NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Thiết kế và sử dụng sách điện tử về động vật trong môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌCBÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SÁCH ĐIỆN TỬ VỀ ĐỘNG VẬT TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC Sinh viên thực hiện : T

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SÁCH ĐIỆN TỬ VỀ ĐỘNG VẬT TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC

Sinh viên thực hiện : Trang Thị Giang

HÀ NỘI, 2017

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

BÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SÁCH ĐIỆN TỬ VỀ ĐỘNG VẬT TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC

Sinh viên thực hiện : Trang Thị Giang

Giảng viên hướng dẫn : ThS Nguyễn Thị Duyên

HÀ NỘI, 2017

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Cách tiếp cận 3

6 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

7 Phạm vi nghiên cứu 4

8 Phương pháp nghiên cứu 4

9 Giả thuyết khoa học 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 5

1.1 Lí luận về sách điện tử 5

1.1.1 Khái niệm sách điện tử 5

1.1.2 Vai trò của sách điện tử 6

1.2 Nội dung về động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội 7

1.2.1 Mục tiêu dạy học nội dung phần động vật môn Tự nhiên và xã hội lớp 1, 2, 3 và môn khoa học lớp 4, 5 7

1.2.2 Nội dung về động vật môn Tự nhiên và xã hội lớp 1, 2, 3 và môn khoa học lớp 4, 5 8

1.2.3 Đặc điểm của nội dung động vật các môn về Tự nhiên – xã hội 8

1.3 Đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học 10

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN 13

2.1 Thực trạng dạy học nội dung về động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học 13

nhiên và xã hội ở Tiểu học 14

2.3 Thực trạng sử dụng sách điện tử trong dạy học nội dung động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học 15

CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG SÁCH ĐIỆN TỬ VỀ ĐỘNG VẬT TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC 16

3.1 Sử dụng phần mềm flip PDF professional để xây dựng sách điện tử 16

3.1.1 Một số tính năng của phần mềm Flip PDF professional 16

3.1.2 Cách sử dụng của phần mềm Flip PDF professional để thiết kế sách điện tử 17

3.2 Thiết kế sách điện tử về động vật trong dạy học các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học bằng phần mềm flip PDF professional 19

3.2.1 Xác định mục đích xây dựng sách điện tử 19

3.2.2 Xác định nội dung của sách điện tử 19

3.2.3 Thu thập thông tin 19

3.2.4 Thiết kế sách điện tử về nội dung và hình thức 20

3.2.5 Lựa chọn phần mềm, đóng gói, xuất bản sách điện tử 21

3.3 Biện pháp sử dụng sách điện tử trong dạy học nội dung động vật các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học 25

3.3.1 Hướng dẫn sử dụng sách điện tử về động vật 25

3.3.2 Sử dụng sách eBook trong dạy học nội dung động vật các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 33

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Bậc Tiểu học là một giai đoạn quan trọng và quyết định hàng đầu trong việchình thành nhân cách của học sinh, là bước khởi đầu cho sự chuyển tiếp mang ý nghĩa

có tính bước ngoặt từ hoạt động vui chơi là chủ đạo ở mầm non sang hoạt động học tập

ở Tiểu học Các em được cung cấp kiến thức cơ bản, cần thiết, rèn luyện kĩ năng và giáodục thái độ, hành vi ứng xử đúng mực để có thể đáp ứng được những nhu cầu ngày càngcao của xã hội cũng như cuộc sống bên ngoài

Cùng với xu hướng đổi mới dạy học trong giáo dục Việt Nam hiện nay, bậcTiểu học đã và đang có những bước đi tích cực bắt kịp với xu thế của thời đại và của cácquốc gia trên thế giới Sự đổi mới không chỉ ở mục đích, nội dung, phương pháp mà cảhình thức, phương tiện học tập,… Việc tích cực hóa người học thể hiện ở chỗ các emchủ động học tập ở mọi lúc, mọi nơi, học trên lớp, học ở nhà, học lúc rảnh rỗi,… và họckhông đơn thuần dựa vào sách giáo khoa, sách tham khảo in bằng giấy mà còn tiếp cậnđến sách điện tử, mạng internet,…

Ở bậc Tiểu học, cùng với toán và tiếng việt, các môn về Tự nhiên và xã hội có vaitrò quan trọng trong quá trình khám phá thế giới muôn màu, muôn vẻ cho học sinh Trongcuộc sống hằng ngày, hẳn các loài động vật không còn xa lạ gì với các em, các em thườngxuyên được nhìn thấy, được tiếp xúc với những con vật đó tuy nhiên hiểu biết về chúngcòn rất hạn chế Thế giới động vật ngày càng phong phú, đa dạng và rất thú vị Nội dung

về động vật trong các môn về Tự nhiên và xã hội cung cấp cho học sinh những kiến thức

cơ bản, cần thiết về đặc điểm, tập tính, sự sinh sản, sinh trưởng, Cùng với đó, nhữngkiến thức này giúp học sinh phát triển tư duy, khả năng phát hiện, tìm tòi, kích thích ở các

em lòng say mê khám phá khoa học, giáo dục ở các em tình cảm và thái độ đúng đắn vớithiên nhiên và môi trường sống xung quanh

Để dạy học cũng như học tập, chúng ta chủ yếu sử dụng những cuốn sách bằnggiấy in, những cuốn sách mà ở đó khi cần đọc hay tra cứu bất cứ một thứ gì chúng ta phải

cầm, phải mang đi theo Mặt khác, sách bằng giấy in có khối lượng kiến thức hạn chế, bóhẹp trong khuôn khổ những trang sách, muốn có nhiều kiến thức hơn nữa thì cuốn sáchphải rất tăng lên về số lượng trang giấy do đó nó trở nên cồng kềnh, nặng nề hơn rấtnhiều, nhất là khi đi xa Chưa kể đến thời gian sẽ làm hao mòn cuốn sách cả về nội dung

và hình thức Ngày nay, nền khoa học công nghệ đang chiếm lĩnh văn minh nhân loại, làmcho cuộc sống của chúng ta trở nên nhẹ nhàng và dễ dàng hơn rất nhiều Chính vì thế,nhằm bổ sung và khắc phục một số hạn chế của sách in, sách điện tử đã ra đời Xây dựngsách điện tử đang là một xu thế được coi trọng và quan tâm nhằm khắc phục những hạnchế của sách giấy truyền thống nâng con người lên một tầm cao tri thức mới Và đó cũngchính là một xu hướng đổi mới dạy học hiện nay mang lại những hiệu quả cao và đáng kểcho nền giáo dục nói riêng

Nhận thấy được tầm quan trọng của nội dung động vật trong các môn Tự nhiên và

xã hội ở Tiểu học và xu hướng phát triển của sách điện tử, là một giáo viên Tiểu họctương lai, tôi đi nghiên cứu để thiết kế, xây dựng và sử dụng sách điện tử về nội dungđộng vật trong dạy học các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học với những kì vọng ở tínhhiệu quả và khả thi của cuốn sách này trong tương lai

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Cùng với xu hướng phát triển không ngừng của công nghệ thông tin đặc biệt làmạng internet, sách điện tử được ngày càng được quan tâm và có xu hướng lan rộng mạnh

mẽ ở các nước trên thế giới nhất là các quốc gia đang phát triển như Việt Nam hiện nay.Các công trình nghiên cứu về sách điện tử nói chung và việc ứng dụng của sách điện tửđối với giáo dục đào tạo nói riêng đang có những bước đi sâu xa Tuy nhiên việc xây dựng

và sử dụng sách điện tử vào dạy học, phục vụ cho việc học tập của học sinh còn mới lạ,khó khăn bởi sự liên quan mật thiết với kiến thức tin học ứng dụng, các phần mềm,…ngoài ra vấn đề nghiên cứu còn phụ thuộc và đặc điểm cơ sở vật chất, điều kiện của tácgiả cũng như của nơi áp dụng cho kết quả đề tài, do đó, quá trình đi tìm hiểu và nghiên

cứu của các đề tài còn sơ đẳng, chưa sâu sắc, chưa đi sâu vào một lĩnh vực cụ thể của quátrình dạy học

Trong đề tài: “Phương pháp xây dựng thư viện sách điện tử”, tác giả Nguyễn Văn

Quí đã nghiên cứu sử dụng các phần mềm paperport, Adobe Acrobat 8, PDF viewer procùng sự hỗ trợ của các thiết bị máy tính, máy scan, đã tạo ra các cuốn sách điện tử từ cácfile word có sẵn

Hà Văn Quỳnh đã nghiên cứu về “Thực trạng và xu hướng sử dụng sách điện tử trong giáo dục phổ thông” trong đó đề cập đến việc tìm hiểu quá trình sử dụng và xu

hướng sử dụng sách điện tử trong giáo dục phổ thông nói chung Ngoài ra còn có một số

đề tài nghiên cứu về sách điện tử để áp dụng vào việc dạy học một nội dung cụ thể như:

“Nghiên cứu thiết kế và sử dụng sách giáo khoa điện tử trong dạy học phép biến hình trên mặt phẳng theo hướng tổ chức các hoạt động khám phá” của ThS Nguyễn Ngọc Giang,

… nhưng chưa nhiều Có thể thấy việc nghiên cứu để xây dựng sách điện tử áp dụng chonội dung động vật các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học chưa được đề cập đến

Từ những công trình nghiên cứu có thể thấy, sách điện tử có tác động và tầm ảnhhưởng không nhỏ trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền giáo dục hiện đại ngày nay

Với đề tài: “Xây dựng và sử dụng sách điện tử về động vật trong dạy học các môn tự nhiên và xã hội ở tiểu học”, chúng tôi hi vọng sẽ góp một phần nhỏ vào công cuộc nâng

cao hiệu quả dạy học trong xu thế dạy học tích cực này

3 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp xây dựng và sử dụng sách điện tử về nội dung động vậttrong dạy học các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học góp phần nâng cao hiệu quả học tậpnội dung về động vật nói riêng, hiệu quả học tập môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học nóichung

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học nội dung động vật trong các môn Tựnhiên và xã hội ở Tiểu học

Đối tượng nghiên cứu là sách điện tử về động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội

ở Tiểu học

5 Giả thuyết khoa học

Nếu cuốn sách điện tử về nội dung động vật trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội

ở Tiểu học phù hợp với điều kiện địa phương, điều kiện của học sinh cũng như giáo viên,giáo viên sử dụng một cách hợp lý và khai thác được cái hay của cuốn sách sẽ mang lạihiệu quả cao trong việc dạy học về nội dung động vật ở Tiểu học, đồng thời tạo đượchứng thú và niềm vui, niềm say mê, hứng thú với động vật, với thế giới xung quanh vàđặc biệt là với việc tìm tòi, khám phá khoa học từ đó phát triển được ở học sinh các kĩnăng cần thiết như kĩ năng quan sát, kĩ năng đọc hiểu, kĩ năng khái quát hóa,… từ đó giáodục nhân cách và phẩm chất mới của con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phù hợp vớiđịnh hướng đổi mới dạy học hiện nay trong nền giáodục Việt Nam nói riêng và nền giáo dục thếgiới nói chung

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc xây dựng và sử dụng sách điện tử về nội dung động vậttrong dạy học các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng sách điện tử về nội dung độngvật trong dạy học các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

Đề xuất một số biện pháp xây dựng và sử dụng sách điện tử về nội dung động vật trong dạyhọc các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

- Tiếp cận từ cơ sở lý luận, tổng quan về sử dụng sách điện tử trong dạy học nói chung và

sử dụng sách điện tử về động vật trong dạy học các môn Tự nhiên và xã hội nói riêng

- Tiếp cận từ thực tiễn, khảo sát đánh giá thực trạng sử dụng tài liệu dạy học, sử dụng sáchđiện tử dạy học trong môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

- Tiếp cận từ những định hướng, mục tiêu, chiến lược phát triển của sách điện tử trong thời

kì hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay, cùng với sự phát triển không ngừng của công nghệ thôngtin

8.2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu lí luận: đọc sách liên quan đến các động vật quen thuộc, gần gũi, tìm hiểu cáccuốn từ điển sinh học, đọc báo khoa học, sinh học cùng các tài liệu liên quan đến động vật; đọcsách về tâm lí học sinh lứa tuổi Tiểu học, tài liệu về công nghệ thông tin, tham khảo cách trìnhbày các cuốn sách hay và khoa học

Nghiên cứu thực tiễn: phương pháp quan sát, điều tra, tìm kiếm, phỏng vấn, thốngkê,…

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1 Lí luận về sách điện tử

1.1.1 Khái niệm sách điện tử

Theo từ điển Bách khoa sách được định nghĩa như sau: “Sách theo nghĩa nghĩa chung nhất là những sản phẩm ghi lại những tri thức, thông tin nào đó của con người.”

[2]

Từ điển Tiếng việt: “Sách là tập giấy có chữ in đóng lại với nhau thành cuốn để đọc hay học: sách giáo khoa.”[9]

Quan niệm khác: “Sách là một loạt các tờ giấy có chữ hoặc hình ảnh được viết

tay hoặc in ấn, được buộc hoặc dán với nhau về một phía Một tờ trong cuốn sách được

gọi là một trang sách Sách là một khái niệm mở, hình thức sách còn được thay đổi và

cấu thành các dạng khác nhau theo các phương thức chế tác và nhân bản khác nhau, tùythuộc vào môi trường sống và sự phát triển của khoa học công nghệ ở mỗi thời đại.” [15]

Sách là nơi ghi lại, lưu trữ những điều hiểu biết của con người và ở đó cũngchính là nơi chia sẻ những thông tin, những suy nghĩ giữa con người với nhau Ngoàiviệc học ở ngoài đời, thực tế, từ mọi người xung quanh, sách là người bạn không thểthiếu đối với con người, nhất là đối với trẻ em, những trang giấy trắng cần được bổ sung

và bồi đắp thêm nguồn tri thức của nhân loại để sống và hòa nhập với thế giới Khi đọcsách, chúng ta sẽ có cảm giác như mình đang được dẫn vào thế giới thực, từ đó nhữngđiều bổ ích sẽ bồi đắp cho cuộc sống của con người

Cũng như M.Gorki đối với ông: “Mỗi cuốn sách đều là một bậc thang nhỏ mà khibước lên, tôi tách khỏi con thú và đến tới gần con người, tới gần quan niệm về cuộc sốngtốt đẹp nhất và về sự thèm khát cuộc sống.”

Sách điện tử (tiếng Anh: electronic book; viết tắt: eBook) là một phương tiện sốtương ứng của các loại sách in thông thường Loại sách này ngày càng phổ biến do việc

dễ dàng phân phối, chia sẻ với bạn đọc trên Internet [15]

EBook (thuật ngữ trong thương mại điện tử) là một cuốn sách điện tử, một cuốnsách ảo, hay cuốn sách kĩ thuật số đơn giản đó chỉ là một hoặc một nhóm các tệp vănbản kỹ thuật số khi liên kết với nhau, có thể đọc được trên máy vi tính hoặc thiết bịchuyên đọc eBook.

1.1.2 Vai trò của sách điện tử

Thuật ngữ sách điện tử biểu thị nội dung sách được thể hiện trên một thiết bịđiện tử nào đó Đây là đặc trưng cơ bản của sách điện tử khác với một cuốn sách intruyền thống Văn bản tĩnh và hình ảnh tĩnh là điển hình của một cuốn sách nói chung,bao gồm cả sách truyền thống và sách điện tử Nhưng sách điện tử còn thể hiện cả hìnhảnh động và âm thanh, một đặc điểm mà sách truyền thống không thể có được Nhữngtệp tin của sách điện tử có thể được cung cấp như những đơn vị ghi âm (đĩa CD,DVD), hoặc được tải xuống thiết bị đọc từ các kho chứa tin, kể cả các website trênmạng Sách điện tử hiện nay được giới trẻ ưa dùng bởi các yếu tố như khả năng lưu trữthông tin cao, tiện lợi khi di chuyển, đọc được ở mọi nơi mọi lúc trên các thiết bị đọcnhư iPad, điện thoại cảm ứng màn hình rộng,

Sách điện tử là bản mềm do vậy, chúng có tính cập nhật cao, đổi mới liên tục màkhông lo sách bị cũ kĩ hay hỏng hóc vì thời gian và lạc hậu bởi sự phát triển chóng mặtcủa tri thức nhân loại hiện nay Không chỉ vậy, sách điện tử là một giải pháp tiết kiệmbao nhiêu tiền của cho việc in ấn sách giấy

Ngày nay, với sự bùng nổ của Internet giúp cho sách điện tử càng được nhiềungười quan tâm Hầu hết các cuốn sách giấy nổi tiếng như các năm 1993 đã đượcnhiều tác giả và nhà xuất bản chuyển sang thành sách điện tử để thuận tiện việc in ấn,xuất bản Nhiều trang web hiện nay được lập ra để bán các ấn phẩm của nhiều tác giả

nổi tiếng về tri thức kèm theo đó có thể thông tin và chia sẻ với nhiều bạn đọc khác.

Chúng ta có thể dễ dàng tìm kiếm các trang web mà ở đó có rất nhiều cuốn sách điện

tử hay và bổ ích như Wattpad- sách và tiểu thuyết miễn phí, Kindle là một trong nhữngphần mềm đọc sách báo điện tử tốt nhất cho thiết bị Android, Waka ứng dụng có hơn10.000 đầu sách … với những cuốn sách Việt văn, ngoại văn, sách tham khảo, tiểuthuyết, sách khoa học,… rất phong phú và đa dạng

Chính vì các lý do kể trên, sách điện tử ngày càng chiếm ưu thế và được sử dụngrộng rãi Việc truy cập các trang mạng hay sử dụng các ứng dụng đọc sách đã trởthành một xu hướng mới, hiện đại và phong cách, thời thượng với giới trẻ.

1.2 Nội dung về động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội

1.2.1 Mục tiêu dạy học nội dung phần động vật môn Tự nhiên và xã hội lớp 1, 2, 3

và môn khoa học lớp 4, 5

Các môn về Tự nhiên và xã hội nhằm giúp học sinh lĩnh hội những tri thức banđầu và thiết thực về các loài động vật gần gũi, quen thuộc xung quanh cuộc sống củacon người Qua đó, phát triển cho các em năng lực quan sát, năng lực tư duy, lòngham hiểu biết khoa học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần hìnhthành nhân cách cho học sinh Cụ thể:

1.2.1.2 Về kĩ năng

Hình thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng như:

- Biết quan sát đặc điểm chung, riêng, biết tên gọi, tiếng kêu, môi trường sốngcủa các động vật quen thuộc, gẫn gũi xung quanh cuộc sống con người như: gà, vịt,lợn, bò,…

- Biết phân tích, so sánh, đánh giá một số mối quan hệ đơn giản, những dấu hiệuchung và riêng của các con vật, động vật được học và được mở rộng

- Biết vận dụng các kiến thức đã học về động vật vào thực tiễn cuộc sống hàngngày, biết loài nào an toàn, có ích, để bảo vệ, loài nào có hại để phòng chống, tiêu diệtcho có hiệu quả, phù hợp với thực tiễn

1.2.1.3 Về thái độ

Hình thành và phát triển ở học sinh thái độ và thói quen như:

- Ham hiểu biết khoa học

- Yêu cuộc sống, yêu động vật, biết giữ gìn và bảo vệ các loài động vật có íchcho con người.

- Hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn với các loài động vật, con vật.Hiện nay chúng ta luôn quan tâm, hướng tới việc đưa người học làm trung tâm,tích cực hóa việc học của người học với xu hướng học sinh hoạt động, làm việc nhiều.giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn và giúp đỡ khi cần thiết Học sinh Tiểu họcđược học tập, giáo dục, trải nghiệm thông qua các bài học thiết thực với cuộc sốnghơn, được thực hành nhiều hơn là việc chỉ học lý thuyết và coi trọng nhiệm vụ truyềnthụ kiến thức Do đó, việc cần làm của giáo viên, các nhà giáo dục hiên nay là sự cậpnhật, cải tiến và đổi mới tích cực giúp hướng học sinh đến những năng lực, những kĩnăng cần thiết trong môi trường, trong thế giới biến động ngày nay

1.2.2 Nội dung về động vật môn Tự nhiên và xã hội lớp 1, 2, 3 và môn khoa học lớp 4, 5

Nội dung dạy học về động vật các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học đượcphân bố như sau: lớp 1, 2, 3 môn Tự nhiên và xã hội, môn khoa học lớp 4, 5 Cụ thể: Lớp 1: Cung cấp cho học sinh các kiến thức cơ bản về tên gọi, các bộ phận, môitrường sống, một số tập tính nổi bật, vai trò của một số loài động vật quen thuộc nhưcon cá, con gà, con mèo, con muỗi,…

Lớp 2: Học sinh được khái quát về môi trường sống của động vật, nêu các độngvật sống ở môi trường đó, và đặc điểm thích nghi của chúng đối với môi trường đó Lớp 3: Hình thành cho học sinh về các loài động vật như đặc điểm hình thái bênngoài, môi trường sống, đặc điểm thích nghi với môi trường sống, công dụng, vai tròcủa chúng trong giới tự nhiên và đối với cuộc sống của con người

Lớp 4: Tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm nhu cầu dinh dưỡng và trao đổi chất ởđộng vật, mối quan hệ giữa các động vật với nhau, chuỗi thức ăn trong tự nhiên Lớp 5: học sinh tìm hiểu đặc điểm sinh sản, quá trình sinh trưởng, tập tính củamột số động vật (côn trùng, ếch, nhái, chim, thú,…)

1.2.3 Đặc điểm của nội dung động vật các môn về Tự nhiên – xã hội

Chương trình các môn Tự nhiên và xã hội lớp 1, 2, 3 và khoa hoc lớp 4, 5 cónhững đặc điểm sau:

1.2.3.1 Nội dung phần động vật được xây dựng theo quan điểm đồng tâm phát triển

Nội dung động vật ở các lớp được sắp xếp theo vòng xoáy trôn ốc, đồng tâm, đềcập đến cùng một vấn đề nhưng lớp trên kiến thức và yêu cầu được nâng cao hơn,phát triển hơn giúp học sinh có sự liên hệ, phát triển năng lực quan sát, khái quát hóa,

tư duy, tưởng tượng, Hơn nữa, những kiến thức này có cùng cấu trúc, tương đồngnhau, do đó học sinh học tập một cách dễ dàng hơn và hiểu sâu nhớ kĩ những gì các

em được học chứ không trừu tượng, nặng nề, máy móc

Chẳng hạn như những nội dung về động vật ở Tự nhiên và xã hội lớp 1 xoayquanh các con vật gần gũi với cuộc sống thường ngày của các em, các em thườngxuyên thấy, bắt gặp và đã có những dấu hiệu ban đầu về chúng như con cá, con gà,con mèo hay thậm chí là con muỗi, quá đỗi quen thuộc Những gì các em cần nắm bắt

và chuyển thành kiến thức của bản thân đó là đặc điểm bề ngoài, môi trường sống,thức ăn, ích lợi hay tác hại của các con vật đó Và với nội dung này, ở lớp 2, học sinh

mở rộng tìm hiểu khái quát hơn về môi trường sống nói chung của các động vật, đặcđiểm sinh học giúp chúng thích nghi được với các môi trường đó Lên lớp 5, trongmôn khoa học, các em được tìm hiểu, khám phá kiến thức về đặc điểm sinh sản củacác con vật như: động vật, côn trùng, ếch, chim hay thú,…học sinh sẽ nắm được cáccon vật sinh sản như thế nào, để con hay để trứng, chu kì sinh sản bao lâu, quá trìnhnuôi dưỡng con, ấp trứng ra sao,…

Nội dung phần động vật được xây dựng theo quan điểm đồng tâm phát triển từnhững con vật gần gũi quen thuộc được mở rộng ra những con vật chưa từng đượcnhìn thấy, nghe thấy, từ những kiến thức đơn giản, sơ đẳng tiến đến những kiến thứctrừu tượng hơn phù hợp với đặc điểm phát triển nhận thức của học sinh Tiểu học tạođiều kiện cho học sinh khái quát, liên hệ giữa các động vật với nhau trong quá trìnhhọc về nội dung này ở các lớp

1.2.3.2 Nội dung về động vật gần gũi, thiết thực với cuộc sống của học sinh

Nội dung về động vật gần gũi, thiết thực tạo điều kiện cho học sinh lĩnh hội cáctri thức một cách dễ dàng và có ý nghĩa thực tiễn cao bởi sự gần gũi, quen thuộc củacác loài động vật giúp học sinh có thể vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống hàngngày

Như vậy, những đặc điểm về nội dung động vật trong các môn Tự nhiên và xãhội ở Tiểu học gần gũi, thiết thực với cuộc sống của con người nói chung và học sinhTiểu học nói riêng nhưng không dừng lại ở những hiểu biết sơ đẳng mà còn phát triểnlên nữa, tìm tòi, khám phá nhằm chinh phục tri thức nhân loại Những kiến thức cơbản này là điểm tựa nền tảng cho việc tiếp thu thêm những kiến thức mới mẻ, mởrộng và phát triển hơn, do đó những nội dung được trình bày trong cuốn sách điện tửgóp phần tích lũy, bồi dưỡng thêm tri thức, kĩ năng và thái độ cho học sinh.

1.3 Đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học

Theo các nhà tâm lí học, trẻ em là một thực thể đang phát triển – một thực thể tựnhiên đang tự “sản sinh” ra chính mình thông qua sự tương tác với môi trường bằnghoạt động và giao tiếp của bản thân dưới sự hướng dẫn của người lớn Vì thế nhữngđặc điểm về tâm lí của học sinh mà trong đó đặc điểm nhận thức có những ảnh hưởngnhất định tới quá trình học tập, tìm tòi, khám phá kiến thức nói chung và có tác độngtới việc xây dựng và sử dụng cuốn sách điện tử về động vật trong các môn Tự nhiên

và xã hội ở Tiểu học

1.3.1 Đặc điểm tri giác của học sinh tiểu học

Ở đầu tuổi Tiểu học tri giác thường gắn với hành động trực quan, đến cuối tuổiTiểu học tri giác bắt đầu mang tính xúc cảm, trẻ thích quan sát các sự vật hiện tượng

có màu sắc sặc sỡ, hấp hẫn, tri giác của trẻ đã mang tính mục đích, có phương hướng

rõ ràng Do đó những gì được trình bày trong sách điện tử phải có sự kết hợp hài hòagiữa hình ảnh trực quan với kênh chữ, những hình ảnh minh họa về động vật haytiếng kêu của chúng sẽ kích thích học sinh trí tò mò và hấp dẫn, để lôi cuốn học sinhkhám phá tri thức khoa học trong đó

1.3.2 Đặc điểm tư duy của học sinh tiểu học

Đặc điểm nổi bật trong tư duy của học sinh tiểu học là chuyển dần từ tính trựcquan, cụ thể sang tính trừu tượng khái quát Tuy nhiên, hoạt động phân tích, tổng hợpkiến thức còn sơ đẳng ở phần đông học sinh Tiểu học đòi hỏi kiến thức về nội dungnày cần phải vừa phải, không quá nhiều, không quá khó, đảm bảo đủ lượng kiến thứctruyền tải

1.3.3 Đặc điểm tưởng tượng của học sinh tiểu học

Giai đoạn đầu Tiểu học hình ảnh tưởng tượng còn đơn giản, chưa bền vững và

dễ thay đổi Ở cuối tuổi Tiểu học, tưởng tượng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, từ nhữnghình ảnh cũ trẻ đã tái tạo ra những hình ảnh mới Nên những tri thức được cung cấp

về các loài động vật trong mắt học sinh trở nên sinh động và mang màu sắc cảm xúc,

do đó không được áp đặt trẻ vào một khuôn khổ kiến thức mà cần tạo điều kiện chocác em khám phá nhiều hơn và phát huy trí tưởng tượng tích cực của bản thân

1.3.4 Đặc điểm ngôn ngữ của học sinh tiểu học

Giai đoạn đầu Tiểu học (lớp 1, 2, 3) học sinh có vốn từ hạn chế, việc đọc quánhiều chữ gây khó khăn cho các em, vì thế những kiến thức cung cấp trong từng trangsách phải vừa phải, dễ hiểu, trình bày đẹp mắt và thu hút là điều kiện đảm bảo cho các

em chủ động tìm hiểu các kênh thông tin tương ứng với các hình ảnh minh họa

Giai đoạn cuối Tiểu học, vốn ngôn ngữ phong phú hơn, học sinh đọc dễ dàng,nhanh chóng nắm bắt được thông tin, vì thế các em có khả năng hiểu và tiếp nhận cáckiến thức của trang sách một cách hiệu quả và triệt để hơn

1.3.5 Đặc điểm chú ý của học sinh tiểu học

Giai đoạn lớp 1, 2, 3 chú ý có chủ định của trẻ còn yếu, khả năng kiểm soát, điềukhiển chú ý còn hạn chế Sự tập trung chú ý của trẻ còn yếu và thiếu tính bền vững,chưa thể tập trung lâu dài và dễ bị phân tán trong quá trình học tập Để kích thích sựtập trung chú ý của các em, sự bố trí, trình bày các nội dung cũng như các hiệu ứng,màu sắc cần hài hòa, đẹp mắt và mang tính thẩm mĩ cao

Ở cuối tuổi Tiểu học trẻ dần hình thành kĩ năng tổ chức, điều chỉnh chú ý củamình Chú ý có chủ định phát triển dần và chiếm ưu thế, ở trẻ đã có sự nỗ lực về ý chítrong hoạt động học tập Nên cuốn sách điện tử cần có những hình ảnh, kênh chữ phùhợp với yêu cầu của học sinh, tức là học sinh sẽ có thể chú ý được vào những gì màcác em cần tìm, đó là một điều khá thuận lợi khi thiết kế sách điện tử về động vật

1.3.6 Đặc điểm về trí nhớ của học sinh tiểu học

Trí nhớ trực quan hình tượng chiếm ưu thế hơn trí nhớ từ ngữ - lôgic

Giai đoạn lớp 1,2, 3 ghi nhớ máy móc phát triển tương đối tốt và chiếm ưu thếhơn so với ghi nhớ có ý nghĩa Những kiến thức về nội dung bài học thường được xâydựng cơ bản và tối thiểu nhất giúp các em ghi nhớ dễ dàng hơn Học sinh thể hiện sự

ghi nhớ của mình qua việc nêu tên các con vật thông qua quan sát tranh, đoán con vậtqua tiếng kêu,…

Giai đoạn lớp 4,5 ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ từ ngữ được tăng cường Ghinhớ có chủ định đã phát triển Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả của ghi nhớ ở họcsinh, nội dung của cuốn sách cần được thiết kế một cách ngắn gọn, súc tích, vừa đủ,không quá dài, quá nhiều gây rối cho các em trong việc ghi nhớ

1.3.7 Đặc điểm ý chí của học sinh tiểu học

Ý chí là một yếu tố chi phối đến việc học tập chủ động và tích cực ở học sinh.Liệu các em có đủ kiên trì để xem, để tìm hiểu về nội dung của một trang sách, mộtvài kiến thức của các loài động vật khác nhau hay không?

Ở đầu tuổi Tiểu học hành vi mà trẻ thực hiện còn phụ thuộc nhiều vào yêu cầucủa người lớn Khi đó, sự điều chỉnh ý chí đối với việc thực thi hành vi ở các em cònyếu Đặc biệt các em chưa đủ ý chí để thực hiện đến cùng mục đích đã đề ra nếu gặpkhó khăn

Đến cuối tuổi Tiểu học các em đã có khả năng biến yêu cầu của người lớn thànhmục đích hành động của mình, tuy vậy năng lực ý chí còn thiếu bền vững, chưa thểtrở thành nét tính cách của các em Muốn học sinh tự giác đọc sách điện tử, kiên trìkhám phá nội dung thì cuốn sách phải đủ sức hấp dẫn để lôi cuốn sự tò mò ở các em Như vậy, những đặc điểm về tâm lí cũng như nhận thức của học sinh Tiểu học làmột yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu và lĩnh hội những gì sách điện

tử về nội dung động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học Quá trìnhnghiên cứu, thiết kế, xây dựng và sử dụng sách điện tử đòi hỏi người thiết kế phải chútrọng đến việc tìm hiểu và biên soạn phù hợp với đặc điểm của chính đối tượng màcuốn sách hướng tới

Những cơ sở lí luận về sách điện tử, nội dung về động vật trong các môn Tựnhiên và xã hội ở Tiểu học cùng với cơ sở tâm lí lứa tuổi Tiểu học đã mang lại cho bàinghiên cứu những cơ sở ban đầu, có ý nghĩa quan trọng, là nền tảng định hướng choquá trình thiết kế xây dựng sách điện tử về động vật, góp phần làm cho nội dung vàhình thức cuốn sách trở nên phù hợp với đặc điểm của học sinh cũng như đem lại chohọc sinh những nội dung sát với yêu cầu bài học, môn học và thực tiễn cuộc sống củacác em

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG SÁCH ĐIỆN TỬ

VỀ ĐỘNG VẬT TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

Ở TIỂU HỌC 2.1 Thực trạng dạy học nội dung về động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

Như tôi tìm hiểu về quá trình dạy học nội dung động vật môn Tự nhiên và xã hội lớp

1, 2, 3 và khoa học lớp 4, 5 ở một số trường Tiểu học như: trường Tiểu học Khai Quang –thành phố Vĩnh Yên – tỉnh Vĩnh Phúc, trường Tiểu học Hùng Vương – thị xã Phúc Yên –tỉnh Vĩnh Phúc, tôi thấy vấn đề dạy học phần nội dung động vật có một số đặc điểm như sau:

Điều kiện dạy học ở hai khu vực khác nhau, điều kiện kinh tế khác nhau rõ rệt và cơ

sở vật chất của mỗi trường cũng có sự chênh lệch nhất định Đối với trường Tiểu học KhaiQuang, trường học nằm trên địa bàn thành phố của tỉnh Vĩnh Phúc, rất phát triển, trường họckhang trang với những thiết bị hiện đại được đưa vào sử dụng trong phạm vi lớp học như máychiếu, loa đài, bộ đồ dùng học tập, các góc học tập và ngay cả khu vui chơi của các em cũngrất đa dạng và đầy đủ Do đó việc học của học sinh được nâng cao hơn, các thầy cô giáothường xuyên sử dụng máy chiếu khi lên lớp, một công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc dạy họcnhất là phần này Giáo viên đưa hình ảnh phóng to, những video, đoạn phim thực tế cho họcsinh quan sát, trải nghiệm ngay chính lớp học của mình Đây là một thuận lợi cho cả giáo viên

và học sinh Nhờ đó học sinh hứng thú học bài hơn bởi học sinh được tiếp cận các trang thiết

bị, công nghệ hiện đại thay vì chăm chú vào những cuốn sách giáo khoa từ đầu tiết đến cuốigiờ Mặc dù có sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại trong lớp học nhưng việc đưa sách điện tửvào hoạt động học tập chưa được đề cập đến

Với từng điều kiện chúng ta lại có cách dạy học khác nhau đảm bảo tính hiệu quả, cácthầy cô trường Tiểu học Hùng Vương, một trong những trường đã đầu tư được cơ sở thiết bịdạy học và từng bước bổ sung thêm Mặc dù chưa đầy đủ nhưng mỗi tiết học về phần nộidung động vật, học sinh được giáo viên đem đến những điều thú vị mới bằng những hình ảnh

phóng to trên khổ giấy A3 hay A0, được chơi các trò chơi hay thảo luận nhóm khám phá bàihọc Bên cạnh những học sinh có tinh thần tự giác và phát huy được sự tích cực trong giờ học,còn có một số học sinh còn chểnh mảng và khá chủ quan, thờ ơ với nội dung học tập cũngnhư trách nhiệm học của mình.

Chúng ta có thể nhận thấy không phải bao nhiêu trường Tiểu học là có bấy nhiêutrường đảm bảo được tối thiểu các trang thiết bị dạy học, và cũng không phải những phươngpháp dạy học hiện nay đã phù hợp với học sinh với giáo viên và với vùng miền đó Do đó,chúng ta cần nhìn nhận vào khía cạnh khác, khía cạnh tác động đến sự ham thích và hứng thúcủa học sinh để phát huy tính tích cực học hỏi và tìm tòi của các em

2.2 Thực trạng sử dụng tài liệu trong dạy học nội dung về động vật trong các môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

Từ trước đến nay, sách giáo khoa là cuốn sách gối đầu của học sinh, giáo viên cũngnhư học sinh chủ yếu dựa vào sách giáo khoa để dạy, để học và để ghi nhớ Lượng kiến thứcđảm bảo tối thiểu cho học sinh biến chúng thành tri thức của bản thân Theo khảo sát của các

ở các trường tiểu học: Trường Tiểu học Khai Quang, trường Tiểu học Hùng Vương, trườngTiều học Xuân Hòa và một số trường Tiểu học lân cận, 100% các lớp đều sử dụng sách giáokhoa trong quá trình dạy và học, bởi thời gian một tiết dạy không quá nhiều, giáo viên đồngthời phải chuẩn bị cho các môn học khác và các hoạt động khác vì vậy, việc sử dụng sáchgiáo khoa để làm tài liệu dạy học mà không có thêm sự hỗ trợ của tài liệu khác đối với giáoviên là điều dễ hiểu Do đó, chúng ta có thể thấy tầm quan trọng của sách giáo khoa trongviệc dạy học, cả người dạy và người học đều không thoát li được sách giáo khoa

Ngày nay có rất nhiều sách, báo, internet cũng đang phát triển vùn vụt cùng với đó làkhối lượng kiến thức của nhân loại tăng lên theo cấp số nhân Vì thế việc chỉ dừng lại ở sáchgiáo khoa là quá hạn hẹp, chúng ta cần bổ sung, trau dồi cho bản thân những kiến thức mởrộng ở thế giới bên ngoài, khám phá những bí mật, những điều lí thú của cuộc sống

Những tài liệu dạy hoc ngày càng rất đa dạng nhưng khó khăn khi chọn lọc nhữngthông tin phù hợp với học sinh và đưa đến cho học sinh theo cách nào, con đường nào cho

phù hợp và hấp dẫn, điều này tưởng chừng đơn giản nhưng lại gặp nhiều khó khăn, đòi hỏigiáo viên phải nghiên cứu, tìm tòi về những thông tin này để đảm bảo tính chính xác và khoahọc

Chúng ta biết rằng học sinh rất tò mò và thích thú trong việc được tiếp cận với côngnghệ thông tin, nhu cầu được biết, được tìm hiểu và học hỏi luôn sẵn sàng trong mỗi học sinh.Với tiết học có sự tham gia của các phương tiện như máy chiếu, âm thanh, hình ảnh hay videodường như trở thành tiêu điểm thu hút sự tập trung chú ý của các em, nhờ đó tiết học trở nênsôi động, tích cực và hiệu quả hơn rất nhiều Vì thế, những gì mới mẻ, hấp dẫn không bao giờtrở nên mờ nhạt dưới mắt học sinh, chúng ta cần phải khai thác những phương tiện kĩ thuậtdạy học hiện đại ngày nay

2.3 Thực trạng sử dụng sách điện tử trong dạy học nội dung động vật trong các môn

Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học

Ứng dụng sách điện tử ngày nay trở thành xu hướng mới trong quá trình dạy học, tuynhiên không phải thầy cô giáo, lớp học hay trường học nào có thể sử dụng và cập nhật đượcngay mà cần đòi hỏi sự tìm tòi, nghiên cứu để phù hợp với môn học, tiết học, phù hợp với đặcđiểm của học sinh, cở sở vật chất của lớp học, của địa phương Do đó hầu hết các trường học,lớp học còn ngần ngại khi sử dụng sách điện tử vào dạy học

Thực tế các công trình nghiên cứu về thực trạng và xu hướng sử dụng sách điện tửhiện nay ở các trường học ở nước ta chỉ ra rằng: việc sử dụng sách điện tử trong dạy học tuy

có được triển khai nhưng còn hạn chế và đặc biệt những cuốn sách điện tử về động vật chưađược nhắc đến, có nhiều bất cập trong việc thiết kế và sử dụng sách điện tử bởi những khókhăn như có quá nhiều loại sách và nguồn sách trên mạng truyền thông, không đảm bảo đượctính chính xác và chọn lọc, quá trình sử dụng cần được xem xét về mặt thời điểm sử dụng,hình thức cũng như cách tổ chức sao cho phù hợp với tiết học, bài học Trên cácc nguồninternet, có rất nhiều cuốn sách điện tử về các nội dung cho các đối tượng khác nhau kể trong

đó số lượng dành cho trẻ em, học sinh Tiểu học khá nhiều, những cuốn sách điện tử về nộidung động vật tuy có nhưng nội dung còn mang tính chất cung cấp kiến thức về các động vật

thuộc một số lĩnh vực cụ thể, chưa bao quát và toàn diện và thiết thực như: Động vật Châu Á,Châu Úc và Châu Phi, Động vật Nam Bắc cực và Châu Mỹ,…

Trong tương lai, chắc chắn việc in ấn và sử dụng sách điện tử ngày càng tiến xa hơn

và không ngừng ứng dụng vào các lĩnh vực, vì thế để bắt kịp xu thế phát triển, đón đầu côngnghệ, ngành giáo dục cần phải có những định hướng riêng để sánh vai cùng với các lĩnh vựckhác trên thị trường trong nước và thế giới Để khắc phục những hạn chế trên, việc thiết kế để

sử dụng sách điện tử phục vụ cho chính bản thân được các nhà giáo dục hưởng ứng và triểnkhai khá mạnh mẽ

CHƯƠNG 3 THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG SÁCH ĐIỆN TỬ VỀ ĐỘNG VẬT TRONG DẠY HỌC

CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC 3.1 Sử dụng phần mềm flip PDF professional để xây dựng sách điện tử

3.1.1 Một số tính năng của phần mềm Flip PDF professional

Flip PDF Professional là một phiên bản của phần mềm Flip PDF, là một công cụmạnh mẽ để chuyển đổi một tập tin PDF sang các tập tin flash dựa trên tập tin tương tácbình thường PDF Bằng cách sử dụng Flip PDF người dùng chuyên nghiệp có thể nhúng

âm thanh, flash, video và các liên kết có các tài liệu PDF, Flip PDF cho phép bạn xâydựng hàng loạt eBook, cắt flash chuyên nghiệp từ các tập tin PDF chỉ trong vài phút vớihiệu ứng "chuyển trang" để sử dụng cả trực tuyến và không trực tuyến

Với Flip PDF Professional, người dùng không cần cài đặt thêm bất kỳ phần mềm

bổ sung nào Đơn giản chỉ cần nhập vào các tập tin PDF, chọn giao diện mong muốn choriêng mình, chèn các hiệu ứng đa phương tiện và sau đó bấm chuyển đổi Đây là cách tốtnhất để tạo ra các phiên bản như: ấn phẩm, tạp chí, tờ rơi,… Phần mềm này cung cấp tínhnăng dòng lệnh mà tạo ra hiệu ứng lật trang sách điện tử mà không cần dùng đến các ứngdụng của máy tính để bàn Window Nó cũng cung cấp nhiều cách khác nhau để biên tập

ra các trang eBook trong định dạng HTML mà không có bất kỳ giới hạn về bản quyền chocác trang web

Sau khi hoàn tất, tập tin của bạn sẽ được lưu dưới dạng một trang web, hoặcHTML, các tập tin ZIP hay EXE vào một đĩa CD hoặc DVD

Một số tính năng nổi bật của Flip PDF Professional:

 Giao diện người dùng thân thiện và không đòi hỏi nhiều kiến thức kỹ thuật.Các bước để nắm bắt được phần mềm chỉ cần vài phút

 Tạo hình ảnh động hấp dẫn

 Hỗ trợ chuyển đổi hàng loạt: hỗ trợ chuyển đổi hàng loạt tập tin PDF

 Thêm đoạn văn bản, hình ảnh, ngày, tháng, hình dạng cho các trang eBook

 Tạo siêu liên kết với PDF, liên kết web, email liên kết, trang liên kết, đánhdấu và chỉnh sửa bằng tay.

 Xác định tiêu đề, từ khoá và siêu dữ liệu khác bằng các Flip PDF chuyênnghiệp

 Có thể tùy chỉnh các nút thanh công cụ để thiết lập tải về, in ấn nút chia sẻ,

và nhiều hơn nữa

 Flip PDF chuyên nghiệp có thể xuất và lưu các thiết lập để sử dụng sau này

3.1.2 Cách sử dụng của phần mềm Flip PDF professional để thiết kế sách điện tử

Sau khi có bản pdf trong máy chúng ta tiến hành các bước sau để tạo

một cuốn sách điện tử từ file pdf nhờ phần mềm Flip PDF professional

Bước 1: chọn tập tin PDF có sẵn trong máy

Chọn New project -> click vào Flash trong hộp select version -> Ok.

Hình 3.1 Chọn New project