Đắk Lắk Cách ứng xử đó không chỉ thể hiện trong những quan niệm chung chung mà nó được cụ thể hóa trong những văn bản bất thành văn bởi những luật tục truyền miệng, những quy định có tính “pháp chế” của cộng đồng, do cộng đồng đặt ra và thi hành nó [50] Các quy định này đã được hình thành từ

xa xưa, và lưu truyền từ đời này sang đời khác điều đó chứng tỏ các quy định rất phù hợp với quan niệm của cộng đồng, được cộng đồng thừa nhận và tuân thủ một cách tự nguyện Việc thi hành các quy định của luật tục diễn ra dưới

sự theo dõi và kiểm soát không chỉ của cộng đồng mà còn của các thần linh Bởi thế, bất cứ thành viên nào của cộng đồng cũng đều tuân thủ theo một cách nghiêm túc ý thức BVMT được thể hiện rất cụ thể trong các điều khoản, luật tục về các mặt bảo vệ rừng, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ loài thú

Dân tộc Êđê, M'nông rất coi trọng việc bảo vệ các yếu tố của môi trường sinh thái như rừng, nguồn nước, các loài động vật hoang dã Đối với người Êđê từ rất lâu đã có Luật tục riêng, những điều luật tục liên quan đến việc bảo vệ môi trường được cộng đồng quan tâm hơn cả là bảo vệ rừng, chim thú, đất đai, nguồn nước Những phong tục, luật tục của Dân tộc Êđê, M'nông chứa đựng trong đó vốn tri thức phong phú của người xưa về việc bảo tồn, khai thác cân bằng, hợp lí các nguồn lợi của thiên nhiên phục vụ hữu ích, thiết thực cho nhu cầu đời sống cộng đồng

Đối với việc bảo vệ rừng, theo Luật tục Êđê gồm bảo vệ cây đầu nguồn, bảo vệ cây rừng bên bờ suối, bảo vệ cây rừng ở bến nước, bảo vệ cây rừng ở khu rừng già, bảo vệ cây rừng ở khu rừng non Bởi cây rừng là mái nhà của cộng đồng, mất cây rừng đất sẽ xói mòn, nguồn nước sẽ cạn kiệt, con người

và muôn loài sẽ bị huỷ diệt Do đó bảo vệ cây rừng là bảo vệ môi trường sinh thái của cộng đồng Điều 231 của Luật tục Êđê quy định:

Đất đai, sông suối, cây rừng là cái nong, cái nia, cái lưng của ông bà Ông bà là người giữ cái hang, trông coi rừng, trông coi cây K'tơng, cây Kdjar, kẻ xâm lấn rừng và đất rừng của người khác nhất định phải bị đưa ra xét xử Luật tục cũng răn dạy dân làng không được mang củi cháy dở vào rừng: Ai có con phải dạy con, ai có cháu phải dạy cháu, kẻo đi hái củi mà không biết đi, đi suối lấy nước mà không biết đi E rằng họ sẽ đốt đuốc cầm theo E rằng đi rãy lo việc nương rẫy mà không biết đi, cầm theo những đầu cây cháy dở có thể huỷ diệt

cả rừng… Con người để cháy rừng/Con người chặt phá rừng/Con người diệt hết muông thú Tội ấy Giàng phải xử… [57] Không có nước con người không sống được Cây bờ suối không được chặt trụi Cây đầu nguồn không nên chặt phá Mất cây rừng sẽ gây hạn hán Mất cây rừng sẽ gây lũ lụt… Rừng già không được phá rẫy Rừng có

cây to không được làm nương Mất rừng con chồn, con nhím không còn chỗ để trú, không còn nơi để kiếm ăn Con người không còn rừng để sống… Làm rẫy không được phá rừng già Làm nhà không được chặt cây to Chặt một cây phải trồng bảy cây Chặt cây to phải chừa cây con Làm như thể rừng không bị mất Làm như thế rừng xanh tươi mãi mãi…

Dân tộc Êđê cũng có ý thức bảo vệ rừng rất nghiêm ngặt "Cây rừng đã

có từ thời xưa của ông bà để lại Bảo vệ cây rừng là bảo vệ muôn làng Bảo

vệ cây rừng là bảo vệ rẫy nương Bảo vệ cây rừng là bảo vệ bến nước Bảo vệ cuộc sống của nhân dân" Đồng thời những hành vi xâm hại đến rừng đều bị

trừng phạt nghiêm khắc Điều 80 Luật tục Êđê quy định:

Đàn ông thường đốt lửa bừa bãi, đàn bà thường đốt lửa bậy

bạ, có những người đốt lửa mà làm như kẻ điên, kẻ dại Cây le đang đâm chồi như thế mà họ chặt mất ngọn, cây lồ ô đang đâm chồi thế

mà họ chặt mất đọt Nếu người ta bắt được họ đem về cho người tù trưởng nhà giàu thì chân họ tất bị trói lại ngay, tay họ tất bị xiềng lại ngay… vì vậy có chuyện nghiêm trọng cần phải xét xử họ

Đối với những kẻ làm cháy rừng bị bắt được thì: "Chân sẽ bị trói lại

ngay/Tay sẽ bị xiềng lại ngay/ Buộc phải bồi thường nặng" Cho nên: "Ai có con phải dạy con/ Ai có cháu phải bảo cháu/ Kẻo có thể đốt cháy rừng" Luật

tục còn khuyến cáo mọi người không được phát rẫy nơi rừng thiêng, do các vị thần linh cai quản, nếu vi phạm sẽ bị động rừng hoặc gây tai hoạ bằng quy

định: "Đừng đốn cây đó/ Đừng làm rẫy chỗ này/ Linh thiêng lắm" Tứ thiết (4

loại gỗ quý là: đinh, lim, sến, táu) chỉ được dùng để xây dựng đền chùa miếu mạo, cấm dân chúng sử dụng

Đối với dân tộc M'nông cũng có những quy định về tội làm cháy rừng như sau:

Chòi bị cháy chỉ một người buồn Nhà bị cháy cả buôn phải buồn Rừng bị cháy mọi người đều buồn… Rừng bị cháy mà không dập tắt, người đó sẽ không có rừng, người đó sẽ không có đất Làm nhà đừng dùng cây nữa Làm chòi đừng dùng cây nữa Làm rẫy không phát rừng nữa Khi thiếu đói đừng đào củ nữa Bảo nó cất chòi ở trên mặt trăng Bảo nó cất chòi ở trên ngôi sao Bảo nó tỉa lúa ở trên tầng mây

Đối với việc bảo vệ chim thú, Luật tục Êđê quy định: "chim thú trong rừng ta phải bảo vệ Thấy chim thú không nên đuổi bắt Bắt con chồn không được bắt con mẹ Bắt con cá không được bắt con mẹ Bắt con thỏ không được bắt con mẹ…", đồng thời trong Luật tục Eđê cũng quy định rằng trong đời một con người chỉ được săn 30 con thú Săn đến con thú thứ 30 thì phải vĩnh viễn vứt cung nỏ Mặc dù các loài thú quý hiếm trong rừng không phải là của

ai và săn bắn thú rừng cung cấp thịt cho bữa ăn hàng ngày là một hình thức kinh tế giữ vai trò khá quan trọng trong đời sống của đồng bào, song việc bảo

vệ những loài thú quý hiếm đã được đồng bào thực hiện từ lâu đời

3 Các văn bản quy phạm pháp luật

Ở Việt Nam, nhiều bộ luật đã được các triều đại ban hành như Bộ luật Hình thư năm 1402, Bộ luật Hình thư của nhà Trần năm 1341, Quốc triều Hình luật hay Luật Hình Triều Lê được ban bố lần đầu tiên trong khoảng niên hiệu Hồng Đức 1470 -1497 dưới thời Lê Thánh Tông (theo Cổ Luật học Việt Nam lược khảo xuất bản tại Sài gòn năm 1969) và Hồng Đức điện chính thư của nhà Lê, Hoàng Việt Luật Lệ của nhà Nguyễn, một số bộ hình luật được ban hành dưới thời Pháp thuộc như Hình luật Canh Cải, Hình luật Bắc kỳ, Hình luật Việt Nam [20, tr.43]

Ngày 10/10/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Sắc lệnh số 47/SL quy định tạm thời về việc sử dụng luật lệ cũ hiện hành ở Việt Nam,

trong đó có Bộ Luật hình An Nam, Bộ Hoàng Việt hình luật và Bộ Hình pháp tu chính

Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 sửa đổi năm 2009 quy định Tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng được quy định tại Điều 175 Ngoài ra còn có các Điều 176 về Tội vi phạm các quy định về quản

lý rừng; Điều 189 về Tội hủy hoại rừng

Pháp luật chuyên ngành phải kể tới Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004; Nghị định số 23/2006/NĐ-CP ngày 03/03/2006 của Chính phủ về thi hành Luật bảo vệ và phát triển rừng năm 2004; Nghị định số 159/2007/NĐ-

CP ngày 30/10/2007 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản; Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 Cùng với đó là các văn bản chính sách của Nhà nước về khai thác

và bảo vệ rừng, về vận chuyển, buôn bán gỗ, các Nghị quyết và Quyết định của UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trực tiếp quản lý hoạt động này trên địa bàn

2.1.1 Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng - Điều 175

Bộ luật hình sự

Theo lí luận hình sự, khách thể của tội phạm là hệ thống các quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại, trực hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến lợi ích và sự tồn tại của giai cấp thống trị được Nhà nước bảo vệ bằng các quy phạm pháp luật hình sự Khách thể bao gồm khách thể trực tiếp và gián tiếp

Khách thể trực tiếp của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo

vệ rừng chính là các quan hệ xã hội thể hiện chế độ quản lý của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng Thông qua việc bảo vệ các quan hệ xã hội này Nhà nước bảo vệ được trật tự quản lý kinh tế Chế độ quản lý kinh tế của Nhà nước bao gồm nhiều mảng quan hệ xã hội khác nhau trong các lĩnh vực như kinh doanh; buôn bán; thuế Do nhà làm luật quy định tội phạm này tại

Chương XVI – các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm này xâm hại tới khách thể loại là các quan hệ xã hội bảo đảm cho sự ổn định và phát triển của nền kinh tế quốc dân Hành vi phạm tội đã xâm hại đến các quan hệ này thông qua việc vi phạm các quy định của nhà nước trong quản lý kinh tế

và qua đó gây thiệt hại cho lợi ích của nhà nước, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân

Luật hình sự của một số nước trên thế giới quan niệm khách thể của tội

vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng cũng có sự khác nhau nhất định tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội của mỗi nước

Về đối tượng tác động của tội phạm: là rừng và các sản phẩm của rừng như gỗ và các lâm sản khác

Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm bao gồm

những dâu hiệu của tội phạm, diễn ra và tồn tại bên ngoài thê giới khách quan được đặc trưng bởi hành vi, hậu quả, mối quan hệ nhân quả

Về hành vi phạm tội, phân tích tội phạm về khai thác và bảo vệ rừng có thể thấy hành vi khách quan của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo

vệ rừng theo Điều 175 Bộ luật hình sự năm 1999 bao gồm 04 loại hành vi:

Thứ nhất, hành vi khai thác trái phép cây rừng

Hành vi khai thác trái phép cây rừng thường được biểu hiện cụ thể dưới các dạng như:

- Khai thác cây rừng ở rừng sản xuất, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép trong trường hợp pháp luật quy định việc khai thác đó chỉ được thực hiện khi đã được cấp giấy phép và giấy phép còn trong thời hạn;

- Khai thác cây rừng ngoài khu vực cho phép;

- Khai thác cây rừng không có dấu búa bài cây (bài chặt) trong các trường hợp theo quy định của pháp luật phải có dấu búa bài cây (bài chặt);

- Khai thác cây rừng vượt quá khối lượng cho phép (phần vượt quá khối lượng)

Thứ hai, hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác

và bảo vệ rừng

Hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo

vệ rừng là ngoài hành vi khai thác trái phép cây rừng còn có hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng Trường hợp khai thác trái phép rừng trồng, rừng khoanh nuôi tái sinh đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định giao cho tổ chức, tập thể, hộ gia đình, cá nhân

sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích lâm nghiệp mà người được giao đã bỏ vốn đầu tư trồng rừng, chăm sóc, bảo vệ thì bị xử lý như sau:

- Nếu chủ rừng khai thác cây rừng trái phép thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 175 BLHS;

- Nếu người khai thác cây rừng trái phép mà không phải là chủ rừng thì

bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các điều luật tương ứng quy định tại Chương XIV “Các tội xâm phạm sở hữu” của BLHS

Hành vi này được hiểu là những hành vi không được quy định tại Điều

175 Bộ luật hình sự mà được quy định trong các văn bản pháp luật khác có liên quan và những hành vi mà nhà làm luật dự liệu sẽ xuất hiện trong tương lai (tất nhiên những hành vi này phải là những hành vi vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng)

Thứ ba, hành vi vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép

Đây là hành vi vận chuyển, buôn bán gỗ không đúng quy định của Nhà nước (như vận chuyển gỗ không có thủ tục, buôn bán gỗ không có giấy phép kinh doanh hoặc có giấy phép nhưng đã hết hiệu lực ) Trường hợp buôn bán, vận chuyển gỗ trái phép qua biên giới thì tuỳ từng trường hợp cụ thể mà người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 153 hoặc Điều 154 BLHS

Dấu hiệu thứ hai, người có hành vi vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng phải gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm

Trong đó:

- Đã bị xử phạt hành chính về hành vi vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là trường hợp trước đó người có hành vi vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng đã bị xử phạt hành chính (cảnh cáo, phạt tiền…) về một trong các hành vi quy định tại Khoản 1 Điều 175 hoặc Khoản

1 Điều 189 Bộ luật Hình sự và chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, nay lại thực hiện một trong các hành vi quy định tại Khoản 1 Điều 175

- Đã bị kết án về tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm nghĩa là tính từ khi chấp hành xong bản án hoặc từ khi hết thời hiệu thi hành bản án chưa quá các thời hạn theo Điều 64 BLHS năm 1999

- Gây hậu quả nghiêm trọng: Mức độ gây hậu quả nghiêm trọng được

quy định tại Khoản 1 Điều 175 Bộ luật Hình sự được hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 19/2007/TTLT- BNN&PTNT- BTP- BCA-VKSNDTC-TANDTC Hậu quả của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là những thiệt hại về mặt vật chất như số lượng gỗ bị khai thác trái phép, diện tích rừng

bị phá huỷ, lấn chiếm… Ngoài ra, loại tội phạm này còn gây ra những hậu quả khác như xâm phạm tới trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước trong lĩnh vực khai thác và bảo vệ rừng; làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến cân bằng sinh thái, là nguyên nhân gây ra bão lụt, hạn hán, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh

tế, xã hội và đời sống con người Cụ thể, gây hậu quả nghiêm trọng khi thuộc một trong các trường hợp sau:

(a) Gây thiệt hại về lâm sản (trừ động vật rừng) từ trên mức tối đa bị xử

phạt vi phạm hành chính đến hai lần mức tối đa bị xử phạt vi phạm hành chính quy định cho mỗi hành vi vi phạm;

(b) Khai thác, vận chuyển, buôn bán trái phép từ hai loại gỗ trở lên (gỗ thông thường nhóm I - III với gỗ thông thường nhóm IV - VIII; gỗ thông thường với gỗ quý, hiếm nhóm IIA) mà khối lượng của mỗi loại gỗ chưa vượt quá mức tối đa bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng tổng khối lượng gỗ trong vụ vi phạm đó vượt quá mức tối đa bị xử phạt vi phạm hành chính đến hai lần mức tối đa bị xử phạt vi phạm hành chính quy định đối với gỗ thông thường thuộc nhóm IV đến nhóm VIII quy định cho hành vi tương ứng đó;

(c) Khai thác gỗ quý, hiếm nhóm IA ở rừng sản xuất đến 2m³; ở rừng phòng hộ đến 1,5m³; ở rừng đặc dụng đến 1m³;

(d) Khai thác thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IA ở rừng sản xuất có giá trị đến ba triệu đồng; ở rừng phòng hộ đến hai triệu đồng; ở rừng đặc dụng đến một triệu đồng;

(e) Vận chuyển, buôn bán gỗ quý, hiếm nhóm IA đến 2m³

- Phạm tội trong trường hợp rất nghiêm trọng được quy định tại khoản

2 Điều 175 BLHS khi thuộc một trong các trường hợp sau:

(a) Gây thiệt hại về lâm sản (trừ động vật rừng) từ trên hai lần mức tối

đa bị xử phạt vi phạm hành chính đến bốn lần mức tối đa bị xử phạt vi phạm hành chính quy định cho mỗi hành vi vi phạm

(b) Khai thác, vận chuyển, buôn bán trái phép từ hai loại gỗ trở lên (gỗ thông thường nhóm I - III với gỗ thông thường nhóm IV - VIII; gỗ thông thường với gỗ quý, hiếm nhóm IIA) mà tổng khối lượng gỗ trong vụ vi phạm từ trên hai lần đến bốn lần mức tối đa bị xử phạt vi phạm hành chính đối với gỗ thông thường thuộc nhóm IV đến nhóm VIII quy định cho hành vi tương ứng đó;

(c) Khai thác gỗ quý, hiếm nhóm IA, thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IA trên mức tối đa của hậu quả nghiêm trọng được hướng dẫn tại các

điểm c và d tiểu mục 1.4 mục 1 này đến hai lần mức tối đa của hậu quả nghiêm trọng tương ứng đó

(d) Vận chuyển, buôn bán gỗ quý, hiếm nhóm IA trên mức tối đa của hậu quả nghiêm trọng được hướng dẫn tại điểm đ tiểu mục 1.4 mục 4 Thông

tư 19 đến hai lần mức tối đa của hậu quả nghiêm trọng tương ứng đó

(e) Gây hậu quả nghiêm trọng được hướng dẫn tại tiểu mục 1.4 mục 1 này và còn thực hiện một trong các hành vi: chống người thi hành công vụ; gây thương tích cho người thi hành công vụ; đập phá nơi làm việc, trang thiết

bị, phương tiện của cơ quan có trách nhiệm quản lý và bảo vệ rừng mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội độc lập

- Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng được quy định tại khoản 2 Điều 175 BLHS khi thuộc một trong các trường hợp sau:

a) Gây thiệt hại về lâm sản (trừ động vật rừng) trên bốn lần mức tối đa

bị xử phạt vi phạm hành chính quy định cho mỗi hành vi vi phạm

b) Khai thác, vận chuyển, buôn bán trái phép từ hai loại gỗ trở lên (gỗ thông thường nhóm I - III với gỗ thông thường nhóm IV - VIII; gỗ thông thường với gỗ quý, hiếm nhóm IIA) mà tổng khối lượng gỗ trong vụ vi phạm

từ trên bốn lần mức tối đa bị xử phạt vi phạm hành chính đối với gỗ thông thường thuộc nhóm IV đến nhóm VIII quy định cho hành vi tương ứng đó

c) Khai thác gỗ quý, hiếm nhóm IA, thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IA trên mức tối đa của hậu quả rất nghiêm trọng;

d) Vận chuyển, buôn bán gỗ quý, hiếm nhóm IA trên mức tối đa của hậu quả rất nghiêm trọng;

đ) Phạm tội trong trường hợp rất nghiêm trọng hướng dẫn tại các điểm

a, b, c, d và còn thực hiện một trong các hành vi nêu tại điểm đ tiểu mục 1.5 mục 1 Thông tư 19

Các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội vi phạm các quy định về

khai thác và bảo vệ rừng cho thấy, tội phạm này có cấu thành vật chất Theo

đó hậu quả của tội phạm là dấu hiệu, là điều kiện bắt buộc để truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội Giữa hành vi khách quan với hậu quả của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng luôn luôn có mối quan hệ nhân quả với nhau

Căn cứ Mục III Thông tư liên tịch số 19, thiệt hại về rừng, lâm sản được xác định phân theo chức năng thẩm quyền của từng bộ quản lý chuyên ngành cụ thể:

- Việc đo diện tích rừng được thực hiện theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường

- Việc đo, tính khối lượng gỗ và lâm sản được thực hiện theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

- Việc xác định giá trị các loại lâm sản khác được tính theo giá thị trường tại địa phương vào thời điểm thực hiện hành vi phạm tội Trong trường hợp tại địa phương không xác định được giá loại lâm sản đó (do loại lâm sản

đó không được mua bán trên thị trường) và pháp luật không có quy định khác thì giá trị các loại lâm sản đó được xác định theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Chủ thể của tội phạm là con người cụ thể có năng lực trách nhiệm hình

sự đạt một độ tuổi luật định và đã thực hiện hành vi phạm tội cụ thể Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng không quy định chủ thể đặc biệt Nghĩa là bất kỳ ai có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự Chủ thể của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là chủ thể thường dựa trên phản ánh của cấu thành tội phạm là có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo Luật định

BLHS năm 1999 quy định:

1 Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu TNHS về mọi loại tội phạm

2 Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu TNHS về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng [39, Điều 12]

Theo quy định tại Khoản 3 Điều 8 Bộ luật hình sự thì:

Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại rất lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội

ấy là mười lăm năm tù; tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại đặc biệt lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là trên mười lăm năm tù, tù chung thân hoặc tử hình [39]

Như vậy, dựa vào hai điều luật trên có thể nhận thấy: đối với tội phạm quy định tại Khoản 1 Điều 175, chủ thể của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là người từ đủ 16 tuổi trở lên Đối với tội phạm quy định tại Khoản 2 Điều 175, chủ thể của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là người từ đủ 14 tuổi trở lên nhưng chưa đủ 16 tuổi

Ở tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng thì nhân thân của người phạm tội có ý nghĩa đối với việc định tội [29] Theo đó, cấu thành tội phạm cơ bản của tội này đòi hỏi người phạm tội phải có dấu hiệu phản ánh đặc điểm xấu về nhân thân là “đã bị xử phạt hành chính” hoặc là “đã bị kết án”

Tội phạm là thể thống nhất của mặt khách quan và mặt chủ quan Nếu như mặt khách quan là những biểu hiện ra bên ngoài thì mặt chủ quan của tội phạm là mặt bên trong của tội phạm, là biểu hiện về mặt tâm lý của người phạm tội khi thực hiện hành vi phạm tội bao gồm lỗi, động cơ và mục đích phạm tội Đối với tội phạm vi phạm quy định về khai thác và bảo vệ rừng, lỗi của người phạm tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng có thể là lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý Thông thường đối với những người thực hiện hành vi khai thác trái phép cây rừng, vận chuyển gỗ trái phép, buôn bán gỗ trái phép thì lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý (có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp)